Διανοούμενοι και Εξουσία: Συνομιλία του Μισέλ Φουκώ και του Ζιλ Ντελέζ …


Διανοούμενοι και Εξουσία: Συνομιλία του Μισέλ Φουκώ και του Ζιλ Ντελέζ

Μετάφραση: Ελιάνα Καναβέλη

Το παρόν κείμενο αποτελεί απομαγνητοφώνηση μιας συνομιλίας που έγινε το 1972 μεταξύ των δύο μεταδομιστών φιλοσόφων, του Μισέλ Φουκώ και του Ζιλ Ντελέζ, η οποία διερευνά τις συνδέσεις ανάμεσα στους αγώνες των γυναικών, των ομοφυλόφιλων, των φυλακισμένων κ.ά. με την ταξική πάλη και, επίσης, τη σχέση μεταξύ θεωρίας, πράξης και εξουσίας.

Αυτή η απομαγνητοφώνηση εμφανίστηκε πρώτη φορά στα αγγλικά στο βιβλίο Language, Counter-Memory, Practice: selected essays and interviews by Michel Foucault, επιμελημένο από τον Donald F. Bouchard.

Μισέλ Φουκώ: Ένας μαοϊκός κάποτε μου είπε: «Μπορώ εύκολα να καταλάβω τον σκοπό του Σαρτρ να συνταχθεί μαζί μας, μπορώ να καταλάβω τους στόχους του και την ανάμειξή του στην πολιτική, μπορώ εν μέρει να καταλάβω τη θέση σας, καθώς πάντα ασχολούσασταν με το ζήτημα του εγκλεισμού. Αλλά ο Ντελέζ είναι αίνιγμα». Συγκλονίστηκα από αυτή τη δήλωση επειδή η θέση σας συγκεκριμένα μου φαινόταν πάντα ξεκάθαρη.

Ζιλ Ντελέζ: Πιθανόν βρισκόμαστε στη διαδικασία της βίωσης μιας νέας σχέσης μεταξύ θεωρίας και πράξης. Κάποτε η πράξη θεωρούνταν μια εφαρμογή της θεωρίας, μια συνέπεια. Άλλες φορές εξέφραζε μια αντίθετη έννοια και θεωρούνταν ότι ενέπνεε τη θεωρία, ότι ήταν απαραίτητη για τη δημιουργία των μελλοντικών θεωρητικών τύπων. Σε κάθε συμβάν η σχέση τους γινόταν κατανοητή με τους όρους μιας διαδικασίας άθροισης. Για εμάς, ωστόσο, το ερώτημα γίνεται ορατό από μια διαφορετική σκοπιά. Οι σχέσεις μεταξύ θεωρίας και πράξης είναι πολύ πιο μερικές και αποσπασματικές. Από τη μια, μια θεωρία είναι πάντα τοπική, σχετίζεται με ένα περιορισμένο πεδίο και εφαρμόζεται σε μια άλλη σφαίρα, λίγο πολύ απομακρυσμένη απ’ αυτή. Η σχέση που διατηρεί στην εφαρμογή μιας θεωρίας δεν έχει ποτέ κάποια ομοιότητα. Επιπλέον, από τη στιγμή που μια θεωρία κινείται στο κατάλληλο πεδίο της, ξεκινά να μετράει εμπόδια, τοίχους και αποκλεισμούς, οι οποίοι απαιτούν την αναμετάδοσή της από έναν άλλον τύπο λόγου (είναι μέσα απ’ αυτό τον άλλο λόγο που τελικά περνάει σε ένα διαφορετικό πεδίο). Η πράξη είναι ένα σύνολο αναμεταδόσεων από ένα θεωρητικό σημείο σε ένα άλλο, και η θεωρία είναι μια αναμετάδοση από μια πράξη σε μια άλλη. Καμιά θεωρία δεν μπορεί να αναπτυχθεί χωρίς, τελικά, να μην αντιμετωπίζει έναν τοίχο και η πράξη είναι απαραίτητη για να διαπεράσει αυτό τον τοίχο.

Συνέχεια

Advertisements

Για έναν σοφό άνθρωπο δεν είναι κάθε μέρα εκλογές; …


Για έναν σοφό άνθρωπο δεν είναι κάθε μέρα εκλογές;

Γιώργος Κτενάς

Το κράτος και η εξουσία έχουν συστηματοποιήσει τη σχέση με τη βία, που αποτελεί ακρογωνιαίο λίθο κυβερνητισμού. Είτε αυτός αφορά τη δεξιά και ακροδεξιά πτέρυγα του νεοφιλευθερισμού είτε την αριστερή – σοσιαλδημοκρατική. Παρόλα αυτά τον 20ο αιώνα η κυρίαρχη νεωτερική εξουσία έχει ως βασικό άξονα τον προληπτικό έλεγχο, παρά την καταστολή. Χωρίς αυτό να σημαίνει ότι δεν συνεχίζει να διατηρεί ακμαίο τον κατασταλτικό μηχανισμό της και να τον χρησιμοποιεί όταν το θεωρεί αναγκαίο.

Εδώ ο Φουκώ έρχεται να εισάγει τον όρο της βιοπολιτικής και κατ’ επέκταση της βιοεξουσίας, ως ρυθμιστή στις ζωές των ανθρώπων που ασχολούνται αποκλειστικά με τα ιδιωτικά τους συμφέροντα. Αναλύει την παραγωγή γνώσης και το πώς σχετίζεται με την εξουσία: Ο λόγος κατασκευάζει πειθαρχίες που δεν εμπεριέχονται στη λεκτική έκφραση, γιατί την ξεπερνούν. Άρα ο λόγος δεν αποτελεί αντανάκλαση εξουσίας, αλλά παράγει ο ίδιος εξουσία. Γι’ αυτό αμφισβήτησε την κυριαχία που παράγει ο ορθός λόγος για την ερμηνεία του κόσμου: Η εξουσία δεν είναι απροσδιόριστη, που την παραδίδει κάποιος ή την παραλαμβάνει κάποιος άλλος, αλλά ασκείται (έστω υπό προϋποθέσεις) από κάθε κοινωνικό υποκείμενο.

Συνέχεια

Βιοπολιτική ή Οδηγός Φουκώ στο σήμερα


Φουκώ

MICHEL FOUCAULT, «Η γέννηση της βιοπολιτικής: Παραδόσεις στο Κολλέγιο της Γαλλίας (1978 – 1979)»,

μτφρ: Βασίλης Πατσόγιαννης, εκδόσεις Πλέθρον, σελ. 374 

ΤΗΣ ΑΛΙΚΗΣ ΚΟΣΥΦΟΛΟΓΟΥ

Όπως αναφέρεται και στον πρόλογο της έκδοσης ο Μισέλ Φουκώ δίδαξε στο Κολλέγιο της Γαλλίας από τον Ιανουάριο του 1971 μέχρι και τον πρόωρο θάνατο του τον Ιούνιο του 1984. Ο τίτλος της έδρας που κατέλαβε πριν καν συμπληρώσει τα 43 του χρόνια ήταν «Ιστορία των συστημάτων σκέψης». Εμπνεόμενος από τον «ανοιχτό» χαρακτήρα αυτού Μεγάλου Ιδρύματος (“Grand établissement”), η παρακολούθηση των μαθημάτων του οποίου δεν προαπαιτεί ούτε την εγγραφή, ούτε την κατοχή κάποιου άλλου πτυχίου και το οποίο δεν απονέμει διπλώματα κι έχει ακροατές αντί φοιτητών, παρέδιδε περίπου 26 ώρες διδασκαλίας το χρόνο. Όραμα του ήταν να ενισχύσει τον αλληλεπιδραστικό χαρακτήρα της διδασκαλίας ώστε να προσλάβει σταδιακά το σεμινάριο τον χαρακτήρα συλλογικής εργασίας. Η γενεαλογία των σχέσεων εξουσίας/γνώσης που δομούσε τις παραδόσεις του φωτιζόταν ενταγμένη στο ιστορικό και κοινωνικό πλαίσιο. Η πρακτική των ακροατών – φοιτητών του να ηχογραφούν τις παραδόσεις του με κασετόφωνα επέτρεψε στην πραγματικότητα την διάσωση των σεμιναρίων.

Η έκδοση «Γέννηση της βιοπολιτικής. Σειρά παραδόσεων στο Κολλέγιο της Γαλλίας 1978 – 1979» αποτελεί προϊόν της επιμελημένης από τον Μισέλ Σενελλάρ απομαγνητοφώνησης των λόγων που εκφωνήθηκαν δημόσια από τον Μισέλ Φουκώ. Η περίληψη που δημοσιεύτηκε στην Επετηρίδα του Κολλεγίου της Γαλλίας, την οποία συνέταξε ο ίδιος ο Φουκώ, καθώς και η «τοποθέτηση» του επιμελητή Μισέλ Σενελλάρ αποτελούν ένα ιδιαίτερο κατατοπιστικό πλαίσιο για το σύνολο της έκδοσης. Μαζί με τους «Μη κανονικούς»[1], μίας έκδοσης που είναι επίσης προϊόν της επιμελημένης  από τους Βαλέριο Μαρκέτι και Αντονέλλα Σαλομόνι καταγραφής των προφορικών παραδόσεων του Μισέλ Φουκώ στο Κολέγιο της Γαλλίας κατά την περίοδο 1974 -1975 αποτελούν σημαντικά τεκμήρια της πολύπλευρης φιλοσοφικής και ερευνητικής δραστηριότητας του Φουκώ την περίοδο του Κολεγίου.

Όπως πειστικά αναλύει ο ίδιος στην  περίληψη των  παραδόσεων που συνέταξε ο ίδιος –  ήταν υποχρεωμένος να το πράξει από το πλαίσιο που όριζε ο κανονισμός λειτουργίας του Κολλεγίου της Γαλλίας– ο φιλελευθερισμός ως «μεθοδολογία» δια-κυβέρνησης αναπτύχθηκε από το 18ο αιώνα κι έπειτα ως μια κριτική στην αποκαλούμενη «υπερβολική διακυβέρνηση» ή κατά τη νεοφιλελεύθερη πια παράδοση ως μια κριτική στο «υπερβολικό κράτος». Μέσα σ αυτό το πλαίσιο, ο φιλελευθερισμός προσεγγίζεται ως ένα σύνολο καθοδηγη-τικών αρχών διοίκησης που έχουν ως εφαλτήριο μιας κλασικής μακροοικονομικής προέλευσης «φαντασίωση» μιας αυτο-ρυθμιζόμενης οικονομίας – κοινωνίας. Μάλιστα τεκμηριώνει αυτή την υπόθεση με αναφορά σε δύο ιστορικά παραδείγματα φιλελευθερισμών: του γερμανικού φιλε-λευθερισμού της περιόδου 1948 – 1962 (Ορντοφιλελευθερισμός[2]) καθώς και του μεταπολεμικού φιλελευθερισμού της Σχολής του Σικάγο.

Συνέχεια

My School: Το σχολείο της βιοεξουσίας


ipourgeio_47_414x290

Των Αργυρώς Μπαντουβά και Οδυσσέα Αϊβαλή 

ΟΛΜΕ και σύλλογοι γονέων ζητούν να μην τεθεί σε λειτουργία η βάση δεδομένων My School, με την οποία καταγράφεται καθημερινά η ζωή της σχολικής μονάδας: ποιός απεργεί, ποιός απουσιάζει, ποιός συμμετέχει στην κατάληψη, ποιός αριστεύει, ποιός περισσεύει

Πριν από μερικούς μήνες τα σχολεία πέρασαν σε μια καινούρια φάση: αυτή του ελέγχου και της τιμωρίας από το Υπουργείο Παιδείας με τη δοκιμαστική λειτουργία του My School. Πρόκειται για ένα σύστημα καταγραφής όλων των δεδομένων της πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης, που διαφοροποιείται από άλλα κατά το ότι εδώ καταγράφονται ποιοτικά στοιχεία που δεν έχουν άμεση σχέση με την εκπαιδευτική διαδικασία. Στην πραγματικότητα καταγράφεται καθημερινά η ζωή της σχολικής μονάδας: ποιός απεργεί, ποιός απουσιάζει, ποιός συμμετέχει στην κατάληψη, ποιός αριστεύει, ποιός περισσεύει.
Σε αυτή τη βάση δεδομένων καταχωρούνται στοιχεία μαθητών, γονέων εκπαιδευτικών και κτηριακών υποδομών. Συγκεκριμένα, από τους μαθητές ζητούνται στοιχεία επικοινωνίας (τηλέφωνο, διεύθυνση κλπ), προσωπικά στοιχεία (ΑΦΜ, ΑΜΚΑ), βαθμοί, απουσίες, ποινές και αμοιβές του μαθητή και συμμετοχή του σε καταλήψεις. Αλλά γιατί να υπάρχουν προσωπικά στοιχεία των μαθητών συγκεντρωμένα σε έναν κεντρικό υπολογιστή, και μάλιστα σε ένα διάτρητο σύστημα, αφού ούτως ή άλλως υπάρχουν συγκεντρωμένα στα μητρώα του σχολείου; Γιατί να δίνονται κεντρικά οι απουσίες των μαθητών, αν όχι γιατί κάποιοι  θέλουν να παρουσιάσουν τις απουσίες ως σχολική διαρροή και να συμπτύξουν τμήματα; Γιατί να δίνονται κεντρικά οι βαθμοί, οι ποινές και οι αμοιβές των μαθητών, αν όχι για αξιολόγηση της σχολικής μονάδας και του εκπαιδευτικού έργου; Γιατί να “δίνονται” κεντρικά οι καταληψίες, αν όχι για τον εκφοβισμό τους;

Συνέχεια

Το γάλα, ο ΟΟΣΑ, ο Φουκώ και η «αλήθεια της αγοράς»


ΑΓΕΛΑΔΑ

Και με τη βοήθεια του Φουκώ πώς να ξεχωρίζετε το “φρέσκο γάλα” από το “γάλα υψηλής παστερίωσης”: ένας πρακτικός οδηγός. 

Tης Ντίνας Τζουβάλα

Ποιον θα ρωτάγατε για να διαπιστώσετε αν το γάλα που πίνετε είναι φρέσκο; Πολλοί θα μπορούσαν να σας διαφωτίσουν σ’ αυτό το απλούστατο ερώτημα: ένας αγρότης, ένας βιολόγος, ένας χημικός, ακόμα κι ένας παππούς σε κάποιο χωριό. Θα μπορούσατε, ακόμα, επιστρατεύοντας την κοινή λογική σας, να συμπεράνετε ότι προφανώς (πολύ) λίγες ημέρες μετά την παραγωγή του είναι παράλογο να αποκαλούμε οτιδήποτε «φρέσκο». Και θα αποτελούσε μάλλον δείγμα εκκεντρικότητας να απευθυνθείτε στον ΟΟΣΑ ζητώντας του να γνωμοδοτήσει επί του ζητήματος.

Και όμως. Ο ΟΟΣΑ στην τελευταία του έκθεση για την ελληνική οικονομία ασχολείται επισταμένως με το φρέσκο γάλα, καθώς έκρινε ότι οι ισχύουσες διατάξεις αποτελούν εμπόδιο για τον ελεύθερο ανταγωνισμό, με την κριτική να επικεντρώνεται στο ότι η διάρκεια ζωής του παστεριωμένου (φρέσκου) γάλακτος δεν μπορεί να υπερβαίνει τις πέντε ημέρες. Άλλοι τύποι γάλακτος, που έχουν υποστεί τη διαδικασία της «υψηλής παστερίωσης», επιτρέπεται να κυκλοφορούν, αλλά δεν μπορούν να φέρουν τον χαρακτηρισμό «φρέσκο».

Συνέχεια

Φουκώ-Μαρξ: Παραλληλίες και παράδοξα


Μπαλιμπάρτου Ετιέν Μπαλιμπάρ – Μετάφραση: Μελέτης Λάμπρου 13.01.14

Στη συνέντευξη που ακολουθεί, την οποία είχε παραχωρήσει ο Ετιέν Μπαλιμπάρ (Étienne Balibar) στην εφημερίδα L’ Humanite [16.12.2004, συνέντευξη στον Νταβίντ Ζερμπίμπ (David Zerbib)], ο Γάλλος φιλόσοφος προσεγγίζει τη σχέση του Φουκώ (Michel Foucault) με τον Μαρξ (Karl Marx), των σημείων συνάντησης αλλά και των σημείων απόκλισης των δύο στοχαστών, αλλά και τη σχέση του Λουί Αλτουσέρ (Louis Althusser) με τον Μισέλ Φουκώ.

Ντ. Ζ.: «Υπό διαρκώς ανανεούμενες μορφές, μια αληθινή διαμάχη με τον Μαρξ συνεκτείνεται σε ολόκληρο το έργο του Φουκώ», γράφατε το 1989 στο «Φουκώ και Μαρξ. Το διακύβευμα του νομιναλισμού», με αφορμή ένα συνέδριο που οργανώθηκε λίγο μετά το θάνατο του συγγραφέα της «Βούλησης για γνώση».[1] Μεταξύ των επαίνων που του αποδίδονται σήμερα, το ζήτημα της ρήξης με τον μαρξισμό κατέχει μία από τις κεντρικότερες θέσεις. Τι είναι αυτό που διακυβεύεται σε αυτή την αντιπαράθεση;

Ε. Μπ.: Δεν θα αρνηθώ να συζητήσω για την αντιπαράθεση Μαρξ-Φουκώ ή Φουκώ-Μαρξ, τόσο για τις εσωτερικές όψεις της, από την πλευρά της ερμηνείας των κειμένων, όσο και για τις συγκυριακές και ιδεολογικές όψεις της. Υπό αυτή την τελευταία σκοπιά, κάτι τέτοιο μού φαίνεται περιοριστικό. Το ίδιο ακριβώς θα έλεγα κάλλιστα για όσους ακόμα και σήμερα –και θα έπρεπε να αναρωτηθούμε γιατί έχουν ανάγκη να κάνουν κάτι τέτοιο– συνεχίζουν το ίδιο τροπάριο, και εξηγούν με ποιον τρόπο με τον Φουκώ θα βρισκόταν οριστικά το αντίδοτο στον μαρξισμό, ένα αντίδοτο ιδιαίτερα αποτελεσματικό και πειστικό καθότι δεν πρόκειται για μια συντηρητική σκέψη αλλά για ένα έργο από μόνο του ισχυρά κριτικό, γεγονός που προφυλάσσει προκαταβολικά από κάθε μορφή υποψίας και μομφής και παρουσιάζει το πλεονέκτημα να αποκαλύπτει τις συντηρητικές, παραδοσιοκρατικές ή αυταρχικές όψεις του μαρξισμού και της πολιτικής που τον επικαλείται.

Και εγώ ο ίδιος συνέβαλα σε διάφορες περιστάσεις σε αυτή τη διαμάχη. Αλλά στον πρόλογο του βιβλίου μου Ο φόβος των μαζών, επανέρχομαι στην παραλληλία Μαρξ-Φουκώ παρουσιάζοντάς τους ως δυο εκπροσώπους που όχι μόνο αντιπαρατίθενται ενδελεχώς, αλλά επιπλέον γειτνιάζουν και συγγενεύουν αναγκαστικά με αυτό που θα αποκαλούσα «πολιτική του μετασχηματισμού», με την έννοια του μετασχηματισμού των δομών εξουσίας και κυριαρχίας. Συνέχεια