Ο Shaxson, ο Κέινς και ο νεοφιλελευθερισμός…


Γράφει ο Θανάσης Μπαντές

Το ότι ο Κέινς έχει γαλουχηθεί με τις αρχές του ελεύθερου εμπορίου είναι αναμφισβήτητο. Ο Shaxson στο βιβλίο του «OFFSHORE, Τα Νησιά των Θησαυρών» είναι απολύτως σαφής: «Για μεγάλο μέρος του 19ου αιώνα οι υπέρμαχοι του ελεύθερου εμπορίου ασκούσαν μεγάλη επιρροή: πολλοί πίστευαν ότι ήταν αυτονόητο πως το ελεύθερο εμπόριο δημιουργούσε ευημερία και έφερνε ειρήνη, ενισχύοντας την οικονομική εμπλοκή μεταξύ εθνών και δημιουργώντας αλληλεξαρτήσεις που δυσχέραιναν τη διεξαγωγή πολέμων. Αυτό θύμιζε κάπως το αξέχαστο επιχείρημα που είχε διατυπώσει τη δεκαετία του 1990 ο Τόμας Φρίντμαν, σύμφωνα με το οποίο ποτέ δύο χώρες με McDonalds – σύμβολο του ελεύθερου εμπορίου και της “Συναίνεσης της Ουάσινγκτον” – δεν είχαν εμπλακεί σε πόλεμο μεταξύ τους. (Αυτό έπαψε να ισχύει τον Μάρτιο του 1999 όταν οι νατοϊκές δυνάμεις βομβάρδισαν το Βελιγράδι). Ο Κέινς πίστευε ακράδαντα στα παραπάνω – για λίγο. “Μεγάλωσα όπως οι περισσότεροι Άγγλοι μαθαίνοντας να σέβομαι το ελεύθερο εμπόριο” έγραφε 1933 στο Yale Review, “σχεδόν σαν να αποτελούσε τμήμα του ηθικού νόμου. Θεωρούσα κάθε κοινή απόκλιση από αυτό το νόμο ηλιθιότητα και ταυτόχρονα ανοσιούργημα”». (σελ. 105 – 106).

Το ζήτημα είναι ότι μελετώντας κανείς τον τρόπο λειτουργίας του χρηματοπιστωτικού τομέα δεν οδηγείται στα ίδια συμπεράσματα: «… ο Κέινς αντιλήφθηκε ότι στον χρηματοπιστωτικό τομέα ο δανειστής και ο δανειζόμενος διαμορφώνουν μια ιεραρχία.» [… …] «Οι βιομήχανοι καπιταλιστές είναι υποχείρια των χρηματοδοτών καπιταλιστών, και συχνά τα συμφέροντά τους συγκρούονται. Στο χρηματοπιστωτικό κεφάλαιο, λόγου χάρη, αρέσουν τα υψηλά επιτόκια, από τα οποία μπορεί να αποκομίζει σημαντικά κέρδη· όμως οι βιομήχανοι θέλουν χαμηλά επιτόκια, για να περιορίσουν το κόστος τους». (σελ. 106). Είναι η σύγκρουση ανάμεσα στο ραντιέρη (εισοδηματία) καπιταλιστή και τον επιχειρηματία. Όμως το ζήτημα δεν έμεινε μόνο εδώ: «Ο Κέινς … πρόσθεσε μία ακόμη παράμετρο. Οι χρηματοπιστωτικές εμπλοκές μεταξύ χωρών δε διασφαλίζουν απαραίτητα τη διεθνή ειρήνη». (σελ. 106).

Για τον Shaxson το υπεράκτιο σύστημα των αφορολόγητων παραδείσων και της πλήρους εχεμύθειας είναι ίσως η μεγαλύτερη πληγή της σύγχρονης οικονομίας

Για τον Shaxson το υπεράκτιο σύστημα των αφορολόγητων παραδείσων και της πλήρους εχεμύθειας είναι ίσως η μεγαλύτερη πληγή της σύγχρονης οικονομίας

Συνέχεια

Ο Τζον Μέιναρντ Κέινς για το χρηματιστήριο…


Γράφει ο Θανάσης Μπαντές

Ο Γιάννης Χολέβας στο βιβλίο του «Τι πρέπει να γνωρίζουμε για το Χρηματιστήριο» δίνει τον ακόλουθο ορισμό: «Όταν λέμε “Χρηματιστήριο” εννοούμε ταυτόχρονα, (1) ένα συγκεκριμένο τόπο και χώρο (μια εγκατάσταση) όπου γίνονται ορισμένες ιδιόμορφες συναλλαγές, (2) το σύνολο των προσώπων που συγκεντρώνονται σ’ αυτό το χώρο και πραγματοποιούν τις συναλλαγές και (3) τις δραστηριότητες (αγοροπωλησίες) αυτών των προσώπων σ’ αυτό το χώρο». (σελ. 17). Και συμπληρώνει: «Επιστημονικά, τα Χρηματιστήρια θεωρούνται ως οργανωμένες αγορές, συνήθως επίσημα από τα κράτη αναγνωριζόμενες, όπου συναντώνται οι ενδιαφερόμενοι για τη διενέργεια αγοροπωλησιών κινητών αξιών ή εμπορευμάτων». (σελ. 17).

Όσο για τους λόγους που δημιουργήθηκαν αναφέρει συνοπτικά: «Τα δημιούργησε, αφενός η επιδίωξη εξεύρεσης (και βραχυμεσοπρόθεσμων αλλά κυρίως) μακροπρόθεσμων κεφαλαίων (κεφαλαιαγορά) ή η ανάγκη για σύναψη αγοραπωλησιών μεγάλων ποσοτήτων εμπορευμάτων που βρίσκονταν πολύ μακριά από τον τόπο διαπραγμάτευσής τους, ενώ απαιτούνταν γι’ αυτά σοβαρά κεφάλαια και αφετέρου η (θεωρούμενη ως θεμιτή στον καπιταλισμό) τάση για κερδοσκοπία (εκμετάλλευση των δυνατοτήτων της αγοράς για την πραγματοποίηση κερδών). […] Αλλά, την οργανωμένη μορφή τους επέβαλλαν: η ταχύτητα διενέργειας των συναλλαγών, η αμεσότητά τους, η δημοσιότητά τους και η καθαρότητα των συναλλαγών». (σελ. 18).

Στην ουσία, η εμπιστοσύνη δεν είναι τίποτε άλλο, από την εγγύηση του σταθερού πλαισίου της χρηματιστηριακής λειτουργίας, που θα επιτρέψει μια ασφαλή πρόβλεψη.

Στην ουσία, η εμπιστοσύνη δεν είναι τίποτε άλλο, από την εγγύηση του σταθερού πλαισίου της χρηματιστηριακής λειτουργίας, που θα επιτρέψει μια ασφαλή πρόβλεψη.


Συνέχεια

Ο Τζον Μέιναρντ Κέινς, οι οικονομικές κρίσεις και ο σύγχρονος κόσμος των πολυεθνικών…


Γράφει ο Θανάσης Μπαντές

Αντιλαμβανόμενοι την κυκλική πορεία της οικονομίας (την άνοδο ακολουθεί η πτώση), κατανοούμε ότι ο κύκλος αυτός αποδίδεται στην πολυπλοκότητα πολλών συνισταμένων που καθορίζουν το οικονομικό γίγνεσθαι: «Αν εξετάσουμε τις λεπτομέρειες οποιασδήποτε πραγματικής στιγμής του οικονομικού κύκλου, θα ανακαλύψουμε ότι είναι ιδιαίτερα πολύπλοκη και ότι κάθε στοιχείο της ανάλυσής μας θα απαιτηθεί για την πλήρη εξήγησή της. Θα ανακαλύψουμε, ιδιαίτερα, ότι οι διακυμάνσεις στη ροπή προς κατανάλωση, στην προτίμηση ρευστότητας και στην οριακή αποδοτικότητα του κεφαλαίου, όλα αυτά, έχουν παίξει κάποιο ρόλο». (σελ. 335).

Δεν υπάρχει όμως αμφιβολία ότι ο σπουδαιότερος παράγοντας διαιώνισης του οικονομικού κύκλου είναι αυτό που έχουμε ονομάσει οριακή αποδοτικότητα του κεφαλαίου: «Θεωρώ, όμως, ότι ο ουσιαστικός χαρακτήρας του οικονομικού κύκλου και, ειδικά, η κανονικότητα της χρονικής αλληλουχίας και της διάρκειας που μας επιτρέπει να τον αποκαλούμε κύκλο οφείλεται κυρίως στον τρόπο με τον οποίο κυμαίνεται η οριακή αποδοτικότητα του κεφαλαίου. Νομίζω ότι ο οικονομικός κύκλος καλύτερα είναι να θεωρείται ότι προκαλείται από κυκλική μεταβολή της οριακής αποδοτικότητας του κεφαλαίου, η οποία όμως περιπλέκεται και συχνά επιδεινώνεται από συναφείς μεταβολές στις άλλες σημαντικές βραχυπρόθεσμες μεταβλητές του οικονομικού συστήματος». (σελ. 335).

ARKAS -The Original Page

Συνέχεια

Ο Τζον Μέιναρντ Κέινς, το κόστος χρήστη και οι τιμές των αγαθών…


Γράφει ο Θανάσης Μπαντές

            Ως κόστος χρήστη ο Κέινς ονομάζει τα έξοδα που πρέπει να κάνει ένας βιομήχανος (επιχειρηματίας) προκειμένου να βάλει σε λειτουργία τη μονάδα παραγωγής που κατέχει. Θεωρώντας δεδομένη την ύπαρξη του κεφαλαιουχικού του εξοπλισμού – αν δεν έχει κεφαλαιουχικό εξοπλισμό (χώρο, μηχανήματα κλπ) δεν είναι επιχειρηματίας – αυτό που μένει είναι η αγορά αγαθών από άλλους επιχειρηματίες (κυρίως πρώτες ύλες), που είναι απαραίτητα για τη συντέλεση της παραγωγικής διαδικασίας. Όμως, μέσα στο κόστος χρήστη πρέπει να συνυπολογιστεί και η φθορά των μηχανημάτων. Στο τέλος μιας χρονιάς η αξία του κεφαλαιουχικού του εξοπλισμού βρίσκεται μειωμένη, από τη χρήση. Αν ο βιομήχανος δεν είχε θέσει σε λειτουργία τον εξοπλισμό του και δαπανούσε κάποιο ποσό για τη συντήρησή του, ασφαλώς η αξία του θα ήταν μεγαλύτερη. Το ότι (αν το έκανε αυτό)  θα είχε στερηθεί τα κέρδη της τρέχουσας παραγωγής δε σημαίνει ότι δεν πρέπει να συνυπολογίσει τη ζημιά στην οποία – μοιραία – υπόκειται το κεφάλαιο του.

Με άλλα λόγια βρίσκεται μπροστά σε δύο τιμές του κεφαλαιουχικού του εξοπλισμού· αυτή που πραγματικά έχει κι αυτή που θα είχε αν προέβαινε στη συντήρησή του απέχοντας από τη φθορά της παραγωγής. Η διαφορά ανάμεσα σ’ αυτές τις δύο τιμές δείχνουν το μέγεθος της φθοράς. Αν από το υποτιθέμενο κεφάλαιο που θα εξασφάλιζε η αποχή από την παραγωγή και η συντήρηση αφαιρέσουμε τα έξοδα της συντήρησης αυτής, ώστε να βελτιωθεί, θα βρούμε την καθαρή αξία του υποτιθέμενου κεφαλαίου που θα μπορούσε να έχει δυνητικά, αλλά θυσίασε στο βωμό της παραγωγής. Στο ποσό αυτό προσθέτουμε και τα ποσά που δαπανήθηκαν για την αγορά προϊόντων από άλλους επιχειρηματίες κυρίως για πρώτες ύλες, αλλά όχι μόνο. Το άθροισμα αυτό είναι το σύνολο των εξόδων του επιχειρηματία (χωρίς να υπολογίσουμε μισθούς εργαζομένων).

).

Όμως, αυτό που ονομάζεται «τιμή προσφοράς» είναι η τελική τιμή του προϊόντος που θα φτάσει στα χέρια του καταναλωτή.
Όμως, αυτό που ονομάζεται «τιμή προσφοράς» είναι η τελική τιμή του προϊόντος που θα φτάσει στα χέρια του καταναλωτή.

Συνέχεια

Ο Κέινς και τα συγκοινωνούντα δοχεία της οικονομίας …


Γράφει ο Θανάσης Μπαντές

Τα κίνητρα του επιχειρηματία για να προβεί σε οποιουδήποτε είδους επένδυση δε χρειάζονται ιδιαίτερες διευκρινίσεις: «Όταν κάποιος αγοράζει μια επένδυση ή κεφαλαιουχικό εξοπλισμό, αγοράζει το δικαίωμα των μελλοντικών αποδόσεων που προσδοκά να αποκτήσει από την πώληση της παραγωγής του, μετά την αφαίρεση των τρεχουσών δαπανών για την απόκτηση της παραγωγής αυτής, στη διάρκεια της ζωής του κεφαλαίου». (σελ. 173).

Η προσδοκία του κέρδους δεν καθορίζει μόνο τη διάθεση του επιχειρηματία να αξιοποιήσει στην παραγωγή το κεφάλαιό του, αλλά και την τιμή στην οποία θα του προσφερθεί το κεφαλαιουχικό στοιχείο που του χρειάζεται: «Έναντι της προσδοκώμενης απόδοσης της επένδυσης έχουμε την τιμή προσφοράς του κεφαλαιουχικού στοιχείου, εννοώντας με αυτό, όχι την τιμή αγοράς στην οποία ένα τέτοιο κεφαλαιουχικό αγαθό μπορεί να αγοραστεί πραγματικά στην αγορά, αλλά την τιμή που θα ήταν ακριβώς αρκετή για να παρακινήσει τον μεταποιητή να παραγάγει μια πρόσθετη μονάδα ενός τέτοιου κεφαλαιουχικού στοιχείου, δηλαδή αυτό που μερικές φορές ονομάζεται κόστος αντικατάστασης». (σελ. 173).

Αντιλαμβανόμενοι ότι η προτίμηση για ρευστότητα ή όχι είναι θέμα ψυχολογίας κατανοούμε το εύθραυστο των ισορροπιών, αφού ανά πάσα στιγμή το κλίμα μπορεί να αλλάξει.

Αντιλαμβανόμενοι ότι η προτίμηση για ρευστότητα ή όχι είναι θέμα ψυχολογίας κατανοούμε το εύθραυστο των ισορροπιών, αφού ανά πάσα στιγμή το κλίμα μπορεί να αλλάξει.

Συνέχεια

Όποιος λοιδορεί τον Μαρξ και σνομπάρει τον Κέινς μισεί την ζωή…


Marx_Keynes
“ Ένα γρανάζι σε αυτή την μηχανή της εξολόθρευσης της ανθρωπότητας είναι και το μνημόνιο της Τρόικας με την Συγκυβέρνηση στην Ελλάδα. Ένα μικρό αλλά σαφές γρανάζι μιας ανθρωποφάγου μηχανής που κινεί τον κόσμο προς την άβυσσο του πολέμου. ”
Του Δημήτρη Γιαννακόπουλου*

Θα έχετε ακουστά την περίφημη 11η θέση για τον Feurbach του Καρλ Μαρξ: «οι φιλόσοφοι έχουν απλά ερμηνεύσει τον κόσμο με διάφορους τρόπους. Το θέμα είναι να τον αλλάξουμε». Καλό, δεν λέω, αλλά πώς να τον αλλάξεις αν δεν τον κατανοήσεις; Και πώς να τον κατανοήσεις στο βαθμό που στοχάζεσαι εσχατολογικά; Έτσι την πάτησαν πολλοί δεξιοί και αριστεροί και όχι ο Μαρξ. Διότι ο Μαρξ δεν σκεφτόταν εσχατολογικά – δεν ήταν καν μαρξιστής – αλλά διαλεκτικά και συγκυριακά, καταλήγοντας όμως σε συμπεράσματα εσχατολογικού χαρακτήρα για να προκαλέσει κοινωνική, μαζική δράση για αλλαγή του κόσμου της αποξένωσης του ανθρώπου από την εργασία του και κατακερματισμού του εαυτού του.

Ο Μαρξ ήταν σοφός άνδρας, διότι πριν κάτσει να γράψει φρόντισε να το ζήσει το πράγμα μέσα από τους κοινωνικούς αγώνες στους οποίους συμμετείχε και σχολίαζε με θεωρητική εμβάθυνση. Θυμάστε τι έλεγε; «Απ’ όλες τις τάξεις που είναι σήμερα αντιμέτωπες με την μπουρζουαζία, μόνο το προλεταριάτο είναι η αληθινή επαναστατική τάξη. Οι άλλες τάξεις βρίσκονται σε κατάπτωση και τελικά θα εξαφανιστούν με την άνοδο της σύγχρονης βιομηχανίας, το προλεταριάτο είναι το μόνο και αληθινό της παιδί.» Καλά τα έλεγε, αρκεί να καταλάβεις τι εννοούσε ερμηνεύοντας τον κόσμο που ζούσε (συγκυριακά) και όχι τον κόσμο του μέλλοντος.

Ο Μαρξ δεν ίδρυσε θρησκεία, ούτε ισχυρίσθηκε ποτέ πώς άρθρωσε απόλυτες αλήθειες για τον καπιταλισμό. Ο καπιταλισμός δεν είναι απλώς πολιτική οικονομία και δεν αντικατοπτρίζεται ολοκληρωμένα στην «Κριτική της Πολιτικής Οικονομίας» του ή στους τόμους του «Κεφαλαίου» του πιο σημαντικού ίσως στοχαστή της βιομηχανικής επανάστασης. Ο Μαρξ δεν επεδίωκε να κολακεύσει το προλεταριάτο της εποχής του, ούτε να το ορίσει ως θεοκρατικού χαρακτήρα πρωτοπορία. Απλώς, βλέποντας την ζοφώδη διάσταση της δημοκρατίας των μπουρζουάδων της εποχής του επιχείρησε η βιομηχανική επανάσταση να καταστεί ο αιτιατός μηχανισμός της λαϊκής επανάστασης για τον σοσιαλισμό. Να αξιοποιηθεί δηλαδή η βιομηχανική επανάσταση για την πρόοδο της ανθρωπότητας και όχι την επιτάχυνση της καταστροφής της ζωής στον πλανήτη. Συνέχεια

«Για τον Κέινς τα οικονομικά είναι κλάδος της ηθικής»


11Ο μαθητής του και καθηγητής του Κέμπριτζ, Τζεφ Χάρκορτ, μιλάει για την κρίση

Συνέντευξη στον Γιωργο Kαλπαδακη*

Σπουδαία μορφή στην ιστορία των οικονομικών επιστημών, ο Τζεφ Χάρκορτ συγκαταλέγεται μεταξύ των τελευταίων εναπομείναντων δεσμών μας με την πνευματική κοινότητα που συγκροτήθηκε μεταπολεμικώς από τον Τζον Μέιναρντ Κέινς.

Γεννημένος πριν από ογδόντα χρόνια στη Μελβούρνη, κατέφτασε στο Πανεπιστήμιο του Κέμπριτζ σε μια περίοδο όπου το τελευταίο αποτελούσε το «κάστρο» από το οποίο τα κεϊνσιανά οικονομικά κατακτούσαν τον κόσμο, ενώ οι διαπρεπείς συνεχιστές του έργου του Κέινς είχαν μετατρέψει τη σχολή σε φυτώριο λαμπρών οικονομολόγων. Προϊόν και συνδιαμορφωτής αυτού του περιβάλλοντος, ο κ. Χάρκορτ θεωρείται μεταξύ των θεμελιωτών της μετακεϊνσιανής θεωρίας, ενώ έχει συμβάλει τα μέγιστα στην ανάπτυξη της θεωρίας κεφαλαίου, βασικού αναλυτικού εργαλείου στα οικονομικά της εργασίας. Τα τελευταία του έργα τιτλοφορούνται «Η δομή των μετα-κεϊνσιανών οικονομικών» (2006) και «Τζόαν Ρόμπινσον» (2009), ενώ φέτος τιμήθηκε με το βραβείο Veblen-Commons της Ενωσης Εξελικτικών Οικονομικών. Καθηγητής επί πολλές δεκαετίες στο Κέμπριτζ και εταίρος πλείστων διεθνών ακαδημιών, προσφάτως ο κ. Χάρκορτ επέστρεψε στην Αυστραλία όπου είναι επίτιμος καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Αδελαΐδας.

Στη συζήτησή μας, αξιολογεί τις εξελίξεις στη διεθνή οικονομία και το εγχείρημα της ευρωπαϊκής νομισματικής ενοποίησης, ενώ αναπτύσσει το περίγραμμα για μια κεϊνσιανή στρατηγική αντιμετώπισης της κρίσης.

– Πώς ήταν για έναν οικονομολόγο το περιβάλλον στο Κέμπριτζ μεταπολεμικώς;

– Οταν πρωτοέφθασα στο πανεπιστήμιο, ο Κέινς εξακολουθούσε να αποτελεί τον φάρο που φώτιζε την πορεία όλων των κορυφαίων οικονομολόγων. Μέντορας όλων μας τότε ήταν ο Πιέρο Σράφα, στενός συνεργάτης του Κέινς και φίλος του Γκράμσι και του Βίτγκενσταϊν. Φαινόταν αρκετά κλειστός επειδή ανάρρωνε από έναν σοβαρό τραυματισμό, αλλά όταν άρχισα να διδάσκω στο Κέμπριτζ φάνηκε πιο προσηνής, πνευματώδης και καλή παρέα, έχοντας πλέον «απαλλαγεί» από το βάρος του κλασικού του έργου για την παραγωγή των εμπορευμάτων, καθώς και της θαυμάσιας έκδοσης των απάντων του Ρικάρντο που είχε ξεκινήσει να επιμελείται από το 1930.

Η Τζόαν Ρόμπινσον προκαλούσε τρόμο με την ευθύτητά της, αλλά προς τους μαθητές της ήταν πολύ υποστηρικτική. Ηταν ένας σταθμός η δημοσίευση του έργου της για τη συσσώρευση κεφαλαίου, όπου αποπειράθηκε να συναρθρώσει τις κλασικές, μαρξιστικές, κεϊνσιανές και καλεκιανές προσεγγίσεις για την αντιμετώπιση των προβλημάτων της συσσώρευσης και της ανάπτυξης. Ο Νίκολας Κάλντορ, συνθεμελιωτής του βρετανικού κράτους-πρόνοιας, ήταν επίσης μια ηγετική μορφή, εξωστρεφής, γεμάτος με ιδέες και συγγραφέας τολμηρών μελετών. Ιδιαίτερα πετυχημένες ήταν και οι παραδόσεις του αγαπημένου μαθητή του Κέινς, Ρίτσαρντ Καν, με επίκεντρο την προτίμηση ρευστότητας και τον ρόλο των χρηματιστηρίων.

– Πού αποδίδετε τη βραχύβια αναγέννηση των ιδεών του Κέινς στην περίοδο της παγκόσμιας κρίσης, που ο Τζέιμς Γκάλμπρεϊθ χαρακτήρισε ως μια «απατηλή αυγή» για τον κεϊνσιανισμό;

– Οταν η κρίση απείλησε τα θεμέλια της πραγματικής οικονομίας, είναι εύλογο ότι άρχισαν επιτέλους να καταρτίζονται ρεαλιστικά σχέδια που περιλάμβαναν την παροχή πακέτων βραχυπρόθεσμης δημοσιονομικής στήριξης. Τα μέτρα αυτά απέσπασαν τη συγκατάθεση όλων πλην των φανατικότερων υποστηρικτών του νεοφιλελευθερισμού. Στην αρχή της κρίσης, το αίσθημα της αυτοεπιβίωσης κατέτεινε στη σύμπραξη του βιομηχανικού και του χρηματιστικού κεφαλαίου. Στον προηγμένο καπιταλισμό, όμως, τα συμφέροντα του τελευταίου συνταιριάζουν όλο και λιγότερο με τις ανάγκες του βιομηχανικού και του εμπορικού κεφαλαίου. Ετσι, δεν άργησε να ξαναέλθει στην επιφάνεια ο ευμετάβλητος χαρακτήρας των απορρυθμισμένων αγορών συναλλάγματος και χρηματοπιστωτικών προϊόντων.

Οι κεϊνσιανές ιδέες, που διατηρούνται ζωντανές χάρις σε γενναίες φωνές βοώντων εν τη ερήμω όπως ο Πολ Κρούγκμαν, ο Τζο Στίγκλιτς, ο Χα-Τζουν Τσανγκ και η Στέφανι Μπλάνκενμπεργκ, σύντομα επισκιάσθηκαν από τα κραταιά νεοφιλελεύθερα δόγματα. Ο φόβος βρήκε έδαφος να ριζώσει και νεοσυντηρητικοί πολιτικοί από τις δύο πλευρές του Ατλαντικού βρήκαν την ευκαιρία για να επιβάλλουν και πάλι τις αντιλήψεις τους για την οικονομία και την κοινωνία.

Ενωση με λάθος όργανα

– Ποια είναι η προοπτική της ευρωπαϊκής νομισματικής ένωσης;

– Οταν ήταν μια κοινή αγορά, η ευρωπαϊκή κοινότητα είχε την ευκαιρία να ανθήσει, παρ’ όλο που ουσιαστικά αποτελούσε μια λέσχη για πλούσια κράτη που συνασπίζονταν εναντίον λιγότερο ανεπτυγμένων χωρών. Η απόπειρα να επιβληθεί ένα κοινό νόμισμα σε μια τόσο ανομοιογενή συνομοσπονδία, ωστόσο, και μάλιστα χωρίς πρώτα να έχουν λαξευθεί όργανα σχεδιασμένα να επιφέρουν ουσιαστικές αναδιανομές πλούτου μεταξύ των μελών της, ήταν αναπόφευκτο να γεννήσει μεγάλα προβλήματα. Το εγχείρημα δυσχεράνθηκε ακόμα περισσότερο από την επιβολή αυθαίρετων δημοσιονομικών προϋποθέσεων για τη συμμετοχή στην ΟΝΕ. Ακόμα κι αν πρακτικές όπως η δημιουργική λογισμική έδωσαν στις κυβερνήσεις κάποια περιθώρια ελιγμού, οι τρέχουσες παρομοιώσεις των νοικοκυριών με τα κράτη, τα οποία ξορκίζονται να μην «ζουν πέρα από τις δυνατότητές τους», είναι όχι μόνο παραπλανητικές αλλά στερούνται οικονομικής βάσεως. Οπως επίσης στερείται λογικής η ύπαρξη μιας κεντρικής τράπεζας με αμιγώς συντηρητικό προσανατολισμό που καθορίζει τα επιτόκια για το σύνολο των ευρωπαϊκών κρατών.

– Πώς αξιολογείτε την αποτελεσματικότητα των συνταγών που επιδιώκονται να εφαρμοσθούν στις χώρες της ευρωπαϊκής περιφέρειας;

– Με την εμμονή της στην εφαρμογή δραματικών μέτρων λιτότητας, η Ευρωπαϊκή Ενωση έχει ουσιαστικά «σφραγίσει» τη βραχυπρόθεσμη και μακροπρόθεσμη αποτυχία της προσπάθειας. Η επιδείνωση των εθνικών οικονομιών και η αύξηση της κοινωνικής αναταραχής απλά θα οξύνουν τα ίδια προβλήματα που είχαν γεννήσει την αναγκαιότητα λήψης μέτρων στην αρχή της κρίσης.

Πράγματι, σε κάποιες χώρες παρίσταται η ανάγκη για ριζική αναδιάρθρωση. Αλλά αυτό προϋποθέτει μια μακρά περίοδο κατά την οποία θα πρέπει να παρασχεθεί σοβαρή υποστήριξη προς αυτές, στη σκιά των τεράστιων αλλαγών που είναι αναπόφευκτο να επέλθουν στους θεσμούς και στο οικονομικό και κοινωνικό τους περιβάλλον. Οπως και στις ΗΠΑ, όμως, έτσι και στην Ευρώπη οι συνταγματικοί και πολιτικοί περιορισμοί καθιστούν αυτήν την προοπτική σχεδόν ανέφικτη, καθότι οι υπάρχουσες θεσμικές δομές έχουν αποδειχθεί εντελώς ανεπαρκείς. Επιπλέον, καμία προσπάθεια δεν έχει επιχειρηθεί για να επιβληθούν οι απαραίτητες μεταρρυθμίσεις στα διεθνή χρηματοπιστωτικά ιδρύματα.

Στόχος η βιώσιμη απασχόληση

– Πώς εκτιμάτε ότι θα αξιολογούσε ο Κέινς την τρέχουσα κρίση;

– Πιστεύω ότι θα συμφωνούσε με την Τζόαν Ρόμπινσον, η οποία είχε χαρακτηρίσει τον νεοφιλελευθερισμό ως μια προ-κεϊνσιανή θεωρία που όμως διαδόθηκε μετά τον Κέινς. Ο Κέινς πάντοτε προσάρμοζε τη σκέψη και τις πολιτικές του προτάσεις ανάλογα με τις μεταβαλλόμενες συνθήκες. Αλλά εκτιμώ ότι θα παρέμενε προσηλωμένος στον κεντρικό στόχο του, που ήταν να διατηρηθεί η εσωτερική ισορροπία σε όλες τις περιοχές, δηλαδή με ελεγχόμενο πληθωρισμό και τα υψηλότερα δυνατά επίπεδα απασχόλησης. Ετσι, μολονότι δεν ανθίστατο στην απελευθέρωση του εμπορίου μακροπρόθεσμα, εν τούτοις θα ανέμενε στην εισαγωγή μόνιμων μηχανισμών ελέγχου σε όλες τις οικονομίες και θα επιχειρούσε να σχεδιάσει θεσμούς και εργαλεία ικανά να οδηγήσουν στη δημιουργία ενός ενιαίου διεθνούς νομίσματος. Οι πιστώτριες χώρες θα ήταν εκείνες που θα επωμίζονταν το κύριο βάρος της προσαρμογής, επιτρέποντας έτσι την άμβλυνση των αποπληθωριστικών και συσταλτικών τάσεων που είναι εγγενείς στην παγκόσμια οικονομία. Ο Κέινς αναγνώριζε ότι, σε εθνικό επίπεδο, η επίτευξη του στόχου της βιώσιμης απασχόλησης προϋποθέτει την κατάρτιση μόνιμων εισοδηματικών πολιτικών σχεδιασμένων σύμφωνα με τις ιστορικές εμπειρίες και τα κοινωνιολογικά χαρακτηριστικά της κάθε οικονομίας. Από τη φιλοσοφία του, επίσης, θα προέκυπτε η ανάγκη καθορισμού χαμηλών επιτοκίων σε συνδυασμό με ποσοτικούς ελέγχους της προσφοράς πίστωσης από όλες τις πηγές, καθώς και η διοχέτευση κυβερνητικών δαπανών σε «πράσινες» υποδομές που υπαγορεύονται από τις μακροπρόθεσμες ανάγκες της κάθε οικονομίας. Παράλληλα, θα αξιοποιούνταν οι μεταβολές στο φορολογικό συντελεστή, προκειμένου να επηρεασθούν τα βραχυπρόθεσμα επίπεδα δραστηριοποίησης.

Τα μέτρα αυτά συγκλίνουν απόλυτα με τους βασικούς στόχους του Κέινς και προσιδιάζουν στις φιλελεύθερες αρχές από τις οποίες εμφορείτο. Αρχές που δεν απέβλεπαν μόνο στην εδραίωση ενός δημοκρατικού καπιταλιστικού συστήματος με ανθρώπινο πρόσωπο, αλλά αντιμετώπιζαν τα οικονομικά γι’ αυτό που είναι – ένας κλάδος της ηθικής, κι οπωσδήποτε όχι των φυσικομαθηματικών επιστημών.

* Ο κ. Γιώργος Καλπαδάκης είναι διεθνολόγος.

Πηγή. http://news.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_civ_1_04/09/2011_454680

http://en.wikipedia.org/wiki/Geoff_Harcourt