ΣΤΗΝ ΑΚΡΗ ΤΟΥ ΚΟΣΜΟΥ…


—του Γιώργου Τσακνιά—

Η Σαχαλίνη βρίσκεται στην άκρη του κόσμου· ένα νησί στον Ειρηνικό Ωκεανό, ανατολικά της Ρωσίας και βόρεια της Ιαπωνίας. Σήμερα ανήκει ολόκληρο στη Ρωσία, αν και άλλαξε χέρια αρκετές φορές και κατά περιόδους διχοτομήθηκε μεταξύ των δύο γειτόνων. Κατοικείται κυρίως από Ρώσους, δευτερευόντως από Ιάπωνες και Κορεάτες (τους προγόνους των οποίων έφεραν οι Ιάπωνες για να εργαστούν στα ανθρακωρυχεία) ενώ υπάρχουν ακόμη μικροί πληθυσμοί των γηγενών κατοίκων, των Άινου και των Νιβχ.

russiasakhalin

Η Σαχαλίνη είναι γνωστή από τον Τσέχωφ, ο οποίος έζησε στο νησί γύρω στους τρεις μήνες το 1890 και κατέγραψε τις άθλιες συνθήκες στις οποίες ζούσαν εκεί οι κατάδικοι στο βιβλίο Το νησί Σαχαλίνη.

Ο Σεργκέι Τιουκάνοφ λέει: «Γεννήθηκα στο νησί Σαχαλίνη, σε μια μικρή πόλη ονόματι Πορονάισκ, στην ακτή του Ειρηνικού. Πέρασα τα παιδικά μου χρόνια μακριά από αυτό που αποκαλούμε πολιτισμό και το μοναδικό παράθυρο που είχα ανοιχτό στην πραγματικότητα ήταν μερικά παιδικά εικονογραφημένα βιβλία. Αυτά έγιναν ο παραμυθένιος μου κόσμος τον οποίο, ακόμα και σήμερα, που έχω πια μεγαλώσει, δεν θέλω να εγκαταλείψω. Η τέχνη έγινε η φιλοσοφία και η θρησκεία μου, κι αυτός ο παραμυθένιος κόσμος είναι ο τόπος όπου όλες οι φαντασιώσεις και οι επιθυμίες μου γίνονται πραγματικότητα. Ένα σύμπαν γεμάτο βούρτσες, μολύβια, νερομπογιές και διάφορα μπουκαλάκια με μελάνια και χρώματα, πράγματα για τα οποία τρέφω απέραντη αγάπη, έχουν γίνει για μένα μια σκηνή θεάτρου όπου οργανώνω εγώ τα πάντα με τον δικό μου τρόπο και δημιουργώ ένα θέαμα για να διασκεδάσω. Στο θέατρο αυτό εγώ είμαι ταυτόχρονα ο σκηνοθέτης, ο ηθοποιός και ο θεατής».

Σπούδασε Γραφικές Τέχνες στο Πανεπιστήμιο του Χαμπαρκόφσκ. Ζει στην Πετρούπολη, είναι freelance καλλιτέχνης, έχει συμμετάσχει σε περισσότερες από διακόσιες εκθέσεις σε όλο τον κόσμο και συνεργάζεται με γκαλερί στις Η.Π.Α., στην Ολλανδία και στο Βέλγιο. Έργα του φιλοξενούνται στο Victoria and Albert Museum, στο Bristol Museum και στο Museum of Contemporary Art του Portland.

 

Σε αυτόν τον τόσο ιδιαίτερο εσωτερικό και προσωπικό τόπο του Τιουκάνοφ, στη ζωγραφική και στα χαρακτικά του, είναι έντονη η παρουσία της σλαβικής λαϊκής τέχνης, η επίδραση της αισθητικής της Ανατολής, καθώς και η αγάπη του για τους ιδιόρρυθμους δασκάλους της δυτικής χριστιανικής ζωγραφικής, όπως ο Ιερώνυμος Μπος.

* * *


Από:https://dimartblog.com/2017/05/08/at-the-end-of-the-world/

Advertisements

Μάρλον Μπράντο Ο Κοβάλσκι, ο συνταγματάρχης Κουρτζ, ο Νονός, ο Μάρλον. Το Άγιο Πνεύμα της Τέχνης…


Γράφει: Αλέξανδρος Στεργιόπουλος

Το να γράψεις οτιδήποτε για τον Μάρλον Μπράντο (1924-2004) είναι σαν να προσπαθείς να ερμηνεύσεις την ομορφιά, τη χάρη, τη δύναμη, την ιδιοφυΐα… Ίσως το όνομα «Μπράντο» ξεκλειδώνει το μυστήριο της Τέχνης. Για να το επιβεβαιώσεις όμως πρέπει να το δεις. Ναι, το όνομα «Μπράντο» μόνο βιώνεται. Από το «Λεωφορείον ο Πόθος», «Το Λιμάνι της Αγωνίας», τον «Νονό» και το «Αποκάλυψη Τώρα» και πολλά άλλα, γίνεται αντιληπτό το εξής: Ο Μάρλον Μπράντο ήταν μια αενάως κινούμενη, επιβλητική τοιχογραφία. Τα συναισθήματα, οι αντιδράσεις ορίζονταν από το ταλέντο και το απρόβλεπτο της φύσης του. Το Άγιο Πνεύμα της Τέχνης. Το άρθρο μας είναι απεικόνιση της λεπτομέρειας του μεγαλείου του

.

 

Ο διαχρονικός Μπράντο

Ο Μάρλον Μπράντο γεννήθηκε πριν 90 χρόνια και έγινε για μας ο μοτοσικλετιστής στο Ατίθασος (The WildOne1953)ο φορτοεκφορτωτής στο Λιμάνι της Αγωνίας (On The Waterfront1954), ο μαφιόζος στο Ο Νονός(The Godfather1972), ο ανατρεπτικός συνταγματάρχης Κουρτζ στο Αποκάλυψη Τώρα (Apocalypse Now1979). Και πολλά άλλα.

brando

Κάτι όχι τόσο γνωστό ήταν η αφοσίωσή του στην καινοτομία: Από τους πρώτους στο Χόλυγουντ με προσωπικό Η/Υ, χρησιμοποιούσε το ιδιωτικό του νησί στην Ταϊτή για να δοκιμάσει μεθόδους βιωσιμότητας. Από εκτροφές στον ωκεανό και ανακαλύπτοντας νέες πηγές τροφίμων, μέχρι κλιματισμό μέσω τεχνολογίας βασιζόμενης στο θαλασσινό νερό. Μανιώδης αναγνώστης εκλαϊκευμένων επιστημονικών αναγνωσμάτων, αναγνώρισε τη δημοκρατική δυναμική της εποχής της πληροφορίας για την οποία πίστευε πως μπορούσε να διασχίσει τα πολιτιστικά σύνορα. Για παράδειγμα, ήταν αυτός που επέμενε ο πιλότος μαχητικού που υποδύθηκε στην ταινία Sayonara (1957) να παντρευτεί τη γιαπωνέζα ερωμένη του στο τέλος του φιλμ, προβλέποντας ότι ο διάδοχός τους θα καταστεί κοινός τόπος. Ήταν μπροστά από την εποχή του και το έδειξε στη δεκαετία του ’60 παίζοντας έναν εσωστρεφή ομοφυλόφιλο αξιωματικό του στρατού στην ταινία του Τζον Χιούστον Ανταύγειες σε Χρυσά Μάτια (Reflections in a Golden Eye1967).

Δεν υπήρχε πτυχή της μοντέρνας κουλτούρας που να μην γνώριζε, και ειδικά αυτήν που είχε να κάνει με τη δύναμη του Τύπου και την καταστροφική φύση της διασημότητας. Γνώρισε τη δόξα πολύ γρήγορα. Σε ηλικία 23 ετών κατέπληξε με την ερμηνεία του στο Λεωφορείον ο Πόθος(A Streetcar Named Desire1946). Ενσάρκωσε μοναδικά τον Στάνλεϊ Κοβάλσκι. Αμέσως εξοικειώθηκε με τα προνόμια και τα κόστη του καλλιτεχνικού στερεώματος. Αυτό δεν σημαίνει ούτε του άρεσε κιόλας.

Η διασημότητα είχε αλλάξει τη ζωή του και την αποστρεφόταν. Οι μποέμικες τάσεις και η δημοκρατική του πολιτική αντίληψη τον ωθούσαν μακριά της. Όπως ο Εμιλιάνο Ζαπάτα, τον οποίο υποδύθηκε στον κινηματογράφο, έτσι και ο Μπράντο πίστευε ότι οι μάζες που προβάλουν τη δύναμη τους σε εξιδανικευμένα λατρευτικά αντικείμενα είναι καταδικασμένες. Κανείς δεν άξιζε τέτοια λατρεία. Ειδικά ηθοποιοί και διασκεδαστές.

Όταν τον ενδιέφερε κάτι προσπαθούσε να συγκεντρώσει όσο το δυνατόν περισσότερο υλικό. Έτσι, είχε μαζέψει πάνω από χιλιάδες βιβλία σχετικά με τα ΜΜΕ και τη λογοκρισία. Σε συνέντευξη του στο Today Showτο 1963, παραπονέθηκε ότι είχε γίνει εχθρός του κόσμου επειδή δεν μοιραζόταν την προσωπική του ζωή με τη «βιομηχανία κουτσομπολιού». Παρ’ όλα αυτά, δεν σταματούσε να χαίρεται για την ελευθεροτυπία στη χώρα του.

Οι επισκέψεις του FBI

Ο Μπράντο εξοργιζόταν όταν οι αμερικάνικες αρχές και αξίες στις οποίες πίστευε παραβιάζονταν. Αυτό αφορούσε και την κυβέρνηση των ΗΠΑ και τους κινδύνους που έθετε η κυβερνητική επιτήρηση. Με άλλα λόγια, ανησυχούσε για τις παρακολουθήσεις, θύμα των οποίων ήταν και ο ίδιος. Ο φάκελός του στο FBI αφορούσε στη δεκαετία του ΄40, όταν βοηθούσε στη συγκέντρωση χρημάτων για την ακροδεξιά σιωνιστική οργάνωση  Irgunκαι διέτρεχε αυτές των ΄50 και ΄60, όταν έγινε ένας από τους πρώτους λευκούς ηθοποιούς που μετείχε στο κίνημα ατομικών δικαιωμάτων. Ήταν ένθερμος ακτιβιστής του αιτήματος δικαιοσύνη για τους ιθαγενείς από το 1963 ως τον θάνατό του. Η προθυμία του να λαμβάνει μέρος σε δημόσιες δράσεις ανυπακοής και να δημοσιοποιεί τις αδικίες που βασάνιζαν τους ιθαγενείς Αμερικανούς, τον έκαναν στόχο υποκλοπής και δέκτη επισκέψεων του FBI.

Επομένως, δεν είναι τυχαίο ότι ανέπτυξε φιλία με τον Γερουσιαστή Φρανκ Τσερτς, μιας και μετείχε στις ακροάσεις για τα δικαιώματα αλιείας των Ινδιάνων, ενώ ερευνούσε τη λειτουργία των μυστικών υπηρεσιών των ΗΠΑ. Μέσα από τις συζητήσεις του με τον Τσερτς, ο Μπράντο θαύμαζε το πόσο κοντά είχαν έρθει οι ΗΠΑ στο να έχουν «ένα αστυνομικό καθεστώς υπό τον έλεγχο του FBI».  Αυτή του η διορατικότητα πέρασε και στην προετοιμασία του για τον ρόλο του Συνταγματάρχη Κουρτζ στο Αποκάλυψη Τώρα. Ταινία-πορτρέτο του τρόμου του Βιετνάμ.

703_7_7

Η απόρριψη του Οσκαρ

Η πίστη του Μπράντο στη άμβλυνση των αδικιών και η περιφρόνησή του για τη διασημότητα, συνασπίστηκαν σε ένα διαβόητο, πια, αλλά παρεξηγημένο γεγονός: Την απόρριψη του Όσκαρ Α’ ανδρικού για τον ρόλο του στην ταινία Ο Νονός. Ο ίδιος γνώριζε πολύ καλά ότι την τελετή, στις 27 Μαρτίου 1973, θα την παρακολουθούσε όλος ο κόσμος. Γι’ αυτό και καταρρίπτεται το επιχείρημα των επικριτών του πως θα έπρεπε να είναι εκεί για να αρνηθεί το βραβείο. Η αντικατάστασή του -το απόλυτο είδωλο του Χόλυγουντ- με μία άγνωστη ιθαγενή, σχεδιάστηκε για να δώσει στους Ινδιάνους τη δυνατότητα επικοινωνίας σε παγκόσμια κλίμακα. Παράλληλα, ενίσχυσε την κριτική του σχετικά με τα αδηφάγα για κέρδος ΜΜΕ. Η κατάσταση ήταν ιδανική για να αποκατασταθεί η πεποίθηση-παράπονο του Μπράντο περί αδιαφορίας του κοινού για τα προβλήματα των ιθαγενών και κατανάλωσης των χολυγουντιανών σταρ. Εάν κέρδιζε το Όσκαρ (όπως και έγινε), θα εξανάγκαζε τον κόσμο να ακούσει αυτά που πίστευε ότι όφειλαν να ακούσουν. Ο ίδιος εξήγησε αργότερα:

Ήταν σημαντικό για έναν Ινδιάνο να απευθυνθεί στους ανθρώπους που απλά κάθονται και δεν κάνουν τίποτα, ενώ αυτοί εξαλείφονται από τη γη. Ήταν η πρώτη φορά στην ιστορία που Ινδιάνος μίλησε σε 60 εκατομμύρια ανθρώπους. Ήταν μοναδική ευκαιρία και φυσικά δεν ήθελα να την οικειοποιηθώ.

 

Ο Στάνλεϊ που παραλίγο να μην είναι ο Μπράντο

Με το «αν» δεν γράφεται ιστορία. Μολαταύτα, μεγεθύνει την αξία αυτής που γράφτηκε και έμεινε για πάντα. Στην περίπτωση του Μάρλον Μπράντο είναι ο Στάνλεϊ Κοβάλσκι στο Λεωφορείον ο Πόθος του TennesseeWilliams, που έδωσε το έναυσμα για να δημιουργηθεί το μέγεθος Μπράντο. Έτσι, παρουσιάζει μεγάλο ενδιαφέρον να μάθουμε πώς παραλίγο να χάσει τον ρόλο που τον καθιέρωσε. Το απόσπασμα που ακολουθεί είναι από το βιβλίο Tennessee Williams: Mad Pilgrimage of the Flesh του John LahrΔημοσιεύτηκε στην ιστοσελίδα του BBC. Οι τίτλοι και μεσότιτλοι είναι δικοί μας.

 brando3

Το εκτός λίστας όνομα

«Στις 19 Ιουλίου 1947 η θεατρική παραγωγός Irene Selznick συνέταξε συμβόλαιο για τον 34χρονο ηθοποιό John GarfieldΓοητευτικός, με προλεταριακή καταγωγή, προοριζόταν για τον ρόλο του Στάνλεϊ Κοβάλσκι στο AStreetcar Named Desire το οποίο θα ανέβαινε στο Μπρόντγουεϊ. Το γραφείο τής παραγωγού διέρρευσε την είδηση στον Τύπο. Το συμβόλαιο ωστόσο δεν υπογράφτηκε ποτέ. Στις 18 Αυγούστου η συμφωνία με τον Garfield χάλασε οριστικά.

»Η Selznick ξεκίνησε αμέσως τη διαδικασία εύρεσης νέου ηθοποιού. Richard Conte, Dane Clark, Cameron Mitchell, Gregory Peck, Burt Lancaster, στη λίστα των υποψήφιων. Η ίδια είχε διαδώσει μέσω του διευθυντή των επιχειρήσεων την αποστροφή της για συμπεριφορές τύπου GarfieldΣτις 29 Αυγούστου εμφανίστηκε το όνομα ενός ηθοποιού που δεν ήταν στις λίστες της SelznickMarlon Brando.

Δολοφονικός μονόλογος

»Ο Μπράντο ήταν μόλις 23 ετών και δεν είχε λάβει την προσοχή που του άξιζε, παρά τα πέντε έργα του στο Μπρόντγουεϊ. Ήταν ένα υπέροχο, μελαγχολικό δείγμα: Άστατος, επαναστατικός και ανεξέλεγκτος. Όπως και ο Στάνλεϊ, ήταν ανελέητος. Άνδρας-παιδί με αποθέματα τρυφερότητας και βίας.

»Ένα χρόνο πριν, το 1946, στο έργο τού Maxwell AndersonTruckline Café, στο οποίο συμπαραγωγός ήταν ο Elia Kazan και σκηνοθέτης ο Harold Clurmanο Μπράντο σταμάτησε το σόου με έναν πεντάλεπτο δολοφονικό μονόλογο. Σύμφωνα με τον σκηνοθέτη, ο οποίος ισχυρίστηκε ότι το κοινό τον χειροκροτούσε στο τέλος για ένα λεπτό συνεχόμενα, ο Μπράντο δεν ήταν ποτέ καλύτεροςΒέβαια, δεν μπορεί να υπάρξει αντίλογος, καθώς το έργο κράτησε μόλις για 13 παραστάσεις.

»Παρ’ όλα αυτά, η κριτικός κινηματογράφου Pauline Kael, μάρτυρας της άγριας ψυχικής έκρηξης του Μπράντο, σκέφτηκε: Αυτό το παιδί έχει σπασμούς. Μετά συνειδητοποίησα ότι παίζει. 

«Ήταν ιδιοφυΐα»

»O Elia Kazan τεκμηριώνει το θεϊκό ταλέντο του Μπράντο λέγοντας Δεν μπορούσες να κάνεις τίποτα που να πλησιάζει αυτό που άγγιζε. Εκείνες τις μέρες ήταν ιδιοφυΐα. Η προετοιμασία του για τη σκηνή, η προσωπικότητα του, ο εξοπλισμός του, οι αναμνήσεις και οι επιθυμίες του ήταν τόσο βαθιές, που είχες ελάχιστα να κάνεις, εκτός από το να του πεις το θέμα της σκηνής.

»Η υποκριτική έκφραση, το στυλ του Μπράντο ισοδυναμούσε με την τζαζ. Οι νότες ήταν εκεί, αλλά τις έπαιζε με μοναδικό τρόπο. Μοναδικά προσωπικό σε αυτόν. Η ικανότητα του να βρίσκει και να καλεί εκτός διαλόγου το υψηλό αίσθημα της συναισθηματικής αλήθειας και η ελευθερία της σκηνικής του συμπεριφοράς, ήταν κάτι μαγευτικό και επαναστατικό. Αντί να κάνει ό,τι είχε μάθει καθαρά, άφηνε τις γραμμές να παίζουν γι’ αυτόν και οδηγούσε τα συναισθήματα του εκεί που τον κατεύθυναν.

»Ο Kazan έλεγε ότι άκουγε βιωματικά. […]Δεν σε κοίταζε και μετά βίας αναγνώριζε τι έλεγες. Συγχρονιζόταν σε σένα χωρίς να σε ακούει διανοητικά-πνευματικά. Ήταν μυστήρια διαδικασία… Υπήρχε πάντα η έκπληξη σε ό,τι κι αν έκανε. 

Η γραμμή ήταν απασχολημένη

»Γοητευτικός, ευφυής, πληγωμένος, σκληρός. Ο Μπράντο παρουσιάστηκε στο κοινό με μια αμεσότητα αδούλευτη. Η εμπιστοσύνη του στην παρόρμηση τον καθιστούσε απρόβλεπτο και γι’ αυτό επικίνδυνο. Η εμπειρία που πρόσφερε στους θεατές ήταν, και γι’ αυτόν, καταβύθιση σε συναισθηματική αντίφαση. Ο Tennessee Williams έγραψε στον Kazan ότι δεν υπάρχουν καλοί ή κακοί άνθρωποι. Κανείς δεν βλέπει τον άλλο ειλικρινά, αλλά μέσω των ελαττωμάτων του δικού του εγωϊσμού.  Ο Μπράντο ενσάρκωνε αυτή την αμφιθυμία συγκλονιστικά.

»Ο Μπράντο στην αυτοβιογραφία του τονίζει: Ο Gadg (ψευδώνυμο του Kazan) και η Irene πίστευαν ότι ήμουν πολύ νέος και αυτή δεν ενθουσιαζόταν μαζί μου. Αφού μελέτησε το σενάριο, τηλεφώνησε τον Kazan για να αρνηθεί τον ρόλο. Ένιωθε, όπως είπε, ότι το κομμάτι ήταν πολύ μεγάλο.

Η γραμμή ήταν απασχολημένη. Αν είχα μιλήσει μαζί του σίγουρα δεν θα έπαιρνα τον ρόλο. Αποφάσισα να το αφήσω για λίγες ημέρες και την επομένη με πήρε και με ρώτησε: Λοιπόν, τι είναι; Ναι ή όχι; Ξεροκατάπια και είπα Ναι. 

Ομορφιά και ικανότητα

»Για τον Kazan ο Μπράντο ήταν αίνιγμα. Πλέον, μόνο ο Williams έπρεπε να πειστεί. Ο Kazan επικοινώνησε μαζί του, έδωσε 20 δολάρια στον Μπράντο και τον έστειλε στην Provincetown της Μασαχουσέτης για την ανάγνωση του έργου. Αυτό είναι όλο, είπα, θυμάται ο Kazan και συνεχίζει. Περίμενα. Κανένα τηλεφώνημα. Μετά από τρεις ημέρες πήρα τον Tennessee και τον ρώτησα πώς του φάνηκε ο ηθοποιός που του έστειλα. Ποιος ηθοποιός; με ρώτησε. Κανείς δεν είχε εμφανιστεί. Σκέφτηκα ότι έχασα 20 δολάρια και ξεκίνησα να ψάχνω αλλού.

Ο Μπράντο, ο οποίος ήταν απένταρος, πήγε (μαζί με την κοπέλα του) με ώτο-στοπ στην Provincetown. Όταν έφτασε στο Rancho Pancho όνομα που έδωσε ο Williams στην εξοχική του κατοικία- γύρω στο σούρουπο, τελευταία εβδομάδα του Αυγούστου, εισήλθε σε σκηνικό οικιακού κατακλυσμού.

Το πάτωμα της κουζίνας ήταν πλημμυρισμένο, οι τουαλέτες μπλοκαρισμένες και η ασφάλεια είχε καεί. Ο Williams και οι καλεσμένοι του είχαν βυθιστεί στο σκοτάδι. Ήταν πάρα πολύ για τον Pancho (σ.σ. σύντροφος του Williams). Μάζεψε τα πράγματά του και είπε ότι επιστρέφει στο Eagle Pass. Εντούτοις, άλλαξε γνώμη. Όπως πάντα.

»Για τον Williams ο Μπράντο ήταν θέαμα ομορφιάς και ικανότητας. Ο Μπράντο έφτιαξε τα φώτα, ξεβούλωσε τους σωλήνες. Μια ώρα αργότερα ξεκίνησε την ανάγνωση του έργου. Έδιωξε την κοπέλα του και κάθισε στη γωνία τού ειδικά διαμορφωμένου χώρου. Μαζί του ήταν η Margo Jonesμε τη φίλη της Joanna Albus και ο Williamsο οποίος τον συνόδευε ως BlancheΣύμφωνα με τον συγγραφέα, ο Μπράντο διάβασε το σενάριο δυνατά σαν να έπαιζε.

«Πάρτε τον Kazan τηλέφωνο»

»Ήμουν η αντίθεση του Στάνλεϊ Κοβάλσκι θυμάται ο Μπράντο. Ήμουν φύσει ευαίσθητος κι αυτός τραχύς. Άνθρωπος με αλάνθαστα ζωώδη ένστικτα και αίσθηση… Ήταν η επιτομή της φαντασίας μου, βασισμένη στα λόγια του έργου. Τον έπλασα από τα λόγια του Tennessee.

Αφήνοντας τα λόγια του Williams να τον οδηγήσουν και να εκπέμψουν την ελευθερία αυτής της προσέγγισης, χρειάστηκαν μόλις δέκα λεπτά για να πεταχτεί από την καρέκλα της η Jones με κραυγή απόλαυσης και να φωνάξει: Πάρτε τον Kazan στο τηλέφωνο. Είναι η καλύτερη ανάγνωση που άκουσα ποτέ. Εντός ή εκτός Τέξας. […]. Σε τέσσερις ημέρες ο Μπράντο είχε υπογράψει. Στις 3 Σεπτεμβρίου 1947 η φωτογραφία του και η είδηση της υπογραφής του βρίσκονταν για πρώτη φορά στους New York Times.

Ο Williams εξέφρασε στον Kazan τη χαρά και την περηφάνεια του για τον Μπράντο. Ο ίδιος χαμογέλασε λίγο, αλλά δεν έδειξε ιδιαίτερο ενθουσιασμό. […] Για τον Williams ο Μπράντο ήταν θεόσταλτος.

Όταν ο ηθοποιός έχει τόσο καλό έργο μπροστά του δεν χρειάζεται να κάνει πολλά. Δουλειά του είναι να κάνει πέρα και να το αφήσει να δουλέψει μόνο του, υποστήριξε ο Μπράντο. Αυτή η ισχυρή αλχημεία έβγαλε τη συστολή του απέναντι στον WilliamsΤην επομένη της ανάγνωσης, ο Μπράντο επέμενε να περπατήσει το πρωί μαζί του στην παραλία. Έτσι έγινε. Μέσα στη σιωπή. Γυρίσαμε πάλι μέσα στη σιωπή έγραψε ο Williams. 

brando2

Πηγές

marlonbrando.com 

www.bbc.com/culture/story/20141006-brandos-breakthrough

____________________________________________________________

 

Η κατά Βάρναλη «Μάνα του Χριστού»…


Επόμενος σταθμός στο μεγαλοβδομαδιάτικο ποιητικό μας περιδιάβασμα, το «Φως που καίει», του Κώστα Βάρναλη. Δεν χρειάστηκε να ξοδέψω πολύ χρόνο για να αποφασίσω ποιο κομμάτι να επιλέξω, ανάμεσα στα πολλά ποιήματα που έχει γράψει ο Βάρναλης για την μεγάλη εβδομάδα. Μπορεί να μη με εκπλήσσει πλέον η στιχουργική άνεση και η κοφτερή σαν ξυράφι γλώσσα του αλλά εξακολουθώ να θαυμάζω ανυπόκριτα τον τρόπο με τον οποίο προσεγγίζει το θέμα του: η κατά Βάρναλη «Μάνα του Χριστού» είναι ίσως η πιο ανθρώπινη της λογοτεχνίας μας. Αντιγράφω από την συγκεντρωτική έκδοση «Κώστας Βάρναλης: Άπαντα τα ποιητικά 1904-1975» (Κέδρος, 2014):

Η Μάνα του Χριστού

Κώστας Βάρναλης – Αίγινα, 1931

Πώς οι δρόμοι ευωδάνε με βάγια στρωμένοι,
ηλιοπάτητοι δρόμοι και γύρο μπαξέδες!
Η χαρά της γιορτής όλο και πιότερο αξαίνει
και μακριάθε βογγάει και μακριάθε ανεβαίνει.

Τη χαρά σου, Λαοθάλασσα, κύμα το κύμα,
των αλλώνε τα μίση καιρό τήνε θρέφαν
κι αν η μαύρη σου κάκητα δίψαε το κρίμα,
να που βρήκε το θύμα της, άκακο θύμα!

Α! πώς είχα σα μάνα κ’ εγώ λαχταρήσει
(ήταν όνειρο κ’ έμεινεν, άχνα και πάει)
σαν και τ’ άλλα σου αδέλφια να σ’ είχα γεννήσει
κι από δόξες αλάργα κι αλάργ’ από μίση!

Ενα κόκκινο σπίτι σ’ αυλή με πηγάδι…
και μια δράνα γιομάτη τσαμπιά κεχριμπάρι…
νοικοκύρης καλός να γυρνάς κάθε βράδυ,
το χρυσό, σιγαλό και γλυκό σαν το λάδι.

Κι αμ’ ανοίγεις την πόρτα με πριόνια στο χέρι,
με τα ρούχα γεμάτα ψιλό ροκανίδι,
(άσπρα γένια, άσπρα χέρια) η συμβία περιστέρι
ν’ ανασαίνει βαθιά τ’ όλο κέδρον αγέρι.

Κι αφού λίγο σταθείς και το σπίτι γεμίσει

τον καλό σου τον ίσκιο, Πατέρα κι Αφέντη,
η ακριβή σου να βγάνει νερό να σου χύσει,
ο ανυπόμονος δείπνος με γέλια ν’ αρχίσει.

Κι ο κατόχρονος θάνατος θά ‘φτανε μέλι
και πολλή φύτρα θά ‘φηνες τέκνα κι αγγόνια
καθενού και κοπάδι, χωράφι κι αμπέλι,
τ’ αργαστήρι εκεινού, που την τέχνη σου θέλει.

Κατεβάζω στα μάτια τη μαύρην ομπόλια,
για να πάψει κι ο νους με τα μάτια να βλέπει…
Ξεφαντώνουν τ’ αηδόνια στα γύρω περβόλια,
λεϊμονιάς σε κυκλώνει λεπτή μοσκοβόλια.

Φεύγεις πάνου στην άνοιξη, γιε μου καλέ μου,
Άνοιξή μου γλυκιά, γυρισμό που δεν έχεις.
Η ομορφιά σου βασίλεψε κίτρινη, γιε μου,
δε μιλάς, δεν κοιτάς πώς μαδιέμαι, γλυκέ μου!

Καθώς κλαίει σαν της παίρνουν το τέκνο η δαμάλα,
ξεφωνίζω και νόημα δεν έχουν τα λόγια.
Στύλωσέ μου τα δυο σου τα μάτια μεγάλα:
τρέχουν αίμα τ’ αστήθια, που βύζαξες γάλα.

Κώστας Βάρναλης, Γιάννης Ρίτσος, Μάριος Βάρβογλης

Πώς αδύναμη στάθηκε τόσο η καρδιά σου
στα λαμπρά Γεροσόλυμα Καίσαρας να μπεις!
Αν τα πλήθη αλαλάζανε ξώφρενα (αλιά σου!)
δεν ήξεραν ακόμα ούτε ποιο τ’ όνομά σου!

Κει στο πλάγι δαγκάναν οι οχτροί σου τα χείλη…
Δολερά ξεσηκώσανε τ’ άγνωμα πλήθη
κι όσο η γήλιος να πέσει και νά ‘ρθει το δείλι,
το σταβρό σου καρφώσαν οι οχτροί σου κ’ οι φίλοι.

Μα γιατί να σταθείς να σε πιάσουν! Κι ακόμα,
σα ρωτήσανε: «Ποιος ο Χριστός;», τί πες «Νά ‘μαι»;
Αχ, δεν ξέρει τι λέει το πικρό μου το στόμα!
Τριάντα χρόνια, παιδί μου, δε σ’ έμαθ’ ακόμα!


Από:http://teddygr.blogspot.gr/2018/04/blog-post_3.html

Αφρική, μετανάστευση και νεοαποικιοποίηση…


 

Angiolo Tommasi – Μετανάστες (1895), Εθνική Πινακοθήκη Μοντέρνας Τέχνης – Ρώμη

Το κείμενο που θα ακολουθήσει είναι μια σύντομη και γενική περιγραφή των παραγόντων/αιτιών που θεωρούμε ότι σχετίζονται άμεσα με την τεράστια αύξηση, τα τελευταία χρόνια, των μεταναστεύσεων, για οικονομικούς λόγους, από χώρες της Αφρικής προς την Ευρώπη. Δεν φιλοδοξούμε, ασφαλώς, να εξαντλήσουμε το τεράστιο αυτό ζήτημα σε λιγοστές σελίδες, ούτε να μελετήσουμε όλες τις πτυχές του προβλήματος. Δεν θα ασχοληθούμε με τις μεταναστευτικές ροές από την Ανατολή, ούτε με τα προσφυγικά ζητήματα. Θα επικεντρωθούμε κυρίως στο οικονομικό και δευτερευόντως στο πολιτικό σκέλος του ζητήματος, χωρίς όμως να θεωρούμε ανάξιο λόγου το πολιτισμικό.

Εάν κάποτε η αποικιοκρατία των δυτικών ήταν εκείνη που κατάστρεφε τις τοπικές οικονομίες της Αφρικής, σήμερα είναι το χρέος, οι πολυεθνικές και οι κερδοσκόποι που συνεχίζουν το ευάρεστο έργο. Από επίσημες εκθέσεις και προβλέψεις μεγάλων διεθνών οικονομικών οργανισμών (όπως το ΔΝΤ, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Εμπορίου και το Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ), τα τελευταία 60 χρόνια, σχετικά με την πορεία της αφρικανικής οικονομίας, προκύπτει το εξής συμπέρασμα: η βοήθεια της Δύσης (οικονομική, τεχνο-γνωσιακή και ανθρωπιστική) οδήγησε, στην κυριολεξία, σε μια θετική οικονομική μετάλλαξη της ηπείρου. Ωστόσο αυτή η τρέχουσα αφήγηση, που αφορά την μεταποικιακή περίοδο, απέχει κατά πολύ από την πραγματικότητα. Παραπληροφόρηση, ασάφειες και αποσιωπήσεις έχουν κυρίως δυο στόχους: α) την απαλλαγή των διεθνών οικονομικών οργανισμών από τις ευθύνες τους για την αποτυχία ουσιαστικής ανάπτυξης της ηπείρου και β) την περαιτέρω προαγωγή του νεοφιλελεύθερου δόγματος ως μονόδρομο. Πάνω από μισός αιώνας διεθνών αναπτυξιακών πολιτικών, «ανθρωπισμού και φιλανθρωπίας» δεν επέφερε τα εκτιμώμενα/υποτιθέμενα θετικά αποτελέσματα. Πράγμα που αποδεικνύεται στην πράξη, από την τεράστια έκρηξη των μεταναστευτικών ροών από αφρικανικές χώρες προς χώρες της Ευρώπης όπως, για παράδειγμα, η Ιταλία.

Ένα από τα βασικά εργαλεία παραπληροφόρησης είναι το Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν (ΑΕΠ) ως δείκτης (ψευδομηχανισμός) ευημερίας. Το ΑΕΠ σε ορισμένες αφρικανικές χώρες όντως αυξήθηκε, όμως αυτού του είδους η μεγέθυνση ορισμένων δεικτών της οικονομίας και ο πλουτισμός λίγων αριθμητικά Αφρικανών (και ασφαλώς κάποιων Δυτικών) αύξησε περισσότερο την απελπισία και την ανισότητα στους ντόπιους αφρικανικούς πληθυσμούς. Δεν είναι σαφές, τουλάχιστον σε εμάς, πόσο σημαντικό είναι το μερίδιο των μεταναστεύσεων που μπορεί να συνδέεται με την ενδεχόμενη κλιματική αλλαγή. Κατά τη γνώμη μας, οι ροές αυξάνονται, με ιδιαίτερα μεγάλη ταχύτητα σε μικρά χρονικά διαστήματα, ώστε να συνδεθούν, τουλάχιστον κυρίως, με την κλιματική αλλαγή. Ωστόσο το συνολικό αποτέλεσμα είναι όλοι αυτοί οι άνθρωποι να βλέπουν τη μετανάστευση ως τη μοναδική λύση.

Για τις χώρες υποδοχής το μεταναστευτικό φαινόμενο αρχίζει να γίνεται προβληματικό όταν υπερβεί ένα ορισμένο λειτουργικό επίπεδο. Όταν δηλαδή ξεπεραστεί κατά πολύ ο βέλτιστος αριθμός οικονομικών μεταναστών που μπορούν να απασχοληθούν, καλύπτοντας έτσι τις κενές θέσεις εργασίας. Αυτό ακριβώς το επίπεδο έχει ξεπεραστεί πλέον κατά πολύ και για πολύ καιρό. Σε ό,τι φορά την Αφρική, σε χώρες όπως η Ιταλία, η Γαλλία και η Ισπανία, βλέπουμε να δημιουργείται στην πράξη ο λεγόμενος «βιομηχανικός εφεδρικός στρατός» για τον οποίο μίλησε ο Μαρξ. Οι εργαζόμενοι ανταγωνίζονται μεταξύ τους με την ίδια λογική του ανταγωνισμού που εφαρμόζεται στο εμπόριο των αγαθών και στην παροχή υπηρεσιών. Το γεγονός αυτό, αναπόφευκτα οδηγεί στη σταδιακή μείωση των μισθών, στην απίσχναση των εργασιακών δικαιωμάτων και σε γενικότερη επισφάλεια. Αυτή η «αυτοματοποιημένη» δυναμική μπορεί να οδηγήσει (συμβαίνει ήδη) τον εργασιακό-επαγγελματικό βίο ακόμη και σε απάνθρωπα σημεία εκφυλισμού/παρακμής. Ο κύκλος αυτός είναι φαύλος και επιζήμιος τόσο για τη χώρα προέλευσης, όσο και για τη χώρα υποδοχής. Αυτό γιατί με τρόπο ανάλογο η μετανάστευση μειώνει την εργασιακή δύναμη στις χώρες της αφρικανικής ηπείρου. Οι νεότεροι και πιο τολμηροί Αφρικανοί εγκαταλείποντας τον τόπο τους, όχι μόνον παρατείνουν τη μη επίλυση των τοπικών προβλημάτων της χώρας τους, αλλά τελικά με την απουσία τους επιτρέπουν και τη διεύρυνσή τους. Το συνολικό αποτέλεσμα είναι μια γενική εξαθλίωση, η οποία, θρέφει μια ιδιαίτερα ακμάζουσα οικονομική κερδοσκοπία που επεκτείνεται συνεχώς.

Ενώ οι εργαζόμενοι αντιδρούν συνήθως σε μια μείωση των ονομαστικών μισθών, δεν συνηθίζουν να αποσύρονται από την αγορά εργασίας, κάθε φορά που σημειώνεται μια αύξηση στην τιμή των αγαθών που συνήθως αγοράζουν. (J. M. Keynes)

Πολλοί πιστεύουν ότι υπάρχει μια σύνδεση μεταξύ του αποικιακού παρελθόντος και της σημερινής μετανάστευσης. Όμως στην πραγματικότητα το αποικιακό παρελθόν κάποιων δυτικών χωρών (γιατί δεν υπήρξαν όλοι οι δυτικοί αποικιοκράτες) δεν έχει σχέση με τις σημερινές μεταναστεύσεις. Μάλιστα αυτός ο τρόπος σκέψης προσπαθεί να προκαλέσει μια μόνιμη αίσθηση ενοχής στους δυτικούς. Θα λέγαμε ότι πρόκειται για ένα τέχνασμα που αποπροσανατολίζει και χρησιμοποιείται πολύ συχνά για να μετατεθούν στο ηθικό επίπεδο, προβλήματα και φαινόμενα που είναι καθαρά (ή κυρίως) οικονομικού χαρακτήρα. Αυτή είναι η στρατηγική των λεγόμενων χρηστολόγων, σύμφωνα με τους οποίους για να εξαγνιστούμε από τις αμαρτίες του παρελθόντος μας πρέπει, δίχως ερωτηματικά, όρους και όρια, να ασπαστούμε την υποδοχή μεταναστών. Όμως οι μεταναστεύσεις έχουν αυξηθεί μόνο τα τελευταία χρόνια, επομένως δεν μοιάζει να υπάρχει κάποια άμεση σχέση με αυτό που συνέβη παλαιότερα, δηλαδή επί αποικιοκρατίας. Σήμερα θα μπορούσαμε να μιλήσουμε για ένα είδος γενικευμένης νεοαποικιοκρατίας σε επίπεδο επιβολής πολιτικών. Όντως φαίνεται να υπάρχει νεοαποικιοκρατία με την έννοια της μαζικής εξαγωγής νεοφιλελεύθερων πολιτικών που εφαρμόζονται όμως παγκοσμίως και οδηγούν σε όλο και μεγαλύτερες ανισότητες παντού.

Είναι αναμφισβήτητο γεγονός ότι πολλές εταιρείες, πολυεθνικές και μη, του δυτικού κόσμου (με την ευρύτερη δυνατή έννοια του όρου δυτικός), εδώ και χρόνια, τοποθετούνται σε χώρες της Αφρικής με μοναδικό σκοπό τη λεηλασία τους. Οι πολυεθνικές στην ουσία έχουν, υπό μια έννοια, αντικαταστήσει τους παλαιούς δυτικούς εισβολείς και αποικιοκράτες. Υπάρχουν περιπτώσεις όπου θα μπορούσε κανείς να μιλήσει για στυγνή/καθαρή εκμετάλλευση του φυσικού πλούτου χωρών της Αφρικής, όπως για παράδειγμα στην περίπτωση των (υπερ)αλιευτικών σκαφών (ιταλικών, ισπανικών, γαλλικών, κλπ.) που σαρώνουν τους βυθούς (και επομένως όλο τον θαλάσσιο πλούτο) από τα διεθνή ύδατα κοντά στις ακτές της Αφρικής. Πρακτικές που διαταράσσουν σοβαρά τα τοπικά οικοσυστήματα και φτωχαίνουν ή φτάνουν να καταστρέψουν τους ντόπιους ψαράδες.

Όμως στο σημείο αυτό θα πρέπει να είναι σαφές ότι το βασικό μέσο κατάκτησης και ελέγχου αυτών των χωρών (νεοαποικιοκρατία) υπήρξε το χρέος. Πράγμα που, με μεγάλη διαύγεια και προνοητικότητα, είχε καταλάβει ο Τομά Σανκαρά και το πλήρωσε με τη ζωή του. Η εκμετάλλευση του δημόσιου χρέους, προκειμένου να χειραγωγηθεί ο πληθυσμός και να εξαντληθεί ο πλούτος των Κρατών, όπως συμβαίνει σήμερα στη Δύση, ξεκίνησε πριν από αρκετές δεκαετίες στις χώρες του Τρίτου Κόσμου. Παρά την ευρέως διαδεδομένη πεποίθηση που εκφράζεται από το κυρίαρχο αφήγημα, αμέσως μετά τη διαδικασία αποαποικιοποίησης, οι χώρες της Αφρικής, μαζί με άλλες υπό ανάπτυξη χώρες, στράφηκαν προς ένα μοντέλο εθνικής οικονομικής ανάπτυξης, το οποίο όμως στη συνέχεια διακόπηκε με την επιβολή νεοφιλελεύθερων οικονομικών πολιτικών. Μιλάμε για επιβολή διότι αυτές οι πολιτικές (που συχνά ονομάζονται μεταρρυθμίσεις) ήταν και παραμένουν βασική προϋπόθεση για την πρόσβαση σε δανεισμό. Με αυτό το σύστημα η αφρικανική ήπειρος, μπήκε στο σπιράλ του καταστροφικού φαύλου κύκλου που χαρακτηρίζεται από τις ανεξέλεγκτες πολιτικές φιλελευθεροποίησης και λιτότητας. Επομένως τα δύο βασικά προβλήματα είναι η επιβεβλημένη λιτότητα διαμέσου του χρέους και η μαζική μετανάστευση.

Μάλιστα σήμερα η λιτότητα επιβάλλεται σε χώρες με αρκετά προηγμένη οικονομία, μέσω του συστήματος χρέους, παρά τις πρόδηλες αποτυχίες της οι οποίες έχουν πλέον επαληθευτεί στις χώρες του λεγόμενου τρίτου κόσμου. Εν ολίγοις, θα μπορούσαμε να πούμε ότι έχουμε να κάνουμε με μια αποικιοκρατία του χρέους σε παγκόσμια βάση. Όσον αφορά τις μαζικές μεταναστεύσεις, αυτές δείχνει να εξυπηρετούν καλά το νεοφιλελεύθερο μοντέλο, που βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στην αποδυνάμωση των εργασιακών δικαιωμάτων. Άλλωστε είναι εμφανές ότι πολλές χώρες, μεταξύ αυτών και η Ελλάδα, ωθούνται βίαια προς έναν μετασχηματισμό που θα μπορούσε να ονομαστεί τριτοκοσμιοποίηση, δεδομένου ότι αναπτυγμένες χώρες τείνουν να μετατραπούν σταδιακά σε υπανάπτυκτες.

Ορισμένοι ισχυρίζονται ότι οι μετανάστες σήμερα είναι οι νέοι σκλάβοι που τώρα δεν χρειάζεται να μεταφερθούν στη Δύση με δουλεμπορικά πλοία, επειδή οι ίδιοι καλύπτουν τα έξοδα τους προκειμένου να έρθουν σε εμάς. Στην πραγματικότητα, πίσω από αυτές τις μαζικές μετακινήσεις απελπισμένων ανθρώπων που κάνουν ταξίδια γεμάτα κινδύνους, χωρίς να ξέρουν τι τους περιμένει στη χώρα που φτάνουν, συχνά ξοδεύοντας ποσά που υπερβαίνουν κατά πολύ τις οικονομικές δυνατότητές τους, υπάρχει έντονη οικονομική κερδοσκοπία. Είναι η λεγόμενη «χρηματιστικοποίηση της φτώχειας». Κάποιοι ερευνητές μιλούν για ένα ολόκληρο δίκτυο που ακόμη δεν έχει ερευνηθεί καλά και ανακαλυφθεί πλήρως. Η δράση αυτού του δικτύου (που περιλαμβάνει ντόπιους Αφρικανούς και ξένους) σχετίζεται με χορηγήσεις δανείων και με πρόσβαση σε μικροπιστώσεις για σκοπούς μετανάστευσης. Μιλάμε, εκτός των άλλων, για πολυάριθμες Μη Κυβερνητικές Οργανώσεις (ΜΚΟ) που δρουν σχεδόν ανεξέλεγκτες. Η φτώχεια και η απελπισία πολλών εκατομμυρίων ανθρώπων γίνεται πηγή ανεξάντλητου πλούτου για τις τράπεζες, τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα και τα κάθε λογής γραφεία νομικής υποστήριξης. Μεταξύ άλλων τα εμβάσματα που αποστέλλουν οι μετανάστες στις χώρες καταγωγής τους, τελικά δεν φαίνεται να επιφέρουν θετικά και κυρίως μόνιμα αποτελέσματα στην πραγματική οικονομία. Τα χρήματα αυτά δεν επενδύονται σε τοπικές οικονομίες (με την μορφή υποδομών για παράδειγμα), καθώς αυτές είναι λιγοστές, προβληματικές ή ανύπαρκτες. Αντιθέτως αυξάνουν, κατά κύριο λόγο, την κατανάλωση εισαγόμενων προϊόντων τα οποία πολύ συχνά δεν είναι πρώτης ανάγκης (όπως τα φάρμακα), αλλά υπηρεσίες τηλεπικοινωνίας με το εξωτερικό, κινητά τηλέφωνα, γκατζετάκια, προϊόντα μόδας κλπ. Σε άλλες περιπτώσεις αυτά τα χρήματα καταλήγουν ξανά στο παραπάνω δίκτυο, προκειμένου να μεταναστεύσουν οι συγγενείς που παράμειναν στην πατρίδα.

Δυστυχώς, σε επίπεδο δημόσιου διαλόγου, σχετικά με τις πολιτικές διαχείρισης του μεταναστευτικού υπάρχει μια τάση πόλωσης. Η κοινή γνώμη, οι θέσεις και η πολιτική διχάζονται. Έτσι στην ουσία έχουμε μια διαμάχη ανάμεσα σε ξενόφοβους και σε ξενόφιλους, οι οποίοι πολύ συχνά βασίζονται σε αλληλοκατηγορίες ηθικού τύπου αγνοώντας τους οικονομικούς και κοινωνικούς παράγοντες. Αντί να μιλάμε για έλεγχο της μετανάστευσης και για μια σοβαρή ανάλυση της δυνητικής δεκτικότητας του πληθυσμού και της οικονομίας, καθώς και για την αξιολόγηση συγκεκριμένων ευκαιριών για ένταξη των μεταναστών στο οικονομικό και εργασιακό περιβάλλον της χώρας υποδοχής, βασιζόμαστε σε ανακρίβειες, υποθέσεις και έντονο συναισθηματισμό.

Από τη μία πλευρά υπάρχουν όλοι εκείνοι που λένε ότι οι μετανάστες πρέπει, σε κάθε περίπτωση, να είναι πάντα ευπρόσδεκτοι, και το βασικό κίνητρο είναι η λύτρωση από τις δήθεν συλλογικές αμαρτίες ενός «κοινού» αποικιακού παρελθόντος. Δυστυχώς πολλοί από αυτούς τους ανθρώπους δεν ενδιαφέρονται να κατανοήσουν τις βαθύτερες αιτίες αυτών των μεταναστεύσεων. Από την άλλη πλευρά, υπάρχει εκείνο το κομμάτι της κοινωνίας που υπό την τρομοκρατία και τον φόβο που διασπείρουν κάποιες φανατικές φωνές, καταλήγει να μισεί όλους τους ξένους. Δεν θα αναλύσουμε εδώ τις υπαρκτές και συχνά βαθιές πολιτισμικές διαφορές μεταξύ πληθυσμών, θα επιμείνουμε ωστόσο στην άποψη ότι οι αιτίες παραμένουν κυρίως οικονομικές και συνδέονται με την υποβάθμιση πολλών δυτικών πόλεων (άνοδος εγκληματικότητας και παραβατικότητας) και με την -πρωτοφανή στην σύγχρονη ιστορία- ανεργία. Και τα δυο αυτά στοιχεία συνάδουν, με απόλυτη συνέπεια, με το νεοφιλελεύθερο οικονομικό μοντέλο. Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι ο νεοφιλελευθερισμός βασίζεται στην ελεύθερη μετακίνηση ανθρώπων, κεφαλαίων και αγαθών. Αυτό είναι το απολύτως στρεβλό σκεπτικό της νεοφιλελεύθερης παγκοσμιοποίησης, να εκμεταλλεύεται δηλαδή τις περιοχές που είναι λιγότερο καπιταλιστικές, όπως οι αφρικανικές, με αποτέλεσμα τη σταδιακή υποβάθμιση των ήδη αναπτυγμένων και την οριστική καταδίκη των υπανάπτυκτων.

Η χώρα μας παράγει αρκετά για να μας θρέψει όλους. Αλίμονο, από έλλειψη οργάνωσης είμαστε αναγκασμένοι να ικετεύουμε για βοήθεια σε τρόφιμα. Είναι αυτή η βοήθεια που ενσταλάζει μέσα στο πνεύμα μας τη νοοτροπία του ζητιάνου. (Τομά Σανκαρά)

Μετά το τέλος της αποικιοκρατικής εποχής το εθνικό μοντέλο ανάπτυξης που ακολούθησαν κάποιες αφρικανικές χώρες άρχισε να φέρνει ορισμένα θετικά αποτελέσματα. Το επίπεδο ευημερίας των τοπικών πληθυσμών άρχισε να αυξάνεται όπως και οι προοπτικές τους για το μέλλον. Όμως κατά τις τελευταίες δεκαετίες, με βασικό εργαλείο επιβολής πολιτικών το χρέος, το παραγωγικό/αναπτυξιακό μοντέλο άλλαξε και αυτό φαίνεται ότι αντέστρεψε (και άλλου εκμηδένισε) τα όποια θετικά αποτελέσματα. Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση της Μπουρκίνα Φάσο(χώρα των έντιμων ανθρώπων) και του Σανκαρά. Σε διάφορες αφρικανικές χώρες, όπως η Νιγηρία, ενισχύθηκε το μοντέλο του λεγόμενου «κούφιου» κράτους δηλαδή εθνών, φατριών και φυλών (βλ. Ταμίλ), χωρίς στην ουσία να υπάρχει κράτος. Αυτό οδήγησε στην παρεμπόδιση και στην παρακμή των βασικών αναπτυξιακών δομών, όπου αυτές είχαν αρχίσει σταδιακά να εδραιώνονται στα πλαίσια ενός έθνους-κράτους (όπως, πάνω-κάτω, το γνωρίζουμε στη Δύση).

Σίγουρα είναι εξαιρετικά ενδιαφέρον, αλλά και δύσκολο, να υπολογιστεί το «σωστό» ποσοστό μεταναστών, επί του συνολικού πληθυσμού, που ένας ευρωπαϊκός λαός θα μπορούσε να «αντέξει», από ανθρωπολογική άποψη, ώστε αυτός ο λαός να διατηρήσει τον χαρακτήρα του και την ταυτότητά του, πριν μετατραπεί δηλαδή σε κάτι «άλλο», άγνωστο. Άλλωστε το παγκοσμιοποιητικό μοντέλο προάγει την πολυπολιτισμικότητα και βασίζεται σε μόδες και στερεότυπα τα οποία ανατροφοδοτούνται συνεχώς από την μαζική αλλοίωση της συνείδησης των ανθρώπων. Όμως στην περίπτωση χωρών όπως η Ελλάδα και η Ιταλία το συγκεκριμένο ερώτημα, επί του παρόντος, δεν έχει καμία σημασία. Σε χώρες που συνεχίζουν να έχουν ποσοστά ανεργίας στους νέους σε ιστορικά ύψη, ίσως τα υψηλότερα στη σύγχρονη ιστορία της Ελλάδας, δεν υπάρχουν αντικειμενικές δυνατότητες ενσωμάτωσης και ένταξης στην αγορά εργασίας, όλων αυτών των οικονομικών μεταναστών που φτάνουν με την ελπίδα να βελτιώσουν τις συνθήκες ζωής τους. Ο νεοφιλελευθερισμός δημιούργησε προβλήματα ροών που πλέον δεν μπορούν να απορροφήσουν ούτε οι δυτικές κοινωνίες. Μια ρεαλιστική προσέγγιση μας δίνει να καταλάβουμε ότι η μαζική μετανάστευση είναι μια βόμβα για τα θεμέλια της σταθερότητας όλου του πλανήτη. Δυστυχώς αυτό το σύστημα θυμίζει την παραβολή της Βαβυλώνας, όπου το οικοδόμημα κινδυνεύει να πέσει στα κεφάλια όλων μας. Όπως ακριβώς η Βαβυλώνα καταστράφηκε λόγω της ακολασίας, έτσι και ο νεοφιλελευθερισμός αυτοκαταστρέφεται, καταστρέφοντας και τον κοινό μας κόσμο, λόγω της αυθάδειάς του και της ανικανότητας να θέσει όρια στην εκμετάλλευση και στην εξάπλωση.

Ας αναλογιστούμε ότι πολλά από αυτά τα άτομα αφήνοντας τον τόπο τους από ανάγκη, στην ουσία αποχωρίζονται τις ρίζες τους, τα έθιμα και τις παραδόσεις τους, γεγονός που συχνά οδηγεί σε φαινόμενα γκετοποίησης και απομόνωσης. Είναι αναμενόμενο ένας άνθρωπος που ρισκάρει τα πάντα (την ίδια του τη ζωή και των παιδιών του), για να βελτιώσει τις συνθήκες διαβίωσης ερχόμενος σε μια χώρα της Ευρώπης, εάν δεν καταφέρει να επιβιώσει, να καταφύγει στην παρανομία και την παραβατικότητα -πράγμα που άλλωστε θα έκανε οποιοσδήποτε από εμάς στην θέση του. Κάποιοι δείχνουν καθημερινά και έμπρακτα την αλληλεγγύη τους μπροστά στον ανθρώπινο πόνο και τη δυστυχία και όχι με όρους ξένου και δικού.  Όμως οι πολιτικές ενσωμάτωσης, από πολλές χώρες της ΕΕ, είναι ιδιαίτερα προβληματικές (αν όχι ανύπαρκτες). Αυτό μάλιστα φάνηκε στις πρόσφατες εκλογές στην Ιταλία, όπου η αλλαγή πολιτικών συσχετισμών, εκτός των άλλων, συνδέεται και με το μεταναστευτικό ζήτημα. Ωστόσο ακόμα και με την πιο καλή αναδιανομή πλούτου, ακόμα και με τις πιο ευνοϊκές συνθήκες διαβίωσης, πάλι δεν είναι δυνατό η Ευρώπη να λύσει τα προβλήματα όλων των Αφρικανών μεταναστών, ιδίως όταν αυτοί ανταγωνίζονται και τους μετανάστες της Ασίας σχετικά με το ποιός θα πρωτοπεράσει στην Ευρώπη.

Ζούμε σε μια εποχή συστηματικής απόκρυψης στοιχείων, αποσιώπησης και παραπληροφόρησης (από ΜΜΕ, διεθνείς, εθνικούς και υπερεθνικούς οργανισμούς), όπου βασιλεύουν οι φούσκες, οι ψευδοδείκτες ευημερίας μαζί με τους αδίστακτους κερδοσκόπους. Σήμερα το παράδειγμα (και «νόμος» γενικής ισχύος) είναι η αρπαγή, το τζογάρισμα και το σορτάρισμα στις πλήρως απορρυθμισμένες και ανεξέλεγκτες αγορές. Είναι λογικό σε ένα τέτοιο περιβάλλον μηδενισμού και βαθιά κλονισμένης εμπιστοσύνης, να υπάρχει ισχυρός σκεπτικισμός, ειδικά απέναντι στις διάφορες εκθέσεις ευημερίας και βελτίωσης των συνθηκών διαβίωσης. Η κοινή λογική, η οποία βασίζεται κυρίως στις αισθήσεις και στην άμεση αντίληψη, μας λέει ότι σήμερα αυτός ο κόσμος χρειάζεται οικονομική απομεγέθυνση (ξεφούσκωμα) με οικονομική ανάπτυξη: όμως εκεί όπου αυτή χρειάζεται και από αυτούς που την χρειάζονται. Μάλιστα η σκέψη του John Maynard Keynes (βλ. Γενική Θεωρία της Απασχόλησης του Τόκου και του Χρήματος) φαίνεται ιδιαίτερα επίκαιρη. Ασφαλώς για τόσο σύνθετα και πολύπλευρα προβλήματα, δεν είμαστε σε θέση να προτείνουμε «τεχνικές» λύσεις. Δεν υποστηρίζουμε ότι γνωρίζουμε κάποια κρυφή αλήθεια, ούτε φυσικά κάνουμε «αποκαλυπτική» δημοσιογραφία.

Οι άνθρωποι θα συνεχίσουν να χωρίζονται σε οπαδούς των ανοικτών συνόρων και πολέμιους της μετανάστευσης. Ο δημόσιος λόγος θα παραμείνει προβληματικός κυρίως γιατί οι ιδεοληπτικές θέσεις διαπλέκονται με την ανάγνωση των στατιστικών στοιχείων και άλλων δεδομένων, ενώ η ηθικολογία, η αντεκδίκηση και η επίκληση συναισθημάτων συνεχίζει να βρίσκεται στο προσκήνιο. Αυτές όμως είναι οι εύκολες «λύσεις» που δεν εξετάζουν συνολικά και με σοβαρότητα το πρόβλημα. Αντιθέτως το κρύβουν, όσο αυτό είναι δυνατό, κάτω από το χαλί και μεταθέτουν τις λύσεις στο αόριστο μέλλον και στους «επόμενους». Άλλωστε ανεύθυνη και ανήθικη είναι η στάση όσων αγνοούν ηθελημένα, κάποιες φορές επιδεικτικά, τις βαθύτερες αιτίες των πραγμάτων, προκειμένου να μην αντιμετωπίσουν κατάματα την αλήθεια.

Γιώργος Κουτσαντώνης


Aπό:http://www.respublica.gr/2018/04/column/africa-neocolonialism/