Ο Ψυχρός Πόλεμος (1945-1991)…


Γράφει ο Μανόλης Πλούσος

Στις 22 Φεβρουαρίου 1946 ο απεσταλμένος του Υπουργείου Εξωτερικών των ΗΠΑ στην πρεσβεία τους στη Μόσχα, Τζωρτζ  Φ.  Κένναν, έστειλε στην Ουάσινγκτον ένα τηλεγράφημα 8.000 λέξεων αναλύοντας και αξιολογώντας τη μεταπολεμική κατάσταση στην ΕΣΣΔ. Το Τηλεγράφημα  711 ή πιο απλά «Μακροσκελές  Τηλεγράφημα» σήμανε συναγερμό στις ΗΠΑ αφού σημείωνε μεταξύ άλλων σχετικά με τις σοβιετικές προθέσεις: «Έχουμε εδώ μια πολιτική δύναμη που πιστεύει φανατικά ότι με τις ΗΠΑ δεν είναι δυνατό να υπάρξει μια μόνιμη συμβιβαστική λύση, ότι είναι επιθυμητό και απαραίτητο να διαλυθεί η εσωτερική αρμονία της κοινωνίας μας, να καταστραφεί ο παραδοσιακός τρόπος ζωής μας, να διασπαστεί η διεθνής εξουσία του έθνους μας, ώστε να διασφαλιστεί η σοβιετική δύναμη». Ο διπλωμάτης αυτός καθ΄ όλη τη διάρκεια της δεκαετίας του 1930 θεωρούσε τους σοβιετικούς πολύ μεγαλύτερη απειλή από τον Χίτλερ ή την αυτοκρατορική Ιαπωνία. Στο ίδιο τηλεγράφημα μάλιστα αναφέρεται στον Κομμουνισμό ως «ένα μοχθηρό παράσιτο που τρέφεται μόνο με νεκρές σάρκες»… Η ερμηνεία αυτή του Κένναν θα αποτελέσει τη βάση της αντίληψης των ΗΠΑ σχετικά με την ΕΣΣΔ. Το τηλεγράφημα αυτό με τη μανιχαϊστική του ανάλυση και το αποκαλυπτικό περιεχόμενο άγγιξε βαθιά την αμερικανική κοινωνία εγκαινιάζοντας έναν ενστικτώδη αντικομμουνισμό, όπου οι Σοβιετικοί μετατράπηκαν στους πολύ αρνητικούς «Άλλους» έναντι των οποίων οι ΗΠΑ όριζαν θετικά τον εαυτό τους. Τον Μάρτιο του 1946 ο Ουίνστον Τσόρτσιλ σε ομιλία του στο Μιζούρι προέβη στην περίφημη δήλωση του: «Από το Στετίνο στη Βαλτική μέχρι την Τεργέστη στην Αδριατική ένα σιδηρούν παραπέτασμα χώρισε την ήπειρο». Η αλήθεια είναι ότι πολύ πριν από τον Β΄ παγκόσμιο πόλεμο ο κομμουνισμός είχε αντιμετωπισθεί ως προφανής απειλή για τον παγκόσμιο καπιταλισμό, τα ηνία του οποίου σταδιακά αποκτούσαν οι ΗΠΑ. Η συμμαχία των αντίθετων αυτών συστημάτων αποδείχτηκε πρόσκαιρη με μοναδικό στόχο την εξόντωση του κοινού εχθρού, του Χίτλερ. Με το τέλος των πολεμικών συγκρούσεων η λανθάνουσα ένταση και η αμοιβαία αντιπάθεια και καχυποψία επανήλθαν στην επιφάνεια. Ο Κένναν θεωρούσε, και μαζί του η πλειοψηφία των επιτελών του Πενταγώνου, ότι οι διαπραγματεύσεις με τους Σοβιετικούς ήταν άσκοπες «μέχρι να αλλάξει η εσωτερική φύση της σοβιετικής δύναμης».

Τζορτζ Κένναν

Από τη μεριά του ο Ιωσήφ Στάλιν θεωρούσε πως οι Δυτικοί είχαν μεταβάλει τη στρατηγική τους σκοπεύοντας στον επανεξοπλισμό της Γερμανίας ενόψει μιας τελικής αναμέτρησης με την ΕΣΣΔ. Η απόφαση του προέδρου των ΗΠΑ Χ. Τρούμαν να διακόψει τη χορήγηση στρατιωτικής βοήθειας προς την ΕΣΣΔ τον Αύγουστο του 1945 ενίσχυσε τις υποψίες του Κρεμλίνου έναντι της καπιταλιστικής Δύσης. Μάλιστα οι προθέσεις των ΗΠΑ έγιναν ακόμη πιο σαφείς όταν την άνοιξη 1947 ανακοινώθηκε το «Δόγμα Τρούμαν», με το οποίο δεσμεύονταν αναχαιτίσουν τον κομμουνισμό. Στα πλαίσια του δόγματος αυτού 400 εκ. δολάρια δόθηκαν ως οικονομική βοήθεια σε Ελλάδα και Τουρκία και 2 δις δολάρια στον εθνικιστή δικτάτορα της Κίνας Τσιάνγκ  Κάι  Σεκ για την πάταξη των κομμουνιστών. Σύμφωνα με τον Τρούμαν οι ΗΠΑ έπρεπε να βοηθήσουν «ελεύθερους λαούς που αντιστέκονταν στις προσπάθειες ένοπλων μειονοτήτων ή εξωτερικών παραγόντων να τους υποδουλώσουν». Στην Ιταλία μάλιστα διοχέτευσαν κεφάλαια με στόχο να σαμποτάρουν τη νίκη στις εκλογές του 1948 του κοινού ψηφοδελτίου κομμουνιστών και σοσιαλιστών ενώ παράλληλα χρηματοδότησαν την ίδρυση  της φασιστικής οργάνωσης «Γκλάντιο». Στο ίδιο πλαίσιο της αναχαίτισης του κομμουνιστικού κινδύνου εντάσσεται και η δημιουργία αμυντικών σχηματισμών όπως του ΝΑΤΟ  στα 1949 και του SEATO  στη Ν.Α. Ασία στα 1954. Οι Σοβιετικοί με τη σειρά τους απάντησαν με την οικονομική και πολιτική δορυφοροποίηση των χωρών της ανατολικής Ευρώπης με στόχο την ανατροπή των «πατριωτικών μετώπων»που είχαν προκύψει με το τέλος του Β΄ παγκοσμίου πολέμου. Στην αρχή ακολούθησαν την τακτική του διορισμού σε σημαντικά υπουργεία (Άμυνας, Εσωτερικών) αδιάλλακτων κομμουνιστών, η τακτική του «δούρειου ίππου» ενώ συνέχισαν με την εξόντωση των αντικομμουνιστικών στοιχείων (συντηρητικών και σοσιαλδημοκρατών), γνωστότερη και ως  τακτική της «σαλαμοποίησης». Παράλληλα ίδρυσαν το Κέντρο Πληροφοριών των Κομμουνιστικών Κομμάτων (ΚΟΜΙΝΦΟΡΜ) το Σεπτέμβριο του 1947 με έδρα αρχικά το Βελιγράδι, που σκοπό είχε την ενίσχυση της σοβιετικής εποπτείας στα ευρωπαϊκά κομμουνιστικά κόμματα. Η ΕΣΣΔ στα 1955 προχωρεί στην ίδρυση του «Συμφώνου της Βαρσοβίας» προσπαθώντας να αποτελέσει το αντίβαρο στο ΝΑΤΟ. Τέλος με το «δόγμα Ζντάνωφ» ουσιαστικά  επισημοποιούνταν ο διαχωρισμός του κόσμου σε δύο αντιτιθέμενα στρατόπεδα. Το δημοκρατικό με προεξάρχουσα την ΕΣΣΔ και το ιμπεριαλιστικό με κυρίαρχη δύναμη τις ΗΠΑ.

Ασκήσεις ετοιμότητας για ενδεχόμενο πυρηνικό πληγμα σε σχολείο των ΗΠΑ.

 Η κατάσταση στην οποία βρισκόταν η ΕΣΣΔ μετά τον πόλεμο διέφερε σημαντικά εν σχέσει με τις ΗΠΑ, αφού η μεν ΕΣΣΔ ήταν κατεστραμμένη οικονομικά ενώ οι ΗΠΑ ήταν η μόνη εμπόλεμη χώρα που βγήκε από τον πόλεμο πλουσιότερη από ότι ήταν προπολεμικά. Στην τετραετία 1940-1944 το ΑΕΠ των ΗΠΑ αυξήθηκε κατά 54% ενώ η βιομηχανική παραγωγή τους κατά 300%! Επιπροσθέτως είχαν και την Βόμβα που έβαζε την αντιπαράθεση σε τελείως διαφορετική βάση και αποτελούσε την κύρια αιτία της καχυποψίας του Κρεμλίνου. Το «Δόγμα Τρούμαν» ακολούθησε το «σχέδιο Μάρσαλ» που στόχο είχε την αναζωογόνηση της ευρωπαϊκής οικονομίας υπό την ηγεμονία των ΗΠΑ και την ένταξη της στη ζώνη του δολαρίου. Περί τα 17 δις δολάρια διοχετεύτηκαν στην δυτικοευρωπαϊκή οικονομία υπό τη μορφή επενδύσεων αλλά κυρίως στρατιωτικής βοήθειας. Ό Τσαρλς  Ι.  Ουίλσον πρόεδρος της General Electric Corp. παρακινούσε για τη δημιουργία «μιας μόνιμης πολεμικής οικονομίας». Ξεκινούσε η χρυσή εποχή της πολεμικής βιομηχανίας των ΗΠΑ. Η σταδιακή διαμόρφωση αυτού που ο Αϊζενχάουερ θα αποκαλέσει «στρατιωτικό-βιομηχανικό σύμπλεγμα» και που ουσιαστικά θα κατευθύνει τις επιλογές της εξωτερικής πολιτικής των ΗΠΑ στα επόμενα χρόνια.

Την ανησυχία στους κόλπους της διεθνούς κοινότητας σχετικά με αυτό το ιδιόμορφο «μπρα ντε φερ» ανάμεσα στους τέως συμμάχους πυροδότησαν δυο γεγονότα στα 1948. Το πρώτο ήταν το «πραξικόπημα της Πράγας» με το οποίο η Τσεχοσλοβακία ανακηρυσσόταν «λαϊκή δημοκρατία» και το δεύτερο ο αποκλεισμός του Βερολίνου από τους Σοβιετικούς με αφορμή την ένωση των τομέων ευθύνης των Άγγλων, των Γάλλων και των Αμερικανών και την καθιέρωση κοινού νομίσματος εξαιρώντας τον σοβιετικό τομέα. Όπως πολύ σωστά σημείωνε ο υπουργός εμπορίου των ΗΠΑ Χένρυ Γουάλας η αντιπαράθεση είχε περάσει στο σημείο όπου «όσο σκληρότεροι γινόμαστε τόσο σκληρότεροι θα γίνονται οι Ρώσοι». Η κατάσταση είχε περιγραφεί στα 1947 ως «ψυχρός πόλεμος» από τον δημοσιογράφο Γουόλτερ Λίπμαν ο οποίος θεωρούσε ότι οι σχέσεις ΗΠΑ και ΕΣΣΔ είχαν επιδεινωθεί σε σημείο πολέμου χωρίς πραγματικές εχθροπραξίες. Ο σημαντικότερος παράγοντας που απέτρεπε τη κήρυξη πραγματικού πολέμου ήταν η ύπαρξη της ατομικής βόμβας. Οι ΗΠΑ έχασαν το μονοπώλιο της κατοχής της στα 1949 όταν η ΕΣΣΔ πραγματοποίησε την πρώτη πυρηνική της δοκιμή, αλλά ανέκτησαν το τακτικό πλεονέκτημα όταν στα 1952 ανέπτυξαν θερμοπυρηνικά όπλα πολλαπλάσιας καταστρεπτικής ισχύος εν σχέσει με τα πυρηνικά. Στα 1953 είχαν χάσει και το μονοπώλιο στα θερμοπυρηνικά όπλα…Η δεκαετία του ΄50 και για τις δυο πλευρές αποτελεί κατά το μάλλον ή ήττον περίοδο παρατεταμένης παράνοιας. Αδυνατώντας και οι δυο πλευρές να χρησιμοποιήσουν τα πυρηνικά τους όπλα, αφού αμέσως θα υπήρχε ανταπόδοση από τον αντίπαλο, κατέφυγαν σε μυστικές συγκρούσεις που περιελάμβαναν κατασκόπους και παντός είδους υπονομευτική δράση. Ξεκίνησε ένας πόλεμος δι΄ αντιπροσώπων όπου και τα δυο μέρη εκμεταλλεύονταν τοπικές συγκρούσεις ή και τις προκαλούσαν, ενώ παράλληλα εξόπλιζαν τους αντιπάλους προσπαθώντας να επεκτείνουν τη σφαίρα επιρροής τους χωρίς να συμπλέκονται άμεσα. Η αρχή έγινε με τον πόλεμο της Κορέας (1950-53) όπου ο κομμουνιστικός βορράς υπό τον Κιμ  Ιλ Σουνγκ και υποστηριζόμενος από τη Κίνα εισέβαλε στο νότο που τελούσε υπό την ηγεσία της μαριονέτας των ΗΠΑ Σίνγκμαν Ρη. Αυτός ο πόλεμος συνόψιζε επακριβώς τον «Ψυχρό πόλεμο». Και οι δυο δυνάμεις ουσιαστικά στρατιωτικοποίησαν την οικονομίας τους με τις ΗΠΑ να δαπανούν περίπου το 20% του εθνικού προϊόντος τους για εξοπλισμούς ενώ η ΕΣΣΔ, με σημαντικά μικρότερο εθνικό προϊόν σε σχέση με τις ΗΠΑ, δαπανούσε σε καιρό ειρήνης το 40%.

  Στο εσωτερικό μέτωπο εφαρμόστηκε και από τις δυο πλευρές η φίμωση ή και εξόντωση των πολιτικών αντιπάλων. Οι ΗΠΑ πρωτοστάτησαν στην δημιουργία της θεμελιώδους παράνοιας δαιμονοποιώντας κάθε κίνηση των Σοβιετικών. Η παρανοϊκή αντίληψη που καλλιεργούσαν συνέδεε τον φόβο για κάθε εξωτερικό εχθρό με τον φόβο και για έναν εσωτερικό, ένα σχήμα εδραιωμένο στη δυτική αντίληψη από τις εποχές των Σταυροφοριών. Ο πρόεδρος Τρούμαν αμέσως μετά την εκφώνηση του δόγματος του εξέδωσε και την εκτελεστική εντολή 9835 για την εφαρμογή του Ομοσπονδιακού Προγράμματος Πίστης Εργαζομένων. Η εντολή ανέφερε ρητά: «Θα πραγματοποιηθεί έρευνα πίστης κάθε ατόμου που καταλαμβάνει δημόσια θέση σε οποιοδήποτε υπουργείο ή υπηρεσία του εκτελεστικού κλάδου της Ομοσπονδιακής Κυβέρνησης». Κάθε κίνηση των κομμουνιστών και αριστερών στη Δύση έμπαινε πλέον στο μικροσκόπιο των μυστικών υπηρεσιών. Ο νόμος Τάφτ-Χάρτλι απαιτούσε να εκκαθαριστούν τα εργατικά συνδικάτα από κομμουνιστές συνδικαλιστές ενώ ο Τζόζεφ  Μακ  Κάρθι ξεκινούσε το διαβόητο «κυνήγι μαγισσών». Η δικής του έμπνευσης Επιτροπή Αντιαμερικανικών Ενεργειών απαγόρευε να εργάζονται στο Χόλιγουντ συμπαθούντες τον κομμουνισμό. Το μακάβριο αποκορύφωμα της δράσης της Επιτροπής ήταν η εκτέλεση του ζεύγους Ρόζενμπεργκ το καλοκαίρι του 1953 με την κατηγορία της κατασκοπίας. Σε πολλές περιπτώσεις ή καλλιέργεια του τρόμου οδηγούσε σε καταστάσεις κλινικής παράνοιας, όπως στην περίπτωση του υπουργού Ναυτικού των ΗΠΑ Τζ. Φόρεσταλ ο οποίος κλείστηκε σε ψυχιατρική κλινική και μετά αυτοκτόνησε πηδώντας από τον 16ο όροφο ουρλιάζοντας «έρχονται οι Ρώσοι»…! Οι Σοβιετικοί από τη μεριά τους τρομοκρατήθηκαν αρχικά από τη ρήξη με τη Γιουγκοσλαβία του Τίτο φοβούμενοι μήπως εμφανιστούν και άλλα ανεξάρτητα κομμουνιστικά καθεστώτα και έτσι ξεκίνησαν εκκαθαρίσεις στα κομμουνιστικά κόμματα των δορυφορικών κρατών. Στην ΕΣΣΔ επιβλήθηκε η πλέον στείρα μορφή της σταλινικής ιδεολογίας με φυλακίσεις σε στρατόπεδα εργασίας των αντιφρονούντων.

Σύγκριση ατομικής βόμβας και υδρογονοβόμβας

Η δεκαετία του ΄60 σημαδεύτηκε από την κρίση των πυραύλων της Κούβας, φέρνοντας τους δυο αντιπάλους και τον πλανήτη ολόκληρο στα όρια του θερμοπυρηνικού ολέθρου. Μετά την επιτυχή επανάσταση του Φιντέλ Κάστρο στα 1959 οι ΗΠΑ προσπάθησαν να τον υπονομεύσουν και στα 1961 πραγματοποίησαν αποτυχημένη απόβαση φιλοαμερικανών Κουβανών στον κόλπο των χοίρων. Σε αντίποινα ο Κάστρο επέτρεψε την τοποθέτηση σοβιετικών πυρηνικών πυραύλων το 1962. Η ανακάλυψη των θέσεων τους από αμερικανικό κατασκοπευτικό αεροσκάφος οδήγησε τον πανικό στα άκρα. Η οξύτατη αντιπαράθεση έληξε στις 26 Οκτωβρίου 1962 με τον Χρουστσόφ να συναινεί στην απομάκρυνση των πυραύλων. Το 1964 ξεκινάει και η στρατιωτική επέμβαση των ΗΠΑ στο Βιετνάμ με την ΕΣΣΔ να εξοπλίζει του βόρειους Βιετκόνγκ ενώ οι Αμερικάνοι κατάφεραν να διαθέτουν στο αποκορύφωμα του πολέμου 500.000 άνδρες στο νότιο Βιετνάμ. Εννέα χρόνια μετά οι ΗΠΑ αποχωρούν ταπεινωμένες. Το δικό τους Βιετνάμ γνωρίζουν οι Σοβιετικοί λίγα χρόνια αργότερα το 1979 όταν εισβάλουν στο Αφγανιστάν και οι ΗΠΑ αναλαμβάνουν τον εξοπλισμό της αντισοβιετικής αντίστασης. Οι μουτζαχεντίν του Οσάμα Μπιν Λάντεν υποδέχονται ευχάριστα τους αμερικανούς στρατιωτικούς συμβούλους που τους καθοδηγούν στη χρήση νέων όπλων, όπως των φορητών αντιαεροπορικών πυραύλων Stinger…

Μετά την κρίση των πυραύλων στην Κούβα ξεκινούν και οι προσπάθειες για πάγωμα των εξοπλισμών και απαγόρευση των πυρηνικών δοκιμών. Τα δυο οπλοστάσια είχαν φτάσει στο σημείο κορεσμού. Σημασία πλέον δεν είχε η χρήση του όπλου αλλά απλώς η κατοχή του, αφού κανείς δεν ήταν διατεθειμένος να το χρησιμοποιήσει. Στο αποκορύφωμα των εξοπλισμών τη δεκαετία του ΄80 οι ΗΠΑ κατείχαν περί τις 10.000 πυρηνικές κεφαλές και η ΕΣΣΔ γύρω στις 7.000! Η αμοιβαία καταστροφή ήταν παραπάνω από σίγουρη…Όπως σωστά σημειώνει ο στρατιωτικός ιστορικός Γουόλτερ Μίλις  «ο επαγγελματίας στρατιωτικός που πρέπει να ελέγχει σήμερα το σχεδιασμό, την παραγωγή και την χρήση των πανίσχυρων όπλων μαζικής καταστροφής δεν μπορεί να διδαχτεί πολλά από τον Ναπολέοντα, τον Τζάκσον, τον Λη, ή τον Γκραντ- όλοι τους ήταν διοικητές στο πεδίο της μάχης, όχι υπεύθυνοι «οπλικών συστημάτων» που κυριότερο χαρακτηριστικό τους είναι το ότι δεν πρέπει ποτέ να έλθουν σε σύγκρουση». Η θεωρία της αποτροπής βασίζεται σε ένα παράδοξο. Σκοπός είναι να προληφθεί η έναρξη του πολέμου. Το μέσο είναι να καταστήσει σαφές η μια πλευρά στην άλλη ότι εφόσον χρειαστεί είναι έτοιμη να ανταποδώσει «στα ίσα» τυχόν πρώτο πλήγμα. Αργά η γρήγορα επέρχεται όμως το αδιέξοδο. Η ισορροπία του τρόμου αρχίζει να καταρρέει τη δεκαετία του ΄80 με την αδυναμία της ΕΣΣΔ να ακολουθήσει το τεράστιο εξοπλιστικό πρόγραμμα του Ρ. Ρέιγκαν. Η αποτυχημένη προσπάθεια του Μ. Γκορμπατσόφ να εκσυγχρονίσει οικονομικά και πολιτικά το σοβιετικό οικοδόμημα αποτέλεσε το κύκνειο άσμα του σοβιετικού κομμουνιστικού καθεστώτος. Η πτώση του τείχους του Βερολίνου, που είχε ανεγερθεί στα 1961 για να αποτρέπει φυγάδες Ανατολικογερμανούς, στα 1989 ουσιαστικά τερμάτιζε τον ψυχρό πόλεμο ξεκινώντας ένα ντόμινο αλλαγών σε όλα τα κομμουνιστικά κράτη- δορυφόρους της ΕΣΣΔ. Τελευταίο κομμάτι στο ντόμινο η ΕΣΣΔ που καταρρέει τον Δεκέμβρη του 1991.

Γκορμπατσόφ και Ρέιγκαν υπογράφουν συμφωνία μείωσης των πυρηνικών.

Η παρακαταθήκη αυτών των 45 ετών μόνο θλίψη μπορεί να προκαλεί στις νεότερες γενιές. Σε ανατολή και δύση μια ολόκληρη γενιά ανθρώπων υποχρεώθηκε στο βωμό των γεωστρατηγικών σκοπιμοτήτων και των ιδεολογικών αντιθέσεων να διαθέσει όλη της την ενεργητικότητα και δημιουργικότητα στην υπηρεσία της καταστροφής της ανθρωπότητας, αφού νικητής δεν μπορεί να υπάρξει σε ένα θερμοπυρηνικό ολοκαύτωμα.  Στη Δύση χιλιάδες επιστήμονες διέθεσαν την ευφυία τους στην υπηρεσία του πολέμου ενσυνείδητα καταπατώντας κάθε έννοια επιστημονικής ηθικής, όπως ο Έντουαρντ Τέλερπατέρας της υδρογονοβόμβας. Στελέχωσαν εταιρείες παραγωγής όπλων μαζικής καταστροφής, όπως η Litton που κατασκευάζει διηπειρωτικούς πυραύλους, σπαταλώντας  δημόσιο χρήμα σε στρατιωτικά συμβόλαια που αφειδώς μοίραζε το Πεντάγωνο και καρπώνονταν οι επιστήμονες. Παράλληλα ένα πλήθος κατευθυνόμενων διαμορφωτών κοινής γνώμης, από τον έντυπο τύπο και την τηλεόραση ως το Χόλιγουντ, φρόντιζαν για την κυριαρχία της «επίσημης άποψης» και την εξαφάνιση κάθε αντίθετης φωνής. Αντίστοιχα στην ΕΣΣΔ ο σταλινικός τρόμος εξαφάνιζε κάθε αντίθεση αφού ενδεχόμενη άρνηση σήμαινε θάνατος. Χιλιάδες επιστήμονες και εδώ στελέχωσαν μυστικά ερευνητικά κέντρα σε μυστικές πόλεις με σκοπό την παραγωγή όπλων μαζικής καταστροφής. Το αποτέλεσμα της μονοδιάστατης πολεμικής ανάπτυξης για μια καθυστερημένη οικονομία όπως της ΕΣΣΔ φάνηκε 74 χρόνια μετά την ίδρυση της. Η πολιτική ηγεσία της ΕΣΣΔ δεν κατανόησε ποτέ το νόημα και την ουσία της κομμουνιστικής ιδεολογίας και πορεύτηκε πάντοτε ως τριτοκοσμική δικτατορία βασίζοντας την λειτουργία της στο φόβο και την τρομοκρατία.

Διαβάστε:

«Ο οίκος του πολέμου»,  Τζέημς   Κάρολ,  εκδ.  Ενάλιος.

«Λαϊκή ιστορία του κόσμου»,  Κρις   Χάρμαν,  εκδ.  Τόπος.

«Πόλεμος, από τη μάχη του Μάρνη ως το Ιράκ»,  Martin van  Creveld,  εκδ.  Γκοβόστη».


Aπό:http://eranistis.net/wordpress/2013/05/29/%CE%BF-%CF%88%CF%85%CF%87%CF%81%CF%8C%CF%82-%CF%80%CF%8C%CE%BB%CE%B5%CE%BC%CE%BF%CF%82-1945-1991/

Το Δόγμα Τρούμαν…


Το Δόγμα Τρούμαν ήταν η πολιτική που διατύπωσε ο Πρόεδρος των ΗΠΑ Χάρι Τρούμαν στην ομιλία που εκφώνησε στις 12 Μαρτίου 1947, δηλώνοντας πως οι Ηνωμένες Πολιτείες θα υποστήριζαν την Ελλάδα και την Τουρκία οικονομικά και στρατιωτικά για να αποτρέψει την πτώση του στην Σοβιετική σφαίρα. Οι ιστορικοί συχνά την θεωρούν ως την έναρξη του Ψυχρού Πολέμου, και την έναρξη της πολιτικής της «Συγκράτησης» («Containment»), δηλαδή της ανάσχεσης της Σοβιετικής επέκτασης.

Το Δόγμα Τρούμαν ήταν η πολιτική που διατύπωσε ο Πρόεδρος των ΗΠΑ Χάρι Τρούμαν στην ομιλία που εκφώνησε στις 12 Μαρτίου 1947
Το Δόγμα Τρούμαν ήταν η πολιτική που διατύπωσε ο Πρόεδρος των ΗΠΑ Χάρι Τρούμαν στην ομιλία που εκφώνησε στις 12 Μαρτίου 1947

Ο Πρόεδρος Τρούμαν ανέφερε στο Κογκρέσο πως το Δόγμα ήταν «η πολιτική των Ηνωμένων Πολιτειών για να υποστηρίξουν τους ελεύθερους λαούς που αντιστέκονται στην προσπάθεια υποδούλωση τους από ένοπλες μειονότητες ή από εξωτερικές πιέσεις». Ο Τρούμαν αιτιολόγησε, επειδή αυτά τα «ολοκληρωτικά καθεστώτα» εξανάγκαζαν «τους ελεύθερους ανθρώπους», αντιπροσώπευαν μια απειλή στην διεθνή ειρήνη και την εθνική ασφάλεια των Ηνωμένων Πολιτειών. Ο Τρούμαν έκανε αυτή την έκκληση στη κορύφωση της κρίσης του Ελληνικού Εμφύλιου Πολέμου. Υποστήριξε πως αν η Ελλάδα και η Τουρκία δεν λάμβαναν την βοήθεια που χρειάζονταν επειγόντως, μοιραία θα έπεφταν στον Κομμουνισμό με σοβαρές συνέπειες στην περιοχή. Επειδή η Ελλάδα και η Τουρκία ήταν ιστορικοί αντίπαλοι, ήταν απαραίτητο να βοηθηθούν και οι δύο εξίσου, παρ’ όλο που η απειλή στην Ελλάδα ήταν περισσότερο άμεση.

Για χρόνια η Μεγάλη Βρετανία υποστήριζε την Ελλάδα, αλλά τώρα βρισκόταν στο χείλος της χρεωκοπίας και αναγκάστηκε να μειώσει δραστικά την εμπλοκή της. Τον Φεβρουάριο του 1947, η Βρετανία ζήτησε επισήμως από τις Ηνωμένες Πολιτείες να πάρουν την θέση της στην υποστήριξη της Ελληνικής κυβέρνησης.

Η πολιτική αυτή κέρδισε την υποστήριξη των Ρεπουμπλικάνων που έλεγχαν το Κογκρέσο, και περιλάμβανε την αποστολή $400 εκατομμυρίων σε Αμερικανικά λεφτά, αλλά όχι στρατιωτικές δυνάμεις στην περιοχή. Το αποτέλεσμα ήταν να τερματιστεί η Κομμουνιστική απειλή, και το 1952 και οι δύο χώρες (Ελλάδα και Τουρκία) μπήκαν στο NATO, μια στρατιωτική συμμαχία που εγγυόταν την προστασία τους.

Το Δόγμα εκτάθηκε ανεπίσημα για να γίνει η βάση της Αμερικανικής πολιτικής στον Ψυχρό Πόλεμο σε όλη την Ευρώπη και τον κόσμο. Μετατόπισε την Αμερικανική εξωτερική πολιτική προς τη Σοβιετική Ένωση από την détente (μια χαλάρωση της έντασης) σε μια πολιτική ανάσχεσης της Σοβιετικής επέκτασης, όπως υποστήριζε ο διπλωμάτης Τζορτζ Κένναν.

Περιφερειακή κρίση

Το 1946-47, οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Σοβιετική Ένωση από πολεμικοί σύμμαχοι μετατράπηκαν σε ανταγωνιστές ενός ψυχρού πολέμου. Εκείνη την περίοδο, ο Σοβιετικός ιμπεριαλισμός στην Ανατολική Ευρώπη, η αναβληθείσα αποχώρηση των Σοβιετικών από το Ιράν, και η κατάρρευση της Συμμαχικής συνεργασίας στην Γερμανία σχημάτισε το υπόβαθρο των κλιμακούμενων εντάσεων για το Δόγμα Τρούμαν· η απάντηση των ΗΠΑ έχει συζητηθεί πολύ από τους ιστορικούς. Ο ίδιος ο Τρούμαν αρχικά είχε γίνει καχύποπτος στις διαπραγματεύσεις του με τους Σοβιετικούς στην Διάσκεψη του Πότσνταμ, η Σοβιετική απροθυμία για αποχώρηση από το Ιράν που ήταν προγραμματισμένη στις αρχές Μαρτίου του 1946, ενίσχυσε τις ανησυχίες του. Λίγες μέρες αργότερα, ο Ουίνστον Τσόρτσιλ έκανε την περίφημη ομιλία του για το Σιδηρούν Παραπέτασμα, σχετικά με τις εξελίξεις στην Ευρώπη.

Για τον Τρούμαν, μαζί με την αναπτυσσόμενη αναταραχή στην Ελλάδα, όλο αυτό άρχισε να φαίνεται ως μια κίνηση λαβίδας κατά των πετρελαιοφόρων περιοχών της Μέσης Ανατολής και των θερμών υδάτων της Μεσογείου. Ο Τρούμαν ήταν επικριτικός στον Υπουργό Εξωτερικών του, Byrnes, και γιατί «τον άφησε στο σκοτάδι» για την Διάσκεψη της Μόσχας, και πως το Ιράν δεν είχε μπει στην ατζέντα. Σε μία επιστολή που ακολούθησε προς αυτόν, ο Τρούμαν έγραφε «Πιστεύω πως έχουμε καθήκον να διαμαρτυρηθούμε με κάθε σθένος… εναντίον του Ρωσικού προγράμματος στο Ιράν. … Αν η Ρωσία δεν αντιμετωπίσει μια σιδερένια γροθιά και μια δυνατή γλώσσα τότε θα ξεσπάσει ακόμα ένας πόλεμος. Μόνο μια γλώσσα κατανοούν… Δεν πιστεύω πως πρέπει να συνεχίσουμε να παίζουμε τον συμβιβασμό… Κουράστηκα να κάνω μπέιμπυ-σίτινγκ στους Σοβιετικούς.» Στις 30 Ιανουαρίου 1946 το Συμβούλιο Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών ενέκρινε το Ψήφισμα 2 σχετικά με την Σοβιετική απόσυρση από το Ιράν· τα Ψηφίσματα 3 και 5 εγκρίθηκαν κι αυτά τον Απρίλιο και τον Μάιο.

Τον Φεβρουάριο του 1946, ο Κένναν, ένας Αμερικανός διπλωμάτης στη Μόσχα, έστειλε το περίφημο «Μακρύ Τηλεγράφημα», το οποίο προέβλεπε πως οι Σοβιετικοί θα απαντούσαν μόνο σε πίεση και πως ο καλύτερος τρόπος για να τους χειριστείς θα ήταν μέσω μιας μακροπρόθεσμης στρατηγικής συγκράτησης, που να σταματά την γεωγραφική τους επέκταση. Μετά την προειδοποίηση των Βρετανών πως δεν μπορούσαν πλέον να βοηθήσουν την Ελλάδα, και μετά την επίσκεψη του Έλληνα πρωθυπουργού Κωνσταντίνου Τσαλδάρη στην Ουάσινγκτον τον Δεκέμβριο του 1946 για να ζητήσει την Αμερικανική βοήθεια,[4] το Υπουργείο Εξωτερικών των ΗΠΑ έφτιαξε ένα σχέδιο. Θα δινόταν βοήθεια και στην Ελλάδα και στην Τουρκία, για να βοηθήσουν στην αποκλιμάκωση της μακράς αντιπαράθεσης μεταξύ τους. Τον Μάρτιο του 1947, ο Πρόεδρος Τρούμαν εμφανίστηκε ενώπιον του Κογκρέσο και χρησιμοποίησε την πολιτική της Συγκράτησης του Κένναν ως την βάση γι’ αυτό που έγινε γνωστό ως το Δόγμα Τρούμαν.

Για να περάσει οποιαδήποτε νομοθεσία ο Τρούμαν χρειαζόταν την υποστήριξη των Ρεπουμπλικάνων, που έλεγχαν και τους δύο θαλάμους του Κογκρέσου. Ο εκπρόσωπος των Ρεπουμπλικάνων, Γερουσιαστής Arthur H. Vandenberg υποστήριξε σθεναρά την πρόταση του Τρούμαν, με αποτέλεσμα να ξεπεραστούν οι αμφιβολίες των απομονωτιστών όπως του Γερουσιαστή Robert A. Taft.

Οι Αμερικανοί υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής αναγνώριζαν την αστάθεια της περιοχής, και φοβούνταν πως αν η Ελλάδα έπεφτε στον κομμουνισμό, η Τουρκία δεν θα κρατούσε για πολύ. Παρομοίως, αν η Τουρκία υπέκυπτε στις Σοβιετικές απαιτήσεις, η θέση της Ελλάδας θα κινδύνευε.[5] Δηλαδή, ήταν μια απειλή ενός περιφερειακού ντόμινο που οδήγησε τους Αμερικανούς να πάρουν αυτή την απόφαση. Η Ελλάδα και η Τουρκία ήταν επίσης και στρατηγικοί σύμμαχοι των ΗΠΑ, επειδή η πτώση της Ελλάδας θα έβαζε θα είχε ως αποτέλεσμα την πλευροκόπηση της Τουρκίας (από ανατολικά, βόρεια και δυτικά), και θα ενίσχυε τις δυνατότητες των Σοβιετικών να αποκόψουν τις συμμαχικές γραμμές εφοδιασμού σε περίπτωση πολέμου.

Το Δόγμα Τρούμαν ήταν το πρώτο από μια σειρά κινήσεων περιορισμού από τις Ηνωμένες Πολιτείες. Ακολούθησε η οικονομική παλινόρθωση της Δυτικής Ευρώπης με το Σχέδιο Μάρσαλ και η στρατιωτική συγκράτηση με την δημιουργία του ΝΑΤο το 1949. Ο Πρόεδρος Τρούμαν έκανε την αναγγελία σε μια ομιλία του στο Κογκρέσο στις 12 Μαρτίου του 1947, ενώ μαινόταν ο Ελληνικός Εμφύλιος. Ο Τρούμαν επέμεινε πως αν η Ελλάδα και η Τουρκία δεν έπαιρναν την βοήθεια που χρειάζονταν, θα έπεφταν αναπόφευκτα στο Κομμουνισμό με συνέπειες σ’ όλη την περιοχή.

Το 1950, ο Τρούμαν υπέγραψε το άκρως απόρρητο σχέδιο πολιτικής NSC-68, που καθόριζε την εξωτερική πολιτική από παθητική σε ενεργητική συγκράτηση. Αυτό το έγγραφο διέφερε από την αρχική ιδέα του Κένναν για συγκράτηση που είχε περιγραφεί στο άρθρο «Χ», περιέχωντας πολύ σκληρότερη αντί-κομμουνιστική ρητορική. Το NSC-68 δήλωνε ρητά πως οι Κομμουνιστές ήθελαν την παγκόσμια κυριαρχία.

Ελλάδα

Στο δεύτερο στάδιο του Εμφύλιου Πόλεμου τον Δεκέμβριο του 1944 (Τα Δεκεμβριανά), οι Βρετανοί βοήθησαν στην αποτροπή της κατάληψης της Αθήνα από το αριστερό Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο (EAM), το οποίο ελεγχόταν από το ΚΚΕ. Στην τρίτη φάση (1946–1949), αντάρτικες δυνάμεις ελεγχόμενες από το ΚΚΕ πολεμούσαν την διεθνώς αναγνωρισμένη Ελληνική κυβέρνηση που σχηματίστηκε μετά τις εκλογές του 1946, στις οποίες το ΚΚΕ κήρυξε αποχή. Οι Βρετανοί αντιλήφθηκαν πως οι Έλληνες αριστεροί χρηματοδοτούνταν από τον Γιόζιπ Μπροζ Τίτο στη γειτονική Γιουγκοσλαβία· οι Έλληνες κομμουνιστές λάμβαναν ελάχιστη βοήθεια από την Σοβιετική Ένωση, ενώ η Γιουγκοσλαβία τους παρείχε στήριξη και καταφύγιο, όταν η πίεση εναντίον τους από τον Ελληνικό Στρατό γινόταν αφόρητη. Ως τα τέλη του 1946 η αποδυναμωμένη Βρετανική οικονομία σήμαινε πως οι Βρετανοί δεν μπορούσαν πλέον να υποστηρίξουν την Ελλάδα, και έτσι το Λονδίνο ζήτησε από τις ΗΠΑ να μπουν στο παιχνίδι.

Το Κογκρέσο των ΗΠΑ τον Μάιο του 1947, απαντώντας στην έκκληση του Τρούμαν, έδωσε στην Ελλάδα $400 εκατομμύρια σε στρατιωτική και οικονομική βοήθεια. Η αυξημένη αμερικανική βοήθεια συνέβαλε στην ήττα του ΚΚΕ, παρά τις αποτυχίες των κυβερνητικών δυνάμεων από το 1946 ως το 1948.

Τουρκία

Στο τέλος του Β’ Παγκόσμιου Πολέμου, ο Στάλιν απαίτησε τον μερικό έλεγχο των Δαρδανελίων, ένα στρατηγικό πέρασμα μεταξύ της Μαύρης Θάλασσας και της Μεσογείου. Όταν η Βρετανική βοήθεια στην Τουρκία τερματίστηκε το 1947, οι ΗΠΑ έστειλε στρατιωτική βοήθεια για να εξασφαλίσουν πως η Τουρκία θα διατηρούσε τον έλεγχο των Στενών. Η Τουρκία έλαβε $100 εκατομμύρια σε οικονομική και στρατιωτική βοήθεια. Η μεταπολεμική περίοδος από το 1946 ξεκίνησε με μια «πολυκομματική περίοδο» και μια κυβέρνηση του Δημοκρατικού Κόμματος με πρωθυπουργό τον Αντνάν Μεντερές.

Μακροπρόθεσμη πολιτική και αλληγορία

Το Δόγμα Τρούμαν υποστήριξε την Αμερικανική ψυχροπολεμική πολιτική στην Ευρώπη και στον υπόλοιπο πλανήτη. Το δόγμα διατηρήθηκε επειδή απευθυνόταν σε μια ευρεία πολιτιστική ανασφάλεια σχετικά με την μοντέρνα ζωή σ’ ένα παγκοσμιοποιημένο κόσμο. Αντιμετώπιζε την ανησυχία της Ουάσιγκτον για το φαινόμενο ντόμινο του κομμουνισμού, επέτρεπε μια ευαίσθητη παρουσίαση από τα ΜΜΕ του δόγματος που κέρδισε την υποστήριξη και των δύο κομμάτων, και κινητοποίησε την Αμερικανική οικονομική δύναμη να εκμοντερνίσει και να σταθεροποιήσει ασταθείς περιοχής χωρίς απευθείας στρατιωτική επέμβαση. Έφερε εθνικές κατασκευαστικές δραστηριότητας και προγράμματα εκμοντερνισμού στην εμπροσθοφυλακή της εξωτερικής πολιτικής.

Το Δόγμα Τρούμαν έγινε μια αλληγορία για την έκτακτη βοήθεια να κρατηθεί ένα έθνος μακριά από την κομμουνιστική επιρροή. Ο Τρούμαν χρησιμοποίησε μεταφορές που παράπεμπαν σε ασθένεια όχι μόνο για να μεταδώσει μια αίσθηση επικείμενης καταστροφής στη διάδοση του κομμουνισμού αλλά και για να δημιουργήσει ένα «ρητορικό όραμα» του περιορισμού του, με την επέκταση μιας προστατευτικής ασπίδας γύρω από τις μη-κομμουνιστικές χώρες σε όλο τον κόσμο. Το Δόγμα απηχούσε την πολιτική της «καραντίνας του επιτιθέμενου» που ήθελε να επιβάλει ο Φραγκλίνος Ρούζβελτ για να συγκρατηθεί η Γερμανική και η Ιαπωνική επέκταση το 1937 – («καραντίνα» με τον ρόλο των αξιωματούχων της υγειονομικής υπηρεσίας στο χειρισμό μιας μολυσματικής ασθένειας). Η ιατρική μεταφορά επεκτάθηκε πέρα από τους άμεσους στόχους του Δόγματος Τρούμαν μια και στάθηκε εύκολη η μετάβαση των Ηνωμένων Πολιτειών στην απευθείας στρατιωτική σύγκρουση στα επόμενα χρόνια με τις κομμουνιστικές δυνάμεις στην Κορέα και το Βιετνάμ. Με το να παρουσιάσει ιδεολογικές διαφορές με όρους ζωής και θανάτου, ο Τρούμαν μπόρεσε να μαζέψει υποστήριξη για την πολιτική του.

Πηγή και παραπομπές: https://el.wikipedia.org/


Aπό:http://eranistis.net/wordpress/2018/04/18/%CF%84%CE%BF-%CE%B4%CF%8C%CE%B3%CE%BC%CE%B1-%CF%84%CF%81%CE%BF%CF%8D%CE%BC%CE%B1%CE%BD/