Η κλειτοριδεκτομή και οι εθνολόγοι…


του Κλωντ Λεβί-Στρως[1]

Εδώ και κάποιες δεκαετίες, οι σχέσεις ανάμεσα στους εθνολόγους και τους λαούς τους οποίους μελετούν έχουν βαθιά μεταβληθεί. Χώρες που ήταν άλλοτε αποικίες, σήμερα ανεξάρτητες, προσάπτουν στους εθνολόγους ότι παρεμποδίζουν την οικονομική τους ανάπτυξη ενθαρρύνοντας την επιβίωση παλαιών εθίμων και παρωχημένων πεποιθήσεων. Σε λαούς που διψάνε για εκσυγχρονισμό, η εθνολογία εμφανίζεται ως η τελευταία ενσάρκωση της αποικιοκρατίας· της εκφράζουν δυσπιστία, αν όχι και εχθρότητα.

Αλλού, οι ιθαγενείς μειονότητες που υφίστανται στο πλαίσιο μεγάλων σύγχρονων εθνών –Καναδά, Ηνωμένων Πολιτειών, Αυστραλίας, Βραζιλίας- απέκτησαν οξυμένη συνείδηση της εθνοτικής τους προσωπικότητας, των ηθικών και νομικών τους δικαιωμάτων. Οι μικρές αυτές κοινότητες δεν δέχονται πλέον να τις μεταχειρίζονται ως αντικείμενα μελέτης οι εθνολόγοι, τους οποίους βλέπουν ως παράσιτα, και μάλιστα ως εκμεταλλευτές στο διανοητικό επίπεδο. Με την επέκταση του βιομηχανικού πολιτισμού, ο αριθμός των κοινωνιών που διατήρησαν έναν παραδοσιακό τρόπο ζωής, και στις οποίες μπορούν ακόμη σήμερα να «βοσκάνε» οι εθνολόγοι, μειώθηκε κατά πολύ. Το ίδιο διάστημα, ο συρμός των κοινωνικών και ανθρωπιστικών επιστημών την επαύριο του δεύτερου παγκόσμιου πολέμου πολλαπλασίαζε τον αριθμό των ερευνητών. Ήδη πριν από πενήντα χρόνια, στις Ηνωμένες Πολιτείες, έλεγαν χάριν αστειότητας ότι η ινδιάνικη οικογένεια αποτελείται από τουλάχιστο τρία άτομα: το σύζυγο, τη γυναίκα και τον εθνολόγο … Η κατάσταση έγινε ακόμα χειρότερη έκτοτε, και διάφορες ομάδες ιθαγενών, που απηύδησαν να γίνονται λεία των εθνολόγων, αγανακτούν. Για να μας επιτρέψουν να εισέλθουμε στους καταυλισμούς τους, κάποιοι απαιτούν να συμπληρώσουμε κάθε είδος εγγράφου που κρίνουν σκόπιμο. Άλλες απλούστατα απαγορεύουν την εθνογραφική έρευνα: μπορούμε να τις επισκεφθούμε με την ιδιότητα του εκπαιδευτικού ή του υγιεινολόγου, υπό την προϋπόθεση να δεσμευτούμε εγγράφως ότι δεν θα θέσουμε καμία ερώτηση σχετικά με την κοινωνική τους οργάνωση ή τις θρησκευτικές τους πεποιθήσεις. Πληροφορητές φτάνουν στο σημείο να δηλώσουν ότι δεν θα διηγηθούν ένα μύθο παρά μόνο αφού συναφθεί με όλους τους τύπους συμβόλαιο που να τους αναγνωρίζει την πνευματική ιδιοκτησία επ’ αυτού.

Συνέχεια ανάγνωσης

«Οι γυναίκες είναι χύμα» …


του Άκη Γαβριηλίδη

Στα μέσα της δεκαετίας του 70, ο Γιάννης Μαρκόπουλος είχε βγάλει έναν «κύκλο τραγουδιών» όπως λέγανε τότε, με τίτλο «Μετανάστες» και σε στίχους του Γιώργου Σκούρτη. Ένα από τα πιο γνωστά τραγούδια του δίσκου ξεκινούσε με τους εξής στίχους:

Εδώ στην ξένη χώρα,
αχ, τι στεναχώρια!
Τι θα φάω, τι θα πιω,
τι θα στείλω στο χωριό …
Κι οι γυναίκες είναι χύμα,
καίγομαι σαν τις κοιτώ.
Δεν με θέλουν κι είναι κρίμα.

Ακόμα παλιότερα από τότε που γράφτηκαν (ή πάντως που δισκογραφήθηκαν) οι «Μετανάστες», ο Μίκης Θεοδωράκης είχε γράψει τα «Γράμματα από τη Γερμανία», σε στίχους του Φώντα Λάδη. Εκεί, υπάρχει επίσης ένα τραγούδι όπου ο γκασταρμπάιτερ θεματοποιείται όχι ως οικονομικό, κοινωνικό ή πολιτικό, αλλά ως σεξουαλικό υποκείμενο. Και εδώ πρόκειται για τον άντρα μετανάστη, ο οποίος κρίνει σκόπιμο να κοινοποιήσει τις διαπιστώσεις του σχετικά με την ερωτική συμπεριφορά των γυναικών στη χώρα υποδοχής.

Ως προς τις συνέπειές της για τον πρωταγωνιστή, η κατάσταση είναι η αντιδιαμετρικά αντίθετη σε σχέση με το πρώτο τραγούδι: αν εκεί έχουμε απόρριψη, εδώ έχουμε πλήρη αποδοχή, και μάλιστα «αγάπη» και διαθεσιμότητα.

Μια ξανθιά απ’ το Βισμπάντεν
τους Ρωμιούς τους αγαπάει,
γιατί ξέρουν στο κρεβάτι
να `ναι ντούροι και βαρβάτοι.

Επίσης, η σχέση ενικού-πληθυντικού είναι αντίστροφη: ο μετανάστης του Σκούρτη λέει «οι γυναίκες δεν θέλουν εμένα», ενώ στο τραγούδι του Λάδη μία γυναίκα αγαπάει τους Ρωμιούς γενικώς.

Συνέχεια ανάγνωσης

Ο Γκλέτσος και η ανάδυση του ανδροπρεπούς gay∙ καλά νέα για τους άντρες…


του Αδάμ Βίλα

«Όποιος νιώθει πολύ άντρας και τον ενόχλησα, κλειδωνόμαστε σε ένα δωμάτιο και θα δούμε πώς θα βγούμε από μέσα!» 

«Όλοι αυτοί οι δήθεν και οι τάχα μου που τους βγαίνει η τεστοστερόνη από τα αυτιά, να χαλαρώσουν, παρακαλώ πολύ.»

Οι δηλώσεις του Γκλέτσου φέρνουν στο προσκήνιο μια εξαιρετικά ενδιαφέρουσα εξέλιξη που συντελείται εδώ και λίγο καιρό στο πεδίο της σεξουαλικής πολιτικής.  Την ανάδυση του ανδροπρεπούς gay. (Ο Γκλέτσος χρησιμοποιείται εδώ ως αφορμή, το παρόν άρθρο δεν είναι σχόλιο για την προσωπική του σεξουαλικότητα).

Το …γαμάτο με τις δηλώσεις του Γκλέτσου είναι ότι χαρακτηρίζονται από μια τυπικά ανδρική επιθετικότητα – ενώ την ίδια στιγμή καταφέρονται κατά του «πολύ άνδρα». Έχει σημασία να τοποθετήσουμε αυτές τις δηλώσεις στη συγκεκριμένη συγκυρία, όσον αφορά τις πολιτικές των φύλων και της σεξουαλικότητας, γιατί μπορεί να απελευθερώσει την προοπτική μας και να οδηγήσει σε μια βαθύτερη κατανόηση του τοπίου.

Συνέχεια ανάγνωσης

Foucault, θηλυκότητα και εκσυγχρονισμός της πατριαρχικής κυριαρχίας…


της Sandra Lee Bartky
____________________________________________________________

Το κείμενο της Sandra Lee Bartky δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά το 1988, στην έκδοση “Feminism and Foucault: Reflections on Resistance”. Το ανακαλύψαμε στην έκδοση “The politics of women’s bodies: Sexuality, appearance and behaviour”. Παρόλη την περιγραφική και αναλυτική του αξία για το μετασχηματισμό της πατριαρχικής εξουσίας στον ορίζοντα της νεωτερικότητας και κατά συνέπεια την κεντρική θέση που κατέχει στη σχετική βιβλιογραφία, παρέμενε αμετάφραστο στα ελληνικά. Χωρίς να συμφωνούμε απόλυτα με κάποια από τα συμπεράσματα της συγγραφέα και δεδομένου ότι η θεωρία πάνω σε ζητήματα φύλου έχει πλέον προωθηθεί σε διάφορες κατευθύνσεις, εκτιμήσαμε ότι παραμένει επίκαιρη η κριτικά έμφυλη ανάγνωση του Foucault, η περιγραφή των βίαιων επιταγών της θηλυκότητας και οι δομές ενσωμάτωσής τους από τα υποκείμενα που φέρουν τα σώματά τους περισσότερο ως αντικείμενα θέασης και κριτικής παρά ως βιώσιμα και βιωμένα σώματα. Το κείμενο επιμένει στις αόρατες πατριαρχικές θεσμίσεις που συγκροτούν το θηλυκό υποκείμενο – πάνω σ’ αυτές τις θεσμίσεις είναι που πατάει και η καπιταλιστική συνθήκη ως παράλληλος μηχανισμός κατασκευής του καταναλωτικού υποκειμένου.

Συνέχεια ανάγνωσης

Περί ομοφυλοφιλίας και αναπαραγωγής…


bacon_twofigures1953

Παραθέτουμε μια ενδιαφέρουσα σύντομη παρέμβαση του @Obscureobjet/Στενή Αυτοάμυνα που εντοπίσαμε στο τουίτερ, μια Μαρξιστική αντίληψη για το πως οι κοινωνίες καθόριζαν την σχέση μεταξύ της ομοφυλοφιλίας και της αναπαραγωγής, που φαίνεται να απασχολεί έντονα αυτές τις μέρες:

1. Υπάρχει ευθεία συνάρτηση ανάμεσα στον τρόπο παραγωγής και στην αντίληψη μιας κοινωνίας για τον ρόλο του φύλου και της σεξουαλικότητας: όσο η εκμηχάνιση απελευθερώνει παραγωγικές δυνάμεις από στοιχειώδεις εργασιακές λειτουργίες, όσο περισσότερο η εργασία απελευθερώνεται από την στενά μυική δράση, τόσο μια κοινωνία τείνει να επανεξετάσει τόσο τις αντιλήψεις της για το φύλο όσο και αυτές για τη σεξουαλικότητα. Το πέρασμα από την αγροτική στη βιομηχανική κοινωνία, ως γνωστό, συνοδεύτηκε από την είσοδο των γυναικών στην βιομηχανική παραγωγή, με αποκορύφωμα τη συμμετοχή τους στην πολεμική βιομηχανία κατά τη διάρκεια των δύο παγκόσμιων ιμπεριαλιστικών πολέμων· στο πεδίο της ιδεολογίας, το πέρασμα αυτό σηματοδότησε την ανάδυση και τυπική νομική επίλυση του “γυναικείου ζητήματος” στην περίοδο από τα τέλη του 18ου αιώνα ως τα μέσα του 20ου. Δεν δικαιολογείται μαρξιστικά η αντιμετώπιση του ζητήματος της σεξουαλικότητας με όρους διαφορετικούς από αυτούς: με άλλα λόγια, όπως και το γυναικείο ζήτημα, το ζήτημα της κοινωνικής χειραφέτησης των ομοφυλοφίλων εντάσσεται στο ζήτημα της εξέλιξης του τρόπου παραγωγής, και συγκεκριμένα στον συσχετισμό ανάμεσα σ’ αυτή την εξέλιξη και το ζήτημα της βιολογικής αναπαραγωγής.

Συνέχεια ανάγνωσης

Η σεξουαλική επανάσταση στην ΕΣΣΔ…


Η σεξουαλική επανάσταση στην Ρωσία

Η ρωσική επανάσταση τον Οκτώβρη του 1917 ήταν ένας μαζικός αγώνας των απλών ανθρώπων που καθοδηγήθηκε από την εργατική τάξη σε μία κοινωνία σε μεγάλο βαθμό αγροτική. Ο αμερικανός δημοσιογράφος Τζον Ριντ σε ρεπορτάζ του για την επανάσταση στην Ρωσία ανέφερε: «Αυτή είναι η επανάσταση, η ταξική πάλη με το προλεταριάτο, τους στρατιώτες και τους χωρικούς να παρατάσσονται μαζί ενάντια στην αστική τάξη. Ο προηγούμενος Φεβρουάριος ήταν προκαταρκτική φάση για την επανάσταση… η τεράστια δύναμη των Μπολσεβίκων έγκειται στο ότι η κυβέρνηση του Κερένσκι αγνόησε απολύτως τις επιθυμίες των μαζών όπως αυτές εκφράστηκαν στο πρόγραμμα των Μπολσεβίκων για ειρήνη, δηλαδή τον έλεγχο της γης και της βιομηχανίας από τους εργάτες».1 Οι ρώσοι αγρότες ήταν διαποτισμένοι με θρησκευτικές προλήψεις και η κοινωνία ήταν ένα μείγμα μισοφεουδαλικών σχέσεων και άνθισης της βιομηχανικής παραγωγής. Εν τούτοις, η επανάσταση πέτυχε μεταρρυθμίσεις που περισσότεροι σημερινοί ΛΟΑΤ ακόμα παλεύουν για αυτές. Η ρωσική επανάσταση άλλαξε εντελώς όλες τις προηγούμενες δομές της κοινωνίας συμπεριλαμβανομένων και των πιο στενών σχέσεων μεταξύ των ανθρώπων. Όταν αυτή η επανάσταση ανατράπηκε από τον οικονομικό αποκλεισμό, τον πόλεμο και την αντεπανάσταση οι προηγούμενες νίκες και σε αυτά τα ζητήματα εγκαταλείφθηκαν.Υπάρχουν κάποιοι που προσπαθούν να δυσφημήσουν την τεράστια παρακαταθήκη για τους ΛΟΑΤ στον απόηχο της ρωσικής επανάστασης2. Για παράδειγμα, ο ρώσος ιστορικός Igor Kon γράφει: «Ο μπολσεβικισμός από την μία πλευρά κατέλυσε τον θεό, τον θρησκευτικό γάμο και τις απόλυτες ηθικές αξίες και απ’ την άλλη το δικαίωμα του ατόμου για προσωπικό αυτοκαθορισμό και αγάπη που να στέκεται ψηλότερα από όλα τα κοινωνικά καθήκοντα.

Συνέχεια ανάγνωσης

Ζιλ Ντελέζ-Επιθυμία και ηδονή…


Α. Μία από τις θεμελιώδεις θέσεις του Επιτήρηση και Τιμωρία αφορούσε τα συστήματα εξουσίας. Μου φαινόταν θεμελιώδης για τρεις λόγους:
1. Καθαυτή και σε σχέση με τον «αριστερισμό»: αυτή η αντίληψη για την εξουσία ενέχει μια βαθιά πολιτική καινοτομία,σε αντίθεση με την κάθε θεωρία για το κράτος.
2. Σε σχέση με τον Μισέλ: του επέτρεπε να υπερβεί τη δυαδικότητα μεταξύ των σχηματισμών του λόγου και των πέραν του λόγου σχηματισμών,η οποία διατηρείτο στην Αρχαιολογία της γνώσης,και να διασαφηνίσει τον τρόπο με τον οποίο αυτοί οι δύο τύποι σχηματισμών κατανέμονται και συναρθρώνονται τμήμα-τμήμα (δίχως να ανάγεται ο ένας στον άλλο,να προσομοιάζουν κ.λπ.). Το ζήτημα δεν ήταν να καταργηθεί η διάκρισή τους αλλά να εξηγηθούν κάπως οι μεταξύ τους σχέσεις.
3. Για μια συγκεκριμένη συνέπεια: η λειτουργία των συστημάτων εξουσίας δεν περιγραφόταν στο βιβλίο ούτε με όρους καταστολής ούτε με όρους ιδεολογίας. Συνεπώς,υπήρξε ρήξη με ένα διαζευτικό δίπολο που -λίγο ή πολύ- όλος ο κόσμος αποδεχόταν. Το Επιτήρηση και Τιμωρία απέρριπτε το δίπολο «καταστολή ή ιδεολογία»,σχηματίζοντας μια έννοια κανονικοποίησης και πειθαρχιών.

Β. Θεωρούσα ότι αυτή η θέση για τα συστήματα εξουσίας είχε δύο κατευθύνσεις,κάθε άλλο παρά αντιφατικές,αν και διακριτές. Ούτως ή άλλως δεν υπήρχε θέμα αναγωγής των συστημάτων εξουσίας σε έναν κρατικό μηχανισμό. Αλλά με βάση τη μία κατεύθυνση,αυτά τα συστήματα αποτελούσαν μια διάχυτη και ετερογενή πολλαπλότητα,και εν ολίγοις μικροσυστήματα. Με βάση μία άλλη κατεύθυνση,παρέπεμπαν σε ένα διάγραμμα,σε ένα είδος αφηρημένης μηχανής,εμμενούς σ’ ολόκληρο το κοινωνικό πεδίο (όπως ο πανοπτισμός,η γενική λειτουργία του οποίου ορίζεται από τη δυνατότητα που έχει κάποιος να βλέπει όντας αθέατος,και μπορεί ως τέτοια να εφαρμοσθεί σε οποιαδήποτε πολλαπλότητα). Επρόκειτο για δύο κατευθύνσεις μικροανάλυσης που ήταν εξίσου σημαντικές,αφού η δεύτερη απεδείκνυε ότι ο Μισέλ δεν αρκείτο σε μια «διασπορά».

Συνέχεια ανάγνωσης