Foucault, θηλυκότητα και εκσυγχρονισμός της πατριαρχικής κυριαρχίας…


της Sandra Lee Bartky
____________________________________________________________

Το κείμενο της Sandra Lee Bartky δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά το 1988, στην έκδοση “Feminism and Foucault: Reflections on Resistance”. Το ανακαλύψαμε στην έκδοση “The politics of women’s bodies: Sexuality, appearance and behaviour”. Παρόλη την περιγραφική και αναλυτική του αξία για το μετασχηματισμό της πατριαρχικής εξουσίας στον ορίζοντα της νεωτερικότητας και κατά συνέπεια την κεντρική θέση που κατέχει στη σχετική βιβλιογραφία, παρέμενε αμετάφραστο στα ελληνικά. Χωρίς να συμφωνούμε απόλυτα με κάποια από τα συμπεράσματα της συγγραφέα και δεδομένου ότι η θεωρία πάνω σε ζητήματα φύλου έχει πλέον προωθηθεί σε διάφορες κατευθύνσεις, εκτιμήσαμε ότι παραμένει επίκαιρη η κριτικά έμφυλη ανάγνωση του Foucault, η περιγραφή των βίαιων επιταγών της θηλυκότητας και οι δομές ενσωμάτωσής τους από τα υποκείμενα που φέρουν τα σώματά τους περισσότερο ως αντικείμενα θέασης και κριτικής παρά ως βιώσιμα και βιωμένα σώματα. Το κείμενο επιμένει στις αόρατες πατριαρχικές θεσμίσεις που συγκροτούν το θηλυκό υποκείμενο – πάνω σ’ αυτές τις θεσμίσεις είναι που πατάει και η καπιταλιστική συνθήκη ως παράλληλος μηχανισμός κατασκευής του καταναλωτικού υποκειμένου.

Συνέχεια

Πῶς μπορεῖ ἡ θεωρία νά συναντήσει τήν πραγματικότητα ὅταν ἡ πραγματικότητα ἔχει ἤδη συναντήσει τήν θεωρία;…


Τοῦ Ἰάσονα Κουτούφαρη-Μαλανδρίνου
_____________________________________________________________
Σχόλιο στήν ἑλληνική μετάφραση
Ἐπειδή τό ζήτησαν ἀρκετοί μή γαλλομαθεῖς φίλοι καί σύντροφοι, μεταφράζω παρακάτω τήν πρόσφατη εἰσήγησή μου στό Πανεπιστήμιο τῆς Λουβαίν. Μερικά μόνο μεταφραστικά σχόλια.
1. Ὅσον ἀφορᾶ τήν ὁρολογία τῆς Hannah Arendt, ἀκολούθησα κατά βάσιν τήν μετάφραση τῆς Βάνας Νικολαΐδου-Κυριανίδου (Περί βίας). Ἡ μετάφραση τοῦ Τίτου Πατρίκιου γιά τό Τί εἶναι ἡ αὐθεντία; τῆς ἰδίας, προσαρμόστηκε ἀναλόγως, μέ μνεία πάντως τῶν προτιμήσεων τοῦ μεταφραστῆ.
2. Τό κείμενο τοῦ Gilles Deleuze Post-scriptum sur les sociétés de contrôle, εἶναι γνωστό στό ἑλληνικό κοινό ἀπό δύο μεταφράσεις: τοῦ Παναγιώτη Καλαμαρᾶ καί τοῦ Ἀνδρέα Ντούνη.a Χωρίς νά ὑποτιμῶ τήν δυσκολία τοῦ μεταφραστικοῦ ἔργου (ἐγώ ὁ ἴδιος δυσκολεύτηκα νά μεταφράσω τό δικό μου κείμενο!), δέν μπορῶ νά μήν ἐπισημάνω τήν προχειρότητα τῶν μεταφραστῶν σέ ἀρκετά σημεῖα. Ἀκολούθησα γενικά τήν μετάφραση τοῦ Καλαμαρᾶ, διορθώνοντάς την ὅπου τό ἔκρινα ἀναγκαῖο.
3. Οἱ μεταφραστικές παρατηρήσεις καί διορθώσεις μποροῦν νά ἀνευρεθοῦν στίς ὑποσημειώσεις ὅπου ὁ ἀριθμός συνοδεύεται ἀπό γράμματα τοῦ λατινικοῦ ἀλφαβήτου.
4. Στόν πίνακα πού ἀκολουθεῖ, καταγράφονται ὅλες οἱ μεταφραστικές ἰσοτιμίες τοῦ κειμένου.

Συνέχεια

Ζιλ Ντελέζ-Επιθυμία και ηδονή…


Α. Μία από τις θεμελιώδεις θέσεις του Επιτήρηση και Τιμωρία αφορούσε τα συστήματα εξουσίας. Μου φαινόταν θεμελιώδης για τρεις λόγους:
1. Καθαυτή και σε σχέση με τον «αριστερισμό»: αυτή η αντίληψη για την εξουσία ενέχει μια βαθιά πολιτική καινοτομία,σε αντίθεση με την κάθε θεωρία για το κράτος.
2. Σε σχέση με τον Μισέλ: του επέτρεπε να υπερβεί τη δυαδικότητα μεταξύ των σχηματισμών του λόγου και των πέραν του λόγου σχηματισμών,η οποία διατηρείτο στην Αρχαιολογία της γνώσης,και να διασαφηνίσει τον τρόπο με τον οποίο αυτοί οι δύο τύποι σχηματισμών κατανέμονται και συναρθρώνονται τμήμα-τμήμα (δίχως να ανάγεται ο ένας στον άλλο,να προσομοιάζουν κ.λπ.). Το ζήτημα δεν ήταν να καταργηθεί η διάκρισή τους αλλά να εξηγηθούν κάπως οι μεταξύ τους σχέσεις.
3. Για μια συγκεκριμένη συνέπεια: η λειτουργία των συστημάτων εξουσίας δεν περιγραφόταν στο βιβλίο ούτε με όρους καταστολής ούτε με όρους ιδεολογίας. Συνεπώς,υπήρξε ρήξη με ένα διαζευτικό δίπολο που -λίγο ή πολύ- όλος ο κόσμος αποδεχόταν. Το Επιτήρηση και Τιμωρία απέρριπτε το δίπολο «καταστολή ή ιδεολογία»,σχηματίζοντας μια έννοια κανονικοποίησης και πειθαρχιών.

Β. Θεωρούσα ότι αυτή η θέση για τα συστήματα εξουσίας είχε δύο κατευθύνσεις,κάθε άλλο παρά αντιφατικές,αν και διακριτές. Ούτως ή άλλως δεν υπήρχε θέμα αναγωγής των συστημάτων εξουσίας σε έναν κρατικό μηχανισμό. Αλλά με βάση τη μία κατεύθυνση,αυτά τα συστήματα αποτελούσαν μια διάχυτη και ετερογενή πολλαπλότητα,και εν ολίγοις μικροσυστήματα. Με βάση μία άλλη κατεύθυνση,παρέπεμπαν σε ένα διάγραμμα,σε ένα είδος αφηρημένης μηχανής,εμμενούς σ’ ολόκληρο το κοινωνικό πεδίο (όπως ο πανοπτισμός,η γενική λειτουργία του οποίου ορίζεται από τη δυνατότητα που έχει κάποιος να βλέπει όντας αθέατος,και μπορεί ως τέτοια να εφαρμοσθεί σε οποιαδήποτε πολλαπλότητα). Επρόκειτο για δύο κατευθύνσεις μικροανάλυσης που ήταν εξίσου σημαντικές,αφού η δεύτερη απεδείκνυε ότι ο Μισέλ δεν αρκείτο σε μια «διασπορά».

Συνέχεια

Michel Foucault, Επιτήρηση και Τιμωρία-H Γέννηση της Φυλακής (Η Πειθαρχική Κοινωνία)…


ΕΠΙΤΗΡΗΣΗ ΚΑΙ ΤΙΜΩΡΙΑ-Η γέννηση της φυλακής, μτφ Καίτη Χατζηδήμου-Ιουλιέτα Ράλλη, 
________________________________________
Ή διαμόρφωση της πειθαρχικής κοινωνίας παραπέμπει σε ορισμένες μεγάλες ιστορικές εξελίξεις, μέσα στις όποιες εγκαθίσταται: εξελίξεις οικονομικές, νομικο-πολιτικές καί, τέλος, επιστημονικές.
 –
1. – Γενικά, μπορούμε νά πούμε πώς τά πειθαρχικά συστήματα είναι τεχνικές πού εξασφαλίζουν τή ρύθμιση της άνθρώπινης πολλαπλότητας. Εΐναι αλήθεια πώς αύτό δεν εϊναι κάτι έξαιρετικό οΰτε κάν χαρακτηριστικό: κάθε σύστημα έξουσίας αντιμετωπίζει τό ίδιο πρόβλημα. ‘Αλλά ιδιαίτερο γνώρισμα τών πειθαρχικών συστημάτων είναι ή τάση τους νά καθορίζουν απέναντι στίς πολλαπλότητες μιά τακτική έξουσίας πού πρέπει νά ανταποκρίνεται σέ τρία κριτήρια: νά κάνει τήν άσκηση της έξουσίας όσο τόδυνατόν λιγότερο δαπανηρή (οικονομικά, μέ τίς μικρές δαπάνες πού απαιτεί· πολιτικά, μέ τή διακριτικότητά της, τή χαλαρή έξωτερίκευσή της, τή σχετική άθεατότητά της, τή λιγοστή αντίδραση πού προκαλεί)· δεύτερο, νά ένεργεΐ μέ τρόπο ώστε τά άποτελέσματα τής κοινωνικής αυτής έξουσίας νά φτάνουν στόνάνώτατο βαθμό έντασης καί νά επεκτείνονται όσο τό δυνατόν περισσότερο, χωρίς άστοχίες ή κενά· τέλος, νά συνδέει τήν«οικονομική» αυτήν ανάπτυξη τής έξουσίας μέ τήν απόδοση τών μηχανισμών στό έσωτερικό τών όποιων άσκείται (άσχετα μέ τό ανπρόκειται γιά μηχανισμούς παιδαγωγικούς, στρατιωτικούς, βιο-μηχανικούς, ή ιατρικούς), κοντολογίς, νά αυξάνει ταυτόχρονα τήν υπακοή καί τή χρησιμότητα όλων τών στοιχείων του συστήματος. Ό τριπλός αυτός στόχος τών πειθαρχικών συστημάτων άνταπο-κρίνεται σέ μιά πολύ γνωστή ιστορική συγκυρία. Άπό τή μιά μεριά, τή μεγάλη δημογραφική έκρηξη τοΰ 18ου αιώνα: αύξηση τού κυμαινόμενου πληθυσμού (ένας άπό τούς κύριους στόχους τής πειθαρχίας είναι ή σταθεροποίηση· ή πειθαρχία είναι μιά μέθοδος άντι-νομαδική)· αλλαγή της ποσοτικής κλίμακας των ομάδων πού πρέπει νά ελέγχονται ή νά χειραγωγούνται (άπό τήν άρχή τοϋ 17ου αίώνα ώς τίς παραμονές της Γαλλικής Επανάστασης ό σχολικός πληθυσμός είχε πολλαπλασιαστεί – όπως άλλωστε καί ό πληθυσμός των άσυλων ό στρατός, σέ καιρό ειρήνης, άριθμοϋσε,στά τέλη του 18ου αιώνα, πάνω άπό 200.000 άνδρες). Ή άλλη όψη της συγκυρίας είναι ή άνάπτυξη τοϋ παραγωγικού μηχανισμού,πού γίνεται όλο καί πιό έκτεταμένος καί σύνθετος, όλο καί πιό δαπανηρός έπίσης καί πού πρέπει απαραίτητα νά αυξηθεί ή άπόδοσή του. Ή άνάπτυξη των πειθαρχικών μεθόδων άνταποκρίνεται στίς δυό αυτές έξελίξεις, καί ιδιαίτερα στήν άναγκαιότητα διευθέτισης τοϋ συσχετισμού των. Ούτε οι υπολειμματικές μορφές της φεουδαρχικής εξουσίας, ούτε οί δομές τής διοικητικής μοναρχίας, ούτε οί τοπικοί μηχανισμοί ελέγχου, ούτε τό άστατο μπέρδεμα όλων τους ήταν ικανά να αναλάβουν αυτόν τόν ρόλο: έμπόδιο ήταν ή ελλειμματική καί άκανόνιστη επέκταση τοϋ δικτύου των, ή συχνά συγκρουσιακή λειτουργία τους, άλλά πάνω απ’ όλα ό «δαπανηρός» χαρακτήρας τής εξουσίας πού άσκοϋνταν σ’ αυτό τό δίκτυο.
 –

Συνέχεια

Οι Χρυσοί Όρχεις του Περικλή


Τις προάλλες βρέθηκα τυχαία στο καφέ του Μουσείου της Ακρόπολης, στο μπαλκόνι, διαβάζοντας στο tablet μου Θουκυδίδη. Τις διαπραγματεύσεις μεταξύ Αθηναίων και Μηλίων κατά τη διάρκεια του Πελοποννησιακού Πολέμου. Οι Μήλιοι παρέμεναν ουδέτεροι στον Πόλεμο που είχε ξεσπάσει μεταξύ Σπάρτης και Αθήνας και δεν ήθελαν να ενταχθούν στην Αθηναϊκή Συμμαχία. Η Αθηναϊκή Συμμαχία ήταν μία πολιτική και στρατιωτική ένωση περίπου 150 αρχαίων ελληνικών πόλεων-κρατών, υπό την κηδεμονία της πόλης των Αθηνών, που είχε ως στόχο την αντιμετώπιση της περσικής απειλής. Οι Αθηναίοι λοιπόν, εκθέτουν μια σειρά επιχειρημάτων για να αποδείξουν πως είναι ορθό και προς το συμφέρον της Μήλου να ενταχθεί στην Αθηναϊκή Συμμαχία, όπως μετονομάστηκε η Δηλιακή Συμμαχία όταν ο Περικλής μετέφερε το συμμαχικό ταμείο στην Αθήνα. Οι Μήλιοι επιχειρηματολογούν θεωρώντας πως όχι μόνο δεν είναι ορθό να ενταχθούν, αλλά δεν είναι καν προς το συμφέρον τους. Οι Αθηναίοι ανακοινώνουν πως αν δεν ενταχθούν στη Συμμαχία θα τους κάψουν, και οι Μήλιοι απαντούν πως δεν θα υποκύψουν στην απειλή και πως έχουν δίκιο να αποφασίζουν έτσι. Τότε οι Αθηναίοι λένε το αξεπέραστο: «Δεν αρκεί να έχεις δίκιο, πρέπει να έχεις και τη δύναμη να το υπερασπιστείς». Σκότωσαν, λοιπόν, όλους τους άντρες, ενώ πούλησαν ως δούλους όλες τις γυναίκες και τα παιδιά. Όπου δεν πίπτει Λόγος πίπτει ράβδος, δηλαδή. Οποίος δεν είναι μαζί μας είναι εχθρός μας. Ορίστε: Δημοκρατία και Λόγος στην πράξη. Ήπια άλλη μια γουλιά από τον καφέ μου κοιτάζοντας τον Παρθενώνα, άφησα κάτω το tablet και ξεκίνησα να στρίβω τσιγάρο, απολαμβάνοντας τον ήλιο που μου ζέσταινε το πρόσωπο.

Συνέχεια