Alain Badiou-Για τον Gilles Deleuze…


 

Πώς γίνεται να είναι ακόμα περισσότερο σύγχρονός μας από ό,τι ήταν δέκα χρόνια πριν; Και πώς γίνεται να είναι ακόμα παράκαιρος, τόσο παράκαιρος ώστε να αποτελεί αυτό το σπάνιο πράγμα, έναν μελλοντικό σύγχρονο; Σίγουρα δεν είναι “σύγχρονος” στα μάτια των ακαδημαϊκών που γράφουν τον ισολογισμό του 20ου αιώνα ωσάν το πνεύμα του να ζούσε πάντοτε στην συζήτηση, που πλέον θριαμβεύει στις τάξεις μας, ανάμεσα σε ευσεβείς φαινομενολόγους και δημοκρατικούς μελετητές της γραμματικής. Μιλώντας για φαινομενολογία, ο Eric Alliez έχει πολύ δίκαιο όταν λέει ότι το πιο συνεπές —και πιο δύσκολο— εγχείρημα του Deleuze αφορούσε το πώς θα δραπετεύσουμε από αυτή. Και αυτό έπρεπε να γίνει γιατί η φαινομενολογία είχε, όπως ο ίδιος το έθεσε, “ευλογήσει υπερβολικά πολλά πράγματα.” Όσο για την αναλυτική φιλοσοφία και την “γλωσσική στροφή”, τις μισούσε θανάσιμα, και είχε την άποψη ότι ένα είδους βιενέζου κομμάντο είχε, τουλάχιστον στα Τμήματα φιλοσοφίας των πανεπιστημίων, μετατρέψει την πλούσια αμερικανική σκέψη των Έμερσον, των Θορώ και των Τζέιμς σε έρημη χώρα. Όσο για τη δημοκρατία —δεν μπορούμε να το λέμε υπερβολικά συχνά δεδομένου του ότι παραμένει θαρραλέα και σωστή διακήρυξη— ένα από τα βασικά χαρακτηριστικά της φιλοσοφίας σύμφωνα με τον Deleuze ήταν ότι απεχθάνεται εμφατικά την ίδια την έννοια του “διαλόγου-αναμέτρηση” (debate).

Αλλά αυτό δε σημαίνει απαραίτητα ότι ο Deleuze συμπλήρωσε το χαϊντεγγεριανό πρόγραμμα της νεωτερικότητας —αυτό το δίχως τέλος “τέλος της μεταφυσικής” το οποίο ονομάζεται επίσης εργασία της αποδόμησης. Του άρεσε να λέει ότι δεν έχει πρόβλημα με τη μεταφυσική. Δεν είναι εύκολο να να τοποθετήσεις τον Deleuze στις συνηθισμένες γενεαλογίες. Φυσικά θεωρούσε ότι οι καιροί μας ξεκινούν με τον Nietzsche, όπως κάνουν και τόσοι άλλοι, και τον πίστωνε —αν και αυτή κατά τη γνώμη μου δεν είναι η πιο δυνατή του έμπνευση— με την εισαγωγή στην φιλοσοφία της έννοιας του νοήματος σε διαφοροποίηση με αυτό της αλήθειας, η οποία είχε δολοφονηθεί από τους κομφορμισμούς. Και όμως αυτός ο Nietzsche, που πρόγονός του είναι ένας Spinoza που βαφτίζεται “Χριστός της φιλοσοφίας” και του οποίου αδερφός είναι ένας Bergson, θα εξέπληττε πολλούς. Για να λέμε την αλήθεια, ο Deleuze κατασκεύασε μια πολύ ασυνήθιστη ιστορία “ενδαφέροντων” ιδεών (“ενδιαφέρον” ήταν μια λέξη που του άρεσε), μια ιστορία που είχε νόημα μόνο για τον ίδιο: Στωικοί και Λουκρήτιος, Duns Scotus, Spinoza και Leibniz, Nietzsche, Bergson, Whitehead…δεν είναι εύκολο να κάνεις γενικές παρατηρήσεις για αυτό το πανόραμα, ή να το καταστήσεις σημάδι μιας κοινής “νεωτερικότητας.”
Θα πούμε τότε ότι είναι, όπως τείνουν να τον βλέπουν οι υπερατλαντικές ταξινομήσεις, ένας από τους μεταμοντέρνους (ή μετα-μεταμοντέρνους;) εκπροσώπους της ευρωπαϊκής, και πιο συγκεκριμένα, της γαλλικής σκέψης του 1960; Αν το πράξουμε, ξεχνάμε ότι τον καιρό εκείνο, πήγαινε κόντρα στο ρεύμα. Μιλούσε με μεγάλη ευφράδεια για τον στρουκτουραλισμό, για το μη νόημα ως προϋπόθεση του νοήματος, και για την θεωρία του “κενού συνόλου.” Μοιραζόταν κάποιες από τις αναλύσεις του Blanchot για τον θάνατο και τη γραφή, και τις βελτίωσε επίσης. Αλλά δεν ανήκε σε εκείνη τη σχολή, και ανήκει σ’ αυτή ακόμα λιγότερο δέκα χρόνια αργότερα. Η πολεμική του ενάντια στον Lacan ήταν βίαια, και τον προκάλεσε — μάταια— με την σχιζοανάλυσή του. Ο “μαρξισμός” του, πλεγμένος αδερφικά μαζί με τον Guattari, ήταν το ακριβώς αντίθετο από αυτόν του Althusser. Το οποίο αφήνει, προφανώς, τη βαθιά φιλία που χαρακτηρίζει τις αφιερώσεις του στον Foucault. Αν και δεν έχω τον χρόνο να το αποδείξω εδώ, επιμένω ότι η δημιουργική τους φιλία δεν θα πρέπει να αποκρύψει το γεγονός ότι αλλάζει εντελώς καθώς αλλάζει η κεντρική τους ιδέα για το τι είναι μια απτή ενικότητα.
Λοιπόν, πώς μπορούμε να τον επικαλεστούμε για τον καιρό μας; Γιατί είναι τόσο προφανές ότι είναι με το μέρος μας, ακόμα και με την ειρωνική απόσταση της διαρκούς του υποχώρησης από το μέτωπο όπου μαχόμασταν ενάντια στην αντιδραστική ατιμία; Θα διασπείρω τις αποδείξεις μέσω πέντε μεγάλων μοτίφ, τα οποία συνδέονται όλα με την συνειδητοποίηση ότι κάτι έχει εξαντληθεί (άλλη μια λέξη που του άρεσε). Ήταν συχνά “εξαντλημένος”, και ένιωθε τέτοιες ώρες ότι ήταν αδερφός πολλών από τους ήρωές του, όπως του Melville και του Beckett.
1. Ο Deleuze αντιπαρέθετε κάθε σκέψη του “τέλους” (το τέλος της μεταφυσικής, το τέλος των ιδεολογιών, το τέλος των μεγάλων αφηγημάτων, το τέλος των επαναστάσεων…) με την πεποίθηση ότι τίποτε δεν ήταν “ενδιαφέρον” αν δεν ήταν καταφατικό. Η κριτική, οι ανημπόριες, τα τέλη, οι ταπεινοφροσύνες…τίποτε από αυτά δεν ήταν όσο πολύτιμο όσο μια και μοναδική αληθινή κατάφαση.
2. Τα μοτίφ της ενότητας, των συναγελασμών, της “συναίνεσης” και των κοινών αξιών δεν είναι τίποτε άλλο από την κουραστική στιγμή της εξάντλησης της σκέψης. Αυτό που έχει αξία είναι βέβαια συνθετικό, όπως είναι κάθε δημιουργικότητα, αλλά με την μορφή του χωρισμού, της διάζευξης. Διαζευκτική σύνθεση: αυτή είναι η πραγματική λειτουργία του καθένα που “εξαναγκάζεται” να σκεφτεί (γιατί δεν σκεφτόμαστε “ελεύθερα”, σκεφτόμαστε κάτω από πίεση, σκεφτόμαστε ως “πνευματικά αυτόματα”).
3. Πρέπει να σταματήσουμε να κάνουμε υποθέσεις για τον χρόνο, για τιν επισφάλειά του, και για την υποκειμενική του πανταχού παρουσία. Γιατί αυτό που έχει σημασία είναι η αιωνιότητα, ή, για να είμαστε πιο συγκεκριμένοι, η χρονική αχρονικότητα που έχει αποκτήσει το όνομα “συμβάν.” Το μεγάλο και μοναδικό “πέταγμα των ζαριών” πάνω στο οποίο η ζωή στοιχηματίζει τόσο το τυχαίο της συμβεβηκώς όσο και την αιώνια επιστροφή της.
4. Πρέπει να ξεφύγουμε από την εμμονή με τη γλώσσα. Η ομιλία είναι ζωτικής σημασίας, αλλά εγκλωβίζεται στον πολλαπλό συσχετισμό της με την ακεραιότητα της καταφατικής εμπειρίας, και δεν έχει συντακτική εξουσά. Το να συγχέεις τη φιλοσοφία με τη γραμματική ή με κάποιο ευρετήριο κανόνων είναι προβληματκό. Ας εγκαταλείψουμε, σαν αρχαίο πτώμα, την ιδέα ότι η φυσική μορφή της σκέψης είναι η κρίση. Και πάνω από όλα, μην κρίνεις: είναι ένα καλό αξίωμα για τη σκέψη. Αντικατέστησε την κρίση με την προσωπική εμπειρία, με το να “εντάσσεσαι σε ένα χώρο” (milieu).
5. Η διαλεκτική έχει εξαντληθεί. Πρέπει να ξεσηκωθούμε ενάντια στο αρνητικό. Σύμφωνα με τη μέθοδο της επιστροφής, αυτό μας επιστρέφει στο πρώτο σημείο: την εύρεση της ακέραιας κατάφασης του απίθανου, και της διενέργειάς της ασκητικά, το οποίο σημαίνει βέβαια χωρίς καμμία άρνηση κανενός είδους, με εμπιστοσύνη —αθέλητη— στο γίγνεσθαι.
Θα έλεγα με χαρά ότι αυτό που συνοψίζει όλα αυτά τα πολύτιμα μαθήματα —για τον ίδιο και για μένα, αν και δεν συμφωνώ ούτε με τις λεπτομέρειες ούτε με τα επιχειρήματα— μπορεί να συνοψιστεί με ένα αρνητικό πρόταγμα: πολέμησε ενάντια στο πνεύμα της περατότητας, πολέμησε κόντρα στην ψευδή αθωότητα, την ηθική της ήττας και της παραίτησης που εμπεριέχει η λέξη “περατότητα” και οι κουραστικές, “ταπεινόφρονες” διακηρύξεις για το περατό πεπρωμένο του ανθρώπινου όντος. Και με ένα καταφατικό πρόταγμα: Εμπιστεύσου μόνο το ατέρμονο. Για τον Deleuze, η έννοια είναι η τροχιά των πραγματικών της συστατικών σε “ατέρμονη ταχύτητα.” Και η σκέψη δεν είναι τίποτε άλλο από την ανάφλεξη προς μια χαωτική απεραντοσύνη, προς τον “Χάοσμο.” Ναι, αυτό είναι το μέτωπο για το οποίο μιλούσα και πριν, το μέτωπο όπου στέκεται δίπλα μας, αποδεικνύοντας ότι είναι ένας εξέχουσας σημασίας σύγχρονος: αφήστε τη σκέψη να είναι πιστή στο ατέρμονο απ’ το οποίο εξαρτάται. Μην την αφήνετε να εκχωρήσει τίποτε στο μισητό πνεύμα της περατότητας. Στη μια ζωή που μας δόθηκε, και δίχως να μας νοιάζουν τίποτε τα όρια που μας επιβάλλει ο κομφορμισμός, θα προσπαθήσουμε με κάθε κόστος να ζήσουμε ως “αθάνατοι”, όπως έλεγαν οι Αρχαίοι. Που σημαίνει: εκθέτοντας μέσα μας, όσο γίνεται περισσότερο, το ανθρώπινο ζώο σ’ αυτό που το υπερβαίνει.
Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s