Η Ψυχή του Ανθρώπου στον Σοσιαλισμό [απόσπασμα & σχόλιο]…


Η διαλεκτική που εγκαθιδρύθηκε με την δεύτερη βιομηχανική επανάσταση τείνει στο τέλος της, στην ολοκλήρωσή της. Ή διαφορετικά, ζούμε αρκετές δεκαετίες αυτό το τέλος. Σχηματικά από την αδυναμία επίλυσης της κρίσης που ξέσπασε την δεκαετία του 1970. Αν η λύση του ‘’κοινωνικού ζητήματος’’ περνούσε μέσα από την εγκαθίδρυση του βασιλείου της Εργασίας, αυτή η δυνατότητα, πέραν του ότι μας προσπέρασε, δεν ήταν ουσιαστικά αυτό το οποίο φαντάστηκε για τον εαυτό της. Ωστόσο, με έναν παράδοξο τρόπο βρισκόμαστε ακόμη πιασμένοι στα δεσμά της, αναγκασμένοι να στοχαζόμαστε, είτε την καταστροφή είτε την δημιουργία, απαραίτητα εν μέσω του ζητήματος της Εργασίας.

Το παρακάτω απόσπασμα είναι απο το κείμενο του Oscar Wilde και δημοσιεύθηκε το 1891. Εν μέσω τεράστιων κοινωνικών αλλαγών. Η Ουτοπία που οραματίζεται δεν μας είναι διόλου ξένη και κατά έναν περίεργο τρόπο φαντάζει επίκαιρη αν και μακρινή. Το όραμά του βρίσκεται στην αρχή μιας εποχής που θα μετασχημάτιζε την κοινωνία και σαν φάντασμα θα πλανώταν πάνω από την Ευρώπη και τον Κόσμο για αρκετά χρόνια: το όραμα του Σοσιαλισμού. Η επικαιρότητα του κειμένου σημειώνει εμφατικά την σημερινή δικιά μας αδυναμία να στοχαστούμε μια διαφορετική μορφή ζωής. Ακόμα περισσότερο, το κείμενο καθώς βρισκόταν μπροστά από την εποχή του, φαντάζει σε εμάς, σήμερα, ως αδιανόητο. Όχι επειδή η τεχνολογία δεν προχώρησε ή οι παραγωγικές δυνάμεις δεν τελειοποιήθηκαν, το αντίθετο αλλά επειδή οι υπάρχουσες κοινωνικές σχέσεις το μόνο που παράγουν ως ‘’όραμα’’ είναι η ολοκληρωτική καταστροφή ενός ακόμη παγκοσμίου πολέμου.

Μια συγκεκριμένη πτυχή του κειμένου βρίσκεται ακόμα και σήμερα μπροστά από την εποχή μας, και σαν να την κοιτάζει καλώντας της, από μακριά αλλά ταυτόχρονα από κοντά. Για τον Wilde η ελευθερία του ανθρώπου στον Σοσιαλισμό ορίζεται ως η αυθεντική ανάπτυξη του Ατομικισμού. Θυμίζοντας εν πολλοίς την ρητορική του Μπακούνιν για την ελεύθερη και ολόπλευρη ανάπτυξη των ατόμων, ο Ατομικισμός του Wilde στον Σοσιαλισμό δεν είναι εγωισμός, ακριβώς το αντίθετο: η επικράτηση της διαφοράς, της δημιουργίας και της αμέριστης αλληλεγγύης μεταξύ των ανθρώπων σε συνδυασμό με την ολόπλευρη ανάπτυξη των δυνατοτήτων τους. Αυτός είναι και ο λόγος που το όραμά του ορίζεται ως ύψωση πάνω από τις ανάγκες, πάνω από την βαρετή, μονότονη ωστόσο αναγκαία εργασία, την οποία στην κοινωνία του μέλλοντος θα την εκτελούν οι μηχανές.

Συνέχεια

Πεντακόσια χρόνια από την Ουτοπία…


Με την έκδοσή της το 1516, η «Ουτοπία» του Τόμας Μορ μας βοήθησε να προσδοκούμε μια δίκαιη κοινωνία.

ουτοπια3

Μετάφραση: Ομάδα Αfterwords

Η Ουτοπία κλείνει φέτος τα 500 χρόνια. Ο Τόμας Μορ – δικηγόρος, συγγραφέας, θεωρητικός, ριζοσπαστικός, μάρτυρας, άγιος – μας έδωσε τον κόσμο με το βιβλίο του Ουτοπία το 1516. Με πολλούς τρόπους, ο Μορ σκιαγράφησε ένα φανταστικό τόπο που υπήρχε πάντα, από τις ακτές της Δημοκρατίας του Πλάτωνα μέχρι τους λόφους του μεσαιωνικού Cockaigne. Ζωγραφίζοντας μια εικόνα αυτού του φιλόδοξου τόπου, ο Μορ κληροδότησε στους ριζοσπάστες μια από τις πιο ικανές ισχυρές έννοιες.

Την ίδια στιγμή, μια προφανής αμφιλογία στιγμάτισε τη λέξη εξ αρχής. Το 1535, ο μοναχός Φραγκισκανός Βάσκο ντε Κιρόγα μετέφρασε την Ουτοπία του Μορ στα ισπανικά ενώ εργαζόταν ως ιεραπόστολος στο Μεξικό. Ο Βάσκο ντε Κιρόγα έστειλε τη χαμένη πλέον μετάφραση στον Μορ, ο οποίος εκτελέστηκε επειδή εναντιώθηκε στο διαζύγιο του βασιλιά (μεταξύ άλλων λόγων), πριν μπορέσει να τη διαβάσει.

Απτόητος ο ντε Κιρόγα ξεκίνησε να οργανώνει το γηγενή πληθυσμό σε οργανωμένες κοινότητες βάσει των πολιτικών αρχών στο βιβλίο του ήρωα του. Αυτές ήταν οι πρώτες «διεθνείς κοινότητες» – στον Νέο Κόσμο ή αλλού – που οργανώθηκαν με ρητό και συνειδητό τρόπο υπό το λάβαρο της ουτοπίας.

Ωστόσο, ενώ το πρόγραμμα του ιεραποστόλου για τη χειραφέτηση, την οικονομική αυτάρκεια, την ισότητα και τις κοινωνικές υπηρεσίες ήταν αναμφίβολα προοδευτικό, στιγματίστηκε ανεξίτηλα από τα σημάδια της αποικιοκρατίας. Έκτοτε, παρόμοιες αντιφάσεις σημάδευαν σχεδόν κάθε ουτοπική κοινότητα. Και πιθανόν αυτό να ήταν φυσικό, αφού σημάδευαν τον πρόγονο της ίδιας της λέξης.

Συνέχεια

Η Διαλεκτική Τριάδα των Επαναστάσεων: Ουτοπία, Επιστήμη, Πράξη, …


  1. Η ουτοπική επιθυμία είναι προϋπόθεση μιας επιστημονικής επαναστατικής κριτικής, και  η επιστημονική επαναστατική κριτική είναι προϋπόθεση μιας επαναστατικής πράξης. Η ουτοπική προεργασία των εθνικοαπελευθερωτικών επαναστάσεων με πυλώνες τις εθνικές μυθικές παραδόσεις, τη χριστιανική και την αναγεννησιακή φαντασία, συμπληρώθηκε από την επιστημονική, πολιτικοθεωρητική παράδοση των »κοινωνικών συμβολαίων»-Οι Διαφωτιστές, ο Γαλιλαίος και ο Νεύτωνας, ο Σπινόζα, ο Λοκ, ο Ρουσώ, η Θύελλα και Ορμή, ο Κάντ και ο Χέγκελ, και η ολλανδική δημοκρατία, η Αγγλική, η Αμερικανική, η Γαλλική Επανάσταση, η Ουτοπία πριν την Καταιγίδα Η κοσμοθεωρία που οι Μάρξ-Ένγκελς αποκάλεσαν »επιστημονικό σοσιαλισμό» , δεν ήρθε απλώς να καταργήσει τον »ουτοπικό σοσιαλισμό», όπως πολλοί μαρξιστές πίστεψαν, αλλά να τον υπερβεί διαλεκτικά, αντλώντας από την ουτοπική επιθυμία την εμμονή στην ριζική, επιστημονική κριτική του υπάρχοντος. Ο Λένιν δεν θα έγραφε το »Τί να Κάνουμε» αν δεν είχε διαβάσει το ομώνυμο μυθιστόρημα φαντασίας και τον σεξουαλικά απελευθερωτικό ουτοπικό σοσιαλισμό του Τσερνισέφκσι, και οι μπολσεβίκοι δεν θα έφταναν στο επίπεδο της επαναστατικής πράξης αν δεν είχαν διαβάσει Μάρξ. Όπως πάντοτε, η οργανωμένη επαναστατική πράξη έρχεται στο τέλος, όπως και η επανάσταση. Μολονότι ξαφνική και αναπάντεχη, σκάει μόνο όταν έχουν συσσωρευτεί ουτοπικές και επιστημονικές συνθήκες, μια εξεγερσιακή ατμόσφαιρα και μια δυνατή σκέψη. »Έλλογη εξέγερση», έγραψε ο Αρθούρος Ρεμπώ.

Συνέχεια

δύο ματς κι η δυνατότητα ενός άλλου κόσμου…


της Λένας Δελβερούδη

____________________

«Θα κοιτάξουμε πέρα από τη χυδαιότητα, θα μαντέψουμε τη δυνατότητα ενός άλλου κόσμου. Ένός άλλου κόσμου όπου (…) θα είμαστε συμπατριώτες και σύγχρονοι όλων εκείνων που θα θέλουν τη δικαιοσύνη και θα θέλουν την ομορφιά, όποιος κι αν είναι ο τόπος που γεννήθηκαν και η εποχή που έζησαν, χωρίς να δίνουμε καμία σημασία στα σύνορα της γεωγραφίας και του χρόνου»[1]. Ναι, Εδουάρδο Γκαλεάνο, αυτήν την ουτοπία να ψάξουμε. Τα σύνορα είναι ένα κουβάρι, γι΄αυτό προσοχή μην μπερδευτούμε. Ακολουθούν πολλά ονόματα και δυο κυρίως ματς.

Ολυμπιακό Στάδιο του Άμστερνταμ, 2 Μαΐου 1962, τελικός του Κυπέλλου Πρωταθλητριών Ευρώπης, Μπενφίκα-Ρεάλ 5-3. Πολύς και καλός κόσμος στο γήπεδο, κι ορισμένοι έχουν γνωρίσει τα σύνορα κι από τις δυο πλευρές.

Συνέχεια

Ουτοπία και ιστορική πράξη… (Παν. Κονδύλης)


Αφίσα της ΕΣΣΔ

Αφίσα της ΕΣΣΔ

Κείμενο: Παναγιώτης Κονδυλης

Όποιος ερμηνεύει την κατάρρευση του κομμουνισμού ως ήττα της Ουτοπίας και απαιτεί την οριστική απάρνηση των πειρασμών της ουτοπικής σκέψης και της ουτοπικά εμπνευσμένης πράξης βρίσκει στις ημέρες μας ευρεία επιδοκιμασία. Η σχετική επιχειρηματολογία έχει ήδη εκλαϊκευθεί με άξονα τη θέση ότι ο εύθραυστος και μάταιος χαρακτήρας του κομμουνιστικού εγχειρήματος σε τελευταία ανάλυση απορρέει από τις ουτοπικές θεωρητικές του προϋποθέσεις κι ότι η εξ υπαρχής αδυνατότητα πρακτικής εφαρμογής τούτων των προϋποθέσεων ώθησε τους κομμουνιστές στην απάνθρωπη βία και στην ολόπλευρη καταπίεση, ήτοι στον ολοκληρωτισμό, προκειμένου να γεφυρωθεί το χάσμα ανάμεσα σε θεωρία και πράξη. Η συνάφεια ανάμεσα σε ουτοπική πρόθεση και σε ολοκληρωτική εξουσία ή η μετάβαση από την πρώτη στη δεύτερη εμφανίζεται έτσι αναπόδραστη, και στη ζοφερή αυτή ειμαρμένη αντιπαρατίθεται μιά πνευματική στάση, της οποίας η μετριοφροσύνη ή η καρτερική παραίτηση σ’ ό,τι αφορά την εύρεση εσχάτων αληθειών και γενικά δεσμευτικών τρόπων ζωής καθιστά δυνατή, όπως λέγεται, την ανοχή όλων απέναντι σε όλους και επομένως μια φιλάνθρωπη πολιτική. Τέτοιες ερμηνείες ή απόψεις ευδοκιμούν μέσα σε κοινωνίες, όπου αναμιγνύονται σε διάφορες παραλλαγές ηδονιστικές στάσεις, πλουραλισμός των αξιών και σκεπτικισμός απέναντι σε απόλυτες νοηματοδοσίες, για να παραχθούν ή να ενθαρρυνθούν έτσι συμπεριφορές απαραίτητες για τη διαδικασία της μαζικής παραγωγής και της μαζικής κατανάλωσης. Έσχατους σκοπούς και ολοκληρωτικές λύσεις μπορούν να ονειρεύονται μόνον μεγάλα συλλογικά υποκείμενα, όμως στη δυτική μαζική δημοκρατία η κατάτμηση της κοινωνίας σε άτομα έχει προχωρήσει τόσο πολύ, ώστε σε γενικές γραμμές ελάχιστη διάθεση αισθάνεται κανείς να αφήσει κατά μέρος την «αυτοπραγμάτωση» και να ταυτισθεί με υπερατομικά εγχειρήματα πέρα από τον βαθμό πού φαίνεται αναγκαίος για τη διασφάλιση της δικής του ευζωίας. Ύποπτες φαίνονται όχι μόνον οι μεγαλεπήβολες ουτοπίες, αλλά και κάθε τι, το οποίο ίσως να συνεπαγόταν θυσίες.

Συνέχεια