Πoιoς είναι Τoύρκος; Είναι μπερδεμένο …


του Καγιά Γκεντς

Στις αρχές του χρόνου, η Τουρκία άνοιξε το μέχρι τώρα απόρρητο μητρώο του πληθυσμού της, ένα μνημειώδες αρχείο γενεαλογιών που φτάνει μέχρι την οθωμανική περίοδο. Στο σάιτ που παρέχει πρόσβαση σε όλες τις δημόσιες υπηρεσίες στην Τουρκία έχει πλέον προστεθεί μια καρτέλα γενεαλογίας. Οι χρήστες μπορούν να κατεβάσουν έγγραφα σχετικά με τους προγόνους τους, με αρχεία που ξεκινούν από το 1882.

Από την εμφάνιση της νέας υπηρεσίας, οι ρίζες, η μετανάστευση, η καθαρότητα και ο υβριδισμός κυριάρχησαν στη συζήτηση σε ομάδες τού WhatsApp, γραφεία και καφενεία. Σε μόλις δύο μέρες, πάνω από 5 εκατομμύρια Τούρκοι έψαξαν την κληρονομιά τους στο μητρώο. Το ενδιαφέρον ήταν τόσο έντονο που για κάποιες ώρες το σάιτ κατέρρευσε και η κυβέρνηση αναγκάστηκε να απενεργοποιήσειτην υπηρεσία για αρκετές ημέρες.

Επί έναν αιώνα, το τουρκικό κράτος επέβαλε στους πολίτες του μια άκαμπτη εθνική ταυτότητα, η οποία απέκλειε την εθνοτική καταγωγή και προέβαλλε την «καθαρή» τουρκικότητα. Το άνοιγμα των αρχείων της κυβέρνησης άσκησε τεράστια έλξη στους ανθρώπους. Καθώς οι Τούρκοι απορροφούν την είδηση περί της εθνοτικής τους ποικιλομορφίας, η αιωνόβια ιδέα της φυλετικής καθαρότητας, που είχε κατασκευαστεί και επιβληθεί από το κράτος, έχει αρχίσει να καταρρέει.

Μερικοί Τούρκοι, ειδικά εκείνοι των οποίων οι οικογένειες έχουν ζήσει στις ίδιες πόλεις επί γενεές, ένιωσαν επιβεβαίωση καθώς αποδείχθηκε ότι έχουν βαθιές ρίζες. Άλλοι όμως απογοητεύτηκαν. Ένας Τούρκος εθνικιστής έμαθε ότι η γιαγιά του ήταν κουρδικής καταγωγής. Ένας φίλος συγγραφέας έκπληκτος ανακάλυψε ότι το όνομα του παππού του ήταν Ισαάκ. Ένας από τους γείτονές μου ανακάλυψε ότι είχε ευρωπαϊκές ρίζες και αποφάσισε να υποβάλει αίτηση για διπλή υπηκοότητα.

Για πολύ καιρό, η εθνική ταυτότητα θεωρούνταν θέμα εθνικής ασφάλειας στην Τουρκία. Οι περισσότεροι Οθωμανοί Αρμένιοι έχασαν τη ζωή τους σε αναγκαστικές εκτοπίσεις το 1915, ενώ άλλοι μεταστράφηκαν στο Ισλάμ για να επιβιώσουν. Οι μεταστροφές κρατήθηκαν μυστικές μέσα στις οικογένειες· πολλά εγγόνια χριστιανών προσήλυτων έμαθαν για την καταγωγή τους ως ενήλικες. Πολλοί Τούρκοι ανακάλυψαν ότι είχαν οικογενειακούς δεσμούς με Αρμενίους μόλις πρόσφατα.

Τα γενεαλογικά δεδομένα προσφέρονται μόνο για ιδιωτική χρήση, και αποκαλύπτουν πόσο σχολαστικά το τουρκικό κράτος παρακολουθούσε τους πολίτες του τους τελευταίους δύο αιώνες. «Προκύπτει ότι η μητρική μου καταγωγή είναι από το Ερεβάν», έγραψε ένας χρήστης στον ιστότοπο Eksi Sozluk, όπου αναρτήθηκαν χιλιάδες σχόλια για το θέμα αυτό. «Εν τω μεταξύ, η πατρική μου καταγωγή είναι γεωργιανή. Είμαι σε κατάσταση σοκ».

Οι Τούρκοι αριστεροί ενοχλήθηκαν από αυτό το ενδιαφέρον για τη γενεαλογία, φοβούμενοι ότι θα μπορούσε να οδηγήσει σε φυλετική κατάτμηση [tribalism], ακόμα και σε εμφύλιο. Αλλά ο εκδότης του αρμενικού περιοδικού Agos το θεώρησε ευπρόσδεκτο. Πήρε συνέντευξη από έναν καθηγητή ανθρωπολογίας ο οποίος αποκάλεσε την κίνηση «επαναστατική» και την θεωρεί «ένα σοβαρό σημάδι εξομάλυνσης» εφόσον καταρρίπτει τη φανταστική εθνοτική καθαρότητα του τουρκικού εθνικισμού. Μάλιστα, μια μελέτη του 2012 στο περιοδικό Annals of Human Genetics διαπίστωσε ότι η πατρική καταγωγή των κατοίκων της Τουρκίας ήταν 38% ευρωπαϊκή, 35% από τη Μέση Ανατολή, 18% από τη Νότια Ασία και 9% από την Κεντρική Ασία.

 

Οι Οθωμανοί αντιμετώπιζαν τις εθνοτικές πολυπλοκότητες μέσα από το σύστημα των μιλλέτ, όπως το αποκαλούσαν. Επί αιώνες, ίσχυαν διαφορετικοί κανόνες για μουσουλμάνους, καθολικούς, Ελληνορθόδοξους και Εβραίους. Οι θρησκευτικές κοινότητες μπορούσαν ελεύθερα να εργάζονται και να έχουν τα σχολεία τους, τις εφημερίδες τους και τα νοσοκομεία τους, εφόσον πλήρωναν φόρους στον σουλτάνο. Αλλά τη δεκαετία του 1830, οι εκσυγχρονιστές της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας εισήγαγαν μια εκδυτικισμένη έννοια της πολιτειότητας και κατάργησαν το σύστημα των μιλλέτ. Μια ομάδα μουσουλμάνων διανοουμένων, που έγιναν γνωστοί ως «Νεαροί Οθωμανοί», αντιτάχθηκε έντονα στις μεταρρυθμίσεις.

Στη δεκαετία του 1870, η ομάδα αυτή εισήγαγε την έννοια του οθωμανισμού, προωθώντας μια ενιαία αυτοκρατορική ιθαγένεια που συνδύαζε το ισλαμικό δίκαιο με αρχές εμπνευσμένες από τον ευρωπαϊκό συνταγματισμό. Αυτοί διέδωσαν την ιδέα του μουσουλμανικού εθνικισμού: κυρίαρχη ταυτότητα θα είναι το σουνιτικό Ισλάμ, ενώ θα παρέχονται ελευθερίες στις άλλες θρησκείες. Εάν χαθεί ο σουνιτικός χαρακτήρας του κράτους, πίστευαν οι Νεαροί Οθωμανοί, η αυτοκρατορία θα οδηγούνταν σε αποσύνθεση. Ο οθωμανισμός κατ’ αυτούς ήταν η λύση για να παραμείνει άθικτη.

bf177136d08a14638402e7d7a67f4e8f

Καθώς οι ρυθμοί του εκσυγχρονισμού εντάθηκαν στις αρχές του εικοστού αιώνα, το πρόβλημα της γενεαλογικής πολυπλοκότητας πήρε διαστάσεις χιονοστιβάδας: οι κοσμικοί και δυτικόφρονες Νεότουρκοι και οι ιδρυτές της τουρκικής δημοκρατίας μετέστρεψαν τον μουσουλμανικό εθνικισμό σε μια πολιτειότητα βασισμένη στη γαλλική ιδέα τής laïcité, του διαχωρισμού της θρησκευτικής επιρροής από την κυβέρνηση του κράτους.

Προσπάθησαν να λύσουν το πρόβλημα της εθνοτικής πολυπλοκότητας, μερικές φορές διά της βίας: η ανταλλαγή πληθυσμών το 1923 είχε ως αποτέλεσμα την απώλεια ιθαγένειας για πάνω από 1,2 εκατομμύρια Έλληνες στην Τουρκία και πάνω από 300.000 Τούρκους στην Ελλάδα. Οι ελάχιστοι Έλληνες και Αρμένιοι που συνέχισαν να ζουν στην Τουρκία υποχρεώθηκαν να ξεχάσουν τις ρίζες τους.

Τη δεκαετία του 1940, μετά τον θάνατο του Aτατούρκ, ρατσιστικοί σύλλογοι στην Τουρκία μετέστρεψανπεραιτέρω αυτόν τον εθνικισμό και δημιούργησαν μια «καθαρή τουρκική» εθνική ταυτότητα. Οι Τούρκοι, κατ’ αυτούς, ήρθαν από τις πεδιάδες της Κεντρικής Ασίας, οι Κούρδοι ήταν «ορεινοί Τούρκοι» και κάθε άλλη εθνοτική επίδραση θεωρήθηκε αποκλίνουσα και επικίνδυνη. Οι αριστεροί και οι ισλαμιστές απέρριψαν αυτόν τον συνδυασμό μονοεθνικού εθνικού κράτους και νεωτερικότητας, το δε κεμαλικό κράτος κατέστειλε και τις δύο ομάδες. Ο μαρξιστής ποιητής Nαζίμ Χικμέτ καταδικάστηκε σε 28 χρόνια φυλάκισης· ο ισλαμιστής στοχαστής και ποιητής Μεχμέτ Ακίφ Ερσόυ υπήρξε επί μια δεκαετία εξόριστος στην Αίγυπτο επειδή αμφισβήτησε τον τουρκικό εθνικισμό.

Πολλοί εθνικιστές είδαν το αμάλγαμα συντηρητισμού και νεοφιλελευθερισμού τού Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν ως απειλή για την τουρκική εθνική ταυτότητα από τότε που το Κόμμα Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης, γνωστό ως AKP, ήρθε στην εξουσία το 2002. Άλλοι ωστόσο επαίνεσαν την κυβέρνηση του κ. Ερντογάν που επέτρεψε στους ιστορικούς να συζητήσουν ανοιχτά την ιστορία των Οθωμανών Αρμενίων και ήρε τους περιορισμούς στην κουρδική κουλτούρα.

 

Yπό τον κ. Ερντογάν, η εθνική ταυτότητα που βασίζεται στην «καθαρή τουρκικότητα» έχει βαθμιαία αντικατασταθεί από τον μουσουλμανικό εθνικισμό των Νέων Οθωμανών. Οι ηγέτες τού ΑΚΡ πιστεύουν ότι, αν διέγραφαν τη θρησκεία και τη εθνικότητα από την εθνική ταυτότητα της Τουρκίας, θα επαναλάμβαναν τα λάθη των Οθωμανών εκσυγχρονιστών της δεκαετίας του 1830.

Ανοίγοντας διάπλατα το μητρώο πληθυσμού, η τουρκική κυβέρνηση –άθελά της- ίσως να άλλαξε τις ιδέες μας για την τουρκική εθνικότητα και να έθεσε για πάντα τέρμα στο μύθο της φυλετικής καθαρότητας.

Η επιλογή της χρονικής στιγμής κατά την οποία δόθηκε στο κοινό η νέα πρόσβαση στην καταγωγή είναι πράγματι μέρος ενός πολιτικού υπολογισμού. Μετά την τουρκική στρατιωτική επιχείρηση στο Αφρίν της βόρειας Συρίας και με προεδρικές εκλογές να επίκεινται το 2019, η κυβέρνηση ελπίζει να εδραιώσει περαιτέρω τον μουσουλμανικό εθνικισμό ως την κεντρική τουρκική ταυτότητα.

Αυτόν τον τρόπο έχει το ΑΚΡ για να πει ότι ο μουσουλμανικός εθνικισμός είναι διαφορετικός από τον ρεπουμπλικανικό: το κράτος, στον νέο του εναγκαλισμό με το Ισλάμ, έχει την εμπιστοσύνη να επιτρέψει στους πολίτες να ανακαλύψουν τις εθνοτικές τους ρίζες. Οι Τούρκοι πολίτες μπορούν να είναι περήφανοι για την κληρονομιά και τις ρίζες τους, μέχρι και να βρουν εκεί ένα σκεπτικό που να δικαιολογεί τις κινήσεις εξωτερικής πολιτικής της τουρκικής κυβέρνησης.

Τα σκονισμένα αρχεία του μητρώου αναμένεται να υπενθυμίσουν στους Τούρκους όχι μόνο την ευρεία ποικιλομορφία των προγόνων τους, αλλά και την εδαφική έκταση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, μιας κρατικής υπόστασης που κάποτε κάλυπτε τρεις ηπείρους.

 

O Kaya Genc είναι δοκιμιογράφος και λογοτέχνης που ζει στην Κωνσταντινούπολη.

Πρώτη δημοσίευση:

Who Is a Turk? It’s Complicated

Μετάφραση: Α.Γ.


Aπό:https://nomadicuniversality.com/2018/04/10/%CF%80o%CE%B9o%CF%82-%CE%B5%CE%AF%CE%BD%CE%B1%CE%B9-%CF%84o%CF%8D%CF%81%CE%BA%CE%BF%CF%82-%CE%B5%CE%AF%CE%BD%CE%B1%CE%B9-%CE%BC%CF%80%CE%B5%CF%81%CE%B4%CE%B5%CE%BC%CE%AD%CE%BD%CE%BF/

Η Ιταλία, εργαστήρι πειραμάτων φασιστικής κυριαρχίας…


του Τόνι Nέγκρι[1]

 

Τίποτε δεν ήταν πιο προβλέψιμο από τη νίκη ης δεξιάς στις τελευταίες ιταλικές εκλογές. Ο Μπερλουσκόνι λοιπόν δεν είναι ο μόνος που νίκησε: η δεξιά είχε ήδη νικήσει πριν απ’ αυτόν. Είχαμε ήδη επιστήσει την προσοχή του μικρού κύκλου των αναγνωστών μας σε ένα σημείωμα της σύνταξης το καλοκαίρι του ’93: «Αυτή τη στιγμή, την κρίση του 1989 στην Ιταλία την κεφαλαιοποιεί η δεξιά, προς δικό της και μόνο όφελος (παρ’ όλο που το ΚΚ άλλαξε βιαστικά όνομα και διακήρυξε προς όλες τις κατευθύνσεις το ευχάριστο νέο ότι εδώ και πολύ καιρό δεν υφίστατο τίποτε το κομμουνιστικό στη συνείδησή του)». Αλλά, και αυτό είναι πολύ πιο σημαντικό, η δεξιά δεν κεφαλαιοποίησε μόνο την πτώση του Τείχους του Βερολίνου: νίκησε επειδή κατάφερε να ερμηνεύσει σωστά τους βαθείς μετασχηματισμούς του ιταλικού παραγωγικού ιστού και να κατανοήσει το ρόλο της επικοινωνίας στη σύγχρονη κοινωνία. Όταν, κατά τους τελευταίους μήνες της εκστρατείας, μπαίνει ξαφνικά στη σκηνή ο Μπερλουσκόνι, θέτει τη βιομηχανία της επικοινωνίας στην υπηρεσία της μερίδας των μικρομεσαίων διευθυντών επιχειρήσεων που τώρα μετατρέπουν την αντιδημοσιονομική, αντιγραφειοκρατική και αντικρατική εξέγερση των προηγουμένων ετών σε πολιτική νίκη.

Ο Μπερλουσκόνι μπορεί να το κάνει αυτό επειδή είναι ένας απ’ αυτούς. Και αυτός μετείχε στην περιπέτεια που οδήγησε στην απελευθέρωση νέων δυνάμεων στις περιοχές του Βορρά και στην ανάδειξη της Ιταλίας – με βάση την παραγωγικότητα των νέων μικρομεσαίων επιχειρήσεων – σε τέταρτη ή πέμπτη βιομηχανική δύναμη στον κόσμο. Ο Μπερλουσκόνι είναι στο χώρο της επικοινωνίας ό,τι είναι ο Μπενετόν στο χώρο του υφάσματος: κάποιος που είναι ικανός να συγκεντρώνει διάχυτη εργασία. Η επικοινωνία, όμως, δεν είναι ύφασμα. Στο μετα-φορντισμό, η πολιτική μορφή διεύθυνσης της παραγωγής είναι η επικοινωνία, ακριβώς όπως στην εποχή του φορντισμού ήταν το μεγάλο ταιηλορικό εργοστάσιο. Ο Μπερλουσκόνι λοιπόν πήρε τη θέση του Ανιέλι στις ιεραρχίες τις βιομηχανικής εξουσίας στην Ιταλία. Αυτή είναι η καινοτομία: ο Ανιέλι στη Γερουσία, ο Μπερλουσκόνι στην Κυβέρνηση. Ο Μπερλουσκόνι δίνει πρόσβαση προς την κυβέρνηση στα νέα δίκτυα παραγωγής και, μαζί με αυτά, στη νεο-φιλελεύθερη ασυδοσία των μικρών διευθυντών επιχειρήσεων οι οποίοι, ναρκισσιστές και αυταρχικοί, έχουν ενταχθεί οργανικά στην κουλτούρα της παραγωγικής επικοινωνίας και επιθυμούν να εκμεταλλευτούν ξέφρενα αυτό το νέο έδαφος.

Συνέχεια

Καταλονία: αποαποικιοποίηση ή αποεθνικοποίηση; …


του Πιέρ Σενγκαραβελού

Στην κρίση της ισπανικής μοναρχίας, ο Κάρλες Πούτζντεμόν, πρόεδρος της Generalitat της Καταλονίας, δήλωσε αρκετές φορές ότι η περιφέρειά του είναι «αποικία της Ισπανίας», οι δε υποστηρικτές του ενεργοποίησαν μια ρητορική κατοχής. Η κυβέρνηση της Μαδρίτης επέλεξε μια συγκεκριμένη μορφή δικαστικής και αστυνομικής καταστολής με τη σύλληψη πολιτικών ηγετών και το μπλοκάρισμα των τραπεζικών λογαριασμών της περιοχής. Επιπλέον, τα λόγια του Mariano Rajoy την Κυριακή –«Δεν υπήρξε δημοψήφισμα αυτοδιάθεσης»– φέρουν αναπάντεχα τον απόηχο από το «η Αλγερία είναι Γαλλία», μια διατύπωση που χρησιμοποίησε ο Φρανσουά Μιττεράν την 1η Δεκεμβρίου 1954, όταν η πραγματικότητα της αλγερινής κρίσης ήταν πλέον αναμφισβήτητη.

Τα πάντα στο λεξιλόγιο των πρωταγωνιστών φαίνεται να αναφέρονται στη διαδικασία αποαποικιοποίησης των δεκαετιών τού 40 και του 60. Σε τέτοιο βαθμό που στις 11 Σεπτεμβρίου, ο εκπρόσωπος της κυβέρνησης, Ινίγκο Μέντεθ δε Βίγο, χρειάστηκε να προσπαθήσει ο ίδιος να «αποαποικίσει» τους όρους του διαλόγου: «Η απόσχιση είναι ένα δικαίωμα αναγνωρισμένο στη δεκαετία του 1960 για αποικιακές καταστάσεις. Ελπίζω οι Πούτζντεμόν και Ζουνκέρας [Αντιπρόεδρος της κυβέρνησης της Καταλονίας] να μην θεωρούν την Καταλονία υπό αποικιακή κατάσταση».

Πολεμική μηχανή

Κι ωστόσο, το ζήτημα δεν είναι τόσο αν η Καταλονία βρίσκεται σε αποικιακή κατάσταση, όσο να παρατηρήσουμε μια διαδικασία αποσύνθεσης των εθνών-κρατών. Σε αυτό το σημείο αξίζει τον κόπο να θυμηθούμε την ιστορία της αυτοκρατορικής εξάπλωσης. Τον 13ο και 14ο αιώνα, ακριβώς οι Καταλανοί ήταν που κατέλαβαν τις Βαλεαρίδες Νήσους, το βασίλειο της Βαλένθια, τη Σικελία και τη Σαρδηνία και ίδρυσαν μια τεράστια μεσογειακή αυτοκρατορία. Πριν από μόλις έναν αιώνα και κάτι, πολλοί Καταλανοί επιχειρηματίες, όπως οι Κορσικανοί και οι Σκοτσέζοι στη γαλλική και τη βρετανική αυτοκρατορία, μετείχαν στην ισπανική αυτοκρατορική περιπέτεια, κυρίως στην Κούβα με τον περίφημο Φακούντο Μπακάρντι, ιδρυτή της ομώνυμης ποτοποιίας.

Συνέχεια

Γιατί θα ψηφίσω Ναι στο δημοψήφισμα για την Καταλονία…


της Σιμόνα Λέβι

Όταν το 2010 η κεντρική κυβέρνηση απέρριψε το Καταστατικό της Αυτονομίας, παρά το γεγονός ότι υιοθετήθηκε ευρέως σε δημοψήφισμα που η ίδια η κυβέρνηση είχε επιτρέψει, δεν είπα τίποτα γιατί δεν είμαι Καταλανή[1]·

όταν ζήτησαν από το κράτος να ανοίξει διάλογο για την ομοσπονδιοποίηση και τους το αρνήθηκαν, δεν είπα τίποτα επειδή δεν ήμουν Καταλανή·

όταν ζήτησαν να συμφωνήσουν σε ένα νέο δημοψήφισμα και τους είπαν «ούτε να το σκέφτεστε», δεν είπα τίποτα επειδή δεν ήμουν Καταλανή·

όταν τους αρνήθηκαν κάθε ευκαιρία να εισακουστούν, όταν τορπίλλισαν τη δημόσια ασφάλειά τους, τα σχολεία τους, τα νοσοκομεία τους, τους φόρους και τη δημόσια διοίκησή τους, για να τα χρησιμοποιήσουν όλα αυτά ως δικαιολογίες ώστε να συγκαλύψουν τη διαφθορά τους παριστάνοντας τα θύματα, δεν είπα τίποτα γιατί δεν ήμουν Καταλανή·

όταν περιορίστηκε η ελευθερία της έκφρασης, όταν παρενέβησαν στα email και την οικονομία τους, όταν ένστολοι εισέβαλαν στα γραφεία κομμάτων, τους δημόσιους οργανισμούς και τα μέσα ενημέρωσής τους, όταν κατέσχεσαν τις δημοσιεύσεις τους, κλείσαν τις σελίδες τους στο διαδίκτυο και συνέλαβαν πολιτικούς και δημάρχους, δεν είπα τίποτα γιατί δεν το είχα διαβάσει στον Τύπο που διαβάζω, ούτε ο δήμαρχος ήταν αυτός που ψήφιζα. Μέχρι που σκέφτηκα «καλά να πάθουν αφού διαμαρτύρονται τόσο» και είπα, «ας τους συντρίψουν»·

Μόνο όταν καταργήσανε τους κανόνες της συνύπαρξης στη γειτονιά μου και το δικαίωμά μου να ελέγχω τη δράση της διοίκησης, όταν ξεπούλησαν την ασφάλεια μου και μετέτρεψαν εμένα την ίδια σε βορά των κανονιών τους, αντέδρασα, αλλά ο παραλογισμός είχε ήδη φτάσει στο έπακρο. Με το που είπαν: «αυτό που λες είναι παράνομο» όλοι σκύψαν τα κεφάλια.

Συνέχεια

Κυριάκος Μητσοτάκης: το τζακ ποτ της αντιδραστικής σκέψης …


images

του Άκη Γαβριηλίδη

Πρόσφατα, από τις Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, κυκλοφόρησε το εξαιρετικό βιβλίο τού Άλμπερτ Ο. Χίρσμαν Η αντιδραστική ρητορική. Αντίστροφο αποτέλεσµα, µαταιότητα, διακινδύνευση. Στο σημείωμα παρουσίασης του βιβλίου, οι εκδότες ισχυρίζονται ότι «αποτελεί έναν μοναδικό –και άκρως απολαυστικό– πιλότο στα θολά νερά του δημόσιου διαλόγου του καιρού μας». Ίσως ούτε κι οι ίδιοι όμως φαντάζονταν πόσο σύντομα, και πόσο πανηγυρικά, επρόκειτο να επιβεβαιωθεί αυτή η εκ πρώτης όψεως τετριμμένη επαινετική φράση.

Στο δημόσιο διάλογο αυτών των ημερών κυριαρχεί μια δήλωση του Κυριάκου Μητσοτάκη, η εξής:

Δεν τρέφω αυταπάτες για μια κοινωνία χωρίς ανισότητες. Κάτι τέτοιο είναι αντίθετο στην ανθρώπινη φύση. Όσοι το επιχείρησαν καταστρατήγησαν τελικά την ίδια τη δημοκρατία και τα ατομικά δικαιώματα.

Η δήλωση αυτή αποτελεί την καλύτερη σύνοψη που θα μπορούσε να φανταστεί κανείς για το βιβλίο· αν την είχε υπόψη του ο Χίρσμαν, σίγουρα θα τη χρησιμοποιούσε ως αρχετυπικό παράδειγμα που συνδυάζει σε μια πρόταση και τις τρεις βασικές γραμμές αντιδραστικής επιχειρηματολογίας τις οποίες αναλύει στις διακόσιες σελίδες του πονήματός του.

Όπως συνοψίζονται στο οπισθόφυλλο, οι τρεις αυτές γραμμές είναι:

1) το επιχείρημα του αντίστροφου αποτελέσματος – κάθε απόπειρα βελτίωσης των πολιτικών, κοινωνικών και οικονομικών συνθηκών στην πραγματικότητα προκαλεί το ακριβώς αντίθετο αποτέλεσμα·

2) το επιχείρημα της ματαιότητας – καμιά προσπάθεια αλλαγής της κοινωνίας δεν επηρεάζει έστω και ελάχιστα το status quo·

3) το επιχείρημα της διακινδύνευσης – οι νέες μεταρρυθμίσεις πρέπει να αποτρέπονται, γιατί θέτουν σε κίνδυνο σημαντικά επιτεύγματα του παρελθόντος.

Όπως γίνεται αντιληπτό, η δήλωση Μητσοτάκη λέει ακριβώς αυτά, και τίποτε άλλο από αυτά. Το μόνο στοιχείο που κάπως ξεφεύγει είναι η αναχρονιστική ανάσυρση της ανθρώπινης φύσης, μιας έννοιας που γνώρισε δόξες την εποχή των θεωριών κοινωνικού συμβολαίου, δηλαδή το 17ο αιώνα, αλλά έχει εγκαταλειφθεί πλέον εδώ και καιρό στη δυτική –και στην παγκόσμια- σκέψη. Ο Χίρσμαν δεν μιλάει πολύ γι’ αυτή, αλλά μιλάει για άλλες αυθαίρετες υποθέσεις τις οποίες χρησιμοποιούν οι αντιδραστικοί στοχαστές ως συνώνυμο ενός αδήριτου νόμου ή μιας ασυμπίεστης νομοτέλειας η οποία καταδικάζει σε αποτυχία και σε αναποτελεσματικότητα όποιον την αγνοήσει και επιχειρήσει να δράσει ερήμην της –όπως την «θεία πρόνοια» (ντε Μαιστρ) ή διάφορους «νόμους της κοινωνίας» που θεωρούσαν ότι είχαν ανακαλύψει διάφοροι αυτόκλητοι κοινωνικοί επιστήμονες (Παρέτο, Μίχελς, Στίγκλερ κ.λπ.). Ο Μητσοτάκης δεν επικαλείται τίποτε απ’ όλα αυτά, αλλά μας διαβεβαιώνει ότι με κάποια επιφοίτηση έλαβε γνώση της «ανθρώπινης φύσης» και διαπίστωσε ότι αυτή είναι αντίθετη προς την ισότητα, άρα δε γίνεται τίποτε.

 

Το να εντάξουμε τον Μητσοτάκη σε ένα κουτάκι αυτής της γενεαλογίας, είναι κάτι χρήσιμο και διασκεδαστικό ίσως, αλλά είναι αλήθεια ότι δεν μας μαθαίνει κάτι που δεν ξέραμε.

Μια πιο ουσιαστική βοήθεια που θα μπορούσε να μας δώσει το βιβλίο του Χίρσμαν είναι η εξής: ότι μας δείχνει έναν τρόπο να χρησιμοποιήσουμε εμείς τη δύναμη της αντιδραστικής ρητορείας, τον καταιγισμό των λόγων της, εναντίον των σκοπών της και υπέρ των δικών μας.

Σε μία πολύ σημαντική ενότητα ακριβώς στο κέντρο του βιβλίου του, ο Χίρσμαν αναδεικνύει πόσο η εμμονική επανάληψη αυτών των μονολεκτικών αποφάνσεων –«οι εξισωτικές προσπάθειες δεν έχουν κανένα αποτέλεσμα, ή έχουν αρνητικά αποτελέσματα, καταστρέφουν προηγούμενες κατακτήσεις»- υποτιμά η ίδια τον εαυτό της και τη δραστικότητα που έχει η κριτική της σε υπαρκτές και εν εξελίξει τέτοιες προσπάθειες.

Γιατί η περιγραφή αυτού του ολοένα διευρυνόμενου χάσματος ανάμεσα στους διακηρυγμένους στόχους και στα πραγματικά κοινωνικά αποτελέσματα δεν είναι χωρίς συνέπειες. Καθώς οι ακροατές υιοθετούν αυτή την περιγραφή, γεννιέται μέσα τους ένταση που ενεργοποιεί μια δυναμική η οποία οδηγεί είτε στην αυτοεκπλήρωση είτε στην αυτοακύρωση. Η δυναμική οδηγεί στην αυτοεκπλήρωση όταν ο ισχυρισμός πως οι προτεινόμενες αλλαγές και μεταρρυθμίσεις είναι μάταιες εξασθενίζει κάθε αντίσταση στην περαιτέρω περιστολή τους ή και στην εγκατάλειψή τους –υπό την έννοια αυτή θα μπορούσαμε να πούμε ότι οι Μόσκα και Παρέτο συνέβαλαν στην άνοδο του φασισμού στην Ιταλία χλευάζοντας και απαξιώνοντας τους νεοσύστατους δημοκρατικούς θεσμούς της. Και, αντίστροφα, η δυναμική αυτή μπορεί να οδηγεί στην αυτοακύρωση, καθώς η ίδια η ένταση που γεννά το επιχείρημα της ματαιότητας ωθεί τους ανθρώπους σε καινούριες, πιο αποφασιστικές και πιο συγκροτημένες προσπάθειες να επιτύχουν την πραγματική αλλαγή (σ. 102-3· η πρώτη υπογράμμιση του συγγραφέα, η δεύτερη δική μου).

Θα είχε τη χρησιμότητά του να αναρωτηθούμε μήπως ο χλευασμός και η απαξίωση του Μητσοτάκη προς τις εξισωτικές προσπάθειες συμβάλλει στην άνοδο του φασισμού στην Ελλάδα εξίσου όσο και η αντίστοιχη προπολεμική στάση των Μόσκα και Παρέτο. Πιο επείγον, όμως, θα ήταν να σκεφτούμε πώς μπορούμε να δουλέψουμε για αυτή την αυτοακύρωση της αντιδραστικής του ρητορείας, να την μπλοκάρουμε και μάλιστα να την αξιοποιήσουμε σε μια μετασχηματιστική-χειραφετητική κατεύθυνση.

 

Στο συγκεκριμένο σημείο της δήλωσης του Μητσοτάκη, θέμα είναι τα κοινωνικά επιδόματα και η απαίτηση να δοθούν «σε όσους τα έχουν πραγματικά ανάγκη» («το μέρισμα ευημερίας πρέπει να μοιραστεί με όσο το δυνατόν πιο δίκαιο τρόπο … θέλουμε να περάσουμε από μια Ελλάδα των επιδομάτων σε μια Ελλάδα των ευκαιριών. Χρειαζόμαστε μια δίκαιη και αποτελεσματική επιδοματική πολιτική» … κ.ο.κ.).

Σε άλλο σημείο του βιβλίου του, αναφερόμενος στις κριτικές των αντιδραστικών της Βόρειας και της Νότιας Αμερικής κατά, ακριβώς, των κοινωνικών επιδομάτων, κατά τις οποίες τα επιδόματα αυτά δόθηκαν «άδικα» και κατέληξαν στις τσέπες ανθρώπων που δεν τα δικαιούνταν, (κριτικές που θυμίζουν εντυπωσιακά λόγους περί των «τυφλών της Ζακύνθου» και άλλων ακαμάτηδων και προσοδοθήρων που «απομυζούν τον κοινωνικό πλούτο»), ο Χίρσμαν γράφει τα εξής:

Στην περίπτωση του επιδόματος ανεργίας, το γεγονός ότι επωφελήθηκαν και όσοι δεν ήταν φτωχοί οφείλεται σε μεγάλο βαθμό σε έναν παράπλευρο παράγοντα, την εξαίρεση των επιδομάτων από τον προοδευτικό φόρο εισοδήματος, ο οποίος ήταν το αναπόφευκτο αποτέλεσμα εξελίξεων που επήλθαν μετά τη θέσπιση του επιδόματος. Στην περίπτωση των προγραμμάτων κατοικίας χαμηλού κόστους, πρέπει πρώτα απ’ όλα να πούμε ότι ακόμα και οι κατοικίες που δεν απευθύνονταν εντέλει στους φτωχούς εκπλήρωσαν έναν υπαρκτό κοινωνικό σκοπό, αφού ανακούφισαν τα πολύ πιεσμένα κατώτερα μεσαία στρώματα των λατινοαμερικανικών πόλεων. Δεύτερον, τα προγράμματα κατασκευής κατοικιών χαμηλού κόστους και η κριτική που ασκήθηκε στα προβληματικά τους σημεία αποτέλεσαν πολύτιμη και διδακτική εμπειρία για τους δημόσιους λειτουργούς και τις υπηρεσίες στέγασης. Τους βοήθησε να συνειδητοποιήσουν τις πραγματικές διαστάσεις της φτώχειας στον αστικό χώρο. (…) επινοήθηκαν άλλοι τρόποι δημόσιας παρέμβασης που είχαν αυξημένες πιθανότητες να φτάσουν στους «φτωχότερους από τους φτωχούς», τους οποίους παρέβλεπαν τα προηγούμενα σχήματα.

Σε μας λοιπόν εναπόκειται να επινοήσουμε άλλους τρόπους δημόσιας παρέμβασης και να κάνουμε την αντιδραστική κριτική του Κυριάκου Μητσοτάκη να μην έχει αυτή κανένα αποτέλεσμα, ή –ακόμα καλύτερα- να έχει το αντίστροφο αποτέλεσμα από αυτό που επιδιώκει.

Τόσο του Μητσοτάκη όσο και άλλων, σε μερικούς από τους οποίους ίσως αναφερθώ σε μελλοντικό σημείωμα.

images

Τα λεφτά, τα μπικικίνια…


Αποτέλεσμα εικόνας για noor 1 μαρινακης

Δεν έχει πλάκα; Να κάθεται κανείς στον Δ του Κενταύρου, με ένα πανίσχυρο τηλεσκόπιο, και να παρατηρεί το ελληνικό παρακράτος (που εμφανίζεται κόσμια, ακόμα και χωρίς γραβάτες, σαν “κράτος”) να προσπαθεί να δαγκώσει την ουρά του, με φόντο κάτι τόνους ηρωΐνης!

Οι απομαγνητοφώνες συζητήσεις (ποτέ οι φράξιες της ευπ δεν μπαίνουν στο λογαριασμό των αντιπάλων· κι όμως; τι θα ήταν τώρα ο Καραμανλής ο Β χωρίς την δουλειά κάποιων στις υπηρεσίες, με το γνωστό dvd, κλπ; – άρα οι «υπηρεσίες» παίζουν πολύ βασικότερο ρόλο απ’ ότι, γενικά, τους αναγνωρίζεται…) είναι περιβόλι. Όμως, προσοχή! Μπορούν να καταναλωθούν (και καταναλώνονται) και να ξεχαστούν γρήγορα. Αυτό είναι το πρώτο ενδεχόμενο, το πιο εύκολο και αναμενόμενο. Το δεύτερο είναι να γίνουν υλικό (διεθνών) διδακτορικών, με θέμα «οι δομές εξουσίας στην ελλάδα: το κράτος παρακράτησε». Το πιο ενδιαφέρον είναι το τρίτο: να τεθούν (οι απομαγνητοφωνήσεις) υπόψη κάποιας απ’ τις επόμενες «συνόδους κορυφής». Να ξέρουν όλοι αυτοί οι καταραμένοι (δανειστές) με ποιούς έχουν να κάνουν.

Συγχωρείστε την αδυναμία μας: έχοντας ασχοληθεί με το θέμα “noor 1” απ’ την μεριά που θα έπρεπε σαν αυτόνομοι εργάτες (δύο τόνοι είναι μεγάλη δουλειά… πολύ μεγάληSarajevo 103, Φλεβάρης 2016· άρωμα κολομβίαςSarajevo 106, Μάης 2016), έχουμε πιάσει βολικό βραχάκι στον Δ του Κενταύρου, και κοιτάμε. Χωρίς τηλεσκόπιο, δεν χρειάζεται.

Και απολαμβάνουμε τις αντιδράσεις όλων των “can’t you smell that smell?”…

___________________________________________________________

Από:http://www.sarajevomag.gr/wp/2017/06/ta-lefta-ta-bikikinia/

Unfuck the World: Soundtrack πολιτικής σύγκρουσης …


Rage Against the Machine, Public Enemy & Cypress Hill δηλώνουν πολιτικά και καλλιτεχνικά παρών

tom-morello-prophets-of-rage

Γράφει ο Χρήστος Σκυλλάκος

Ο Tom Morello δήλωσε στο περιοδικό Rolling Stone: «Είμαστε μια επίλεκτη ομάδα κρούσης επαναστατών μουσικών αποφασισμένοι να αντιμετωπίσουμε αυτό το βουνό από εκλογικές αηδίες και θα το αντιμετωπίσουμε κατά μέτωπο με Marshall ενισχυτές που θερίζουν». Αυτοί είναι οι κολλεκτίβα μουσικών με το όνομα «Prophets of Rage». Και αν οι εκλογές τελείωσαν και ο Donald Trump είναι ήδη πρόεδρος αν και προφανώς με χαμηλά επίπεδα λαϊκής αποδοχής μα συνεχίζοντας στα πλαίσια των αμερικάνικων σχεδιασμών να απειλεί παγκόσμια τους πάντες – λες και πότε σταμάτησε η «Made in USA επιβολή» να το κάνει αυτό; – και να κλείνει οικονομικές συμφωνίες με την Σαουδική Αραβία ύψους 350 εκατ. για πώληση όπλων, μιας χώρας «θα χυθεί αίμα» πετρελαϊκής αντίληψης που κλείνει ανοιχτά το μάτι στους ISIS, – σε αυτό λοιπόν το «θεσπέσιο» πλαίσιο ενός γεωπολιτικά τεντωμένου κόσμου, το κίνημα προσπαθεί να αντεπεξέλθει. Και ανάμεσα στις γραμμές του κινήματος, θέτονται σε επιφυλακή και οι νότες. Φλεγόμενες, σκληρές, ωμές. Κίνημα, τέχνη, μουσική. Ουδέποτε αυτά τα πράγματα δεν τα χώριζαν τοίχοι, δεν ήταν ανεξάρτητα. Αλληλοτροφοδοτούσαν έμπνευση και ύπαρξη. Αυτό δεν αλλάζει. Το κίνημα είναι πολιτική έκφραση του ανθρώπου. Η τέχνη επίσης.

Και μπορεί το κίνημα, στη Δύση τουλάχιστον, να είναι σε μια σχετική οπισθοχώρηση, αλλά πότε οι ιδέες, οι ανθρώπινες σκέψεις πεθαίνουν ολοκληρωτικά; Στην ολική επίθεση, ακόμη και αν δεν είναι ολική, η αντεπίθεση πρέπει να θεωρείται ενστικτωδώς δεδομένη. Οι απελευθερωτικές ιδέες είναι το τελευταίο προπύργιο της ελεύθερης ανθρωπότητας. Άπαρτο. Κι ας βασίζεται τουλάχιστον σε μια μη κατευθυνόμενη, μα πάντα δικαιολογημένη και υπαρκτή οργή. Σιγοβράζουσα. Και υπάρχουν και αυτοί, ανάμεσα μας, οι κάποιοι που αυτή την οργή την μετατρέπουν σε λόγια, σε στίχους, σε εκφράσεις, σε μουσικά μοτίβα. Ιδεολογική διαπάλη, μονίμως υπαρκτή. Η μουσική δεν είναι μονάχα χορός και διασκεδάσεις μα και πολιτική πρόταση με στυλ.

Header_Prophets_of_Rage

Prophets of Rage, λοιπόν. Rage Against the Machine, Audioslave, Public Enemy και Cypress Hill σε μια κοινή παρέα, μια κοινή πρόταση. Το καθένα από αυτά τα group μια ιστορία. Ιστορία καλλιτεχνικής προσφοράς, πειραματικής και underground προσφοράς μα και προσφοράς στάσης και ρόλου καλλιτέχνη. Ο Tom Morello δεν είναι κανένας λαϊκιστής της κακιάς ώρας ή μοδάτος επαναστάτης. Έγινε μέλος των «Industrial Workers of The World (IWW)» και ίδρυσε την οργάνωση «Axis of Justice» με άλλους μουσικούς που στόχο έχουν την πολιτική πάλη. Όλοι τους πολιτικές προσωπικότητες που για όπλο, όπως λένε, έχουν «τους ενισχυτές τους» και τον θόρυβο ενάντια στο πυρηνικό θόρυβο και τον συναγερμό του πανικού και της τρομοκρατίας που μας μαθητεύουν να φοβόμαστε και να προσκυνάμε. Προσωπικότητες λοιπόν συγκεκριμένης στόχευσης, συγκεκριμένης στράτευσης. Μέσα από τα σύνορα των Ηνωμένων Πολιτειών και πάνω από τους φράχτες του παγκόσμιου μπαμπούλα γράφουν τραγούδια που γίνονται νέες αναφορές. Το μυαλό στο άκουσμα της μουσικής και των στίχων συνέρχεται και μπαίνει σε μια τάξη βγαίνοντας από την πολιτικά ορθή πλαδαρότητα. Soundtrack πολιτικής σύγκρουσης.

Υπάρχει μια σταθερά στην τέχνη όπου μπορούμε και εκεί να καταφεύγουμε ως μια πολιτική τοποθέτηση και αναφορά που καταργεί τα σύνορα, εξεγερσιακή στην μορφή και στο περιεχόμενο. Αρέσει, δεν αρέσει σε κάποιον αυτή η μουσική, δεν μπορεί παρά να εκτιμήσει την τιμιότητα των δημιουργών της. Τιμιότητα που έγκειται στο γεγονός πως σε κάθε παρακμή, σε κάθε πτώση, η ανθρωπότητα έχει πάντα μια αχτίδα φωτός που την κρατάει φυλαγμένη στα σωθικά της, ως σκέψη, ως ιδεολογικό φορτίο, ως καλλιτεχνική έκφραση. Διότι ολοκληρωτική νίκη της ισοπέδωσης, της πιστής ακολουθίας των παγκόσμιων αφεντικών και των αξιών τους δεν μπορεί να υπάρξει. Πάντα κάποιος θα ξεφεύγει από την παγίδα και θα παίρνει αμπάριζα και τους υπόλοιπους.

Με ένα βίντεο δια χειρός του βραβευμένου ντοκιμαντερίστα Michael Moore, – όπου τα επίκαιρα είναι επίκαιρα δοσμένα και τοποθετημένα με μονταρισμένο φρενήρη ρυθμό ισότιμο της μουσικής, ακριβώς όπως η σύγκρουση η σωματική, η σύγκρουση η πολιτική σε ένα «fucked up world» – οι Prophets of Rage απαιτούν το «unfuck» του. 25 χρόνια τώρα άλλωστε, περάσανε τις εξετάσεις με τίνος το μέρος είναι.

 ____________________________________________________________