Ό βιασμός μέσα από τόν τύπο…


Ό Τύπος είναι ένας άπό τούς κύριους παράγοντες πού έχουν τή δυνατότητα νά διαμορφώνουν τήν κοινή γνώμη σέ θέματα πού βιώνουμε καθημερινά σάν πολίτες καί, έμμεσα ή άμεσα, έχουν άντίκτυπο στή ζωή μας: πολιτική καί πολιτιστική ζωή, κοινωνικά θέματα, φόνους, κλοπές, εγκλήματα τιμής, βιασμούς.

Οί μηχανισμοί μέσα άπό τούς οποίους ό Τύπος συμβάλλει στή διαμόρφωση τής κοινής γνώμης καί στήν καταγραφή – ερμηνεία κάποιων εννοιών είναι πολλοί, σύνθετοι καί ή λειτουργία τους σ’ αύτή τή διαδικασία δέν είναι πάντα εμφανής. Σ’ αυτό τό κείμενο θά άσχοληθοϋμε άποκλειστικά μέ τήν παρουσίαση τών βιασμών άπό τόν ήμερήσιο τύπο (Νέα, Ελευθεροτυπία 1980, 81, 82).

Διαβάζοντας τίς άνακοινώσεις καί τά άρθρα πού άναφέρονται στό συγκεκριμένο θέμα βλέπουμε νά γίνεται μιά προσπάθεια μέ διπλό στόχο: άπό τή μιά —μέσα άπό τήν εικόνα πού δίνεται γιά τή γυναίκα/θύμα—, νά άναιρεθεϊ ή έστω νά χάσει τή βαρύτητά της αύτή καθαυτή ή πράξη τού βιασμού καί, άπό τήν άλλη, νά κατα­σκευαστεί συγκεκριμένη εικόνα γιά τό πρόσωπο τού βιαστή.

Τίτλοι όπως:

  1. «Μπαργούμαν κατήγγειλε βιασμό»
  2. «Τής άρεσαν μόνο οί θωπείες»
  3. «Καταγγελίες γιά περίεργους βιασμούς»

προκαταλαμβάνουν τόν άναγνώστη, δημιουργώντας του έστω καί μή συνειδητές αμφιβολίες γιά τό κατά πόσο ή βιασθεΐσα μπο­ρεί καί νά τά ήθελε. Διότι είναι δυνατόν νά μήν τά ήθελε ή αυστριακή τουρίστρια άφοϋ δέχτηκε τούς ερωτικούς άσπασμούς καί τις θωπείες τού νεαρού σερβιτόρου σέ παραλιακό ζαχαροπλα­στείο;

Ή κυρίαρχη ιδεολογία υπαγορεύει πώς μιά γυναίκα πού έχει φτάσει νά άγκαλιάζεται καί νά φιλά έναν άντρα δέν μπορεί παρά νά θέλει νά ολοκληρώσει. Σέ περίπτωση πού διεκδικήσει τό άντίθετο, τότε μάλλον ό βιασμός είναι άναπόφευκτος καί έν μέρει δι­καιολογημένος, άφοΰ οί άντρικές ορμές έχουν φουντώσει καί δέν ελέγχονται. Ό έπόμενος τίτλος παραμπέμπει τόν άναγνώστη στή γνωστή ιδεολογία πώς μιά γυναίκα πού άποφασίζει νά γίνει μπαρ­γούμαν, άφενός ξέρει τίς άπαιτήσεις καί τούς κινδύνους τού επαγ­γέλματος (άρα είναι άξια τής τύχης της) καί άφετέρου άποτελεϊ μάλλον άναξιόπιστο πρόσωπο (άρα ή καταγγελία της μπορεί νά είναι ιι/ευδής).

Ό τρίτος τίτλος πληροφορεί πώς γίνονται περίεργοι βιασμοί ά- ρα έμμεσα ύπονοεϊται πώς ύπάρχουν καί βιασμοί μή περίεργοι δηλ. νορμάλ!!

’Έτσι δσο ούδέτερο καί νά είναι τό κείμενο πού άκολουθεΐ, ό άνώδυνος/τυχαϊος τίτλος έχει ήδη λειτουργήσει. Είναι όμως ούδέ­τερο τό ύφος των άνακοινώσεων ή των άρθρων πού περιγράφουν ένα βιασμό;

’Αποτελεί ή άπαρίθμηση στοιχείων γιά τή ζωή καί τήν έμφάνιση τής γυναίκας άπλή καί άθώα πληροφόρηση; ’Απαράδεκτα καί ου­σιαστικά άσχετα στοιχεία τής μορφής «ή άδελφή τού θύματος δούλευε σέ καμπαρέ» καί φαινομενικά άνώδυνες φράσεις όπως «οί φερόμενοι ώς δράστες» καί «σύμφωνα πάντα μέ τήν καταγγε­λία» συνηγορούν γιά τό άντίθετο. Τό ότι ή άδελφή τού θύματος δούλευε σέ καμπαρέ δέν άφορά κανέναν. ’Ή μάλλον δέν θά έπρε­πε νά άφορά κανέναν. ’Επιτέλους γιατί συνιστά πληροφορία ή ποιότητα τού έπαγγέλματος, καί μάλιστα όχι τού ’ίδιου τού θύμα­τος άλλά τής άδελφής; Ό τύπος όμως φαίνεται νά έχει διαφορετι­κή γνώμη. ’Έτσι, όταν δέν ύπάρχει τίποτα νά τονιστεί γιά τήν ίδια τή βιασμένη, ή άνακοίνωση έπιλέγει νά μάς πληροφορήσει γιά συγγενικό πρόσωπο, υπονοώντας πώς τό μήλο κάτω άπό τή μη­λιά θά πέσει. Δέν έχουμε δει βέβαια ποτέ σέ άντίστοιχες περιπτώ­σεις νά γράφεται καί νά συνιστά πληροφορία πώς ή άδελφή τού θύματος είναι φοιτήτρια ή δικηγόρος! Επίσης, μιά καί ή φράση «ό φερόμενος ώς κλέφτης» είναι άγνωστη στόν έλληνικό τύπο, ή συχνά επαναλαμβανόμενη φράση «ό φερόμενος σάν δράστης» σέ περιπτώσεις βιασμών, σέ συνδυασμό μέ τό «σύμφωνα μέ τήν κα­ταγγελία» φαίνεται νά εξυπηρετεί μόνο τή δημιουργία άμφιβο λιών: Ήταν πράγματι βιασμός;

Στίς περιπτώσεις πού ό βιασμός είναι άναμφ\σβήτητος, τά άρ­θρα συνήθως επικεντρώνουν τήν προσοχή τους στό πρόσωπο τού βιαστή, φτιάχνοντας γι’ αυτόν μιά εικόνα πού σαφώς δέν μοιάζει μέ τούς άνθρώπους πού καθημερινά συναναστρεφόμαστε στή δουλειά μας, δέν μοιάζει μέ τούς φίλους μας, δέν έχει τίποτα κοι­νό μέ τόν άδελφό, τόν πατέρα ή σύζυγό μας. ’Έτσι τίτλοι καί πε­ριεχόμενο μάς πληροφορούν πώς οί βιαστές είναι: κτηνάνθρωποι, υπάνθρωποι, καμικάζι, σάτυροι, δράκοι, παραπέμποντας είτε σέ κάποια ψυχική άνωμαλία, είτε σέ κάποια έκφραση κοινωνικής έκτροπής.

Συγχρόνως, οί εφημερίδες θεωρούν ύποχρέωσή τους νά άναφέ- ρουν ή νά τονίσουν όπου είναι δυνατόν εκείνα τά στοιχεία πού άπό τή μιά μάς δημιουργούν οίκτο γι’ αυτά τά πλάσματα καί άπό τήν άλλη παρουσιάζουν τήν πράξη τους έν μέρει δικαιολογημένη στά πλαίσια των «φυσικών» άντρικών όρμων καί τής συγκυρίας:

  • «Οί τύψεις μέ τσάκισαν».
  • «Μετανιώνω — Φέρθηκα σά ζώο — Θέλω νά εξιλεωθώ καί να κάνω ότιδήποτε γι’ αυτήν, άκόμα καί νά τήν παντρευτώ».
  • «Σημειώνεται δτι ό Εύάγγελος, παιδί χωρισμένων γονέων, κρα­τούσε ήμερολόγιο δπου περιέγραφε μέ λεπτομέρειες τή γελοία ζωή πού δπως γράφει ό ’ίδιος έκανε».
  • «Τό σκηνικό βγαλμένο άπό τροπική νύχτα. ’Ανταύγειες φεγγα- ριών πάνω στήν άμμο καί τά μισόγυμνα κορμιά τής Ίζαμπέλ Ταρντίφ 20 χρονών καί τής φίλης της Μαρί Άντρέ Ζεφρέ 21 χρο- νών καί οί δύο άπό τή Βρεττάνη».

Τί άλλο νόημα μπορεί νά έχει αύτή ή τελευταία περιγραφή άπό τό νά φτιάξει ειδυλλιακή καλοκαιριάτικη εικόνα διακοπών στό μυαλό τού άναγνώστη, καί έτσι έστω καί ύποσυνείδητα νά δικαιο­λογήσει τό βιαστή, ιδιαίτερα άν δέν είχε γίνει φόνος;

Τέλος είναι σύμπτωση δτι τό 80-90% τών άνακοινώσεων γιά θέ­ματα βιασμών είναι κάπου κρυμμένες μεταξύ τρίτης καί τελευ­ταίας σελίδας; Διότι βέβαια πώς είναι δυνατόν νά έχουν τήν ίδια μεταχείρηση καί βαρύτητα οί έξαγγελίες τής κυβέρνησης γιά τήν οικονομική πολιτική πού αφορούν δλο τόν κόσμο, μέ κάποιο βια­σμό, ένα καθαρό προσωπικό συμβάν;

Στό κάτω κάτω, δπως γίνονται κλοπές καί ληστείες γίνονται καί βιασμοί. Είναι γεγονότα τής αυτής κατηγορίας καί μέσα στήν καθημερινότητα. Μόνο κάτι τέτοιο μπορούμε νά συμπεράνουμε άπό τήν παρακάτω κατά τά άλλα «τυχαία» συστέγαση δύο άνα- κοινώσεων:

Τίτλος:

«Σουηδέζα 20 χρονών βιάστηκε στήν ’Ακρόπολη».

«Σουηδέζα ήλικίας 20 χρονών βιάστηκε άπό 3 άγνώστους στήν ’Ακρόπολη, προχτές τή νύχτα…».

«”Ενας άλλος άλλοδαπός ‘Ολλανδός 30 χρονών κατήγγειλε δτι έ­πεσε θύμα ληστείας».

Οί εξαιρέσεις βέβαια ύπάρχουν. Βλέπουμε έτσι πολλές φορές ά νακοινώσεις καί άρθρα περί βιασμών νά καταλαμβάνουν σημαν­τική θέση στή διάταξη τής ύλης τών εφημερίδων καί νά δίνεται μεγάλη δημοσιότητα στό θέμα. Οί περιπτώσεις όμως αυτές άναφέρονται σχεδόν πάντα σέ κάποιους βιασμούς πού έχουν κατά πολύ ξεπεράσει κάθε παραδεκτό δριο κοινωνικής συμπεριφοράς (βιασμός Φιλοππάπου) ή συνδυάζονται μέ φόνο. Ή κοινωνία ολό­κληρη, διά στόματος τύπου, καταδικάζει τή βδελυρή πράξη προ­σπαθώντας νά τήν εμφανίσει σάν κάτι εντελώς εξαιρετικό καί έ­ξω άπό τίς άξιες της. ’Έτσι άποποιεΐται τίς εύθύνες της καί νύπτει τάς χείρας της.

ΣΠΙΤΙ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ

Δεκέμβριος 1982

Κείμενο από μπροσούρα που εκδόθηκε το 1982 από την φεμινιστική ομάδα Σπίτι των Γυναικών. Έχει διατηρηθεί η ορθογραφία και η σύνταξη του κειμένου.

  

___________________________________________________________

Ιουλιανά 1965: Η αποτύπωση και η ερμηνεία των συμβάντων διαμαρτυρίας στο τύπο της Δεξιάς. Οι περιπτώσεις της «Καθημερινής» και της «Βραδυνής»…


Του Κωνσταντίνου Λαμπράκη*

Στις 15 Ιουλίου του 1965, στις 7.00 το απόγευμα, ο πρωθυπουργός της κυβέρνησης της Ένωσης Κέντρου (ΕΚ), Γ. Παπανδρέου συναντήθηκε στα ανάκτορα με τον νεαρό βασιλιά Κωνσταντίνο. Λίγα λεπτά αργότερα αποχώρησε έχοντας υποβάλλει την παραίτηση του. Στις 8.30 είχε ήδη ορκιστεί ο πρώτος πυρήνας της νέας κυβέρνησης, με επικεφαλής τον βουλευτή της ΕΚ, Γεώργιο Αθανασιάδη- Νόβα. Η ημερομηνία αυτή, έχει μείνει στην ιστοριογραφία ως η αφετηρία των «Ιουλιανών». Μέχρι και τις 24 Σεπτεμβρίου του 1965, όπου η κυβέρνηση Στεφανόπουλου κατάφερε να λάβει την ψήφο εμπιστοσύνης με 152 ψήφους, είχαν ήδη κατατεθεί 3 εντολές σχηματισμού κυβέρνησης και 2 κυβερνήσεις είχαν καταψηφισθεί στην βουλή.

Βέβαια, στις 70 ήμερες που μεσολάβησαν, το τόνο έδωσε η μαζική κοινωνική πίεση με κυρίαρχο αίτημα την πτώση των κυβερνήσεων των «αποστατών», όπως σχηματικά αποκαλέστηκαν, και την εντολή στον αρχηγό του κόμματος της πλειοψηφίας ή την προκήρυξη εκλογών. Στην διάρκεια των 70 ημερών έλαβαν χώρα πολλές δεκάδες κινητοποιήσεις πανελλαδικά, αρκετές από αυτές μαχητικές, οι όποιες στις περισσότερες περιπτώσεις αντιμετωπίστηκαν με την βία και την καταστολή. Οι συλληφθέντες των «70 ημερών» έφτασαν τους εκατοντάδες, σε μεγάλο ποσοστό από αυτούς απαγγέλθηκαν κατηγορίες ή προφυλακίστηκαν, μεταξύ αυτών και κορυφαία συνδικαλιστικά στελέχη. Εκατοντάδες ήταν και οι τραυματίες των διαδηλώσεων, στις οποίες υπήρξε και ένας νεκρός, ο Σωτήρης Πέτρουλας , 23 ετών, φοιτητής της Ανωτάτης Εμπορικής.

Η αιχμή των κινητοποιήσεων και ταυτόχρονα η αφορμή για τις συγκρούσεις διαδηλωτών-αστυνομίας ήταν η πορεία (και η αποτροπή αυτής) προς την Βουλή. Οι πορείες στο κέντρο της Αθήνας κατά τα Ιουλιανά, κατά κανόνα1,λάμβαναν χώρα μετά το πέρας συγκεντρώσεων που καλούσαν συνδικαλιστικοί φορείς και δημοκρατικές οργανώσεις (συνήθως η ΕΦΕΕ, Ομοσπονδία εργατών τύπου, Οικοδόμοι, Ένωση δημοκρατικών δικηγόρων, πρ. διοίκηση ΓΣΕΕ μέχρι και τον ανασχηματισμό της την 19 Αυγούστου) είτε στα Προπύλαια του Πανεπιστημίου, είτε στα παρακείμενα θέατρα της Ιπποκράτους, είτε λιγότερο συχνά, στο γήπεδο του Παναθηναϊκού. Μετά το τέλος των συγκεντρώσεων, στις περισσότερες των περιπτώσεων, συγκροτούταν πορεία των συγκεντρωμένων με κατεύθυνση την πλατεία Ομονοίας. Όταν οι πορείες έφθαναν στην πλατεία μερίδα των διαδηλωτών επιχειρούσε να ανέλθει την Σταδίου με κατεύθυνση το Σύνταγμα όπου και βρίσκονταν μπλόκα της αστυνομίας είτε στο ύψος της σημερινής πλ. Κοραή, είτε στην συμβολή Χρ. Λαδά και Εδ. Λω, κάποιες φορές και πιο χαμηλά προς Ομόνοια, στην Εμμ. Μπενάκη. Οι σφοδρότερες συγκρούσεις των διαδηλωτών με την αστυνομία στις 21 Ιουλίου (όπου σκοτώθηκε ο Σ. Πέτρουλας) , στις 19 Αυγούστου και 20 Αυγούστου του 1965, ακολουθούσαν το υπόδειγμα που περιγράφτηκε παραπάνω και δυναμιτίζονταν από την προσπάθεια της αστυνομίας να μπλοκάρει την πορεία των διαδηλωτών προς την Βουλή και να διαλύσει βίαια την συγκέντρωση.

Συνέχεια