Η Ψυχή του Ανθρώπου στον Σοσιαλισμό [απόσπασμα & σχόλιο]…


Η διαλεκτική που εγκαθιδρύθηκε με την δεύτερη βιομηχανική επανάσταση τείνει στο τέλος της, στην ολοκλήρωσή της. Ή διαφορετικά, ζούμε αρκετές δεκαετίες αυτό το τέλος. Σχηματικά από την αδυναμία επίλυσης της κρίσης που ξέσπασε την δεκαετία του 1970. Αν η λύση του ‘’κοινωνικού ζητήματος’’ περνούσε μέσα από την εγκαθίδρυση του βασιλείου της Εργασίας, αυτή η δυνατότητα, πέραν του ότι μας προσπέρασε, δεν ήταν ουσιαστικά αυτό το οποίο φαντάστηκε για τον εαυτό της. Ωστόσο, με έναν παράδοξο τρόπο βρισκόμαστε ακόμη πιασμένοι στα δεσμά της, αναγκασμένοι να στοχαζόμαστε, είτε την καταστροφή είτε την δημιουργία, απαραίτητα εν μέσω του ζητήματος της Εργασίας.

Το παρακάτω απόσπασμα είναι απο το κείμενο του Oscar Wilde και δημοσιεύθηκε το 1891. Εν μέσω τεράστιων κοινωνικών αλλαγών. Η Ουτοπία που οραματίζεται δεν μας είναι διόλου ξένη και κατά έναν περίεργο τρόπο φαντάζει επίκαιρη αν και μακρινή. Το όραμά του βρίσκεται στην αρχή μιας εποχής που θα μετασχημάτιζε την κοινωνία και σαν φάντασμα θα πλανώταν πάνω από την Ευρώπη και τον Κόσμο για αρκετά χρόνια: το όραμα του Σοσιαλισμού. Η επικαιρότητα του κειμένου σημειώνει εμφατικά την σημερινή δικιά μας αδυναμία να στοχαστούμε μια διαφορετική μορφή ζωής. Ακόμα περισσότερο, το κείμενο καθώς βρισκόταν μπροστά από την εποχή του, φαντάζει σε εμάς, σήμερα, ως αδιανόητο. Όχι επειδή η τεχνολογία δεν προχώρησε ή οι παραγωγικές δυνάμεις δεν τελειοποιήθηκαν, το αντίθετο αλλά επειδή οι υπάρχουσες κοινωνικές σχέσεις το μόνο που παράγουν ως ‘’όραμα’’ είναι η ολοκληρωτική καταστροφή ενός ακόμη παγκοσμίου πολέμου.

Μια συγκεκριμένη πτυχή του κειμένου βρίσκεται ακόμα και σήμερα μπροστά από την εποχή μας, και σαν να την κοιτάζει καλώντας της, από μακριά αλλά ταυτόχρονα από κοντά. Για τον Wilde η ελευθερία του ανθρώπου στον Σοσιαλισμό ορίζεται ως η αυθεντική ανάπτυξη του Ατομικισμού. Θυμίζοντας εν πολλοίς την ρητορική του Μπακούνιν για την ελεύθερη και ολόπλευρη ανάπτυξη των ατόμων, ο Ατομικισμός του Wilde στον Σοσιαλισμό δεν είναι εγωισμός, ακριβώς το αντίθετο: η επικράτηση της διαφοράς, της δημιουργίας και της αμέριστης αλληλεγγύης μεταξύ των ανθρώπων σε συνδυασμό με την ολόπλευρη ανάπτυξη των δυνατοτήτων τους. Αυτός είναι και ο λόγος που το όραμά του ορίζεται ως ύψωση πάνω από τις ανάγκες, πάνω από την βαρετή, μονότονη ωστόσο αναγκαία εργασία, την οποία στην κοινωνία του μέλλοντος θα την εκτελούν οι μηχανές.

Κατά αυτόν τον τρόπο μας κοιτάζει από το μέλλον. Αν ρίξουμε μια γρήγορη ματιά στην ανάπτυξη των παραγωγικών δυνάμεων, στην εξέλιξη της τεχνολογίας, στην αντικειμενική τάση του καπιταλισμού να αντικαθιστά ζωντανή εργασία με ρομπότ και τεχνητή νοημοσύνη, η ύψωση πάνω από τις ανάγκες είναι ίσως ρεαλιστική αλλά ταυτόχρονα ανέφικτη στο υπάρχων ‘’σύστημα ιδιοκτησίας’’.

Ένας άλλος κόσμος είναι εφικτός αλλά όχι ως εναλλακτική· μόνο ως επανάσταση. Οι μάζες δεσμεύοντας την φαντασία τους σε ένα καλύτερο καπιταλισμό, μεταξύ ‘’παγκοσμιοποίησης’’ και ‘’εθνικού κράτους’’, φαίνεται προς στιγμή πως εντάσσονται στο δίλημμα και επιλέγουν το έθνος-κράτος. Η επανάσταση πρέπει να καταστρέψει και τις δυο ψευδείς επιλογές. Βρισκόμαστε στη Νύχτα του Κόσμου, όλα είναι πιθανά: το όνειρο της ουτοπίας ή ο εφιάλτης καταστροφής, ωστόσο:Ένας χάρτης του κόσμου που δεν περιλαμβάνει την Ουτοπία δεν αξίζει ούτε μια ματιά, αφού παραλείπει τη μοναδική χώρα στην οποία αποβιβάζεται συνεχώς η Ανθρωπότητα.

512fc890e658e46075e412266837d5ed

Απόσπασμα από το Η Ψυχή του Ανθρώπου στον Σοσιαλισμό, Oscar Wilde.

[…] Και δεν έχω καμία αμφιβολία ότι έτσι θα γίνει. Μεχρι τώρα, ο άνθρωπος έχει υπάρξει, ως ένα βαθμό, σκλάβος μηχανών και υπάρχει κάτι το τραγικό στο γεγονός ότι μόλις ο άνθρωπος εφηύρε μια μηχανή για να κάνει δουλειά του άρχισε να πεινά. Ωστόσο, αυτό αποτελεί φυσικά αποτέλεσμα του συστήματος ιδιοκτησίας μας και του συστήματος ανταγωνισμού. Ένας άνθρωπος είναι ιδιοκτήτης μιας μηχανής που κάνει τη δουλειά πεντακοσίων ανθρώπων. Κατά συνέπεια πεντακόσιοι άνθρωποι χάνουν τη δουλειά τους και όντες άνεργοι, λιμοκτονούν και γίνονται κλέφτες. Ο ένας εξασφαλίζει το προϊόν της μηχανής και το κρατά και έχει πεντακόσιες φορές περισσότερα από όσα θα έπρεπε και πιθανώς, κάτι ακόμη πιο σημαντικό, πολύ περισσότερα από όσα επιθυμεί πραγματικά. ΑΝ η μηχανή αποτελούσε ιδιοκτησία όλων, θα επωφελούνταν όλοι. Θα αποτελούσε τεράστιο πλεονέκτημα για την κοινότητα. Όλα τα είδη μη πνευματικής εργασίας, όλες οι μονότονες, βαρετές δουλειές, όλες οι δουλειές που ασχολούνται με απαίσι πράγματα και χαρακτηρίζονται από δυσάρεστες συνθήκες πρέπει να γίνονται από μηχανές. Μηχανες πρέπει να δουλεύουν στα ανθρακωρυχεία και να προσφέρουν όλες τις υγειονομικές υπηρεσίες και να ειναι οι θερμαστές των ατμόπλοιων και να καθαρίζουν τους δρόμους, να παραδίδουν μηνύματα τις βροχερές μέρες και να κάνουν οτιδήποτε κουραστικό ή δυσάρεστο. Σήμερα οι μηχανές ανταγωνίζονται των άνθρωπο. Υπό τις κατάλληλες συνθήκες, οι μηχανές θα τον υπηρετούν. Δεν υπάρχει καμιά αμφιβολία ότι αυτό είναι το μέλλον των μηχανών και όπως τα δέντρα αναπτύσσονται ενώ ο ευγενής της επαρχίας κοιμάται, έτσι ενώ η ανθρωπότητα θα ψυχαγωγείται ή θα απολαμβάνει ελεύθερο χρόνο για την πνευματική της καλλιέργεια -η οποία αποτελεί τον σκοπό του ανθρώπου και όχι η εργασία- ή θα δημιουργεί εξαίσια πράγματα, ή θα διαβάζει όμορφα πράγματα, ή απλως θα στοχάζεται τον κόσμο με θαυμασμό και ευχαριστηση, οι μηχανές θα εκτελούν όλες τις απαραιτητες και δυσάρεστες εργασίες.

Είναι γεγονός ότι ο πολιτισμός απαιτεί σκλάβους. Οι Έλληνες είχαν απόλυτο δίκιο σε αυτό το σημείο. Αν δεν υπάρχουν σκλάβοι να κάνουν τις απεχθείς, απαίσιες, βαρετές δουλειές, η ύπαρξη πολιτισμού και στοχασμού είναι σχεδόν αδύνατη. Η ανθρώπινη δουλεία είναι άδικη, επισφαλής και ηθικά διαβρωτική. Το μέλλον του κόσμου εξαρτάται από τη μηχανική δουλεία, τη δουλεία της μηχανής. Και όταν άνθρωποι της επιστήμης δεν θα καλούνται πλέον να πάνε στο καταθλιπτικό Ιστέρ Εντ για να διανείμουν κακής ποιότητας κακάο και ακόμη χειρότερης ποιότητας κουβέρτες σε ανθρώπους που λιμοκτονούν, θα έχουν πολύτιμο ελεύθερο χρόνο να επινοήσουν υπέροχα και θαυμάσια πράγματα προς τέρψη των ίδιων και όλων των άλλων. Θα υπάρχουν τεράστια αποθέματα ενέργειας για κάθε πολη, και για κάθε σπίτι αν χρειάζεται, και αυτή την ενέργεια ο άνθρωπος θα μπορεί να τη μετατρέψει σε θέρμανση, φως ή κίνηση, ανάλογα με τις ανάγκες του.

Είναι Ουτοπία αυτό; Ένας χάρτης του κόσμου που δεν περιλαμβάνει την Ουτοπία δεν αξίζει ούτε μια ματιά, αφού παραλείπει τη μοναδική χώρα στην οποία αποβιβάζεται συνεχώς η Ανθρωπότητα. Και όταν η Ανθρωπότητα αποβιβαστεί εκεί, αγναντεύει πιο μακριά και βλέποντας μια καλύτερη χώρα, ανοίγει πανιά. Πρόοδος είναι η πραγμάτωση των Ουτοπιών.

_____________________________________________________________
Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s