Η Θεά και ο Βοσκός…


by ΑΝΤΩΝΗΣ ΑΝΤΩΝΑΚΟΣ

pnevma

Επειδή οι εραστές πιστεύουν στην πραγματικότητα αυτού τού ζωτικού ψεύδους που τούς κάνει να γενιούνται ξανά και ξανά, ξεχνώντας για λίγο το θάνατο και την επιστροφή στη λάσπη, φτάνουν πιο γοργά στην αλήθεια.

Η τέλεια ανθρωπιά τους διαθέτει έναν τερατώδη τόνο.

Χοντρές γριές με κίτρινα φουστάνια και σχισμένα καλσόν λικνίζονται πάνω από τριαντάφυλλα που λάμπουν.

Μνήμες απ’ το χάδι της σμίλης του δημιουργού που περνά πάνω απ’ τις μορφές όπως τα χείλη που ακραγγίζουν έναν κλειστό κάλυκα.

Όταν εμείς, οι δια παντός θνητοί, γίνόμαστε εραστές δηλαδή δημιουργοί χρειάζεται να κοιτάξουμε βαθιά και να ψάξουμε στα σκοτεινά πηγάδια του εαυτού μας τον αντίλαλο των βουβών εκμηστηρεύσεων του Άλλου.

Διότι δίχως τον Άλλο δεν μπορούμε να γίνουμε δημιουργοί.

Να γράψουμε και να ξεγράψουμε ύμνους στις προστυχιές που μας γέννησαν.

Να στήψουμε πάνω απ’ το φόβο το μελάνι που πετάγεται στους τοίχους και την ανία τού ζην που σκεπάζει αργά αργά τις καρδιές μας μέσα στη μοναξιά τού ουρανού των ηδονών που μοιράζονται απλόχερα στους μελλοθάνατους.

Η επιστήμη της ηδονής, η θρησκεία του έρωτα, η απελπισία του και η ανάγκη του για αιωνιότητα, αυτή η πελώρια βοή των υγρών και των σάλιων βρίσκεται ολόκληρη στην πνοή της σάρκας που βγάζει ο σπασμός τού μουνιού όταν ανατέλλει ο ήλιος.

Όταν τα στόματα δεν ομιλούν αλλά συνευρίσκονται για να γεννήσουν καινούργιες λέξεις και ποιήματα.

Καύλες που τα δεσμά των ομφαλών τους λύνονται σαν φρεσκοχυμένοι χάλυβες. Αφήνοντας μες στο σύμπαν τις σεξουαλικές σαύρες να τρυπώνουν με την ακατανόητη δεξιότητά τους στα μυαλά των ανθρώπων.

Εκεί που γεννήθηκε ο έρωτας, στις πρώτες λέξεις που χαράχτηκαν πάνω στους βράχους και στην υγρασία που άφηνε ο χρόνος πάνω στην πέτσα της λάβας.

Εκεί που ένας βοσκός Σουμέριος έλεγε: Ας πλέξει σε τραγούδι ο ποιητής αυτό που θα διηγηθώ. Τον έρωτά μου με μια θεά. Το ζευγάρωμα μιας θεάς και ενός βοσκού.

Της θεάς που αγάπησε εκείνη τη νύχτα σα να ήταν θνητή και του βοσκού που έγινε αθάνατος όσο κράτησε η νύχτα.

____________________________________________________________

Από:https://dromos.wordpress.com/2018/02/17/%CE%B7-%CE%B8%CE%B5%CE%AC-%CE%BA%CE%B1%CE%B9-%CE%BF-%CE%B2%CE%BF%CF%83%CE%BA%CF%8C%CF%82/

Ουμπέρτο Έκο – Τι είναι η φιλοσοφία…


Το παρακάτω κείμενο είναι το πρώτο μέρος της εισαγωγής στον πρώτο τόμο της σειράς Ιστορία της Φιλοσοφίας, σε επιστημονική επιμέλεια Ουμπέρτο Έκο και Ρικάρντο Φεντρίγκα. Η μετάφραση στα ελληνικά είναι της Βασιλικής Πατίκα, από την ειδική έκδοση για την εφημερίδα Το Βήμα.

Τι είναι η φιλοσοφία

του Ουμπέρτο Έκο

Αν αφήσουμε στην άκρη την αρχική ετυμολογία, σύμφωνα με την οποία «φιλοσοφία» σημαίνει «αγάπη για τη σοφία», το να ορίσουμε τη φιλοσοφία είναι δύσκολο, δεδομένου ότι το νόημα της λέξης αλλάζει ανά τους αιώνες. Στην αρχαία Ελλάδα πίστευαν ότι ο άνθρωπος ξεκίνησε να φιλοσοφεί (όπως έλεγε ο Αριστοτέλης) ως αντίδραση στα παράδοξα φαινόμενα, αλλά σε παράδοξα φαινόμενα απαντά η ερώτηση «ποιος έχει κάνει όλα όσα μας περιστοιχίζουν;» (ερώτηση οπωσδήποτε φιλοσοφική, αν και κοινή σε όλες τις θρησκείες), καθώς και η ερώτηση «πώς γίνεται όλα τα μηρυκαστικά να έχουν κέρατα, εκτός από την καμήλα;» – μία ερώτηση στην οποία ο Αριστοτέλης προσπάθησε να απαντήσει, αλλά σήμερα την απευθύνουμε προς την επιστήμη και όχι τη φιλοσοφία.

Ακόμα κι αν η επιστήμη καλείται σήμερα να μας εξηγήσει την προέλευση και τη φύση των μηρυκαστικών και είναι σε θέση να μας εξηγήσει ότι αυτά αποτελούν προϊόντα της φυσικής εξέλιξης, απομένει μία ερώτηση καθαρά φιλοσοφική για την οποία ακόμα δεν υπάρχει σαφής απάντηση: «ακόμα κι αν τα μηρυκαστικά είναι προϊόντα της φυσικής εξέλιξης, υπάρχει ένα ανώτερο σχέδιο το οποίο όρισε τους νόμους της φύσης που καθόρισαν την εξέλιξή τους με αυτόν τον τρόπο (και λόγω αυτού κάθε βόδι σε κάθε εποχή και σε κάθε τόπο έχει κέρατα);» Επανερχόμαστε, λοιπόν, στο πρόβλημα της ύπαρξης (ή όχι) του θεού. Η επιστήμη μάς λέει ότι δεν είναι απαραίτητο να υποθέτουμε την ύπαρξη ενός δημιουργού προκειμένου να εξηγήσουμε την προέλευση του σύμπαντος και της ζωής, αλλά δεν μπορεί να μας αποδείξει ότι ο θεός δεν υπάρχει – ακριβώς όπως δεν μπορεί να αποδείξει και ότι υπάρχει, παρόλο που κατά τον Μεσαίωνα ο Θωμάς Ακινάτης πίστευε ότι μπορούσε να αποδείξει την πίστη με τη λογική και διατύπωσε πέντε (φιλοσοφικές) αποδείξεις για την ύπαρξη του θεού. Έπειτα όμως ο Καντ υποστήριξε ότι αποδείξεις τέτοιου τύπου δεν ευσταθούν σύμφωνα με τη λογική και ότι η ύπαρξη του θεού θα μπορούσε να τεθεί ως αξίωμα μόνο για ηθικούς λόγους. Και κάπως έτσι, όσο κι αν η φιλοσοφία διευρύνει το έδαφος της επιστήμης, συνεχίζει (ας μας επιτραπεί η έκφραση) να χώνει τη μύτη της παντού.

Θα μπορούσαμε, λοιπόν, να πούμε ότι, παρόλο που από την αρχαιότητα έως σήμερα η ανθρωπότητα έχει αναθέσει στην επιστήμη να βρει απαντήσεις για ορισμένα ερωτήματα, υπάρχουν άλλα για τα οποία η επιστήμη δεν έχει απαντήσεις (παραδείγματος χάριν, τι είναι το καλό και το δίκαιο, υπάρχει η ιδέα μίας Πολιτείας ανώτερης από τις άλλες, γιατί υπάρχει το κακό και ο θάνατος, και ούτω καθεξής) και τα οποία εμπίπτουν στο πεδίο της φιλοσοφικής έρευνας. Κάποιος, άλλωστε, είπε ότι η φιλοσοφία είναι η επιστήμη που ασχολείται με τα ερωτήματα για τα οποία δεν υπάρχουν απαντήσεις.

Πρόκειται για μία υπερβολική διατύπωση. Πράγματι, υπάρχουν ερωτήματα για τα οποία δεν υπάρχουν απαντήσεις, αλλά το ίδιο συμβαίνει και στον χώρο των επιστημών, για παράδειγμα ποιος είναι ο μεγαλύτερος μονός αριθμός: με το πρόβλημα αυτό ασχολείται η επιστήμη των μαθηματικών ή, πιο σωστά, η επιστήμη της φιλοσοφίας των μαθηματικών. Η φιλοσοφία όμως ασχολείται με ερωτήματα για τα οποία οι άλλες επιστήμες δεν βρίσκουν απαντήσεις, όπως: Τι σημαίνει είναι; Έχει διαφορά να πούμε εγώ είμαι, με την έννοια του υπάρχειν, ή να πούμε ότι τα σκυλιά είναι θηλαστικά ή ότι είμαι γεννημένος το έτος τάδε ή ακόμα και να αναρωτηθούμε τι είναι ο χρόνος. Υπάρχουν διαφορετικοί λόγοι για τους οποίους αποδεχόμαστε ότι μία ορθή γωνία έχει ενενήντα μοίρες και ότι όλοι οι άνθρωποι είναι θνητοί; Αν εγώ πιστεύω ότι είναι αλήθεια ότι τα σκυλιά είναι θηλαστικά, ότι τώρα βρέχει, ότι οι Τρεις Μάγοι επισκέφθηκαν τον Ιησού, ότι ο Ναπολέων πέθανε στην Αγία Ελένη και η ορθή γωνία έχει ενενήντα μοίρες, όλες μου αυτές οι πεποιθήσεις είναι με την ίδια έννοια «αληθείς»; Και τι είναι η αλήθεια; Δεν μπορούμε να πούμε ότι δεν υπάρχουν απαντήσεις στα ερωτήματα αυτά, αλλά, αντίθετα, έχουν δοθεί υπερβολικά πολλές και υπάρχουν διαφορετικοί ορισμοί της αλήθειας.

Ίσως το εξέχον φιλοσοφικό ερώτημα ήταν και είναι «γιατί να υπάρχει κάτι και όχι τίποτα;».

Αυτά τα ερωτήματα μπορεί να είναι δύσκολα, και ορισμένοι ίσως σκεφτούν ότι οι φιλόσοφοι δεν έχουν κάτι καλύτερο να κάνουν και ασχολούνται με αυτά. Αλλά ας αναλογιστούμε έναν άνθρωπο κακορίζικο, τσακισμένο από τη δυστυχία ή την αρρώστια, που αναρωτιέται «Μα γιατί να γεννηθώ; Δεν γινόταν οι γονείς μου να μη με έφερναν στον κόσμο;». Ο ταλαίπωρος αναρωτιέται κάτι βασικό για τον ίδιο, κι όμως φιλοσοφεί, ακόμα κι αν δεν το καταλαβαίνει, ακριβώς όπως η γνωστή φιγούρα του Μολιέρου δεν κατάλαβε ποτέ ότι μιλούσε σε πρόζα.

Ιδού μερικά άλλα ερωτήματα, κατά βάση φιλοσοφικά, που ακόμα και οι φυσιολογικοί άνθρωποι θέτουν στον εαυτό τους: Υπάρχει δικαιοσύνη σε αυτόν τον κόσμο; Γιατί πρέπει να υποφέρουμε; Υπάρχει μετά θάνατον ζωή όπου θα αποζημιωθώ για τα βάσανά μου; Ο σύντροφός μου μού φαίνεται ο πιο όμορφος στον κόσμο, αλλά τι είναι η ομορφιά; Είναι καλύτερα να είμαστε όλοι ίδιοι ή να ανταμείβεται ο καθένας για τα προτερήματά του; Μία ορθή γωνία έχει ενενήντα μοίρες, και το πιστεύω, αλλά είναι εξίσου αλήθεια ότι όλοι οι άνθρωποι είναι θνητοί, ή μήπως θα αρκούσε ένας αθάνατος για να καταρρίψει αυτή την πεποίθηση; Αν εξωγήινοι έρχονταν στη Γη με έναν ιπτάμενο δίσκο, θα πίστευαν και αυτοί ότι μία ορθή γωνία έχει ενενήντα μοίρες; Τα ζώα έχουν ψυχή; Εγώ έχω; Και τι είναι η ψυχή; Και που βρίσκεται; Και τι είναι η μνήμη, δεδομένου ότι αν κάποιος χάσει εξ ολοκλήρου τη μνήμη του, μοιάζει να μην έχει πια ούτε ψυχή; Γιατί κλαίω με όσα συμβαίνουν σε πρόσωπα της μυθοπλασίας, παρόλο που ξέρω ότι είναι ψέματα; Είναι καλύτερα να πλουτίσει κανείς ξαποστέλνοντας όλους τους άλλους ή να ζει αλτρουιστικά; Λένε ότι ένας χοίρος είναι εξυπνότερος από ένα σκυλί· τότε εγώ γιατί προτιμώ να βγάζω βόλτα τον σκύλο; Έχει να κάνει με τη φιλία, την αγάπη, την ταύτιση; Και τι είναι η φιλία, η αγάπη, η ταύτιση; Γιατί πιστεύω ότι ο άνθρωπος που αγαπώ είναι τέλειος, ο καλύτερος απ’ όλους· αν ήμουν σε άλλο γραφείο ή ζούσα σε άλλη πόλη θα είχα αγαπήσει κάποιον άλλον; Τι διαφορά έχει να αποδεικνύεις σε κάποιον με τεκμήρια μία μαθηματική αλήθεια (για παράδειγμα το Πυθαγόρειο θεώρημα) και να πείθεις κάποιον (για παράδειγμα να ψηφίσει ένα συγκεκριμένο κόμμα και όχι ένα άλλο); Αν η απόδειξη ενός θεωρήματος μας φαίνεται «λογική», το να πειστούμε για την ψήφο μας εξαρτάται από επιλογές «μη λογικές»; Ή από επιλογές απλώς «εύλογες»; Η απόδειξη του θεωρήματος δεν κάνει επίκληση στο συναίσθημα, ενώ η απόφαση της ψήφου βασίζεται πέρα απ’ όλα τα άλλα σε προτιμήσεις, αισθήματα, συναισθήματα, θα πρέπει άρα να έχω μεγαλύτερη εμπιστοσύνη στους μαθηματικούς (στους τεχνικούς) απ’ ό,τι στους πολιτικούς; Τι διαφορές υπάρχουν μεταξύ της λογικής, της νόησης, του συναισθήματος, της πεποίθησης, των προτιμήσεων, των επιλογών από συνήθεια; Σε τι βαθμό το σώμα μας επεμβαίνει στον εγκέφαλό μας;

Θα μπορούσαμε να συνεχίσουμε επ’ άπειρον: είναι όλα φιλοσοφικά ερωτήματα και δεν χρειάζεται να είναι κανείς καθηγητής φιλοσοφίας για να τα διατυπώσει. Τα φιλοσοφικά ερωτήματα αφορούν τον καθένα από εμάς.

Φυσικά, μπορείτε να αποφασίσετε ότι όλα αυτά τα ερωτήματα είναι χάσιμο χρόνου και ότι μπορούμε να ζήσουμε μια χαρά διασκεδάζοντας, βγάζοντας χρήματα ή πεθαίνοντας της πείνας χωρίς αυτά να μας επηρεάσουν. Αλλά, πέραν του ότι ορισμένοι άνθρωποι δεν μπορούν να αντισταθούν στην έλξη προς αυτά τα ερωτήματα, καθ’ όλη τη διάρκεια της ιστορίας αυτά τα «ασήμαντα» ερωτήματα καθόρισαν τον τρόπο ζωής μας, ώθησαν ομάδες σε θρησκευτικούς πολέμους, επηρέασαν ριζικά τις έρευνες των επιστημόνων, καθόρισαν τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τη ζωή, τη διασκέδαση, το κέρδος και τα βάσανά μας, ακόμα και αυτών που δεν το αντιλήφθηκαν ποτέ.


Από:http://eranistis.net/wordpress/2018/01/28/%CE%BF%CF%85%CE%BC%CF%80%CE%AD%CF%81%CF%84%CE%BF-%CE%AD%CE%BA%CE%BF-%CF%84%CE%B9-%CE%B5%CE%AF%CE%BD%CE%B1%CE%B9-%CE%B7-%CF%86%CE%B9%CE%BB%CE%BF%CF%83%CE%BF%CF%86%CE%AF%CE%B1/

Περί ειδικών και ειδικοτήτων…


Περί ειδικών και ειδικοτήτων

Ένας σοβαρός ιστορικός μπορεί με βεβαιότητα να προσδιορίσει τη στιγμή που εμφανίστηκαν στην ανθρώπινη κοινωνία οι ειδικοί και οι ειδικότητες. Και ίσως ο ιστορικός αυτός μπορεί να μας εξηγήσει τι εμφανίστηκε πρώτα: η ειδικότητα ή ο ειδικός.

Επειδή, κοιτώντας και νιώθοντας έκπληξη από το κόσμο, εμείς οι Ζαπατίστας έχουμε δει πως πολύ συχνά οι άνθρωποι ορίζουν την άγνοια και την κοντοφθαλμία τους ως μια ειδικότητα και αποκαλούν τους εαυτούς τους ως ειδικούς. Και επευφημούνται και είναι σεβαστοί και πληρώνονται καλά και τελετές γίνονται προς τιμή τους.

Δεν καταλαβαίνουμε. Για εμάς, κάποιος με περιορισμένη γνώση είναι κάποιος που πρέπει να παρακινήσει τον εαυτό του να μάθει περισσότερα. Στα πανεπιστήμια όμως αποδεικνύεται πως όσο λιγότερα γνωρίζεις, τόσο μεγαλύτερες ερευνητικές επιχορηγήσεις παίρνεις.

Ο γέρο Antonio, ένα από εκείνα τα πρωινά που μας εξέπληξε πηγαίνοντας προς τα κάτω, γέλασε με αυτό όταν του το είπα και είπε πως παλιά, οι πρώτοι θεοί, εκείνοι που γέννησαν το κόσμο, ήταν ειδικοί στις ειδικότητες.

Είναι γνωστό όμως πως τα όρια μας για τη πνευματική παραγωγή είναι εγκυκλοπαιδικά, για αυτό θα θέλαμε να μιλήσουμε για ένα ιδιαίτερο είδος ειδικών: τους επαγγελματίες πολιτικούς.

Αργότερα στο φεστιβάλ αυτό, αύριο νομίζω, θα έχουμε την ευκαιρία να ακούσουμε – με τη φωνή του επαναστατημένου Αντισυνταγματάρχη Moises – κάποιες περιγραφές των εσωτερικών πολιτικών εργασιών στις κοινότητες των Ζαπατίστας.

Μια από αυτές τις πολιτικές διαδικασίες, όχι η μόνη, είναι η διοικητική δουλειά υπάρχει επίσης, για παράδειγμα, πολιτική δουλειά για τις γυναίκες Ζαπατίστας – που θα μας πει η διοικητής Hortansia – και άλλη πολλή περισσότερη.

Και αποδεικνύεται πως αυτή η δουλειά δεν είναι μόνο δίχως αμοιβή, δεν θεωρείται ειδικότητα. Με άλλα λόγια, κάποιος που είναι πρόεδρος αυτόνομης κοινότητας μια μέρα, την προηγούμενη μέρα ήταν στα χωράφια, ή στην φυτεία καφέ, φυτεύοντας ή μαζεύοντας. Πολλοί από τους Ζαπατίστας ηγέτες δεν πήγαν καν στο σχολείο ή δε γνωρίζουν καν να μιλήσουν Ισπανικά, με άλλα λόγια δεν είναι ειδικοί σε τίποτα, πόσο μάλλον στη πολιτική.

Παρόλα αυτά όμως, οι αυτόνομες κοινότητές μας έχουν μεγαλύτερη πρόοδο στην υγεία, την εκπαίδευση, τη στέγαση και τη διατροφή από τις επίσημες κοινότητες που κυβερνώνται από επαγγελματίες πολιτικούς, από εξειδικευμένους πολιτικούς.

Τέλος πάντων, θα περιμένουμε τις κουβέντες από τους συντρόφους μου για να προσπαθήσετε να μας καταλάβετε. Αυτή τη στιγμή, θέλω μόνο να δείξω μερικές από τις αδυναμίες μας να καταλάβουμε τις πολιτικές διαδικασίες από πάνω, τουλάχιστον στο Μεξικό.

Για παράδειγμα, δεν καταλαβαίνουμε  πως αποφασίζεται, ψηφίζεται και γίνεται νόμος οι βουλευτές να παίρνουν περισσότερα χρήματα από τους εργάτες στην οικοδομή. Γιατί οι εργάτες στην οικοδομή κάνουν κάτι: δουλεύουν, φτιάχνουν σπίτια, τοίχους, κτίρια. Και ξέρουν πως να φτιάξουν το χαρμάνι, να βάλουν τα τούβλα ή τους πλίθους.

Εδώ για παράδειγμα, έχετε αυτό το αμφιθέατρο που είμαστε μέσα. Περισσότεροι άνθρωποι χωράνε εδώ μέσα από ότι στο Δημοτικό Θέατρο εδώ στο Σαν Κριστομπάλ ντε λας Κάσας, και μου λένε πως χτίστηκε – από το σχεδιασμό του ως την ολοκλήρωσή του – από χέρια ιθαγενών. Το πάτωμα, τα επίπεδα, οι τοίχοι, οι πόρτες και τα παράθυρα, οι σιδηροκατασκευές και οι ηλεκτρικές εγκαταστάσεις έγιναν από μη ειδικούς, αυτόχθονες ανθρώπους, που είναι σύντροφοι στην Άλλη Εκστρατεία.

Ας πάμε πίσω στο στους εργάτες στις οικοδομές, δουλεύουν. Αλλά οι βουλευτές… οι βουλευτές… μπορεί, ίσως κάποιος να μας πει τι κάνουν οι βουλευτές; Ή οι γερουσιαστές; Ή οι υπουργοί;

Πριν λίγο καιρό μόλις, ακούσαμε ένα υπουργό να λέει πως η οικονομική κρίση, που τραβάει για πολλά χρόνια, δεν ήταν τίποτα περισσότερο από ένα κοινό κρυολόγημα.

Σκεφτήκαμε λοιπόν, ο υπουργός είναι σα το γιατρό που κάνει διάγνωση σε μια αρρώστια. Αναρωτηθήκαμε όμως γιατί κάποιος, με ελάχιστη έστω, κοινή λογική να πληρώσει ένα γιατρό που λέει πως κάποιος έχει κρυολόγημα και αποδεικνύεται πως έχει πνευμονία και ο γιατρός δίνει τσάι με φύλλα λεμονιάς για να νιώσει σαν καινούριος. Φαίνεται όμως πως ο υπουργός της κυβέρνησης πληρώνεται καλά, και πως πρέπει να βγάλει πολλά χρήματα.

Κάποιος θα μας πει πως οι βουλευτές και οι γερουσιαστές φτιάχνουν νόμους και πως οι υπουργοί του κράτους φροντίζουν για την εφαρμογή τους. ΟΚ. Πόσο κόστισε στο κράτος να κάνει, για παράδειγμα, την αντιμεταρρύθμιση για τους ιθαγενείς που παραβίασε τη Συμφωνία του Σαν Αντρές.

Και πολλούς μήνες πριν, ένας βουλευτής των σοσιαλδημοκρατών, όταν ρωτήθηκε γιατί ψήφισε υπέρ ενός παράλογου και άδικου νόμου (όπως η πλειονότητα των νόμων στο Μεξικό), είπε για να υπερασπιστεί τον εαυτό του… πως δεν το είχε διαβάσει!

Και μετά στη συζήτηση για το πετρέλαιο στο κεντρικό νευρικό σύστημα της χώρας (δηλαδή στα μέσα), δεν ήταν η κυβέρνηση Calderón που δήλωσε πως δεν θα λάβει υπόψιν το λαό γιατί ήταν κάτι που μόνο οι ειδικοί καταλάβαιναν; Και το δήθεν κίνημα υπεράσπισης του πετρελαϊκού τομέα δεν έκανε το ίδιο όταν εμπιστεύτηκε μια ομάδα ειδικών να συντάξει τη πρότασή του;

Η εξειδίκευση είναι, σύμφωνα με εμάς, μια μορφή ιδιωτικής ιδιοκτησίας της γνώσης.

Αυτοί που ξέρουν κάτι, το φυλάνε και – το κάνουν περίπλοκο σε τέτοιο βαθμό που να μοιάζει εξωπραγματικό και αδύνατο, κάτι που μόνο λίγοι μπορούν να έχουν πρόσβαση σε αυτό – αρνούνται να το μοιραστούν. Και η πρόφαση είναι η εξειδίκευση.

Είναι σαν τους μάγους της γνώσης, σαν τους παλιούς ιερείς που ειδικεύονταν στο να μιλάνε με τους θεούς. Και οι άνθρωποι πιστεύουν ότι και αν πουν.

Και αυτό συμβαίνει στη σύγχρονη κοινωνία, που λέει σε εμάς τους αυτόχθονες ανθρώπους πως είμαστε οι οπισθοδρομικοί, οι αμόρφωτοι, οι απολίτιστοι.

Στη μεγάλη μας διαδρομή μέσα το Μεξικό των από κάτω, είχαμε την ευκαιρία να συναντήσουμε κατ’ ιδίαν άλλους ιθαγενείς λαούς σε αυτή την ήπειρο. Από τους Μάγιας στη Χερσόνησο Γιουκατάν στους Κουμιάι στη Μπάχα της Καλιφόρνια, από τους Πουρεπέτσα, τους Νάουα και τους Ουιξαριτάρι στον Ειρηνικό Ωκεανό στους Κίκαπου στη Κοαουίλα.

Μέρος αυτών που βλέπουμε θα εξηγηθεί καλύτερα από τους συντρόφους του Εθνικού Κογκρέσου Αυτοχθόνων, Carlos Gonzáles και Juan Chávez, όταν μας συνοδέψουν στο τραπέζι εδώ. Θέλω μόνο να σημειώσω μερικές μόνο σκέψεις πάνω στο ζήτημα της γνώσης και των Ινδιάνικων λαών.

  • Στις συναντήσεις πριν την Ηπειρωτικής Συγκέντρωσης των Ιθαγενών Λαών της Αμερικής1, οι διαφορετικές κουλτούρες των Ινδιάνων αρχηγών δεν συναγωνιζόταν για την κυριαρχία ή την ιεραρχία. Δίχως προφανή δυσκολία, αναγνώρισαν τη διαφορά και καθιέρωσαν ένα είδος συμφωνίας μέσα από την οποία σέβονται ο ένας τον άλλο

Από την άλλη, όταν δυο διαφορετικές αντιλήψεις της πραγματικότητας – δηλαδή δυο κουλτούρες – έρχονται απέναντι η μια από την άλλη στη σύγχρονη κοινωνία, το θέμα της κυριαρχίας της μιας πάνω στην άλλη προκύπτει, ένα ζήτημα που λύνεται σπάνια δίχως την προσφυγή στη βία.

Λένε όμως πως εμείς οι Ινδιάνοι είμαστε οι άγριοι.

  • Όταν ο κόσμος των λαντίνων ή των μεστίζο2 συναντά το κόσμο των αυτοχθόνων μέσα στη γη των δεύτερων, οι πρώτοι αναπτύσσουν αυτό που εμείς οι Ζαπατίστας αποκαλούμε το «σύνδρομο του ευαγγελιστή». Δε ξέρω αν κληρονομήθηκε από τους πρώτους Ισπανούς κατακτητές και ιεραποστόλους, αλλά οι λαντίνοι και οι μεστίζο τείνουν από φυσικού τους να παίρνουν τη θέση του δασκάλου και του βοηθού. Λόγω μιας παράξενης λογικής, την οποία δεν κατανοούμε, θεωρείται αυτονόητο πως η κουλτούρα των μεστίζο και των λαντίνων είναι ανώτερη αυτής των ιθαγενών σε εύρος και βάθος σοφίας και γνώσης. Όταν όμως αυτή η επαφή μεταξύ των διαφορετικών πολιτισμών γίνεται σε αστική περιοχή, οι λαντίνοι και οι μεστίζο παίρνουν μια αμυντική και καχύποπτοι στάση ή μια στάση περιφρόνησης και αηδίας όταν είναι γύρω από αυτόχθονες ανθρώπους. Οι αυτόχθονες είναι οπισθοδρομικοί και παράξενοι.

Αντίθετα, όταν οι αυτόχθονες συναντούν ή ανακαλύπτουν μια διαφορετική κουλτούρα έξω από τη περιοχή τους, προσπαθούν από φυσικού τους να την κατανοήσουν και δε προσπαθούν να καθιερώσουν μια σχέση κυρίαρχου/κυριαρχούμενου. Και όταν γίνεται μέσα στη περιοχή τους, οι αυτόχθονες παίρνουν μια στάση περίεργης δυσπιστίας και θερμής υπεράσπισης της ανεξαρτησίας τους.

«Ήρθα να δω σε τι μπορώ να βοηθήσω», λένε συνήθως οι μεστίζο όταν φτάνουν σε μια κοινότητα αυτοχθόνων. Και μάλλον νοιώθουν έκπληξη όταν, αντί να του βάζουμε  να διδάσκουν ή να καθοδηγούν ή να διοικούν, στέλνονται να μαζέψουν ξύλα, ή να κουβαλήσουν νερό ή να καθαρίσουν τα χωράφια. Δεν θα ήταν πολύ περίεργο για τους ιθαγενείς να απαντήσουν, «Και ποιος σου είπε πως χρειαζόμαστε τη βοήθειά σου;»

Μπορεί να υπάρχουν κάποιες περιπτώσεις, αλλά ως τώρα δε ξέρουμε κάποια περίπτωση κάποιου που να έχει πάει σε μια κοινότητα αυτοχθόνων και να είπε, «Ήρθα για να με βοηθήσετε»

  1. Έλαβε χώρα στο Βικάμ της Σονόρα μεταξύ 11 και 14 Οκτωβρίου 2007
  2. Εξισπανισμένοι ιθαγενείς και μικτής ινδιάνικης και ευρωπαϊκής καταγωγής

Το κείμενο είναι απόσπασμα από το βιβλίο The Zapatistas’ Dignified Rage: Final Public Speeches of Subcommander Marcos (AK Press, 2018)