Ιστορική Νομοτέλεια και Απελευθέρωση-Βασικές αρχές του νέου ιστορικού-διαλεκτικού υλισμού…


1. Ιστορική Νομοτέλεια
  Το κλειδί της ανθρώπινης ιστορίας είναι η τάση απελευθέρωσης των ανθρώπων από τα προδεδομένα φυσικά δεσμά, η τάση κοινωνικοποίησης του φυσικού-βιολογικούη μετατροπή της φυσικής αναγκαιότητας σε ελευθερία και ενδεχομενικότητα. Από την κατασκευή του πρώτου εργαλείου και το πρώτο προφυλακτικό, μέχρι το ρουχισμό, την εκβιομηχάνιση και το ταξίδι στο φεγγάρι, από τον πρώτο άνθρωπο μέχρι τη δυνατότητα του μετα-ανθρώπινου cyborg, το πέρασμα από από την αναγκαιότητα στην ελευθερία είναι ολοφάνερο, αν κανείς παρατηρήσει την παγκόσμια ανθρώπινη ιστορία, ακόμη και αν λάβει υπόψη της ανισομετρίες, τις οπισθοδρομικές καταστροφές αλλά και τις πολιτισμικές ιδιορρυθμίες της κάθε κοινότηας.
  Υπό αυτή την έννοια, για παράδειγμα, η ενδεχομενοποίηση του »βιολογικού» από το »κοινωνικό φύλο», η απελευθέρωση της σεξουαλικότητας από τον σκοπό της αναπαραγωγής κ.ο.κ, αποτελούν μια στιγμή αυτής της ευρύτερης λογικο-ιστορικής κίνησης. Η ιστορική επίγνωση που έφερε, λ.χ, ο Φουκώ με την »Ιστορία της Σεξουαλικότητας», ήταν κατά ένα μέρος της πρόοδος της γνώσης, στο βαθμό που
κατέστησε ορατό και ανέδειξε ως ενδεχόμενο αυτό που θεωρούνταν από την κυρίαρχη ιδεολογία ως σεξουαλικά και φυσικά αναγκαίο.
  Υπάρχει, με άλλα λόγια, στην ανθρώπινη ιστορία ένας ντετερμινισμός της επικράτησης του μη ντετερμινιστικού. Αυτή θα ήταν και η τελευταία Φιλοσοφία της Ιστορίας. Μια Φιλοσοφία της Ιστορίας που αναγνωρίζει το φυσικο-ιστορικό νόμο της κατάκτησης μιας ελευθερίας πέρα από τον φυσικο-ιστορικό νόμο. 
  Ωστόσο, θα πρέπει να προβούμε σε δύο αναγκαίες διευκρινίσεις, οι οποίες κατά τη γνώμη μας δεν γίνονται με σαφή τρόπο τόσο στη λογική-ιστορική διαλεκτική του Χέγκελ, όσο και στον ιστορικό-διαλεκτικό υλισμό των Μάρξ-Ένγκελς

α) Η νομοτελής κίνηση της ιστορίας δεν αφορά απλά τους αντικειμενικούς παράγοντες έναντι του υποκειμενικού παράγοντα, αλλά αφορά, πάνω από όλα, τη νομοτελή και αντικειμενική ανάπτυξη του ίδιου του υποκειμενικού παράγοντα, αλλά και την νομοτελή υποκειμενοποίηση-ενδεχομενικοποίηση των αντικειμενικών συνθηκών, τη μετατροπή τους δηλαδή από εξω-υποκειμενικές σε υποκειμενικά τεθειμένες. Πέρα, δηλαδή, από μια αφελή και αφηρημένη διαλεκτική αντικειμενικών-υποκειμενικών συνθηκών, στην οποία, τάχα, »οι αντικειμενικές συνθήκες είναι υπερώριμες», ενώ »ο υποκειμενικός παράγοντας παραμένει ανώριμος», εκείνο που θα πρέπει να συλλάβουμε, και στο οποίο θα αναφερθούμε παρακάτω, είναι η αντικειμενικά προσδιορισμένη ανάπτυξη του ίδιου του υποκειμένου, και, αντίστροφα, ο αναπτυσσόμενος υποκειμενικός καθορισμός του αντικειμενικού. Όχι στη μοναδικότητα που διακρίνει καθένα και καθεμία, αλλά στα μορφολογικά χαρακτηριστικά των υποκειμένων που εμφανώς και με κατανοητό τρόπο μεταβάλλονται διαχρονικά ανάλογα με τις υλικές συνθήκες ζωής τους.
β) Απελευθέρωση από τα φυσικά δεσμά δεν σημαίνει, αναγκαστικά, πέρασμα από τον καπιταλιστικό στον κομμουνιστικό τρόπο παραγωγής. Οι μαρξιστές συχνά το επισημαίνουν αυτό, όμως δεν εξηγούν το γιατί, μένοντας στη προφάνεια των ορίων κάθε ιστορικής νομοτέλειας μπροστά στον ανθρώπινο παράγοντα. Η απάντηση είναι, πολύ απλά, ότι ελευθερία από τα φυσικο-ιστορικά δεσμά μπορεί να σημαίνει και αυτοκαταστροφή, και αυτοκτονία, μπορεί να σημαίνει και παραλήρημα. Το γεγονός αυτό, το οποίο είχε υποτιμήσει ο Χέγκελ, το προσέγγισαν οι Μάρξ-Ένγκελς, αλλά, πολύ περισσότερο, το συνέλαβαν οι Λακάν και Ντελέζ-Γκουαταρί, αναλύοντας τον ανθρώπινο ψυχισμό, και ειδικά την ιδιότυπη »αυτο-νομία» της σχιζοφρένειας, και βέβαια ο Αντόρνο, υποστηρίζοντας την ιστορική γραμμή που συνδέει τη πρώτη σφενδόνα με τα πυρηνικά όπλα. Η »απελευθέρωση» από το φυσικά και βιολογικά αναγκαίο της αυτοσυντήρησης, αλλά και η απελευθέρωση από την προδεδομένη ιστορική παράδοση, μπορεί να οδηγεί στην ολοκληρωτική συντριβή της ανθρωπότητας. Ακριβώς αυτό σημαίνει, στη πραγματικότητα, ελευθερία από τα φυσικά-βιολογικά δεσμά. Να μπορείς να αρνηθείς ακόμα και την αυτοσυντήρηση, αλλά και να μπορείς να επιμείνεις σε αυτή. Να μπορείς να διαλέξεις την πυρηνική καταστροφή της ανθρωπότητας με καπιταλισμό, και όχι το πέρασμα στον κομμουνισμό. Αλλά και να μπορείς να επιλέξεις, τελικά, τον κομμουνισμό. Φυσικά, σε μια ταξική κοινωνία, δεν »διαλέγουν» όλες οι τάξεις το ίδιο. Όμως, στο βαθμό που οι υποτελείς αναγνωρίζουν και νομιμοποιούν τις κατεστημένες εξουσίες της κυρίαρχης τάξης, αναγνωρίζουν και το γενικό προνόμιό της να κυβερνά και να αποφασίζει για το μέλλον της ανθρωπότητας.
  Προχωρώντας, ας δούμε τί μπορεί να σημαίνει, πιο συγκεκριμένα και ιστορικά, το πέρασμα από την αναγκαιότητα στην ελευθερία.
2. Τεχνολογία και Επιθυμία-
Η Επιθυμητική Παραγωγή Αγαθών
  Τοποθετούμενος στο σύνορο ανάμεσα στη φύση και την κοινωνία, ο κλασικός ιστορικός υλισμός των Μάρξ-Ένγκελς υποστηρίζει ότι η φυσικο-ιστορική κίνηση της ανθρωπότητας χαρακτηρίζεται από την ανάπτυξη των »παραγωγικών δυνάμεων», που ορίζονται ως η παραγωγική σχέση του ανθρώπου με τη φύση. Παρακάμπτοντας προσωρινά το ερώτημα της προτεραιότητας των παραγωγικών σχέσεων ή των παραγωγικών δυνάμεων, τί είναι άραγε, αυτό, που ωθεί τους ανθρώπους στην ανάπτυξη των παραγωγικών δυνάμεων; 
  Η απάντηση είναι αυτή που δόθηκε πριν, το πέρασμα από την αναγκαιότητα στην ελευθερία, η απελευθέρωση από τα φυσικο-ιστορικά δεσμά. Η συγκεκριμένη ιστορικά μορφή της απάντησης, δεν θα μπορούσε να είναι άλλη, από τον »πολλαπλασιασμό των αναγκών» ή τον μετασχηματισμό των φυσικών-βιολογικών αναγκών σε κοινωνικά διαμεσολαβημένες επιθυμίες. Αν οι άνθρωποι αρκούνταν στην απλή οργανική τους επιβίωση και αναπαραγωγή,δεν θα υπήρχε κίνητρο περαιτέρω ανάπτυξης της τεχνολογίας και των τεχνικών παραγωγικών μέσων, όπως δεν θα υπήρχε κίνητρο ανάπτυξης των εργασιακών τους δεξιοτήτων καθώς και νέων μορφών κατανάλωσης, φαινόμενα που μάλιστα παρατηρούνται πριν την εμφάνιση των ταξικών κοινωνιών, έστω και σε μικρότερο βαθμό.
  Βασική θέση που λείπει από τον κλασικό ιστορικό υλισμό, ενώ εντοπίζεται σε αυτόν σε λανθάνουσα μορφή, είναι λοιπόν η αμοιβαία ενισχυόμενη ανάπτυξη τεχνολογίας-επιθυμίας, η ποσοτική και ποιοτική ανάπτυξη, δηλαδή, τηςεπιθυμητικής παραγωγής αγαθών πέραν του φυσικά και βιολογικά αναγκαίου για την οργανική επιβίωση.
 
3. Στάδια της Επιθυμητικής Παραγωγής
  Η ανάπτυξη της επιθυμητικής παραγωγής διαμορφώνει κοινωνικο-ιστορικά στάδια παραγωγής και κατανάλωσης. Στην ανθρώπινη ιστορία, παρατηρούνται ευδιάκριτα τρία τέτοια στάδια. Η κυριαρχία της πρωτογενούς, αγροτικής παραγωγής, η κυριαρχία της δευτερογενούς, βιομηχανικής παραγωγής, και η κυριαρχία της τριτογενούς παραγωγής υπηρεσιών, αντιστοιχούν σε ένα πρωτογενές, ένα δευτερογενές, και ένα τριτογενές στάδιο κατανάλωσης. Από το πρωτογενή στον δευτερογενή τομέα, από το δευτερογενή στον τριτογενή τομέα παραγωγής, με τα αντίστοιχα κάθε φορά πρότυπα κατανάλωσης. Πρόκειται για μία από τις πιο εύλογες υποθέσεις κοινωνικο-ιστορικής νομοτέλειας, βλ. και εδώ https://bestimmung.blogspot.gr/2014/12/blog-post_15.html. Η τεχνολογική και παραγωγική καινοτομία φέρνει και επιθυμητική καινοτομία, και το αντίστροφο. Όσο πιο ανεπτυγμένη οικονομικά είναι μια χώρα, τόσο πραγματοποιείται ένα πέρασμα από τις πλέον βασικές, αλλά κορεσμένες ανάγκες-αγαθά, στις πιο καινοφανείς, ακόραστες επιθυμίες-αγαθά. Άρα, αυτή η δομική αλλαγή της ζήτησης προκαλεί δομικό μετασχηματισμό της παραγωγής, και το αντίστροφο.

Μεταξύ άλλων έργων, στο  βιβλίο του Reto Foellmi, Consumption Structure and Macroeconomics: Structural Change and the Relationship Between Inequality and Growthυποστηρίζεται πως οι δομές κατανάλωσης είναι δομές ιεραρχημένων προτιμήσεων, από τις πιο βασικές ανάγκες (φαί, νερό κλπ), στις πιο »πολυτελείς» επιθυμίες, και πως διαγράφεται διαχρονικά μια μακρο-οικονομική κίνηση από τα »βασικά αγαθά» προς τα »αγαθά πολυτελείας», μέσω του μηχανισμού κορεσμού των ιεραρχικά βασικότερων προτιμήσεων και την ικανοποίηση των όλο και λιγότερο (βιολογικά) βασικών, νεο-δημιουργούμενων «πολυτελών» προτιμήσεων. Ο στατιστικολόγος Ένγκελ (»καμπύλη του Ένγκελ»), υποστήριξε πρώτος ότι όσο αυξάνεται το εισόδημα, τόσο μειώνεται η αναλογία της δαπάνης για τροφή σε αυτό. Γενικεύοντας, αυτό αφορά όλες τις »βασικές ανάγκες», η αναλογία των οποίων στο εισόδημα μειώνεται όσο το εισόδημα αυξάνεται, πράγμα που σημαίνει την αύξηση του σχετικού βάρους των »αγαθών πολυτελείας». Η θέση αυτή, η οποία σε διάφορες παραλλαγές υποστηρίχθηκε από τον Πλάτωνα μέχρι και άλλους σύγχρονους μη οικονομολόγους, θεωρείται σήμερα ένα από τα πιο στέρεα, εμπειρικά θεμελιωμένα θεωρήματα της οικονομικής επιστήμης.

Επομένως, η ιστορία των τρόπων παραγωγής και κατανάλωσης έχει τρία ξεκάθαρα στάδια, ή κύματα, όπως τα ονόμαζε ο Toffler, και υπάρχει μια μεγάλη βιβλιογραφία να στηρίξει αυτή την απλή υπόθεση, την οποία το επόμενο διάστημα θα προσπαθήσουμε να καταρτίσουμε.

Αναζητώντας μια Επιστημονική Βάση
  Κάθε αντίληψη της ιστορίας, οφείλει μια τοποθέτηση και μια απάντηση στο ερώτημα “τί είναι άνθρωπος”. Ακόμα και η απάντηση “ο άνθρωπος δεν είναι τίποτα”, “δεν υπάρχει ανθρώπινη φύση”, κ.ο.κ, αποτελεί οντολογική δέσμευση και ισχυρισμό για το πώς η πραγματικότητα του ανθρώπου όντως είναι. Η απάντηση στο ανθρωπολογικό ερώτημα καθορίζει τη σύλληψη της κοινωνίας των ανθρώπων στη συγχρονική και τη διαχρονική της διάσταση. Το ερώτημα τί είναι άνθρωπος είναι ένα οντολογικό ερώτημα, που τοποθετείται στην τομή των οντολογικών περιοχών του φυσικού-οργανικού και του ψυχικού-κοινωνικού κόσμου. Επομένως, κάθε ανθρωπολογική τοποθέτηση προϋποθέτει μια οντολογική τοποθέτηση. Με τη σειρά της, κάθε οντολογική τοποθέτηση προϋποθέτει τη διάκριση οντολογικών περιοχών (φυσικό, βιοψυχικό, κοινωνικό επίπεδο), αλλά και μια γενική λογική κατανόησης και ιεράρχισης των διαφορετικών επιπέδων, μια Επιστήμη των επιμέρους Επιστημών. Τέλος, η πρόσβαση σε αυτή την Επιστήμη των Επιστημών, την Επιστήμη της Λογικής, πρέπει να εξηγηθεί φαινομενολογικά, εκκινώντας από τη βιωμένη εμπειρία και αναπτύσσοντας τη γνώση μέχρι το επίπεδο της γενικής Επιστήμης της Λογικής (βλ. εδώhttps://bestimmung.blogspot.gr/2013/06/1.html).
  Συνεπώς, από μια Φαινομενολογία που οδηγεί από τη βιωμένη εμπειρία στην Επιστήμη της Λογικής, μεταβαίνουμε στα γνωστικά αντικείμενα της Φύσης και της Κοινωνίας. Το πέρασμα από τη Φύση στην Κοινωνία γίνεται με τις κατηγορίες του Έμβιου και του ειδικά ανθρώπινου έμβιου, σε μια οντολογική ιεραρχία στην οποία κάθε επίπεδο προϋποθέτει και περιέχει τα προηγούμενα, καθώς δεν υπάρχει κοινωνιολογική γνώση δίχως βιοψυχική γνώση, βιοψυχική γνώση δίχως γνώση της χημείας και της φυσικής, κ.ο.κ. Η πορεία που περιγράφουμε, δεν είναι άλλη από τη συλλογιστική του Γερμανικού Ιδεαλισμού, μέχρι τον Χέγκελ, αλλά και από τη συλλογιστική της φιλοσοφίας των Ντελέζ-Γκουαταρί.
  Πέρα από τους επιμέρους επιστημονικούς κλάδους, όσον αφορά τη Λογική, την ανθρώπινη φυσιολογία και την ανθρωπολογία, μεγάλα επιτεύγματα έχουν υπάρξει τον τελευταίο αιώνα από τη σύγχρονη, συμβολική λογική, και τις επιστήμες του ανθρώπου, με πλέον αναπτυσσόμενο κλάδο τη νευροβιολογία. Η θέση περί της λογικής μορφής της ιστορικής κίνησης και η θέση περί της εγγενούς ανθρώπινης τάσης προς απελευθέρωση με ανάπτυξη της τεχνολογίας και της επιθυμίας, θα πρέπει να θεμελιωθούν σε επιστημονική βάση, και, όπως φαίνεται, κάτι τέτοιο είναι εφικτό, στο βαθμό που προοδεύει η γνώση μας για την ειδικά ανθρώπινη νευροβιολογική κατασκευή, την ομοιότητα και την ανομοιότητα των ανθρώπων σε σχέση με τα ζώα, την τομή της έμβιας ύλης έναντι των αβιοτικών παραγόντων κ.ο.κ. 
.
Ο ρόλος της συνειδητής παρέμβασης στην Ιστορία και η πάλη των τάξεων
  Ταυτολογικά, η ταξική πάλη δεν είναι ο κινητήρας της ιστορίας πριν την εμφάνιση των τάξεων και του Κράτους. Αν δεχτούμε ότι ιστορία, έστω και ως »προ-ιστορία», υπήρξε πριν τις τάξεις, τότε η ταξική πάλη προβάλλει ως μια ειδική περίπτωση του γενικότερου κινητήρα της ιστορικής κίνησης. Η ταξική πάλη είναι ένας ανταγωνισμός μεταξύ των ανθρώπων και τάξεων για την απελευθέρωση από τα φυσικά-βιολογικά δεσμά, υπό τον όρο της υλικής κυριαρχίας και εκμετάλλευσης ανθρώπου από άνθρωπο. Το πώς και το γιατί γεννήθηκαν οι τάξεις και το Κράτος, αποτελεί ζήτημα της ιστορικής ανθρωπολογίας, αλλά και επιμέρους, κομβικό ζήτημα της φιλοσοφίας της ιστορίας.
  Αν ο ρόλος της συνειδητής παρέμβασης στην ιστορία και της πάλης των τάξεων δεν είναι να αποδέχεται ή να αρνείται το βασικό κινητήρα της ιστορικής κίνησης, τότε ποιός είναι? Ο ρόλος της συνειδητής παρέμβασης στην ιστορία είναι η επιβράδυνση και η επιτάχυνση των υπαρχουσών τάσεων, και η στράτευση με τη μία ή την άλλη ιστορική δυνατότητα και πραγμάτωση της ελευθερίας. Τα περιθώρια της ελευθερίας, σε σχέση με τους φυσικούς περιορισμούς διευρύνονται, η ισχύς του υποκειμενικού παράγοντα και η »κυριαρχία πάνω στη φύση» αυξάνεται, για το καλύτερο ή για το χειρότερο. Συνειδητή, βιοπολιτική παρέμβαση στην ιστορία σημαίνει τον αγώνα να προλάβει κανείς, μέσα στο βιολογικό του χρόνο, τη μορφή ζωής και την εκδοχή της ελευθερίας που τον πραγματώνει μοναδικά σαν υποκείμενο. Ανήκοντας στη πλειοψηφική τάξη του εκμεταλλευόμενου εργατικού δυναμικού, αλλά και στο σώμα των διαφόρων μορφών καταπίεσης, η πραγμάτωση αυτή της ελευθερίας δεν μπορεί παρά να σημαίνει τη σύγκρουση με την ταξική-εργασιακή και την κρατική εκμετάλλευση, με την οικειοποίηση και κοινωνικοποίηση  των τεχνολογικών και επιθυμητικών δυνάμεων της ανθρωπότητας.

Ονομάζουμε νέο ιστορικό-διαλεκτικό υλισμό το σώμα γνώσης που αναδύεται από το τρίγωνο Hegel-Marx/Engels-Deleuze/Guattari, από την ιστορική εμπειρία της νίκης και της ήττας των πρώιμων αναρχικών εξεγέρσεων και σοσιαλιστικών επαναστάσεων, και από το καθημερινό βίωμα του προλετάριου εργαζόμενου και καταναλωτή.

 ___________________________________________________________
Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s