don’t believe the hype: social media και μαύρη προπαγάνδα…


Αυτό που επικοινωνείται είναι εντολές και… εκείνοι που τις δίνουν λένε επίσης και τι εννοούν.
Guy Debord, Σχόλια πάνω στην κοινωνία του θεάματος, 1988

Εδώ για να «μιλήσεις» πρέπει να αρνηθείς να επικοινωνήσεις,
και για να «επικοινωνήσεις» πρέπει να αρνηθείς να μιλήσεις…

R. Curcio & A. Franceschini, Σταγόνες ήλιου στη στοιχειωμένη πόλη, 1982

 

– Πιστεύω ότι τα κοινωνικά δίκτυα είναι εργαλεία απελευθέρωσης και χειραφέτησης… Η ελευθερία να επικοινωνείς ανοιχτά και τίμια δεν είναι κάτι που πρέπει να θεωρούμε δεδομένο. Σε χώρες όπου τα παραδοσιακά media είναι εργαλεία ελέγχου, αυτοί οι νέοι και πραγματικά κοινωνικοί δίαυλοι έχουν την δύναμη να αλλάξουν ριζοσπαστικά τον κόσμο μας. Στα μάτια μου, τα κοινωνικά δίκτυα είναι ένα από τα σημαντικότερα παγκόσμια άλματα προς τα εμπρός στην πρόσφατη ιστορία της ανθρωπότητας. Παρέχουν τα μέσα για αυτό-έκφραση και προωθούν την αλληλοκατανόηση. Επιτρέπουν τον ταχύ σχηματισμό δικτύων και προβάλλουν τις κοινές ανθρώπινες αξίες πάνω από τις πολιτιστικές διαφορές. Συνδέουν ανθρώπους, τις ιδέες και τις αξίες τους, με έναν τρόπο πρωτόγνωρο. Από την κινητοποίηση νεαρών ψηφοφόρων στις ΗΠΑ μέχρι τις ρίζες της Αραβικής Άνοιξης στην Μέση Ανατολή, το Twitter, το YouTube, το Facebook κι άλλα δίκτυα, έπαιξαν όχι απλά έναν σημαντικό ρόλο, αλλά τον ρόλο του ενορχηστρωτή…

– Υπάρχει ένα τεράστιο χάσμα λογοδοσίας μεταξύ του τι κάνουν οι εταιρείες τεχνολογίας και του τι επιτρέπεται στο κοινό να γνωρίζει. Εδώ δεν έχουμε να κάνουμε με αποκάλυψη εταιρικών «μυστικών», αλλά με την δυνατότητα να ελέγχουμε την επιρροή που ασκούν τέτοιες εταιρείες, όπου υπερβολικά ισχυροί άντρες, και κάποιες λίγες γυναίκες, έχουν μεγάλη δύναμη στα χέρια τους χωρίς καμία διαφάνεια, πέρα από τις τρίμηνες εκθέσεις κερδών, που είναι έτσι κι αλλιώς αχρείαστα κρυπτογραφικές… Αυτό που αποκάλυψε η κρίση με τις ψεύτικες ειδήσεις στο Facebook είναι ότι πλέουμε σε αχαρτογράφητα νερά. Ποτέ άλλοτε μια ιδιωτική εταιρεία δεν είχε τέτοια άμεση  εξουσία πάνω στον τρόπο που ενεργούμε, αισθανόμαστε, σκεφτόμαστε, συναντιόμαστε, αγοράζουμε, αντιμαχόμαστε, οτιδήποτε. Και είναι αδύνατον, αν θες να ζήσεις στον σύγχρονο κόσμο, να αποφύγεις το Facebook ή την Google…

– Το Facebook έπαιξε έναν σημαντικό ρόλο στις [αμερικανικές] εκλογές του 2016 – όχι όμως για τους λόγους που θα ήθελε. Τις ημέρες μετά τις εκλογές βρέθηκε κάτω από σκληρά πυρά, επειδή κατασκεύασε έναν μηχανισμό ενίσχυσης κι επιβεβαίωσης προκαταλήψεων κι επέτρεψε σε πολλούς εντυπωσιολάγνους πλαστογράφους και κατασκευαστές ψευδών ειδήσεων να διαπρέψουν… Κι ενώ μάλλον δεν ήταν ποτέ στις προθέσεις της εταιρείας να φτιάξει ένα σύστημα που ενθαρρύνει τους ανθρώπους να ακούν μόνο όσα θέλουν – ασχέτως αν είναι αλήθεια ή ψέματα – το Facebook δεν έφτασε εδώ κατά λάθος. Έκανε συστηματικές προσπάθειες τα τελευταία τέσσερα χρόνια να γίνει πηγή ειδήσεων· να μετατραπεί στην «τέλεια προσωποποιημένη εφημερίδα» για τα 1,8 δισεκατομμύρια ενεργών χρηστών του…

– Ήρθε η ώρα να ξεφορτωθούμε την ροή ειδήσεων του Facebook, γιατί απλούστατα δεν είναι ειδήσεις… Οι αλγόριθμοι του Facebook είναι τέλειοι στο να κρατάνε τους ανθρώπους κολλημένους στην οθόνη, αλλά είναι παντελώς αποτυχημένοι στο να διακρίνουν τις πραγματικές από τις πλαστές ειδήσεις. Κι όμως, μια από τις σημαντικότερες λειτουργίες του Facebook ονομάζεται «ροή ειδήσεων». Με δεδομένη την σχεδόν ιλαροτραγική ανικανότητα της εταιρείας να προσδιορίσει τι είναι είδηση, η λειτουργία αυτή έχει ξεκάθαρα ένα αποπροσανατολιστικό όνομα που εξαπατά. Επιτέλους Facebook, συμμαζέψου ή βγάλε τον σκασμό!

Από «εργαλείο απελευθέρωσης», «μηχανισμός χειραγώγησης»; Μοιάζει σαν να ‘χουν έρθει τα πάνω κάτω! Σαν να έχει μεσολαβήσει μια αιωνιότητα από τότε που το «παγκόσμιο χωριό» έκθαμβο παρατηρούσε τις δήθεν ριζοσπαστικές δυνατότητες των social media (των δικτύων γενικευμένης ψηφιακής μεσολάβησης στην επικοινωνία, ορθότερα) στην μακρινή Μέση Ανατολή, μέχρι τη στιγμή που το ίδιο «χωριό» έντρομο έγινε μάρτυρας της σκοτεινής πλευράς των κολοσσών του διαδικτύου. Κι όμως το αρχικό απόσπασμα απέχει από τα επόμενα μόλις δύο χρόνια. Το πρώτο είναι από ένα άρθρο του 2014, του Pierre Omidyar, ιδρυτή του eBay και πρωτοπόρου του internet, με θέμα τον ρόλο των social media στην Αραβική Άνοιξη του ’10-’12. Τα επόμενα τρία είναι μια σταχυολόγηση από πρόσφατα άρθρα γύρω από την πλημμύρα ψεύτικων ειδήσεων που έχει πνίξει το facebook και κατά ορισμένες βαθυστόχαστες αναλύσεις έφτασε μέχρι στο να αλλάξει το αποτέλεσμα των αμερικανικών εκλογών. Κι όμως, κανένα «πραξικόπημα» δεν μεσολάβησε που να έκανε τα κοινωνικά δίκτυα έρμαιο σατανικών διαφθορέων, ούτε κάποια κατακλυσμιαία μετάλλαξη που να ακύρωσε τον «επαναστατικό» χαρακτήρα τους. Αν κάτι πράγματι μεσολάβησε είναι το βάθεμα της διανοητικής παρακμής των πρωτοκοσμικών κοινωνιών, ιδίως εκείνων των ευκατάστατων μεσαίων στρωμάτων – προοδευτικών στην κοσμοαντίληψή τους, αριστερών στις καταβολές τους και φιλελεύθερων στις πρακτικές τους – που αυτοκολακεύονται με την ιδέα ότι χειρίζονται με μαεστρία τις κοινωνικές διαστάσεις των νέων τεχνολογιών, αλλά κατά τα άλλα υποφέρουν από αφόρητη τυφλότητα ως προς τις πραγματικές συγκρούσεις που επηρεάζουν την πορεία του κόσμου. Οι δικές τους θορυβώδεις αντιδράσεις, σαν βασιλιάδων μιας ιντερνετικής επικράτειας που εκπέσανε εξαιτίας κάποιας ανταρσίας των λούμπεν «τεχνολογικά πρωτόγονων», είναι που συσκοτίζει το θέμα κι αποπροσανατολίζει από τις ουσιαστικές διακυβεύσεις. Αν αυτή η παρακμή ήταν το μόνο σημαντικό σύμπτωμα, η «κρίση των ψεύτικων ειδήσεων» θα ήταν ήσσονος σημασίας υπόθεση, αλλά πίσω από τον θόρυβο κρύβονται μερικές αξιοσημείωτες διεργασίες.

η περίπτωση των αραβικών εξεγέρσεων

Μόλις έξι χρόνια πριν – διάστημα μικρό από ιστορική άποψη, αλλά τεράστιο για την κλίμακα του κυβερνοχώρου – ο τεχνολογικά προηγμένος κόσμος έπεισε τον εαυτό του ότι παρακολούθησε ζωντανά την πιο εκτεταμένη και μαζική πραγματοποίηση του αρχετυπικού μύθου του διαδικτύου. Οι εξεγέρσεις στην βόρεια Αφρική και την Μέση Ανατολή βαφτίστηκαν «επανάσταση του twitter» και υποτίθεται αποδείχτηκε με τον πλέον κατηγορηματικό τρόπο ότι τα ηλεκτρονικά δίκτυα και η ψηφιακή μεσολάβηση αποτελούν την «βασιλική οδό» προς την χειραφέτηση. Βέβαια, το να προσπαθεί κανείς να εξηγήσει γιατί είναι χοντροκομμένη ανοησία να πιστώνεται στα social media η Αραβική Άνοιξη, είναι ανάλογη με την απόπειρα να εξηγηθεί γιατί δεν ευθύνεται ο τηλέγραφος για την οκτωβριανή επανάσταση ή το φαξ για την πτώση του ανατολικού μπλοκ. Επειδή αποτελούν εργαλεία, που όσο κι αν μετεωρίζονται στην αιχμή της τεχνολογίας δεν παύουν να είναι εργαλεία, απλά τεχνικά μέσα και δεν μπορούν να προκαλέσουν επαναστάσεις από το τίποτε κι εξεγέρσεις με βάση το αυθόρμητο. Και σε καμία περίπτωση δεν μπορούν να υποκαταστήσουν την σκληρή πολιτική δουλειά και τις επίπονες μακροχρόνιες προσπάθειες – συνήθως αόρατες στα μάτια της εξουσίας και των εξωτερικών παρατηρητών – με στόχο να μετασχηματιστούν βαθιές κοινωνικές διεργασίες, που τα αποτελέσματά τους συσσωρεύονται και μετασχηματίζονται για χρόνια, σε άμεση, ζωντανή δράση στο δρόμο.
Μπορεί τα social media να μην έπαιξαν τον ρόλο του καταλύτη ή πυροδότη των εξεγέρσεων, αλλά σε έναν τομέα είχαν πράγματι καθοριστικό ρόλο. Μεσολάβησαν κατ’ αποκλειστικότητα στη σχέση των δυτικών παρατηρητών με τα γεγονότα κι έγιναν ο παραμορφωτικός φακός μέσω του οποίου οι πρώτοι κατανόησαν, ερμήνευσαν κι εντέλει διαστρέβλωσαν την Αραβική Άνοιξη. Έτσι η στερεοτυπική ερμηνεία που επικράτησε στον πολιτισμένο πρώτο κόσμο ήταν η απλοϊκή «tweets στάλθηκαν – δικτάτορες ανατράπηκαν, επομένως internet = δημοκρατία» τελεία και παύλα· κάτι σαν τα flash mobs, αλλά στο πιο επαναστατικό. Ήταν μία ιδεοληπτική ερμηνεία που δεν στερούνταν δολιότητας. Πρώτον, αδιαφορούσε για τους πραγματικούς λόγους που ωθούσαν τους ανθρώπους στον αγώνα κι έριχνε όλο το βάρος στα τεχνικά μέσα που επέλεξαν για να οργανωθούν. Δεύτερον, η έμφαση στα μέσα σε βάρος του ανθρώπινου παράγοντα, υπέκρυπτε μια απόπειρα απαλλοτρίωσης της εξέγερσης. Εφόσον η εξέγερση χρωστάει τα μέγιστα «στα δικά μας» τεχνολογικά επιτεύγματα, στα social media που «εμείς φτιάξαμε», τότε ένα μεγάλο ποσοστό της επιτυχίας «μας ανήκει». Τέλος, ήταν μια ερμηνεία φτιαγμένη ώστε να μετριάζει τα αισθήματα ενοχής των πρωτοκοσμικών για την δική τους στείρα εξάρτηση από αυτά τα τεχνολογικά μέσα· αφού εκεί τα social media έπαιξαν τέτοιο επαναστατικό ρόλο, πάει το σκεπτικό, τότε δεν είναι τόσο τραγικό να σπαταλάς τη ζωή σου αναρτώντας ανούσια σχόλια σε κάποιο τοίχο του facebook…
Η «επανάσταση των social media» εντέλει δεν έλεγε απολύτως τίποτε για τους εξεγερμένους της Μέσης Ανατολής, είπε όμως πάρα πολλά για τις συνθήκες ύπαρξης των πρωτοκοσμικών υπηκόων στις δυτικές κοινωνίες. Ότι η γενικευμένη πληροφοριοποίηση και η πληθώρα των ψηφιακών τεχνικών μέσων που την συνοδεύουν, έχουν αναλάβει τον ρόλο του γενικού μεσολαβητή μεταξύ των υποκειμένων και της πραγματικότητας. Κι ότι αυτή η μεσολάβηση έχει αρχίσει να παράγει ένα είδος, πρωτότυπο από κάποιες απόψεις, ψηφιακά διαμορφωμένης διανοητικής εξαχρείωσης. Αυτή ακριβώς η εξαχρείωση είναι που εμφανίστηκε θριαμβευτικά με αφορμή την «κρίση των ψεύτικων ειδήσεων».

η ψηφιακή αρχιτεκτονική της προπαγάνδας

Fake newsFake news

Fake newsΠαραδείγματα ψευδών ειδήσεων κι αναπαραγωγής τους μέσω facebook: ακροδεξιά, θρησκεία, ρατσισμός, προπαγάνδα κατά των μεταναστών…

Στις τελευταίες αμερικανικές εκλογές, Νοεμβρίου 2016, το θέαμα του κυβερνοχώρου ως κρίσιμου συντελεστή των εξελίξεων, επαναλήφθηκε ακόμη μία φορά μετά τις αραβικές εξεγέρσεις, όμως εντελώς αντεστραμμένο. Τα social media που πανηγυρικά είχαν ανακηρυχτεί τότε «φορείς απελευθέρωσης», τώρα κατηγορήθηκαν ως μέσα εξαπάτησης του κοινού και πλαστογράφησης της αλήθειας. Οι παρακάτω τίτλοι άρθρων της σχετικής ειδησεογραφίας είναι ενδεικτικοί: «πώς η βόμβα των εκλογών έσκασε στα χέρια του facebook», «να πώς το facebook σε σπρώχνει στα άκρα», «η κρίση με τις ψεύτικες ειδήσεις στο facebook βαθαίνει», «οι περισσότεροι αμερικανοί που διαβάζουν ψεύτικες ειδήσεις, τις πιστεύουν», «η μολυσμένη λίμνη της google και του facebook», «καθώς τα ψέματα καταλαμβάνουν το facebook, πολλοί εκλαμβάνουν την σάτιρα για πραγματικότητα», «ψεύτικες ειδήσεις: μια ύπουλη τάση που εξελίσσεται σε παγκόσμιο πρόβλημα»…
Μια πρώτη εύλογη και ιστορικά δικαιολογημένη απάντηση, είναι πως ο θόρυβος είναι υπερβολικός, μιας και τα ψηφιακά δίκτυα απλώς επαναλαμβάνουν το «γονιδιακό» χαρακτηριστικό των παραδοσιακών μμε, δηλαδή να ψεύδονται ασύστολα, ιδίως σε κρίσιμα θέματα όπως είναι για παράδειγμα μια εκλογική διαδικασία στις ΗΠΑ. Ισχύει μεν αυτό το επιχείρημα, αλλά δεν κατορθώνει να συλλάβει όλη την έκταση, γιατί εδώ δεν έχουμε να κάνουμε απλά με μία ακόμη επιβεβαίωση του ρόλου των media. Δεν είναι μόνο η ασυνήθιστη έκταση κι ένταση της διασποράς ψευδών ειδήσεων που δύσκολα μπορεί να εντοπιστεί σε ανάλογο βαθμό στα προ internet media. Η πρωτοτυπία εδώ είναι διπλή. Πρώτον, στον κυβερνοχώρο το ψεύδος συνυπάρχει με την ίδια του την διάψευση στα ίδια μέσα και κυκλοφορούν ταυτόχρονα μέσω των ίδιων διαύλων. Η «αλήθεια» δεν θάβεται, ούτε επαφίεται σε τρίτους να την αναστυλώσουν, είναι εκεί το ίδιο ορατή με τα ψέματα, το ίδιο εύκολα ανιχνεύσιμη μέσω μιας οποιασδήποτε μηχανής αναζήτησης και μερικών κλικς, φιλοξενούμενη στο ίδιο δίκτυο που προωθεί το ψεύδος. Εδώ έχουμε να κάνουμε με μία αναβαθμισμένη εκδοχή της κριτική των Καταστασιακών, που είχαν εγκαίρως προειδοποιήσει ότι μέσα στον πραγματικά ανεστραμμένο κόσμο, το αληθινό είναι μια στιγμή του ψεύτικου.Τώρα το αληθινό απολαμβάνει ισότιμη θέση και προβολή με το ψέμα, αλλά παρόλα αυτά εξαϋλώνεται κάτω από τον ψηφιακό ήλιο του κυβερνοχώρου. Δεύτερον, οι εκστρατείες πλαστογράφησης δεν είναι πλέον υπόθεση «ειδικών» (δημοσιογράφων, συγκροτημάτων τύπου, κρατικών υπηρεσιών…) αλλά μια άκρως κοινωνικοποιημένη δραστηριότητα. Χάρη στις αναβαθμισμένες τεχνικές δυνατότητες, είναι το πλέον εύκολο ακόμη και για τον πιο «ερασιτέχνη» εγκάθετο να καρατομήσει την όποια αλήθεια και να σερβίρει στην θέση της το ψέμα που εξυπηρετεί καλύτερα τις επιθυμίες, τα συμφέροντα και τις προκαταλήψεις του (ώστε να επιβεβαιωθεί κιόλας ο αρχαίος cyber χρησμός ότι «στο internet μπορεί ο καθένα να γίνει παραγωγός κι εκδότης του περιεχομένου του»).

[…]

…η συνέχεια στο έντυπο τεύχος του Cyborg.
[ σημεία διακίνησης ]

Harry Tuttle

___________________________________________________________

Από:http://www.sarajevomag.gr/cyborg/issues/08/i08_p05_social-media.html

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s