enzo traverso – αριστερή μελαγχολία. η δύναμη μιας κρυφής παράδοσης (από τον 19ο στον 21ο αιώνα)…


Η άλλη όψη της ουτοπίας

Για πάνω από έναν αιώνα η ριζοσπαστική αριστερά εμπνεύστηκε από την περίφημη εντέκατη θέση του Μαρξ για τον Φόιερμπαχ: μέχρι σήμερα οι φιλόσοφοι αρκέστηκαν να ερμηνεύουν τον κόσμο, τώρα πρέπει να τον αλλάξουμε. Όταν με την πτώση του Τείχους το 1989 απόμεινε «χωρίς πνευματικό καταφύγιο», χρειάστηκε να αναθεωρήσει τις ίδιες τις ιδέες με τις οποίες πάσχιζε να τον ερμηνεύσει, ενώ τα νέα κινήματα έπρεπε να επινοήσουν εξαρχής τις διανοητικές και πολιτικές τους ταυτότητες.

Το πέρασμα στη νέα εποχή πήρε μελαγχολικές αποχρώσεις αλλά στην ουσία επρόκειτο για μια μελαγχολία που υπήρχε πάντα, συνήθως απαγορευμένη από τον δημόσιο λόγο. Αυτή η «κρυφή παράδοση» δεν ανήκει στο επίσημο αφήγημα του σοσιαλισμού αλλά εντάσσεται σε μια παράδοση ηττών που έχουν σημαδέψει την ιστορία των επαναστάσεων. Για να αποφέρει καρπούς, αυτή η μελαγχολία πρέπει να αναγνωριστεί και να γίνει αποδεχτή, αποφεύγοντας την συνηθισμένη στρατηγική της απώθησης. Το αξιανάγνωστο αυτό βιβλίο φιλοδοξεί να αποδώσει ένα πρόσωπο σ’ αυτή την κρυφή παράδοση και να εντοπίσει τις κυριότερες εκδηλώσεις της στην σκέψη και στην τέχνη.

Η κυριότερη όψη της αριστερής μελαγχολίας παραμένει η ήττα. Η ιστορία του σοσιαλισμού είναι μια πληθώρα από ήττες που συσσωρεύτηκαν μέσα σε σχεδόν δυο αιώνες. Αντί όμως να αφανίσουν τις ιδέες του, αυτές οι τραγικές και συνήθως αιματοβαμμένες πανωλεθρίες τις ενίσχυσαν και τις νομιμοποίησαν. Οι εξόριστοι και οι κυνηγημένοι σπάνια βίωσαν την απομόνωση από τον περίγυρό τους και γίνονταν πάντα δεκτοί από την αριστερά. Η ήττα του 1989 ήταν διαφορετικής φύσης: δεν προήλθε από μάχη, ούτε γέννησε καμιά υπερηφάνεια. Το τέλος του κρατικού σοσιαλισμού απαγόρεψε την ουτοπική φαντασία και προκάλεσε μια δεύτερη «απομάγευση» του κόσμου, ενώ ο κομμουνισμός απωθήθηκε με διάφορους τρόπους.

Ο Ράινχαρντ Κοζέλεκ θέτει σαν αρχή την επιστημολογική υπεροχή των ηττημένων στην ερμηνεία του παρελθόντος. Μπορεί η ιστορία να γράφεται από τους νικητές, αλλά, σε βάθος χρόνου, τα ιστορικά κέρδη στο πεδίο της γνώσης προέρχονται από τους ηττημένους. Οι νικημένοι ξανασκέφτονται το παρελθόν με διεισδυτικό και κριτικό βλέμμα. Η εμπειρία που αντλείται από μια ήττα είναι ένα δυναμικό γνώσης που επιζεί. Παρά την συντριβή της, η Παρισινή Κομμούνα αποτέλεσε ένα ιδανικό προδρομικό παράδειγμα. Ο Μαρξ παρατηρούσε ότι τρεις δεκαετίες αργότερα σε όλες τις χώρες της Ευρώπης υπήρχαν μαζικά σοσιαλιστικά κόμματα. Μπορεί ο επαναστάτης στοχαστής Ογκύστ Μπλανκί να παραδέχτηκε την ήττα της και οι αναμνήσεις της Λουίζ Μισέλ να είναι γεμάτες θλίψη και πένθος, όμως η Κομμούνα είχε ανοίξει ορθάνοιχτη την πόρτα προς το μέλλον. Αυτή η θεώρησή της ως εργαστηρίου του μελλοντικού σοσιαλισμού σημαδεύει τα γραπτά των εξόριστων πρωταγωνιστών της αλλά και των συνομιλητών τους, από τον Ελιζέ Ρεκλύ ως τον Πιερ Κροπότκιν και τον Γουίλιαμ Μόρις.

Στο τέλος της εξέγερσης των Σπαρτακιστών, η Ρόζα Λούξεμπουργκ στο τελευταίο της μήνυμα χαιρέτιζε την ήττα των βερολινέζων εργατών με λόγια που αναγγέλλανε μια μελλούμενη νίκη. Στο ίδιο κείμενο υπενθύμιζε τις οδυνηρές αποτυχίες όλων των επαναστατικών κινημάτων του 19ου αιώνα, τονίζοντας ότι σοσιαλισμός πάντα αναστηνόταν σε μια ευρύτερη βάση. Για τον Τρότσκι η μόνη διέξοδος για την ανθρωπότητα ήταν η παγκόσμια σοσιαλιστική επανάσταση. Η Τέταρτη Διεθνής, το νέο κομμουνιστικό ρεύμα που έπρεπε ν’ αντικαταστήσει τον σταλινισμό, είχε γεννηθεί «κάτω από τον βρόντο των χαμένων μαχών», βάδιζε όμως μπροστά «για να οδηγήσει τους εργάτες στη νίκη». Η ξυλογραφία της Κέτε Κόλβιτς Στη μνήμη του Καρλ Λίμπνεχτ, έργο που δημιουργήθηκε μετά την συντριβή της σπαρτακιστικής εξέγερσης του Βερολίνου, αποδίδει μια χορωδιακή και συλλογική διάσταση της θλίψης.

Στην Βολιβία το 1967 ο Τσε Γκεβάρα κατάλαβε ότι το αντάρτικο κίνημα είχε αποτύχει, όμως το αίσθημα ότι η ιστορία ήταν με το πλευρό του δεν τον εγκατέλειψε ποτέ. Συνομιλώντας με τους φρουρούς του παραδέχτηκε την αποτυχία του αλλά πρόσθεσε ότι η επανάσταση ήταν «αθάνατη». Ο τελευταίος λόγος του Σαλβαδόρ Αλιέντε στο πολιορκημένο Μέγαρο της Μονέδα το 1973 καλούσε τους συντρόφους του να προχωρήσουν γνωρίζοντας ότι σ’ ένα όχι μακρινό μέλλον θα ανοίξουν και πάλι οι δρόμοι μέσα από τους οποίους θα βαδίσει ο ελεύθερος άνθρωπος για να χτίσει μια καλύτερη κοινωνία.

Η κηδεία του Παλμίρο Τολιάτι, του ιστορικού ηγέτη του Ιταλικού Κομμουνιστικού Κόμματος, αποτέλεσε πηγή έμπνευσης για πολλά έργα τέχνης, από τις ταινίες του Παζολίνι και των αδελφών Ταβιάνι (Uccelacci e Uccellini, 1966 και I sovversivi, 1967, αντίστοιχα) ως τον πίνακα του Ρενάτο Γκουτούζο Η κηδεία του Τολιάτι (1972), όπου αναγνωρίζονται πολλές μορφές του κομμουνιστικού κινήματος (Λένιν, Γκράμσι, Σαρτρ, Άντζελα Ντέιβις, Ενρίκο Μπερλινγκουέρ) ανάμεσα σε λάβαρα και κόκκινες σημαίας: το πένθος είναι αξεδιάλυτο από την ελπίδα.

Συνέχεια

Σοβιετικά καρτούν Γιατί τα αριστουργηματικά animation film της Σοβιετικής Ένωσης δεν θα γίνουν ποτέ viral …


Γράφει η Χριστίνα Μίχαλου 

Οσοι υπήρξαν παιδιά τις δεκαετίες του οδγόντα και του ενενήντα, πιθανώς ανακαλούν να θέλουν οπωσδήποτε να αποκτήσουν κάποια στιγμή στη ζωή τους βιντεοκασέτες της Disney. Είχε κάτι ιδιαίτερο η διαδικασία του βίντεο, που η φρενίτιδα του Νέτφλιξ δεν μπορεί να αντικαταστήσει· η επίσκεψη στο γειτονικό βίντεο κλαμπ, η αναζήτηση, ύστερα η αναμονή όσο η κασέτα γυρίζει στην αρχή γιατί ο τελευταίος που τη νοίκιασε την επέστρεψε χωρίς να την ετοιμάσει για τον επόμενο. Οι κασέτες της Disney ξεχώριζαν από τις υπόλοιπες — έβγαιναν σε χρώμα μπλε, και έφεραν ένα ασημένιο αυτοκολλητάκι ανωτερότητας στην ετικέτα τους, ώστε να μην μοιάζουν με τις απομιμήσεις.

Όσο για τις απομιμήσεις, στην Ελλάδα κυκλοφορούσαν συνήθως σε εξευτελιστικές τιμές, από μικρές και μάλλον αταβιστικές εταιρίες τύπου Τζοκόντα Βίντεο. Πρόχειρα μεταγλωτισμένες, άλλες φορές σε μισά ελληνικά και μισά ρώσικα, με περίεργα σκίτσα και μουντά χρώματα που για ένα παιδί εξοικειωμένο με τη μαγεία του Disney σίγουρα δεν ήταν και τόσο… κουλ. Αυτό που λίγοι γνωρίζουν, είναι πως στην πραγματικότητα δεν επρόκειτο καθόλου για απομιμήσεις, αλλά για πρωτότυπα έργα δημιουργημένα τουλάχιστον τριάντα χρόνια πριν τα αντίστοιχα της Disney. Φυσικά, ο αριστουργηματικός σοβιετικός κινηματογράφος δε θα γίνει ποτέ viral — και εκείνα τα DVD του ενός ευρώ που κείτονται δίπλα στις χλωρίνες στο σούπερ μάρκετ είναι ίσως τα πιο αδικημένα καλλιτεχνήματα του περασμένου αιώνα.

 

«Θέλουμε κι εμείς Μίκι Μάους!»

Το ντεμπούτο του Γουόλτ Ντίσνεϋ το 1928 με την πρωτοποριακή δημιουργία του πασίγνωστου Μίκι Μάους αποτέλεσε έμπνευση αλλά και πρόκληση για τις υπόλοιπες ανερχόμενες εταιρίες παραγωγής ταινιών που θέλησαν να μιμηθούν, αν όχι να ξεπεράσουν το ήδη διάσημο καρτουνάκι που είχε συστήσει μία πληθώρα νέων δυνατοτήτων στον κόσμο του κινηματογράφου.

Η Σοβιετική Ένωση όχι μόνο δεν αποτέλεσε εξαίρεση, αλλά φάνηκε να εκτιμά ιδιαίτερα την τεχνική κινουμένων σχεδίων. Το 1933, ο Ντίσνεϋ έστειλε στη Ρωσία μία συλλογή των πρώτων του ολιγόλεπτων δημιουργιών, ώστε να προβληθούν στο φεστιβάλ της Μόσχας. Η αντίδραση του κόσμου ήταν αναπάντεχα θετική, με τους πολίτες να ζητούν από τον Στάλιν να δημιουργήσει και αυτός κάτι όμοιο. Το σύνθημα της ημέρας ήταν «Θέλουμε κι εμείς Μίκι Μάους!» Πολύ σύντομα, η Σοβιετική Ένωση εγκαινίασε το δικό της στούντιο παραγωγής κινουμένων σχεδίων, που όμως σε τίποτα δε θύμιζε το δρόμο που είχε ξεκινήσει να χαράζει η Disney.

Ενώ οι υπόλοιπες χώρες πάσχιζαν να δημιουργήσουν ταινίες με τέσσερα ή πέντε καρέ ανά δευτερόλεπτο, η Σοβιετική Ένωση ήταν η πρώτη της εποχής της που έφτασε τα είκοσι τέσσερα, με την ποιότητα της ροής του αποτελέσματος να είναι κατά πολύ ανώτερη των δυτικών ταινιών κινουμένων σχεδίων της εποχής. Το εμπορικό άγχος των δυτικών στούντιο να εξελιχθούν γρήγορα σε έναν αντάξιο αντίπαλο της Disney, οδηγούσε συχνά σε πρόχειρα αποτελέσματα, με ρηχές ιστορίες που ενθουσίαζαν για λίγο αλλά στο τέλος δεν άφηναν τίποτα στο κοινό.

Στη Σοβιετική Ένωση, ο απώτερος σκοπός για διεθνή  ανταγωνισμό απουσίαζε. Όλες οι παραγωγές ήταν εσωτερικής κατανάλωσης, γεγονός που επέτρεπε στους παραγωγούς να εστιάσουν στην ποιότητα του αποτελέσματος και όχι στην εμπορικότητα αυτού.

Οι ταινίες που δημιουργήθηκαν σταδιακά μέσα στις επόμενες δεκαετίες, φωτογραφίζουν μία Ρωσία πληθωρική λαογραφικά, με συγκινητικούς μύθους και πλούσια ιστορία, χωρίς να λείπει φυσικά η αντιπολεμική και κομμουνιστική προπαγάνδα που προσέθεσε στα παραμύθια την απαραίτητη ιστορική σφραγίδα της εποχής.

Πρόκειται για έναν καθρέπτη των πεποιθήσεων, των προσδοκιών, των φόβων αλλά και των επιτευγμάτων που έλαβαν χώρα μετά τη Ρωσική Επανάσταση.

 

Μία κουλτούρα υψηλής αισθητικής

Εκεί που η Disney βασίστηκε στο εύκολο γέλιο που προκαλεί η βία (βλ. αιώνιοι εχθροί που ζουν για να αλληλοσκοτώνονται, όπως ο Τομ και ο Τζέρυ) η Ρωσία επένδυσε στις λαϊκές της παραδόσεις ώστε να προβάλει υψηλή αισθητική και να αναδείξει την παραδοσιακή μουσική της. 

Τα μηνύματα υπέρ της πλουτοκρατίας και βασιλείας που εδρεύουν στα κλασικά παραμύθια είτε εξομαλύνθηκαν είτε επικρίθηκαν εμμέσως μέσω της εξιστόρησης, αφού ο «καλός νέος» δεν είναι σχεδόν ποτέ πρίγκιπας ή βασιλιάς όπως στα δυτικά παραμύθια. Όσο για τις αλληγορίες τους, εστιάζουν πάντα στην καλοσύνη και την αλληλεγγύη, χωρίς να χρησιμοποιείται η βία ως σάτιρα.

Τα σοβιετικά παραμύθια προσφέρουν πλούτο γνώσεων και ιδιαίτερη, σπάνια αισθητική που δεν συναντάται στα (πολύ πιο εμπορικά) αμερικάνικα κινούμενα σχέδια. Δεν είναι άξιο απορίας ωστόσο το ότι σπάνια γίνονται αναφορές σε αυτές τις ταινίες, ή το ότι ελάχιστη αναγνωρισιμότητα έλαβαν ακόμα και την περίοδο της πρώτης κυκλοφορίας τους παρά τη, συγκριτικά με την Disney, μεγαλύτερη εμβάθυνση και ωριμότητα με την οποία χειρίστηκαν την πληθώρα ιστοριών με τις οποίες καταπιάστηκαν. 

Τα αποστειρωμένα δυτικά παραμύθια αντιφάσκουν ανάμεσα σε βίαια και σεξιστικά στερεότυπα που θέλουν τις εκρήξεις, τα καρούμπαλα, τις τρικλοποδιές και τους παχείς ανθρώπους να αποτελούν πηγή γέλωτος, όσο παρουσιάζουν τις γυναίκες ως απογοητευμένες υπάρξεις που αδημονούν να παντρευτούν τον πρίγκηπα για να απελευθερωθούν από τη μιζέρια τους.

Βεβαίως, τα σοβιετικά παραμύθια δεν γλίτωσαν από όλα τα στερεότυπα της εποχής (τα οποία εξήντα χρόνια πριν αποτελούσαν την αναμενόμενη νόρμα), και εντούτοις, αντιμετώπισαν τον θεατή με μία σπάνια σοβαρότητα, σχεδόν συγκινητική, χωρίς τον σχεδόν ψυχαναγκαστικό χλευασμό μεταξύ ηρώων που περιμένει κανείς να συναντήσει σε κάθε σκηνή μίας «παιδικής» ταινίας.

Σε αντίθεση με τα περισσότερα ευρωπαϊκά και ασιατικά κινούμενα σχέδια, που βρίσκονται σε μία μόνιμη άγραφη ανταλλαγή ιδεών με τις υπερπαραγωγές της Αμερικής, τα σοβιετικά παραμύθια είναι ίσως τα μόνα που έμειναν εντελώς ανεπηρέαστα από εξωτερικούς παράγοντες για πολλές δεκαετίες, και που ακολούθησαν μία πορεία εξ ολοκλήρου αυτοδημιούργητη.

Μάλιστα, κάποιες από τις τεχνικές που χρησιμοποιήθηκαν παραμένουν μέχρι και σήμερα άγνωστες εκτός της Ρωσίας. Για τη δημιουργία του Полигон (Polygon)μίας ταινίας κινουμένων σχεδίων που στόχευε σε αντιπολεμική προπαγάνδα, χρησιμοποιήθηκε μία τεχνική ρεαλιστικής ζωγραφικής δύο διαφορετικών επιπέδων διαφορετικών χρωμάτων για το κάθε καρέ – το αποτέλεσμα ήταν τόσο ρεαλιστικό που θύμιζε μεταγενέστερα τρισδιάστατα ψηφιακά animation, σε μία εποχή που αντίστοιχες χρήσεις του CGI δεν ήταν ακόμη εφικτές. Αυτή η τεχνική δεν χρησιμοποιήθηκε ποτέ από άλλες χώρες. 

Η Πεντάμορφη και το Τέρας, 1952 (Союзмультфильм) και 1991 (Disney)

Μουσική και εθνογραφία ένα βήμα πιο πέρα από το… μπίμπιτι μπόμπιτι

Αν σκεφτεί κανείς πως μία πληθώρα εξαιρετικών ταινιών κινουμένων σχεδίων μεγάλου μήκους είχε κυκλοφορήσει δεκαετίες πριν το Βασιλιά των Λιονταριών, την Πεντάμορφη και το Τέρας, και τη Σταχτοπούτα, θα πρέπει να αναρωτηθεί κανείς σε τι διέφερε η ρωσική κουλτούρα τόσο ώστε να μην ερεθίσει το ενδιαφέρον του δυτικού κοινού, και για ποιο λόγο οι ταινίες αυτές κυκλοφόρησαν μόνο για μικρό χρονικό διάστημα σε βαλκανικές χώρες, ενώ μόλις τρεις-τέσσερεις από αυτές τα κατάφεραν σε διεθνές επίπεδο (και μόνο σε μορφή βιντεοκασέτας.)

Η εύκολη απάντηση είναι σίγουρα πως… δεν ήταν αρκετά καλές. Αναμφίβολα όμως ένα παιδί αναθρεμμένο σε ένα περιβάλλον με ακατανόητα γρήγορο ρυθμό εναλλασσόμενων ερεθισμάτων — ένα παιδί του καπιταλισμού, εν ολίγοις — δε δύναται να ενδιαφερθεί για μία ταινία, εάν αυτή δεν αποσκοπεί στο να το διασκεδάσει ως κλόουν. Και δεν είναι απαραίτητα κακό αυτό, αλίμονο. Όλοι αγαπάμε την καλή κωμωδία και όλοι ξέρουμε πως όσο κι αν κλάψαμε όταν πέθανε ο Μουφάσα, ο θρήνος δεν ήταν αρκετός για να μας αποτρέψει από το να γελάσουμε όταν εμφανίστηκαν ο Τιμόν και ο Πούμπα και έκλεψαν την παράσταση.

Η διαφορά ανάμεσα στα αμερικάνικα «καρτούν» και τα σοβιετικά δεν είναι γεωγραφική, αλλά πολιτισμική. Μπορεί τα δεύτερα να υστερούν σε έντονα, χαρούμενα χρώματα, μπάτζετ που θα προσέθετε χλιδή, συνεχείς εναλλαγές πλάνων και εμπορικούς χαρακτήρες-καρικατούρες, όμως δεν έχουν τίποτα να ζηλέψουν σε ποιότητα. 

Οι ταινίες σοβιετικής παραγωγής δεν ωραιοποιούν τίποτα, σε αντίθεση με αυτές της Disney. Δεν ισχυρίζονται πως ο Μόγλης είναι μία διασκεδαστική ιστορία όταν ο πρωταρχικός της στόχος ήταν να θίξει το ζήτημα του Ιμπεριαλισμού στην Ινδία. Η Πεντάμορφη και το Τέρας δεν χορεύουν, ούτε συζούν, ούτε ερωτεύονται, γιατί το τέρας είναι καταραμένο, δυστυχισμένο και μόνο, και η μόνη του παρηγοριά είναι να παρακολουθεί την Πεντάμορφη στα κρυφά να τραγουδάει. 


<p><a href=»https://vimeo.com/249659666″>&Tau;&alpha;&iota;&nu;&iota;́&alpha; &mu;&omicron;&upsilon;</a> from <a href=»https://vimeo.com/user65075950″>Christina Michalou</a> on <a href=»https://vimeo.com»>Vimeo</a>.</p>

Το 1952, η σλαβική όπερα Snow Maiden του Νικολάι Ρίμσκι-Κόρσακοφ υιοθέτησε για πρώτη φορά μορφή κινουμένων σχεδίων, σε μία ταινία μεγάλου μήκους η οποία δανείστηκε την συμφωνική ορχήστρα της Σοβιετικής Ένωσης και αποτέλεσε ακρογωνιαίο λίθο για την περίοδο του σοσιαλιστικού ρεαλισμού στον σοβιετικό κινηματογράφο. 

Ακόμα και σε μορφή κινουμένων σχεδίων, οι σκληρές σκηνές του έργου παραμένουν αναλλοίωτες, με την πρωταγωνίστρια στο τέλος να αυτοκτονεί καθώς αδυνατεί να αντέξει την απόρριψη που δέχθηκε από τον αγαπημένο της. Η ταινία υπήρξε, μεταξύ άλλων, και μία σημαντική παρουσίαση των παραδοσιακών ρωσικών χορών και εθίμων.


<p><a href=»https://vimeo.com/249660570″>Snow Maiden</a> from <a href=»https://vimeo.com/user65075950″>Christina Michalou</a> on <a href=»https://vimeo.com»>Vimeo</a>.</p>


<p><a href=»https://vimeo.com/249659015″>Snow Maiden 2</a> from <a href=»https://vimeo.com/user65075950″>Christina Michalou</a> on <a href=»https://vimeo.com»>Vimeo</a>.</p>

Φεμινισμός, κομμουνισμός, και μια διαφορετική πολιτική ορθότητα

Ο Πάπας Ιωάννης Παύλος Β’ ήταν από τα πρώτα άτομα που αναφέρθηκαν δημόσια στον κινηματογράφο της Σοβιετικής Ένωσης, προτρέποντας όχι μόνο τα παιδιά αλλά και τους ενήλικες να ασχοληθούν με τις ταινίες αυτές, καθώς «μόνο καλοσύνη και ευγένεια» θα μπορούσαν να διδαχθούν από αυτές. Έως το 1960, οι όποιες επιρροές της Disney είχαν εξαλειφθεί ολοκληρωτικά, και η Σοβιετική Ένωση είχε ήδη δημιουργήσει έναν κολοσσό δικών της ταινιών και παραγωγών.

Με πλέον ώριμη συνείδηση ως προς τα μηνύματα και το ύφος των παραγωγών της, οι αλληγορίες και η πολιτισμική κληρονομιά που σκιαγραφούνται μέσα από τις ταινίες ρώσικης παραγωγής πατούν γερά στα πόδια τους και έχουν υιοθετήσει έναν ιδιαίτερο για τα δυτικά δεδομένα τρόπο εξιστόρησης.

Το 1967, η Σοβιετική Ένωση κυκλοφόρησε τη δική της έκδοση του Μόγλη – αν κανείς όμως περιμένει αρκούδες που χορεύουν και τραγουδούν, δεν θα τις βρει εδώ. Ο Μόγλης είναι ένα παιδί που μεγάλωσε στη ζούγκλα σαν αγρίμι, επομένως η πλειοψηφία των σκηνών του έργου είναι πολύ σκοτεινές.

Όσο για τον αγαπημένο πάνθηρα Μπαγκίρα, οι υπεύθυνοι της εταιρίας παραγωγής Союзмультфильм (Soyuzmultfilm) έλαβαν την απόφαση να τον παρουσιάσουν για πρώτη φορά ως θηλυκό χαρακτήρα, εξηγώντας πως ο κόσμος του παιδικού θεάματος υστερεί δραματικά σε γυναικείους δυναμικούς χαρακτήρες, κάτι που ευελπιστούσαν να αλλάξουν.

Όταν αργότερα οι ταινίες αυτές κυκλοφόρησαν και εκτός της Σοβιετικής Ένωσης, οι περισσότερες από αυτές μεταπωλημένες παράνομα, διαμορφώθηκαν έτσι ώστε να είναι πιο εύπεπτες για το δυτικό κοινό. Σκηνές όπου ο Μόγλης σκοτώνει ή τραυματίζει άλλα ζώα κόπηκαν, και μία σκηνή στην πολυβραβευμένη Βασίλισσα του Χιονιού όπου δύο κορίτσια φαίνεται να δίνουν ένα φιλί στο στόμα προτού αποχωριστούν φαίνεται να έχει κοπεί ή να έχει αντικατασταθεί σε κάποιες χώρες.   

Τέλος, στη Νεκρή Πριγκίπισσα και τους Επτά Ιππότες, η πριγκίπισσα ανασταίνεται από το φιλί του αγαπημένου της μόνον στην τελική έκδοση της ταινίας, ενώ στην πρωτότυπη κυκλοφορία φαίνεται να παραμένει νεκρή. Παρά τις πάμπολλες ομοιότητες με τη Χιονάτη, δεν πρόκειται για κάποια παραλλαγή. Η ιστορία της πριγκίπισσας που δηλητηριάζεται από το μήλο που της προσέφερε η κακιά μητριά της φαίνεται ανήκει στη ρώσικη παράδοση και γράφτηκε από τον Αλεξάντερ Πούσκιν το 1833. 

Οι μεταρρυθμίσεις της περεστρόικα, που είχαν ως αποτέλεσμα και τη διάσπαση των μεγάλων παραγωγών ταινιών σε πολλές μικρότερες, και τέλος η κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης, οδήγησαν αναπόφευκτα και στη λήξη της χρυσής περιόδου της Ρωσικής βιομηχανίας του θεάματος.  Πολλοί από τους παραγωγούς επιχείρησαν να συνεχίσουν την δημιουργία ταινιών κινουμένων σχεδίων, αυτή τη φορά με στόχο αποκλειστικά το ενήλικο κοινό, ελπίζοντας πως έτσι θα αναγνωριστούν πιο εύκολα στα διεθνή φεστιβάλ.

Αναμφίβολα η αισθητική των σοβιετικών παραμυθιών δεν ταιριάζει σε όλους. Πέραν πάσης αμφιβολίας κάποιοι θα τα βρουν βαρετά, εκτός του στοιχείου τους. Ίσως να είναι ξεπερασμένα, παλιά, «κουλτουριάρικα» με την κακή έννοια, αυτή που σε κάνει να χασμουριέσαι γιατί δεν αντέχεις τόση κουλτούρα.

Ίσως κάποια πράγματα τα αγαπάς μόνο αν μπορείς να τα βρεις στις πολύ μακρινές παιδικές σου αναμνήσεις για να τα νοσταλγήσεις. Ίσως πάλι, να προσέφεραν τις βάσεις για την εξέλιξη του animation όπως το γνωρίζουμε σήμερα, και ο ρόλος τους στην ιστορία του κινηματογράφου να μην εκτιμήθηκε ποτέ ορθά. 

Μένει να αναρωτηθεί κανείς αν η χρυσή εποχή των σοβιετικών φιλμ κινουμένων σχεδίων έληξε οριστικά, ή αν υπάρχει το ενδεχόμενο να αποκτήσει και πάλι ζωή μέσω μιας πιθανής αναβίωσης. Το μέλλον θα δείξει.

_________________________________________________________

Οι Μογγόλοι νομάδες ξαναθυμούνται τον κομμουνισμό απέναντι στην κλιματική αλλαγή…


της Nina Wegner

Μια ισχυρή πνοή νοσταλγίας για την παλιά σοβιετική εποχή πνέει ανάμεσα στους νομάδες βοσκούς οι οποίοι –πολύ μετά από τότε που η Μογγολία έπαψε να είναι κομμουνιστική, στις αρχές της δεκαετίας του 1990- προσαρμόζονται σε έναν ολοένα και πιο απειλούμενο τρόπο ζωής στα τεράστια βοσκοτόπια της μογγολικής στέπας.

«Παλιά, εκτρέφαμε και πουλούσαμε ζώα ως σοσιαλιστική κολλεκτίβα», μας είπε ο Nerguibaatar L., ένας βοσκός που ζει στην επαρχία Ιχ Tαμίρ της κεντρικής Μογγολίας. «Αλλά αυτό δεν υπάρχει πια, λόγω ελεύθερου εμπορίου. Εμείς οι κτηνοτρόφοι θα προτιμούσαμε να επιστρέψουμε σε αυτό, αν είχαμε επιλογή».

Με δεδομένη την απόλυτη αποτυχία της Σοβιετικής Ένωσης, η επιθυμία αυτή φαίνεται παράξενη. Αλλά οι κτηνοτρόφοι λένε ότι έχουν δύο πιεστικούς λόγους: καλύτερη διαχείριση των βοσκοτόπων καιπροσαρμογή στην κλιματική αλλαγή.

Η Μογγολία, ένα κράτος πρώην σοβιετικός δορυφόρος, βιώνει την υπερθέρμανση του πλανήτη σε ρυθμό τριπλάσιο από τον παγκόσμιο. Όλο και περισσότερο, απρόβλεπτα καιρικά φαινόμενα που συνδυάζουν ξερά καλοκαίρια και δριμείς χειμώνες, (dzud στα μογγολικά), καταστρέφουν τα κοπάδια και απειλούν την επιβίωση πολλών βοσκών –που είναι η ραχοκοκαλιά της μογγολικής οικονομίας. Σύμφωνα με το Συντονιστή των Ηνωμένων Εθνών για τη Μογγολία, το τελευταίο dzud (Νοέμβριος 2015 – Μάρτιος 2016) προκάλεσε το θάνατο 1,1 εκατομμυρίου ζώων και έπληξε 250.000 ανθρώπους.

Το πρόβλημα επιδεινώνεται από την υποβάθμιση των άλλοτε καταπράσινων λιβαδιών της Μογγολίας. Λόγω μη βιώσιμων πρακτικών βοσκής, κοντά στο 78% των βοσκοτόπων της Μογγολίας έχουν υποβαθμιστεί ή μετατρέπονται σε έρημο.

Ως αντίδραση, κάποιοι βοσκοί, ερευνητές και μη κυβερνητικές οργανώσεις άρχισαν να πειραματίζονται για να θέσουν σε πρακτική εφαρμογή τη νοσταλγία για τη σοβιετική εποχή. Από τις αρχές της δεκαετίας του 2000, οπότε εμφανίστηκαν διαδοχικά τρεις από τους χειρότερους χειμώνες στην καταγραμμένη ιστορία, οι βοσκοί στις απερημωμένες περιοχές άρχισαν να συνασπίζονται σε κολλεκτίβες εργασίας που ονομάζονται «Ομάδες Χρηστών Βοσκότοπων» (ΟΧΒ), να μοιράζονται τους πόρους και να αυτορυθμίζουν τον αντίκτυπο της δραστηριότητάς τους στο περιβάλλον. Πάνω από μια δεκαετία αργότερα, οι στατιστικές και τα ανεπίσημα στοιχεία δείχνουν ότι το πράγμα δουλεύει.

Συνέχεια

Η σεξουαλική επανάσταση στην ΕΣΣΔ…


Η σεξουαλική επανάσταση στην Ρωσία

Η ρωσική επανάσταση τον Οκτώβρη του 1917 ήταν ένας μαζικός αγώνας των απλών ανθρώπων που καθοδηγήθηκε από την εργατική τάξη σε μία κοινωνία σε μεγάλο βαθμό αγροτική. Ο αμερικανός δημοσιογράφος Τζον Ριντ σε ρεπορτάζ του για την επανάσταση στην Ρωσία ανέφερε: «Αυτή είναι η επανάσταση, η ταξική πάλη με το προλεταριάτο, τους στρατιώτες και τους χωρικούς να παρατάσσονται μαζί ενάντια στην αστική τάξη. Ο προηγούμενος Φεβρουάριος ήταν προκαταρκτική φάση για την επανάσταση… η τεράστια δύναμη των Μπολσεβίκων έγκειται στο ότι η κυβέρνηση του Κερένσκι αγνόησε απολύτως τις επιθυμίες των μαζών όπως αυτές εκφράστηκαν στο πρόγραμμα των Μπολσεβίκων για ειρήνη, δηλαδή τον έλεγχο της γης και της βιομηχανίας από τους εργάτες».1 Οι ρώσοι αγρότες ήταν διαποτισμένοι με θρησκευτικές προλήψεις και η κοινωνία ήταν ένα μείγμα μισοφεουδαλικών σχέσεων και άνθισης της βιομηχανικής παραγωγής. Εν τούτοις, η επανάσταση πέτυχε μεταρρυθμίσεις που περισσότεροι σημερινοί ΛΟΑΤ ακόμα παλεύουν για αυτές. Η ρωσική επανάσταση άλλαξε εντελώς όλες τις προηγούμενες δομές της κοινωνίας συμπεριλαμβανομένων και των πιο στενών σχέσεων μεταξύ των ανθρώπων. Όταν αυτή η επανάσταση ανατράπηκε από τον οικονομικό αποκλεισμό, τον πόλεμο και την αντεπανάσταση οι προηγούμενες νίκες και σε αυτά τα ζητήματα εγκαταλείφθηκαν.Υπάρχουν κάποιοι που προσπαθούν να δυσφημήσουν την τεράστια παρακαταθήκη για τους ΛΟΑΤ στον απόηχο της ρωσικής επανάστασης2. Για παράδειγμα, ο ρώσος ιστορικός Igor Kon γράφει: «Ο μπολσεβικισμός από την μία πλευρά κατέλυσε τον θεό, τον θρησκευτικό γάμο και τις απόλυτες ηθικές αξίες και απ’ την άλλη το δικαίωμα του ατόμου για προσωπικό αυτοκαθορισμό και αγάπη που να στέκεται ψηλότερα από όλα τα κοινωνικά καθήκοντα.

Συνέχεια

Β´ Παγκόσμιος Πόλεμος: Ένα πεδίο καθολικής σύγκρουσης…


των Πάνου Κορφιάτη και Νεφέλης Σαμιακού


Η έννοια του «ολοκληρωτικού πολέμου» βρήκε στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο την πλήρη αποτύπωσή της. Από τα πεδία των μαχών που απλώνονταν σε χιλιάδες τετραγωνικά χιλιόμετρα μέχρι τα χωριά και τις πόλεις που πλήρωσαν τον πιο βαρύ φόρο αίματος στην ιστορία των πολέμων με τους νεκρούς να προσεγγίζουν τα 40-45.000.000 και μέχρι φυσικά τα πεδία των μαχών όπου οι νεκροί στρατιώτες υπολογίζονται περί τα 20-25.000.000. Η αναλογία (που ποικίλει ελαφρώς αναλόγως των εκτιμήσεων περί ακριβών αριθμών) μεταξύ νεκρών αμάχων και στρατιωτών δείχνει με τον πιο ανάγλυφο τρόπο την έννοια του «ολοκληρωτικού πολέμου», ειδικά αν την συγκρίνουμε με την αντίστοιχη αναλογία για τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο όπου το 95% όσων σκοτώθηκαν σε αυτόν ήταν στρατιωτικοί ενώ ο άμαχος πληθυσμός που έχασε τη ζωή του αντιπροσωπεύει το υπόλοιπο 5%1.

Ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος αποτέλεσε, λοιπόν, ένα πεδίο καθολικής σύγκρουσης όπου το σύνολο της κοινωνίας είχε καθοριστικό ρόλο. Από το επίπεδο της ιδεολογίας μέχρι το επίπεδο του καθημερινού αγώνα και της εργασίας στα πολεμικά εργοστάσια η κοινωνία ήταν παρούσα. Από την συμμετοχή των πολιτών του Λονδίνου που έδωσαν πρόθυμα κάθε μεταλλικό τους σκεύος προκειμένου να ενισχυθεί η αντιαεροπορική άμυνα στη «Μάχη της Αγγλίας» μέχρι τους σοβιετικούς εργάτες που εργάζονταν νυχθημερόν στα πολεμικά εργοστάσια προκειμένου να μπορέσουν να ανταποκριθούν στις πολεμικές απαιτήσεις, ο πόλεμος διεξαγόταν παντού.

Συνέχεια

Η μετα θάνατον ζωή της Σοβιετικής Ένωσης…


Του Stephen F.Cohen
Έχοντας ζητήσει, να αποτιμήσει την Γαλλική Επανάσταση,200 σχεδόν χρόνια από το πέρασμα της, στον πρωθυπουργό της Κίνας Zhou Enlai, έχει περίφημα αναφερθεί ότι απάντησε”Είναι πολύ νωρίς για να απαντήσω”.Αν και η μακροπρόθεσμη προοπτική που δόθηκε από τον Zhou, είναι πολύ πιο ακριβής από τις πεποιθήσεις Αμερικάνων σχολιαστών για τις αιτίες και τις συνέπειες του τέλους της Σοβιετικής Ένωσης μόλις 20 χρόνια πριν.Ας εξετάσουμε τέσσερις συνηθισμένες εξηγήσεις. Η Σοβιετική Ένωση έπεσε γιατί ήταν ”αθέμιτη.” Το κομμουνιστικό καθεστώς ανατράπηκε από μια δημοκρατική επανάσταση από τα κάτω.Το σύστημα διαλύθηκε γιατί ”η οικονομία του κατέρρευσε”.Η Σοβιετική Ένωση ήταν μια αυτοκρατορία και ”όλες οι αυτοκρατορίες πεθαίνουν”.Παρα το γεγονός ότι αυτες οι εξηγήσεις είναι αντιπαραθετικές μεταξύ τους,είναι και στρεβλές:η πρώτη είναι καθαρά ιδεολογική,δεν υπάρχουν στοιχεία για την δεύτερη και την τρίτη,και ακαδημαικοί διαφωνούν γύρω από το αν η Σοβιετική Ένωση,χωρίς να το συγχέουμε με τις δορυφορικές της κυβερνήσεις στην Ανατολική Ευρώπη, υπήρξε μια αυτοκρατορία η ένα πολυεθνικό κράτος.