Σλάβοϊ Ζίζεκ – Διδάγματα από την αεραποκάλυψη …


Για το πρόβλημα της αιθαλομίχλης στην Κίνα και την οικολογική κρίση

μτφρ.: Νικόλας Γκίμπης

Τον Δεκέμβρη του 2016, η αιθαλομίχλη στις μεγάλες κινέζικες πόλεις έγινε τόσοπυκνή που χιλιάδες άνθρωποι δραπέτευσαν στην εξοχή, σε μια προσπάθεια ναφτάσουν σε ένα μέρος όπου θα μπορούσαν ακόμη να δουν τον γαλάζιο ουρανόαυτή η «αεραποκάλυψη» επηρέασε μισό δισεκατομμύριο ανθρώπους. Γιαυτούςπου έμειναν πίσω, η μετακίνηση άρχισε να μοιάζει με τη ζωή σε μια μετααποκαλυψιακή ταινία: άνθρωποι να περιφέρονται με μεγάλες αντιασφυξιογόνεςμάσκες μέσα σε μια αιθαλομίχλη όπου ακόμα και τα τριγύρω δέντρα ήταναόρατα1. Η ταξική διάσταση έπαιξε σημαντικό ρόλο: προτού ακόμα οι Αρχέςαναγκαστούν να κλείσουν τα αεροδρόμια εξαιτίας της κακής ποιότητας τουαέρα, όσοι είχαν τη δυνατότητα για μια ακριβή πτήση, εγκατάλειψαν τιςπληγείσες πόλεις. Και, ακόμα χειρότερα, οι νομοθέτες του Πεκίνου ανέλαβαν νακατατάξουν την αιθαλομίχλη2 στις μετεωρολογικές καταστροφές, μια ενέργειατης φύσης, όχι ένα αποτέλεσμα της βιομηχανικής ρύπανσης, έτσι ώστε νααποτρέψουν τις κατηγορίες προς τις Αρχές για την καταστροφή. Μια νέακατηγορία προσφύγων προστέθηκε στη μακρά λίστα εκείνων που προέρχονταιαπτον πόλεμο, τις ξηρασίες, τα τσουνάμι, τους σεισμούς, τις οικονομικέςκρίσειςοι πρόσφυγες της αιθαλομίχλης.

Ίσως το πιο τρομερό πράγμα σχετικά μαυτή την αεραποκάλυψη είναι ηγρήγορη κανονικοποίησή της: από τη στιγμή που οι Αρχές δεν μπορούν άλλο νααρνούνται το πρόβλημα, θέσπισαν διαδικασίες που θα επέτρεπαν κατά κάποιοτρόπο στους ανθρώπους να συνεχίσουν την καθημερινότητά τους ακολουθώνταςνέες ρουτίνες, σαν η καταστροφική αιθαλομίχλη να ήταν ένα νέο δεδομένο της ζωής. Σε μέρες που ορίστηκαν, προσπαθεί κανείς να μείνει σπίτι όσο το δυνατόν περισσότερο και, αν είναι απαραίτητο, να κυκλοφορεί με μάσκα. Τα παιδιάχαίρονται στην είδηση ότι για αρκετές ημέρες τα σχολεία θα παραμείνουνκλειστάμια ευκαιρία να κάτσουν σπίτι και να παίξουν. Ένα ταξίδι στην εξοχή,όπου ο γαλανός ουρανός είναι ακόμη ορατός, γίνεται η μοναδική ευκαιρία που ψάχνει κάποιος (υπάρχουν ήδη ταξιδιωτικά γραφεία στο Πεκίνο πουειδικεύονται σε τέτοιου τύπου ημερήσιες εκδρομές). Το σημαντικό είναι να μην πανικοβληθούμε και να διατηρήσουμε την εντύπωση ότι, παρά τους όποιους μπελάδες, η ζωή συνεχίζεται.

Μια τέτοια αντίδραση είναι κατανοητή αν συνυπολογίσουμε ότι ερχόμαστε αντιμέτωποι με κάτι που βρίσκεται τόσο πολύ εκτός της συλλογικής μας εμπειρίας, όπου δεν το βλέπουμε καν, ακόμα κι αν οι αποδείξεις είναι εξώφθαλμες. Για μας, αυτό το «κάτι» είναι μια αιφνιδιαστική επίθεση απότεράστιες βιολογικές και φυσικές αλλαγές στο περιβάλλον που μας συντηρεί.Για να τα βγάλουμε πέρα μαυτή την απειλή, η συλλογική μας ιδεολογίακινητοποιεί μηχανισμούς πλάνης και εξαπάτησης που φτάνουν μέχρι το επίπεδοτης άμεσης βούλησης για αδιαφορία3: «ένα γενικό πλαίσιο συμπεριφοράςμεταξύ των κοινωνιών είναι να τυφλώνονται όλο και περισσότερο, αντί ναεπικεντρώνονται όλο και πιο πολύ στην κρίση, καθώς καταρρέουν».

Ένα πράγμα είναι σίγουρο: μια πρωτοφανής κοινωνική και ψυχολογική αλλαγήλαμβάνει χώρα ακριβώς μπροστά στα μάτια μαςτο αδύνατο γίνεται δυνατό.Ένα συμβάν που αρχικά βιώνεται ως αδύνατο αλλά όχι και πραγματικό (ηπροοπτική μιας επερχόμενης καταστροφής η οποία, όσο πιθανή κι ανγνωρίζουμε ότι είναι, δεν πιστεύουμε ότι θα συμβεί πραγματικά και, συνεπώς,την απορρίπτουμε ως αδύνατη) μετατρέπεται σε πραγματικό αλλά εφεξής όχιαδύνατο (από τη στιγμή που η καταστροφή λάβει χώρα, «επανακανονικοποιείται», γίνεται αντιληπτή ως κομμάτι της φυσικής εξέλιξηςτων πραγμάτων, σαν να ήταν από πάντα δυνατή). Το κενό που καθιστά τέτοιαπαράδοξα δυνατά είναι αυτό μεταξύ της γνώσης και της πίστης: γνωρίζουμε ότιη (οικολογική) καταστροφή είναι δυνατή, σχεδόν βέβαιη ίσως, αλλά και πάλι δενπιστεύουμε ότι θα έρθει σταλήθεια.

Θυμηθείτε τη σύρραξη στο Σεράγεβο στις αρχές του ’90: το γεγονός ότι οιπολίτες μιας «κανονικής» ευρωπαϊκής πόλης μισού εκατομμυρίου κατοίκων θαπερικυκλώνονταν, θα λιμοκτονούσαν, θα βομβαρδίζονταν σε τακτική βάση, θατρομοκρατούνταν από ελεύθερους σκοπευτές κ.λπ., και ότι όλο αυτό θαδιαρκούσε 3 χρόνια, θα θεωρούνταν αδιανόητο πριν το 1992 – θα ήτανεξαιρετικά εύκολο για τις Δυτικές δυνάμεις να καταλύσουν την πολιορκία καινα ανοίξουν ένα μικρό ασφαλές πέρασμα για την πόλη. Όταν ξεκίνησε ηπολιορκία, ακόμη και οι πολίτες του Σεράγεβο θεωρούσαν ότι πρόκειται για ένασύντομο γεγονός, προσπαθώντας να στείλουν τα παιδιά τους σε ασφαλή μέρη«για μια ή δυο βδομάδες, μέχρι να σταματήσει ο χαμός». Και τότε, πολύσύντομα, η πολιορκία «κανονικοποιήθηκε». Το ίδιο πέρασμα απτηναδυνατότητα στην κανονικοποίηση (με ένα σύντομο ενδιάμεσο διάστημαπανικόβλητου μουδιάσματος) γίνεται αντιληπτό και στον τρόπο που τοφιλελεύθερο κατεστημένο αντέδρασε στη νίκη του Τραμπ. Είναι επίσηςεμφανώς σε λειτουργία και στο πώς οι κρατικές εξουσίες και το μεγάλοκεφάλαιο σχετίζονται με τις οικολογικές απειλές όπως το λιώσιμο των πάγωνστους πόλους. Οι ίδιοι πολιτικοί και managers που, μέχρι πρόσφατα, απέρριπταντους φόβους για την υπερθέρμανση του πλανήτη ως αποκαλυψιακήκινδυνολογία κάποιων πρώην κομμουνιστών, ή τουλάχιστον ως πρόωρασυμπεράσματα βασισμένα σε ανεπαρκή στοιχεία, διαβεβαιώνοντάς μας ότι δεσυντρέχει κανένας λόγος να πανικοβαλλόμαστε, ότι τα πάντα θα συνεχίσουν ωςέχουν, τώρα όλως ξαφνικώς αντιμετωπίζουν την υπερθέρμανση του πλανήτη ωςένα απλό δεδομένο, ως κομμάτι της αντίληψης ότι «τα πάντα θα συνεχίσουν ωςέχουν».

Τον Ιούλιο του 2008, το CNN προέβαλε κατεπανάληψη την έκθεσηThe Greening of Greenland”Το πρασίνισμα της Γροιλανδίας»] πανηγυρίζοντας γιατις νέες ευκαιρίες που προσφέρει το λιώσιμο των πάγων στους Γροιλανδούςμπορούν ήδη να καλλιεργήσουν λαχανικά στη γη, κ.λπ. Η αισχρότητα αυτής τηςέκθεσης δεν είναι μόνο ότι επικεντρώνεται στο ελάχιστο όφελος μιαςπαγκόσμιας καταστροφής· επωφελείται επίσης από το διττό νόημα της λέξης«πράσινος» στον δημόσιο λόγο μαςπράσινος» για τα λαχανικά· «πράσινος»για τις οικολογικές μας ανησυχίες), ώστε το γεγονός ότι η δυνατότητα ναφυτρώσουν περισσότερα λαχανικά στο γροιλανδικό έδαφος εξαιτίας τηςυπερθέρμανσης του πλανήτη σχετίζεται με την άνοδο της οικολογικήςενσυναίσθησης. Δεν είναι άραγε αυτά τα φαινόμενα ακόμα ένα παράδειγμα τουπόσο δίκιο είχε η Ναόμι Κλάιν όταν, στο Δόγμα του σοκ, περιέγραψε τον τρόπομε τον οποίο ο παγκόσμιος καπιταλισμός εκμεταλλεύεται τις καταστροφές(πολέμους, πολιτικές κρίσεις, φυσικές καταστροφές) ώστε να απαλλαχτεί απότις «παλιές» κοινωνικές πιέσεις και να επιβάλλει την ατζέντα του στον πίνακαπου καθαρίστηκε από την καταστροφή; Πιθανότατα, οι επερχόμενες οικολογικέςκαταστροφές, μακράν του να υποδαυλίζουν τον καπιταλισμό, θα εξυπηρετούνστη μεγαλύτερη δυνατή τόνωσή του.

Aυτό που χάνεται σαυτή την αλλαγή είναι η αίσθηση αυτού που συμβαίνει, μεόλες τις αναπάντεχες παδίγες που κρύβει η καταστροφή. Για παράδειγμα, έναδυσάρεστο παράδοξο του αδιεξόδου μας είναι ότι οι προσπάθειές μας νααντιμετωπίσουμε άλλους οικολογικούς κινδύνους θα μπορούσαν νασυμβάλλουν στην υπερθέρμανση των πόλων: η τρύπα του όζοντος βοηθάει στηθωράκιση των ενδότερων της Ανταρκτικής από την υπερθέρμανση του πλανήτη,οπότε, αν επουλωθεί, η Ανταρκτική πολύ γρήγορα θα πιάσει τις θερμοκρασίεςτης υπόλοιπης γηςΈνα πράγμα τουλάχιστον είναι βέβαιο. Τις τελευταίεςδεκαετίες ήταν της μόδας η συζήτηση για τον κυρίαρχο ρόλο της «διανοητικήςεργασίας» στις μεταβιομηχανικές κοινωνίες μαςπαρόλα αυτά, η υλικότηταεπανεπιβεβαιώνεται με μια πολύπλευρη εκδικητικότητα, από την επερχόμενησύγκρουση για σπάνιους πόρους (τροφή, νερό, ενέργεια, μέταλλα) μέχρι τηνπεριβαλλοντική ρύπανση.

Ακόμα κι όταν επαγγελόμαστε την ετοιμότητά μας να αναλάβουμε τις ευθύνεςμας για τις οικολογικές καταστροφές, κάτι τέτοιο μπορεί να είναιπαραπλανητικό τέχνασμα για να αποφύγουμε τις αληθινές διαστάσεις τηςκαταστροφής. Υπάρχει κάτι το παραπλανητικά καθησυχαστικό στην ανάληψητης ενοχής για τους περιβαλλοντικούς κινδύνους: μας αρέσει να είμαστε ένοχοιεφόσον, αν είμαστε ένοχοι, τότε όλα εξαρτώνται από εμάς, τραβάμε τα σχοινιάτης καταστροφής ώστε να μπορέσουμε επίσης να σώσουμε τους εαυτούς μαςαπλώς με το να αλλάξουμε την προσωπική μας ζωή. Αυτό που είναιπραγματικά δύσκολο για μας (ή τουλάχιστον για μας τους Δυτικούς) νααποδεχτούμε είναι ότι, ως άτομα, είμαστε περιορισμένοι σε έναν αμιγώςπαθητικό ρόλο εκείνων που απλώς κάθονται και παρακολουθούν την εξέλιξη τηςμοίρας τουςγια να αποφύγουμε αυτή την κατάσταση, έχουμε την τάση ναδεσμευόμαστε σε μια φρενήρη εμμονική δραστηριότητα, να ανακυκλώνουμεπαλιό χαρτί, να αγοράζουμε οργανική τροφή, οτιδήποτε, απλώς για ναεπιβεβαιώσουμε ότι κάνουμε κάτι, ότι συμβάλλουμε κάπωςόπως ο οπαδόςμιας ποδοσφαιρικής ομάδας που την υποστηρίζει μπροστά στην τηλεόραση τουσπιτιού του, φωνάζοντας και χοροπηδώντας από τη θέση του, με μιαπροληπτική πίστη ότι όλο αυτό θα επηρεάσει το αποτέλεσμα.

Η αλήθεια είναι ότι η τυπική μορφή της φετιχιστικής αποποίησης της οικολογίαςέιναι: «γνωρίζω πολύ καλά (ότι όλοι μας απειλούμαστε), αλλά δεν το πιστεύωπραγματικά (άρα δεν είμαι έτοιμος να κάνω κάτι πραγματικά σημαντικό όπωςτο να αλλάξω τον τρόπο ζωής μου)». Αλλά υπάρχει και η ακριβώς αντίθετημορφή αποποίησης: «γνωρίζω πολύ καλά ότι δεν μπορώ πραγματικά ναεπηρεάσω τη διαδικασία που θα οδηγήσει στην κατάρρευσή μου (σανηφαιστειακή έκρηξη) αλλά παρόλα αυτά είναι πολύ τραυματικό να αποδεχτώκάτι τέτοιο, οπότε δεν μπορώ ναντισταθώ στον πειρασμό να κάνω κάτι ακόμηκι αν γνωρίζω ότι τελικά δεν έχει κανένα απολύτως νόημα». Για τον ίδιο λόγοδεν είναι που αγοράζουμε οργανική τροφή άλλωστε; Ποιος πραγματικάπιστεύει ότι τα μισοσάπια και ακριβά «οργανικά» μήλα είναι σταλήθεια πιουγιεινά; Το θέμα είναι πως, ακόμα κι αν είναι σταλήθεια πιο υγιεινά (καιαρκετά απαυτά κατά πάσα πιθανότητα είναι), εμείς τα αγοράζουμε επειδή,όταν τα αγοράζουμε, δεν αγοράζουμε και καταναλώνουμε απλώς ένα προϊόντην ίδια στιγμή κάνουμε κάτι που έχει νόημα, δείχνουμε τo ενδιαφέρον και τιςανησυχίες μας για τον πλανήτη, συμμετέχουμε σε ένα ευρύ συλλογικό σχέδιο.

Πρέπει να ξεμπερδεύουμε μαυτά τα παιχνίδια. Η αεραποκάλυψη στην Κίναείναι πιο ξεκάθαρη ένδειξη των ορίων του κυρίαρχου περιβαλλοντισμού, αυτούτου περίεργου συνδυασμού καταστροφισμού και ρουτίνας, αισθημάτων ενοχήςκαι αδιαφορίας. Η οικολογία σήμερα είναι ένα απτα μείζοντα πεδίαιδεολογικής μάχης, μια ολόκληρη σειρά στρατηγικών σύγχυσης των αληθινώνδιαστάσεων των οικολογικών κινδύνων: 1) απλή αδιαφορία: είναι έναπεριθωριακό φαινόμενο, ανάξιο της ενασχόλησής μας, η ζωή (του κεφαλαίου)συνεχίζεται, η φύση θα αναλάβει να φροντίσει τον εαυτό της· 2) η επιστήμη και ητεχνολογία μπορούν να μας σώσουν· 3) ας αφήσουμε τη λύση στην Αγορά(υψηλότερη φορολογία σαυτούς που ρυπαίνουν κ.λπ.)· 4) υπερεγωτική[superego] πίεση στην προσωπική υπευθυνότητα αντί για μεγάλης κλίμακαςσυστημικά μέτρα: ο καθένας μας θα πρέπει να κάνει ό,τι μπορείανακύκλωση,λιγότερη κατανάλωση κ.λπ.· 5) ίσως το χειρότερο απόλατο χειρότερο στιςιδεολογικές του συνέπειεςείναι η συνηγορία σε μια επιστροφή στη φυσικήισορροπία, σε μια πιο μετριοπαθή, παραδοσιακή ζωή όπου αποκηρύττουμε τηνανθρώπινη ύβριν και ξαναγινόμαστε τα φρόνιμα παιδιά της Μητέρας Φύσης.

Ο κυρίαρχος οικολογικός λόγος μάς αντιμετωπίζει ως a priori ενόχους,υπόχρεους στη μητέρα φύση, υπό τη διαρκή πίεση της οικολογικήςυπερεγωτικής δύναμης που απευθύνεται στην ατομικότητά μας: «τί έκανεςσήμερα για να ξεπληρώσεις το χρέος σου στη φύση; Έριξες όλες τις εφημερίδεςστον σωστό κάδο ανακύκλωσης; Και όλα τα μπουκάλια μπύρας ή τα κουτάκιακόκακόλα; Χρησιμοποίησες το αυτοκίνητό σου ενώ θα μπορούσες ναχρησιμοποιήσεις ποδήλατο ή κάποιο μέσο μαζικής μεταφοράς; Χρησιμοποίησεςτο κλιματιστικό αντί απλώς νανοίξεις διάπλατα τα παράθυραΤα ιδεολογικάδιακυβεύματα μιας τέτοιας εξατομίκευσης γίνονται εύκολα διακριτά:αποπροσανατολιζόμαστε μέσα στην ίδια μας την αυτοεξέταση αντί να θέσουμεπιο συναφή ερωτήματα παγκοσμίου ενδιαφέροντος για το σύνολο τουβιομηχανικού πολιτισμού μας. Συν τοις άλλοις, θα πρέπει να σημειώσουμε τοντρόπο με τον οποίο αυτή η ενοχοποίηση συμπληρώνεται με έναν εύκολο τρόποδιαφυγής: ανακυκλώστε, αγοράστε οργανική τροφή, χρησιμοποιήστεανανεώσιμες πηγές ενέργειας κ.λπ., και στο εξής δεν θα χρειάζεται να νιώθετεένοχοι, θα μπορείτε να απολαύσε τη ζωή ως συνήθως.

Μια ακόμα παγίδα που πρέπει να αποφύγουμε είναι ο ηθικοποιημένος αντικαπιταλισμόςόλη η κουβέντα για το πως ο καπιταλισμός συντηρείται από τηνεγωιστική λαιμαργία μεμονωμένων καπιταλιστών για περισσότερη εξουσία καιπερισσότερο πλούτο. Στον υπαρκτό καπιταλισμό, η προσωπική απληστίακαθυποτάσσεται στον απρόσωπο αγώνα του κεφαλαίου καθαυτού νααναπαραχθεί και να επεκταθεί. Ως εκ τούτου, θα μπορούσε σχεδόν να μπεικανείς στον πειρασμό να πει ότι αυτό που πραγματικά χρειαζόμαστε είναιπερισσότερος, και όχι λιγότερος, πεφωτισμένος εγωισμός. Πάρε για παράδειγματην οικολογική καταστροφή: δεν χρειάζεται κανενός είδους ψευτοανιμιστικήςαγάπης ως πλαίσιο δράσης, μόνο ένα μακροπρόθεσμο εγωιστικό συμφέρον. Ησύγκρουση μεταξύ καπιταλισμού και οικολογίας θα μπορούσε να ιδωθεί ως μιατυπική σύγκρουση μεταξύ παθολογικών εγωιστικώνωφελιμιστικώνσυμφερόντων και της καθωσπρέπει ηθικής φροντίδας για το καλό τηςανθρωπότητας. Μόλις όμως ρίξουμε μια πιο κοντινή ματιά, γίνεται αμέσωςξεκάθαρο ότι ισχύει η ακριβώς αντίθετη κατάσταση: είναι οι οικολογικές μαςανησυχίες που θεμελιώνονται στην ωφελιμιστική αίσθηση της επιβίωσης:αντιπροσωπεύουν το πεφωτισμένο εγωιστικό συμφέρον, στην πιο ευγενή τουμορφή, για το συμφέρον των μελλοντικών γενεών και κατά του άμεσουσυμφέροντός μας. H New Age σπιριτουαλιστική ιδέα περί ιερότητας της ζωής ωςτέτοιας, του δικαιώματος του περιβάλλοντος στην προστασία του κ.λπ., δενπαίζει κανέναν αναγκαίο ρόλο στην οικολογική μας συνείδηση. Αν ψάχνουμε τηνηθική διάσταση σαυτό το ζήτημα, θα την βρούμε στην άνευ όρων δέσμευση τουκαπιταλισμού για τη συνεχώς διευρυνόμενη αναπαραγωγή του: έναςκαπιταλιστής που αφοσιώνεται ανεπιφύλακτα στην καπιταλιστική ορμή τηςαυτοεπέκτασης είναι επαρκώς έτοιμος να θέσει τα πάντα,συμπεριλαμβανομένης της επιβίωσης της ανθρωπότητας, υπό αμφισβήτηση, όχιεξαιτίας κάποιου «παθολογικού» οφέλους ή στόχου, αλλά για χάρη τηςαναπαραγωγής του συστήματος ως σκοπού καθαυτού. Fiat profitus pereat mundus (ας κάνουμε κέρδη, ο κόσμος να χαλάσει) είναι αυτό που υποθέτουμε ωςτο σύνθημά του. Αυτό το ηθικό σύνθημα είναι, ασφαλώς, περίεργο, αν όχιπλήρως σατανικόπαρόλα αυτά, από μια αυστηρώς καντιανή σκοπιά, δεν θαπρέπει να ξεχνάμε πως αυτό που το καθιστά αποκρουστικό σε μας είναι ηαμιγώς «παθολογική» επιβιωτιστική αντίδραση: ένας καπιταλιστής, στον βαθμόπου δρα «σε συμφωνία μαυτή την ιδέα», είναι κάποιος που πιστά κυνηγά ένανοικουμενικό σκοπό, χωρίς να νοιάζεται για οποιαδήποτε «παθολογικά» εμπόδια.

Οπότε, τι πρέπει να κάνουμε, όπως θα το έθετε ο Λένιν; Στο What Happened in the XXth Century? [Τί συνέβη στον ΧΧ αιώνα;], o Peter Sloterdijk μας παρουσιάζει τοδικό του περίγραμμα γιαυτά που πρέπει να κάνουμε στον ΧΧΙ αιώνα, πουαποδίδεται περιληπτικά με τον καλύτερο τρόπο στους τίτλους των δυο πρώτωνκειμένων του βιβλίου, στοThe Anthropocene” [Το ανθρωπόκαινο]4 και στοFrom the Domestication of Man to the Civilizing of Cultures” [Από την εξημέρωση τουανθρώπου στον εκπολιτισμό των κουλτούρων].

Το «ανθρωπόκαινο» σημαδεύει μια νέα εποχή στη ζωή του πλανήτη μας όπουεμείς, ως ανθρώπινα όντα, δεν μπορούμε πλέον να στηριζόμαστε στη Γη ωςρεζερβουάρ έτοιμο να απορροφήσει τις συνέπειες της παραγωγικής μαςδραστηριότητας: δεν έχουμε πλέον τα περιθώρια να αγνοήσουμε τιςπαρενέργειες (παράπλευρες απώλειες) της παραγωγικότητάς μας, δεν μπορούνπλέον να περιοριστούν στο πίσω μέρος της εικόνας της ανθρωπότητας. Πρέπεινα αποδεχτούμε ότι ζούμε στο «Διαστημόπλοιο Γη» (Spaceship Earth), που είναιυπεύθυνο και ευσυνείδητο για την κατάστασή του. Η Γη δεν είναι πλέον ένααδιαπέραστο φόντο της παραγωγικής μας δραστηριότητας, αναδύεται ως ένα(ακόμα) πεπερασμένο αντικείμενο που μπορούμε ακούσια να καταστρέψουμε ήνα το μετατρέψουμε σε ακατάλληλο για κατοίκηση. Αυτό σημαίνει ότι, την ίδιαακριβώς στιγμή που γινόμαστε αρκετά ισχυροί ώστε να επηρεάσουμε τις πιοβασικές συνθήκες της ζωής μας, θα πρέπει να αποδεχτούμε ότι είμαστε ακόμηένα είδος του ζωικού βασιλείου μέσα σε έναν μικρό πλανήτηεξωθούμαστε σαυτή την αποδοχή από την τεράστια, παγκοσμίας εμβέλειας καταστροφική μαςδύναμη. Ένας νέος τρόπος συσχέτισης με το περιβάλλον μας είναι αναγκαίοςμόλις συνειδητοποιήσουμε το εξής: όχι πλέον ο ηρωικός εργάτης που εκφράζειτις δημιουργικές του δυνατότητες και αντλεί από τους ανεξάντλητους πόρουςτου περιβάλλοντός του, αλλά ένας πολύ πιο μετριοπαθής δρών πουσυνεργάζεται με το περιβάλλον, που διαρκώς διαπραγματεύεται ένα ανεκτόεπίπεδο ασφάλειας και σταθερότητας.

Άραγε δεν είναι καπιταλισμός το μοντέλο αδιαφορίας για τις παράπλευρεςαπώλειες; Αυτό που μετράει στην καπιταλιστική αναπαραγωγή είναι η αυξανόμενη κυκλοφορία που επικεντρώνεται στο κέρδος, και οι παράπλευρες απώλειες προς το περιβάλλον, με το να μην συμπεριλαμβάνονται στο κόστος της παραγωγής, παραμελούνται από θέση αρχήςακόμη και οι προσπάθειες να τις λάβουμε υπόψη διαμέσου της φορολογίας (ή με την απευθείας κοστολόγηση ενός αντιτίμου σε κάθε φυσικό πόρο που χρησιμοποιούμε,συμπεριλαμβανομένου του αέρα) είναι προορισμένες να αποτύχουν. Οπότε,προκειμένου να εγκαθιδρύσουμε αυτόν τον νέο τρόπο συσχετισμού με το περιβάλλον μας, μια ριζική πολιτικοοικονομική αλλαγή είναι αναγκαία, αυτόπου ο Sloterfijk αποκαλεί «η εξημέρωση του άγριου ζώου εν ονόματι Κουλτούρα». Μέχρι στιγμής, η κάθε κουλτούρα διαπαιδαγωγούσε και πειθαρχούσε τα μέλη της και εξασφάλιζε τη δημόσια ειρήνη μεταξύ τους με τοπρόσχημα της κρατικής εξουσίας, αλλά η σχέση μεταξύ διαφορετικών κουλτούρων και κρατών ήταν μονίμως υπό τη σκιά ενδεχόμενων πολέμων, με κάθε συνθήκη ειρήνης να μην είναι τίποτα παραπάνω από μια προσωρινή ανακωχή. Όπως το εννοιολογικοποίησε ο Χέγκελ, ολόκληρη η ηθική του κράτουςμεσουρανεί στην υψηλότερη πράξη ηρωισμού, την ετοιμότητα να θυσιάσουμε τηζωή μας για το έθνοςκράτος, πράγμα που σημαίνει πως οι άγριεςεκβαρβαρισμένες σχέσεις μεταξύ κρατών εξυπηρετούν ως το θεμέλιο της ηθικήςζωής εντός του κράτους. Δεν είναι άλλωστε η Βόρεια Κορέα, με την αδίστακτηαναζήτηση πυρηνικών όπλων και ρουκετών ώστε να χτυπήσουν μαυτέςαπομακρυσμένους στόχους, η απόλυτη καρικατούρα αυτής της λογικής της άνευόρων κυριαρχίας του έθνουςκράτους;

Τη στιγμή που θα αποδεχτούμε πλήρως το γεγονός ότι ζούμε στο Διαστημόπλοιο Γη, το καθήκον που τίθεται επιτακτικά είναι ο εκπολιτισμός των πολιτισμών καθαυτών, η επιβολή της οικουμενικής αλληλεγγύης και της συνεργασίας μεταξύ όλων των ανθρώπινων κοινοτήτων, ένα καθήκον που καθίσταται όλο και πιο δύσκολο από τη διαρκή άνοδο της σεχταριστικής,θρησκευτικής και εθνοτικής «ηρωικής» βίας και της ετοιμότητας να θυσιάσουμε τους εαυτούς μας (και τον κόσμο) για έναν συγκεκριμένο Σκοπό. Το ξεπέρασματου καπιταλιστικού επεκτατισμού, η διευρυμένη συνεργασία και αλληλεγγύη θαπρέπει επίσης να καταφέρουν να μετατραπούν σε εκτελεστική εξουσία η οποίαθα είναι έτοιμη να παραβιάσει την κρατική κυριαρχία. Δεν είναι όλα αυτά ταμέτρα προορισμένα να προστατεύσουν τους φυσικούς και πολιτιστικούς κοινούςμας πόρους; Αν δεν στοχεύουν στον κομμουνισμό, αν δεν συνεπάγονται ένανκομμουνιστικό ορίζοντα, τότε ο όρος «κομμουνισμός» δεν έχει κανένα νόημα.

** Slavoi Zizek, “Lessons from the Airapocalypse: on China’s smog problem and the ecological crisis“, In These Times, 10 Ιανουαρίου 2017.

4Σ.τ.μ.: «Ανθρωπόκαινο» ή «ανθρωπόκαινος εποχή»: πρόκειται για την ονομασία της γεωλογικής περιόδου κατά την οποία οι ανθρώπινες δραστηριότητες έχουν σημαντική επίδραση στο περιβάλλον του πλανήτη. Αν και οι επιστήμονες δεν έχουν συμφωνούν στην οριοθέτηση των απαρχών αυτής της περιόδου, ορισμένοι θεωρούν ότι αυτή η γεωλογική περίοδος ξεκινά με την έναρξη της γεωργίας, ενώ άλλες δυο τάσεις την τοποθετούν πολύ πιο πρόσφατα, η μια στη βιομηχανική επανάσταση και η άλλη στην ανακάλυψη και χρήση της ατομικής βόμβας το 1945.

 

   

 


Aπό:http://www.respublica.gr/2017/01/column/zizek-apocalypse/

Advertisements

One comment on “Σλάβοϊ Ζίζεκ – Διδάγματα από την αεραποκάλυψη …

  1. Ο/Η brain teaser λέει:

    Μιά μαζική δολοφονία των ανθρώπων σε εικόνες.. Φρίκη απόλυτη είναι. Ενα είδος αργής γενοκτονίας χωρίς ανακήρυξή της.
    Οι λαοί υπολογίζονται σαν κουνούπια που πρέπει να εξολοθρευτούν. Και οι ηγεσίες τους πάντα χαμηλότερες των περιστάσεων όταν υπάρχει το κέρδος. Ποιός και πώς να μιλήσει εξάλλου..

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s