Ό βιασμός μέσα από τόν τύπο…


Ό Τύπος είναι ένας άπό τούς κύριους παράγοντες πού έχουν τή δυνατότητα νά διαμορφώνουν τήν κοινή γνώμη σέ θέματα πού βιώνουμε καθημερινά σάν πολίτες καί, έμμεσα ή άμεσα, έχουν άντίκτυπο στή ζωή μας: πολιτική καί πολιτιστική ζωή, κοινωνικά θέματα, φόνους, κλοπές, εγκλήματα τιμής, βιασμούς.

Οί μηχανισμοί μέσα άπό τούς οποίους ό Τύπος συμβάλλει στή διαμόρφωση τής κοινής γνώμης καί στήν καταγραφή – ερμηνεία κάποιων εννοιών είναι πολλοί, σύνθετοι καί ή λειτουργία τους σ’ αύτή τή διαδικασία δέν είναι πάντα εμφανής. Σ’ αυτό τό κείμενο θά άσχοληθοϋμε άποκλειστικά μέ τήν παρουσίαση τών βιασμών άπό τόν ήμερήσιο τύπο (Νέα, Ελευθεροτυπία 1980, 81, 82).

Διαβάζοντας τίς άνακοινώσεις καί τά άρθρα πού άναφέρονται στό συγκεκριμένο θέμα βλέπουμε νά γίνεται μιά προσπάθεια μέ διπλό στόχο: άπό τή μιά —μέσα άπό τήν εικόνα πού δίνεται γιά τή γυναίκα/θύμα—, νά άναιρεθεϊ ή έστω νά χάσει τή βαρύτητά της αύτή καθαυτή ή πράξη τού βιασμού καί, άπό τήν άλλη, νά κατα­σκευαστεί συγκεκριμένη εικόνα γιά τό πρόσωπο τού βιαστή.

Τίτλοι όπως:

  1. «Μπαργούμαν κατήγγειλε βιασμό»
  2. «Τής άρεσαν μόνο οί θωπείες»
  3. «Καταγγελίες γιά περίεργους βιασμούς»

προκαταλαμβάνουν τόν άναγνώστη, δημιουργώντας του έστω καί μή συνειδητές αμφιβολίες γιά τό κατά πόσο ή βιασθεΐσα μπο­ρεί καί νά τά ήθελε. Διότι είναι δυνατόν νά μήν τά ήθελε ή αυστριακή τουρίστρια άφοϋ δέχτηκε τούς ερωτικούς άσπασμούς καί τις θωπείες τού νεαρού σερβιτόρου σέ παραλιακό ζαχαροπλα­στείο;

Ή κυρίαρχη ιδεολογία υπαγορεύει πώς μιά γυναίκα πού έχει φτάσει νά άγκαλιάζεται καί νά φιλά έναν άντρα δέν μπορεί παρά νά θέλει νά ολοκληρώσει. Σέ περίπτωση πού διεκδικήσει τό άντίθετο, τότε μάλλον ό βιασμός είναι άναπόφευκτος καί έν μέρει δι­καιολογημένος, άφοΰ οί άντρικές ορμές έχουν φουντώσει καί δέν ελέγχονται. Ό έπόμενος τίτλος παραμπέμπει τόν άναγνώστη στή γνωστή ιδεολογία πώς μιά γυναίκα πού άποφασίζει νά γίνει μπαρ­γούμαν, άφενός ξέρει τίς άπαιτήσεις καί τούς κινδύνους τού επαγ­γέλματος (άρα είναι άξια τής τύχης της) καί άφετέρου άποτελεϊ μάλλον άναξιόπιστο πρόσωπο (άρα ή καταγγελία της μπορεί νά είναι ιι/ευδής).

Ό τρίτος τίτλος πληροφορεί πώς γίνονται περίεργοι βιασμοί ά- ρα έμμεσα ύπονοεϊται πώς ύπάρχουν καί βιασμοί μή περίεργοι δηλ. νορμάλ!!

’Έτσι δσο ούδέτερο καί νά είναι τό κείμενο πού άκολουθεΐ, ό άνώδυνος/τυχαϊος τίτλος έχει ήδη λειτουργήσει. Είναι όμως ούδέ­τερο τό ύφος των άνακοινώσεων ή των άρθρων πού περιγράφουν ένα βιασμό;

’Αποτελεί ή άπαρίθμηση στοιχείων γιά τή ζωή καί τήν έμφάνιση τής γυναίκας άπλή καί άθώα πληροφόρηση; ’Απαράδεκτα καί ου­σιαστικά άσχετα στοιχεία τής μορφής «ή άδελφή τού θύματος δούλευε σέ καμπαρέ» καί φαινομενικά άνώδυνες φράσεις όπως «οί φερόμενοι ώς δράστες» καί «σύμφωνα πάντα μέ τήν καταγγε­λία» συνηγορούν γιά τό άντίθετο. Τό ότι ή άδελφή τού θύματος δούλευε σέ καμπαρέ δέν άφορά κανέναν. ’Ή μάλλον δέν θά έπρε­πε νά άφορά κανέναν. ’Επιτέλους γιατί συνιστά πληροφορία ή ποιότητα τού έπαγγέλματος, καί μάλιστα όχι τού ’ίδιου τού θύμα­τος άλλά τής άδελφής; Ό τύπος όμως φαίνεται νά έχει διαφορετι­κή γνώμη. ’Έτσι, όταν δέν ύπάρχει τίποτα νά τονιστεί γιά τήν ίδια τή βιασμένη, ή άνακοίνωση έπιλέγει νά μάς πληροφορήσει γιά συγγενικό πρόσωπο, υπονοώντας πώς τό μήλο κάτω άπό τή μη­λιά θά πέσει. Δέν έχουμε δει βέβαια ποτέ σέ άντίστοιχες περιπτώ­σεις νά γράφεται καί νά συνιστά πληροφορία πώς ή άδελφή τού θύματος είναι φοιτήτρια ή δικηγόρος! Επίσης, μιά καί ή φράση «ό φερόμενος ώς κλέφτης» είναι άγνωστη στόν έλληνικό τύπο, ή συχνά επαναλαμβανόμενη φράση «ό φερόμενος σάν δράστης» σέ περιπτώσεις βιασμών, σέ συνδυασμό μέ τό «σύμφωνα μέ τήν κα­ταγγελία» φαίνεται νά εξυπηρετεί μόνο τή δημιουργία άμφιβο λιών: Ήταν πράγματι βιασμός;

Στίς περιπτώσεις πού ό βιασμός είναι άναμφ\σβήτητος, τά άρ­θρα συνήθως επικεντρώνουν τήν προσοχή τους στό πρόσωπο τού βιαστή, φτιάχνοντας γι’ αυτόν μιά εικόνα πού σαφώς δέν μοιάζει μέ τούς άνθρώπους πού καθημερινά συναναστρεφόμαστε στή δουλειά μας, δέν μοιάζει μέ τούς φίλους μας, δέν έχει τίποτα κοι­νό μέ τόν άδελφό, τόν πατέρα ή σύζυγό μας. ’Έτσι τίτλοι καί πε­ριεχόμενο μάς πληροφορούν πώς οί βιαστές είναι: κτηνάνθρωποι, υπάνθρωποι, καμικάζι, σάτυροι, δράκοι, παραπέμποντας είτε σέ κάποια ψυχική άνωμαλία, είτε σέ κάποια έκφραση κοινωνικής έκτροπής.

Συγχρόνως, οί εφημερίδες θεωρούν ύποχρέωσή τους νά άναφέ- ρουν ή νά τονίσουν όπου είναι δυνατόν εκείνα τά στοιχεία πού άπό τή μιά μάς δημιουργούν οίκτο γι’ αυτά τά πλάσματα καί άπό τήν άλλη παρουσιάζουν τήν πράξη τους έν μέρει δικαιολογημένη στά πλαίσια των «φυσικών» άντρικών όρμων καί τής συγκυρίας:

  • «Οί τύψεις μέ τσάκισαν».
  • «Μετανιώνω — Φέρθηκα σά ζώο — Θέλω νά εξιλεωθώ καί να κάνω ότιδήποτε γι’ αυτήν, άκόμα καί νά τήν παντρευτώ».
  • «Σημειώνεται δτι ό Εύάγγελος, παιδί χωρισμένων γονέων, κρα­τούσε ήμερολόγιο δπου περιέγραφε μέ λεπτομέρειες τή γελοία ζωή πού δπως γράφει ό ’ίδιος έκανε».
  • «Τό σκηνικό βγαλμένο άπό τροπική νύχτα. ’Ανταύγειες φεγγα- ριών πάνω στήν άμμο καί τά μισόγυμνα κορμιά τής Ίζαμπέλ Ταρντίφ 20 χρονών καί τής φίλης της Μαρί Άντρέ Ζεφρέ 21 χρο- νών καί οί δύο άπό τή Βρεττάνη».

Τί άλλο νόημα μπορεί νά έχει αύτή ή τελευταία περιγραφή άπό τό νά φτιάξει ειδυλλιακή καλοκαιριάτικη εικόνα διακοπών στό μυαλό τού άναγνώστη, καί έτσι έστω καί ύποσυνείδητα νά δικαιο­λογήσει τό βιαστή, ιδιαίτερα άν δέν είχε γίνει φόνος;

Τέλος είναι σύμπτωση δτι τό 80-90% τών άνακοινώσεων γιά θέ­ματα βιασμών είναι κάπου κρυμμένες μεταξύ τρίτης καί τελευ­ταίας σελίδας; Διότι βέβαια πώς είναι δυνατόν νά έχουν τήν ίδια μεταχείρηση καί βαρύτητα οί έξαγγελίες τής κυβέρνησης γιά τήν οικονομική πολιτική πού αφορούν δλο τόν κόσμο, μέ κάποιο βια­σμό, ένα καθαρό προσωπικό συμβάν;

Στό κάτω κάτω, δπως γίνονται κλοπές καί ληστείες γίνονται καί βιασμοί. Είναι γεγονότα τής αυτής κατηγορίας καί μέσα στήν καθημερινότητα. Μόνο κάτι τέτοιο μπορούμε νά συμπεράνουμε άπό τήν παρακάτω κατά τά άλλα «τυχαία» συστέγαση δύο άνα- κοινώσεων:

Τίτλος:

«Σουηδέζα 20 χρονών βιάστηκε στήν ’Ακρόπολη».

«Σουηδέζα ήλικίας 20 χρονών βιάστηκε άπό 3 άγνώστους στήν ’Ακρόπολη, προχτές τή νύχτα…».

«”Ενας άλλος άλλοδαπός ‘Ολλανδός 30 χρονών κατήγγειλε δτι έ­πεσε θύμα ληστείας».

Οί εξαιρέσεις βέβαια ύπάρχουν. Βλέπουμε έτσι πολλές φορές ά νακοινώσεις καί άρθρα περί βιασμών νά καταλαμβάνουν σημαν­τική θέση στή διάταξη τής ύλης τών εφημερίδων καί νά δίνεται μεγάλη δημοσιότητα στό θέμα. Οί περιπτώσεις όμως αυτές άναφέρονται σχεδόν πάντα σέ κάποιους βιασμούς πού έχουν κατά πολύ ξεπεράσει κάθε παραδεκτό δριο κοινωνικής συμπεριφοράς (βιασμός Φιλοππάπου) ή συνδυάζονται μέ φόνο. Ή κοινωνία ολό­κληρη, διά στόματος τύπου, καταδικάζει τή βδελυρή πράξη προ­σπαθώντας νά τήν εμφανίσει σάν κάτι εντελώς εξαιρετικό καί έ­ξω άπό τίς άξιες της. ’Έτσι άποποιεΐται τίς εύθύνες της καί νύπτει τάς χείρας της.

ΣΠΙΤΙ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ

Δεκέμβριος 1982

Κείμενο από μπροσούρα που εκδόθηκε το 1982 από την φεμινιστική ομάδα Σπίτι των Γυναικών. Έχει διατηρηθεί η ορθογραφία και η σύνταξη του κειμένου.

  

___________________________________________________________

Ακόμη ένας βιαστής άντρας καθημερινός και καλός πολίτης…[Βόλος]…


[Βόλος] Ακόμη ένας βιαστής άντρας καθημερινός και καλός πολίτης

Έχει μίνι μάρκετ που λειτουργεί και ως μανάβικο. Μπακάλικο το λένε στη γειτονιά. Εκεί μαζεύονται όλα τα πιτσιρίκια της γειτονιάς για να πάρουν παγωτά, τσίχλες και τυχερή σακούλα. Είναι 55 χρονών παντρεμένος με ένα παιδί. Είναι ντόπιος. Χαρακτηριστικά που συνθέτουν το τέλειο προφιλ ενός σύγχρονου έλληνα νοικοκυραίου. Είναι βιαστής. Αναφέρεται σε μμε ως εύπορος επιχειρηματίας που ασελγούσε σε βάρος 15χρονης. Ακόμη ένας καθημερινός άντρας βιαστής. Όχι μεμονωμένη περίπτωση, όχι δράκος, βιαστής. Οι βιαστές είναι πάντα “καλά” παιδιά. Μπακάληδες, καθηγητές, εργολάβοι, επιχειρηματίες, γιοι φαρμακοποιών, δικηγόρων, γιατρών, είναι θείοι, γνωστοί, γκόμενοι, αφεντικά, πατέρες, παππούδες, γείτονες, συνάδελφοι, φίλοι. Έτσι είναι σε κάθε περιοχή, έτσι είναι κάθε βιαστής. Δεν είναι σπάνιο φαινόμενο ή μεμονωμένο περιστατικό, είναι άντρες καθημερινοί και ζουν δίπλα μας και ζούμε ανάμεσά τους,

Ο βιαστής μπακάλης στην περιοχή αγ. Νεκταρίου Ν. Ιωνίας Βόλου επί χρόνια στήριζε οικονομικά γυναίκα με 6 παιδιά και σε αντάλαγμα βίαζε με την συναίνεσή της τις κόρες της. Ο βιαστής πλήρωνε νοίκια, αγόραζε κινητά και διάφορα δώρα στα παιδιά, όπως και τρόφιμα για να ενισχύει την 40χρονη άνεργη μητέρα. Την περασμένη Παρασκευή την 15χρονη από τα 6 παιδιά την πήρε μαζί του στην Κέρκυρα για “διακοπές” σε ξενοδοχείο στο Κανόνι και την παρουσίασε ως κόρη του ή ως ανηψιά του ανάλογα το κοινό. Οι υπάλληλοι του ξενοδοχείου άκουσαν τις φωνές της 15χρονης στο δωμάτιο όταν αντέδρασε στην επίθεση του βιαστή και ειδοποίησαν την αστυνομία. Ο βιαστής καταλαβαίνοντας πως έρχονται μπλεξίματα πήρε την 15χρονη και επιχείρησε να φύγουν από το νησί όπου και συνελήφθη στο λιμάνι. Ταυτόχρονα συνελήφθη και η μητέρα στο Βόλο για εγκατάλειψη ανηλίκου και μεταφέρθηκε για να απολογηθεί στην Κέρκυρα. Σήμερα απολογούνται και οι δυο. Η μητέρα ενώ αρχικά δήλωσε πως με την συγκατάθεσή της η 15χρονη βρέθηκε στην Κέρκυρα μαζί με τον βιαστή, στην σημερινή της απολογία φάνηκε σοκαρισμένη και δήλωσε πως δεν γνώριζε τίποτα. Ξέχασε να στοιχειοθετήσει το γιατί δεν αναζήτησε την 15χρονη που έλειπε εκτός Βόλου τότε…

Ο βιαστής βίαζε και την μεγαλύτερη αδερφή της, που είναι τώρα 18, όταν ήταν 16. Μάλιστα αυτό έγινε γνωστό από δημοσιεύματα βάσει παλαιότερων καταγγελιών που όμως τι; Δεν ήταν αρκετές για να σταματήσουν τον βιαστή; Του έγιναν συστάσεις; Δεν ήταν αρκετές για να σταματήσει η δράση της μητέρας σε βάρος των ζωών των παιδιών; Άγνωστο. Όμως πριν διερρεύσει το όνομα του “εύπορου επιχειρηματία” πολλοί στην περιοχή φάνηκε να καταλάβουν αμέσως σε ποιον αναφέρονται τα πανελλαδικά δημοσιεύματα.

“Σοκαρισμένη” λοιπόν δηλώνει η τοπική κοινωνία για τον βιαστή και για την μητέρα που συναινούσε στο έγκλημα και παρακολουθεί με οργή την εξέλιξη της υπόθεσης. Σε δυο μήνες το πολύ ο βιαστής καλός νοικοκύρης πολίτης θα έχει ξεχαστεί. Δεν είναι δα και κάνας ξένος, νοικοκύρεμένος άνθρωπος είναι. Πότε τελικά δεν σοκάρεται η κοινωνία; Όταν ακούει τις φωνές στο διπλανό σπίτι της κακοποίησης; Όταν συγκαλύπτει βιαστές παιδιών και γυναικών; Όταν σωπαίνει για τους ξυλοδαρμούς πίσω από τους τοίχους; Είναι το σοκ μιας υποκρισίας που οι άμυνες της καταρρέουν όταν αποκαλύπτονται, όταν καταγγέλονται κακοποιητές, όταν η συγκάλυψη δεν πετυχαίνει να προστατεύσει με την συνένοχη σιωπή βιαστές. Όταν δεν πετυχαίνει να στοχοποιήσει θύματα κακοποίησης προκειμένου να αθωωθούν οι θύτες. Σοκαρισμένη ήταν και η τοπική κοινωνία όταν ο καθηγητής Γκιτσάκης έσπασε στο ξύλο φοιτήτρια και δημοσιοποιήθηκε το περιστατικό, αλλά καθόλου σοκαρισμένη που ο ίδιος καθηγητής εξακολουθεί να διδάσκει στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας. Ακόμη και η σχετικοποίηση σε κάθε περιστατικό έμφυλης βίας που γνωστοποιείται, μοναδικό σκοπό έχει να υποβαθμίσει την ένταση της βίας προκειμένου να ελαφρύνει το προφίλ του θύτη στα “μάτια του κόσμου”.

Δεν είναι πρώτη φορά που μια μητέρα συναινεί στον βιασμό και την κακοποίηση των παιδιών της. Δεν είναι η πρώτη φορά που γνωστοποιείται βιασμός. Κάθε συνένοχος σε έναν κακοποιητή έχει την ίδια ευθύνη με τον θύτη. Ο καθένας και η καθεμία που σωπαίνει συνένοχα και συγκαλύπτει περιστατικά έμφυλης βίας δεν έχει καμιά διαφορά από τους ίδιους τους δράστες, είτε είναι μάνα, είτε φιλικό, συγγενικό, ευρύτερο κοινωνικό περιβάλλον. Δεν μας προκαλεί σοκ κανένα περιστατικό βιασμού, ξυλοδαρμού και κακοποίησης. Μας προκαλεί μονάχα οργή.

_________________________________________________________________________