ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟΣ, ΚΟΙΝΟΤΙΚΟΣ ΕΘΕΛΟΝΤΙΣΜΟΣ, ΑΝΑΠΤΥΞΗ, ΜΕΛΛΟΝ ΤΟΥ ΑΝΟΙΧΤΟΥ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟΥ…


Τα τελευταία χρόνια ακούγονται έντονα στον κοινωνικό διάλογο λέξεις όπως «εθελοντισμός», «αλληλέγγυοι», «κοινότητες». Ίσως σαν χώρα, την λέξη «εθελοντισμός» να την ακούσαμε τόσες πολλές φορές, όσο ποτέ ξανά στην ζωή μας, το 2004 με τους τότε ολυμπιακούς αγώνες. Δεν υπάρχει αμφιβολία πως ο όρος «εθελοντισμός» ακούγεται όμορφα έχοντας και μια αλτρουιστική χροιά. Άλλωστε όλα αυτά τα χρόνια της «κρίσης» βλέπουμε συνεχώς νέες μορφές εθελοντισμού να εμφανίζονται και νέα προσχήματα να αναδύονται για την θεμελίωσή τους. Κοινωνικά μοιάζουν να αναδύθηκαν εξαιτίας της ηθελημένης απουσίας του κράτους σε μια προσπάθεια διαχείρισης της κρίσης και της υποκατάστασης του κράτους.
Ωστόσο, σε αυτά υπάρχει μια ειδοποιός διαφορά, αφού άλλο η κοινωνική αλληλεγγύη και άλλο ο εθελοντισμός, ασχέτως αν η καθημερινή λεκτικότητα τείνει να εξομοιώνει τους όρους.
Όταν οι δήμοι, οι εταιρείες και άλλοι κρατικοί φορείς καλούν τους δημότες τους, άνεργους, απολυμένους, συμβασιούχους, φίλους και γείτονες (με την απαραίτητη προπαγάνδα των ΜΜΕ), να καλύψουν εθελοντικά (τζάμπα δουλειά δηλαδή) πάγιες και διαρκείς θέσεις τις οποίες κατείχαν εργαζόμενοι που απολύθηκαν (καθαριότητα, κοινωνική φροντίδα, περιβάλλον), έχουμε να κάνουμε με την ανάδειξη της εξαπάτησης, της ανθρώπινης βλακείας και της κατευθυνόμενης αποβλάκωσης. Όταν κρατικοί φορείς της εκπαίδευσης καλούν «εθελοντές» φοιτητές, εκπαιδευτικούς ή συνταξιούχους να στελεχώσουν «κοινωνικά προγράμματα» του δήμου τους για τους οικονομικά αδύναμους μαθητές, την ώρα που υπάρχουν χιλιάδες άνεργοι και ελαστικά εργαζόμενοι εκπαιδευτικοί, ΔΕΝ μιλάμε για εθελοντισμό αλλά για κοινωνική εξαπάτηση. Το ίδιο φυσικά συμβαίνει με τους κάθε είδους αντίστοιχους «εθελοντές» (πυροσβέστες, νοσοκόμους, γιατρούς κλπ)
Το να πιστεύεις πως κάνεις κοινωνικό έργο καθαρίζοντας τοίχους από αφίσες, παγκάκια από τσίχλες και βάζοντας πουλοβεράκι σε δένδρα, σε κατατάσσει χαλαρά σε λοβοτομημένο υποκριτή, αφού στο δίπλα στενό πεθαίνουν άνθρωποι. Το να δουλεύεις τζάμπα για αυτούς που ξήλωναν παγκάκια από πλατείες για να μην κοιμούνται άστεγοι και που πετάξανε στα σκουπίδια κουβέρτες, ρούχα και παιχνίδια που είχαν συγκεντρωθεί για άπορα παιδιά, δεν σε κάνει ακτιβιστή, μα κοινωνικά ηλίθιο και συνένοχο.
Το να μην βλέπεις πως είναι ξεκάθαρα πολιτική κατεύθυνση της εξουσίας να αντικαταστήσει την υποχρέωση της πολιτείας για δημόσιες και δωρεάν κοινωνικές παροχές προς όλους τους πολίτες της, κάνει να δημιουργούνται ακανθώδεις ΜΚΟ που είναι πανάκριβα επιδοτούμενες, με μηδενική διαφάνεια και χωρίς ουσιαστικό έργο.

Κάποτε, ρώτησα έναν που γνώριζα, για ποιον λόγο έχει δημιουργήσει τόσα πολλά blog (στο Blogspot της Google), τα οποία εκτός της απαίσιας εμφάνισης (έλλειψης μενού, κατηγοριών, tags και λοιπών βασικών για ένα blog), ήταν σχεδόν μηδενικής επισκεψιμότητας. Μου απάντησε πως απλά το κάνει για να παίρνει κάποια χρήματα από τις διαφημίσεις των ΜΚΟ, το έργο των οποίων «προέβαλλε» στα blogs του!
Ψάχνοντας το λίγο, είδα πως όχι μόνο ήταν εύκολο (ήθελε βέβαια κάποιες επαφές), μα ανακάλυψα επιδοτούμενες (με χρήματα των φορολογούμενων δηλαδή) ΜΚΟ που ασχολούνται με θέματα που δεν θα μπορούσατε να φανταστείτε, επειδή δεν έχουν και την παραμικρή σημασία για κανέναν απολύτως.

Καταλαβαίνουμε λοιπόν πως ο εθελοντισμός αυτής της μορφής εκτός από την υποκρισία, κάνει κακό και σε άλλους τομείς, αφού χάριν αυτού μπορεί να επιφέρει περικοπές σε αναγκαίες δαπάνες για την υγεία, την ασφάλιση, την παιδεία, την απασχόληση. Και βεβαίως δεν θα τα πληρώσουν κάποιοι χορηγοί, αλλά οι φορολογούμενοι πολίτες. Η ολυμπιάδα του 2004 αποτελεί μια λαμπρή απόδειξη αυτού.

Ο Τεχνολογικός εθελοντισμός

 «Φαινόμενο TEDx»Ο τεχνολογικός εθελοντισμός ή «κοινοτικός εθελοντισμός» είναι μια έννοια που υφίσταται από παλιά, αρκετές δεκαετίες πίσω σαν υλοποιημένη μορφή. Ωστόσο, στα μέσα της δεύτερης δεκαετίας του παρόντος αιώνα, ο «εθελοντισμός» στον τομέα της τεχνολογίας πήρε διαφορετικές διαστάσεις εξαιτίας του TEDx.

info: Δείτε περί του TED:

Εμφάνιση/Απόκρυψη

Εστιάσαμε στο φαινόμενο TEDx,το οποίο είναι το παράδειγμα που καθρεφτίζει ιδεολογικά όλες τις τακτικές αποπροσανατολισμού από την καθημερινότητα, βαφτίζοντας μιζέρια όσους αντιτάσσονται στην νεοφιλελεύθερη επέλαση και που έχει έμμεση και άμεση σχέση με την τεχνολογία.
Υπάρχει όμως και μια άλλη πλευρά. Προϋπάρχει θα ήταν το σωστότερο. Και αυτές που μας ενδιαφέρουν στην προκειμένη, είναι οι:

Κοινότητες Ανοιχτού κώδικα και Linux

Εδώ έχουμε να κάνουμε με αρκετά ιδιάζουσες περιπτώσεις. Το Ίδρυμα Ελεύθερου Λογισμικού και το Ελεύθερο Λογισμικό με μπροστάρη τον Stallman, αποτελεί μια πραγματικότητα και μια κοινότητα. Ο Eric S. Raymond έχει αποχωρήσει από αυτό και έχει ιδρύσει το OSI -Open Source. Τα λογισμικά Ανοιχτού Κώδικα όπως χοντρικά, τα αναφέρουμε σήμερα.
Και ενώ άπαντες είναι στραμμένοι στις ΗΠΑ για την μαζική εισβολή της τεχνολογίας και του διαδικτύου, από μια γωνιά της παγωμένης σκανδιναβικής χερσονήσου (που παρεμπιπτόντως πάντα ήταν πιο μπροστά τεχνολογικά και σε δικτυακές ταχύτητες από την υπόλοιπη ήπειρο), ένας φοιτητής αρκετά geek και μεθυσμένος, ανακοινώνει αυτό που ελάχιστα χρόνια αργότερα, ο κόσμος το έμαθε σαν το λειτουργικό σύστημα Linux.

Αυτά λίγο – πολύ τα γνωρίζετε, όμως τι έκανε εκούσια η εμφάνιση και η εξάπλωση του Linux;

Δημιούργησε μια σειρά συνεργατικών κοινοτήτων, αξιοποιώντας πλήρως το διαδίκτυο για ένα παραγωγικό αποτέλεσμα. Μπορεί οι περισσότεροι από αυτούς να μην είχαν ιδέα από οργανωτικές δομές και συνεργατικά πλαίσια και να ήταν απλά (;) σπουδαίοι hackers, μα η ανάγκη για δημιουργία και αποτέλεσμα, κατάφερε να ορίσει τις δομές και τα πλαίσια των κοινοτήτων που με την βοήθεια διάφορων εργαλείων, έδιναν το Ανοιχτό Λογισμικό.

Βρισκόμαστε όμως στην δεκαετία του 1990 που αν και στα μουσικά ακούσματα κυριαρχούν οι ηλεκτρονικοί ήχοι, στον ψηφιακό κόσμο του τότε διαδικτύου τα πράγματα είναι διαφορετικά και αρκετά πιο σκληρά με την… «αστική ευγένεια» να λάμπει διά της απουσίας της. Οι περισσότερες κοινότητες εκείνη την εποχή, ήταν επιστημονικές και σκληρά τεχνολογικές, ως απόλυτα ειδικευμένες. Για να μπορείς να μετέχεις σε μια τέτοια κοινότητα, θα έπρεπε να έχεις ΓΝΩΣΕΙΣ. Οποιαδήποτε ερώτηση ή αστοχία, αντιμετωπιζόταν με χλευασμό (επιεικώς). Η Kathy Sierra, κάπου μια δεκαετία πριν σε ένα άρθρο της με τίτλο: «Φτιάχνοντας μια κοινότητα χρηστών», σημείωνε το εξής:

Το 1997, το newsgroup comp.lang.java ήταν πολύ άσχημο μέρος για να ρωτά κανείς. Ακόμα κι αν ήσουν αρκετά γενναίος για να κάνεις μια προφανώς ανόητη ερώτηση, η κοροϊδία που εισέπραττες ήταν αρκετή ώστε να μη το ξαναεπιχειρήσεις.

Όμως, πλέον έχουμε περάσει στην δεκαετία του 2000. Οι Linux διανομές αποτελούν μια πραγματικότητα, τα γραφικά περιβάλλονται και οι διαχειριστές παραθύρων σχεδιάζονται, νέο λογισμικό δημιουργείται ή ξαναγράφεται παλιότερο, νέες καινοτομίες δημιουργούνται και αμέτρητες ιδέες βγαίνουν στο προσκήνιο. Άνθρωποι από σχεδόν ολόκληρο τον κόσμο, πέρα από προκαταλήψεις, φυλετικές, θρησκευτικές και όποιες άλλες διαφορές, συνεργάζονται και δημιουργούν, δημιουργώντας θελητά ή αθέλητα ενθουσιώδεις κοινότητες.
Όλο αυτό σε συνδυασμό με το διαδίκτυο και την απόκτηση υπολογιστών που έγινε πιο προσιτή στις μάζες, έφερε ακόμα περισσότερο κόσμο, ανάμεσά τους και ανθρώπους χωρίς γνώσεις που όμως ήθελαν να πειραματιστούν, να δοκιμάσουν, να συνεισφέρουν. Εξάλλου οι άνθρωποι που δημιουργούσαν διανομές και λογισμικά, σίγουρα θα ήθελαν να βλέπουν άλλους να τα χρησιμοποιούν και να έχουν κριτικές για αυτά.
Είναι εμφανές λοιπόν πως τα κοινοτικά πρότυπα αλλάξανε άρδην και ριζικά, έχοντας την χρυσή εποχή των forums. Το Linux, Ιδιαίτερα εκείνες τις εποχές (αρχές και μέσα δεκαετίας του 2000) ήταν ένα παιχνίδι, μια αγάπη, ως ακόμα και ιδέα. Τα flames ανάμεσα σε χρήστες διαφορετικών γραφικών περιβαλλόντων και διανομών ήταν κάτι που έπρεπε να υπάρχει σε οποιοδήποτε forum της εποχής. Προσωπικά πιστεύω πως οι χρονιές του Linux ήταν ακριβώς εκείνες τις εποχές, την δεκαετία των 00’s.

Η συμμετοχή:

Στις νέες κοινότητες και στις νέες καταστάσεις που έχουν διαμορφωθεί, με την ευγένεια ανάμεσα στα μέλη να είναι αυτονόητη μα και σαν όρος, το ζητούμενο δεν ήταν η προσέλευση· άλλωστε, όπως είπαμε, ήταν οι χρυσές εποχές του Linux που κάθε μέρα νέοι άνθρωποι έκαναν εγγραφές σε forums κυρίως για να επιλύσουν απορίες τους και προβλήματα που συναντούσαν με το Linux.
Στο ίδιο άρθρο της, η Kathy Sierra αναφέρει:

Οι περισσότερες κοινότητες χρηστών ακολουθούν μια τυπική συνταγή: «οι αρχάριοι ρωτούν, και ένα επίλεκτο τμήμα έμπειρων απαντούν. Όμως με αυτόν τον τρόπο η κοινότητα αναπτύσσεται αργά, ενώ μένει και ένα τεράστιο κενό στη μέση του φάσματος των χρηστών, όπου οι περισσότεροι αποχωρούν».
Αν θέλουμε να έχουμε πιο ενεργούς τους αρχάριους και τους μέτρια προχωρημένους χρήστες (και να μεγαλώσουμε το ποσοστό αυτών που απαντούν), πρέπει νωρίτερα να τους ωθούμε να απαντούν αντί μόνο να ρωτούν.

Τέλος πάντων, οι ιδέες που αναφέρει στην συνέχεια στο άρθρο της, σε μεγάλο ή σε μικρό βαθμό δουλέψανε, έχοντας βέβαια περάσει σε ένα άλλο πρόβλημα τώρα που συναντάται πολύ συχνά (μάστιγα) στους διάφορους δικτυακούς χώρους των κοινοτήτων. Αυτό είναι από την πρόχειρη απάντηση, την άσκοπη απάντηση, την λάθος απάντηση ή το ρίξιμο ενός ξερού link σε μια γλώσσα που ίσως δεν γνωρίζει ο άλλος ή και πολλές περιπτώσεις, σε σελίδες που ανακαλύψανε την μόδα του Linux (α, ρε Ubuntu) με βασικό σκοπό το clickbait, με λάθος τρόπο δοσμένες απαντήσεις.

Όπως και να έχει, το θέμα είναι πως με τον έναν ή με τον άλλον τρόπο, οι κοινότητες δουλεύουν, χωρίς φυσικά αυτό να σημαίνει πως δεν θα μπορούσαν και καλύτερα. Από την άλλη βέβαια, για σκεφτείτε και το να μην υπήρχαν…
Μπορώ πάντως, να βεβαιώσω πως σε ορισμένες περιπτώσεις λειτούργησαν αποτελεσματικά και διαδραμάτισαν ρόλο στην διάδοση του Linux. Χαρακτηριστικά το αναφέρει ο Salih στο (σχετικό με το θέμα μας) άρθρο του: Τι είναι διανομές, ποιές οι διαφορές τους και τι είναι κοινότητες:

Όπως συμβαίνει σε άλλου τύπου κοινότητες πολλές φορές δημιουργούνται προστριβές μεταξύ των ατόμων της ίδιας κοινότητας αλλά και των άλλων κοινοτήτων. Επειδή προσωπικά, όταν ξεκίνησα να ασχολούμαι με το Linux, ξεκίνησα σχεδόν μαζί με τον Κωνσταντίνο, στο παλιό Linux Format Forum. H ιδιαιτερότητα αυτού του forum ήταν ότι υπήρχαν υποκατηγορίες για όλες τις διανομές με αποτέλεσμα να υπάρχει μια ομόνοια γύρω από μια κοινή βάση που είναι το Linux. Εκεί γράφαμε και συζητούσαμε χρήστες που ο καθένας είχε άλλη διανομή από τους άλλους. Ο καθένας βοηθούσε όσο μπορούσε άσχετα με την διανομή που χρησιμοποιεί. Για παράδειγμα, κάποιος έμπειρος χρήστης του OpenSuse βοηθούσε κάποιον αρχάριο χρήστη που είχε πρόβλημα με κάποια συσκευή στο Ubuntu ή το αντίστροφο. Άλλος βοηθούσε κάποιον που είχε Mandriva ενώ ο ίδιος χρησιμοποιούσε Gentoo. Αυτή η ιδιαιτερότητα της κοινότητας, όπου προσωπικά έκανα τα πρώτα μου βήματα, έπλασε στην αντίληψή μου τη ρήση: «Ένας για όλους και όλοι για έναν, άσχετα με την διανομή που αρέσει στον καθέναν».

Μέχρι εδώ είδαμε πως όλα αυτά δημιουργηθήκανε χωρίς την ανάμειξη καμίας εταιρείας. Κάτω από πρίσμα αλληλοβοηθείας και κάλυψης γνώσεων, το κοινοτικό πείραμα απέδειξε πως είναι πετυχημένο. Το Linux είναι ένα λαμπρό παράδειγμα. Οι εταιρείες και οι χρηματοδότες ήρθαν μετά, όταν ήδη – με την κοινοτική του δυναμική – είχε αποδείξει την αξία του και πως αποτελεί το εργαλείο για την αναβάθμιση και βελτίωση της τεχνολογίας.
Από την άλλη, κοινωνικά, όλο αυτό σαφώς και μπορεί να επιφέρει αποτελέσματα μέσα από πλαίσια αλληλεγγύης, και όχι προκάτ εθελοντισμού. Αν και οι αποδείξεις είναι πολλές, αυτό αποτελεί και ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα: Linux: Δωρεάν Γνώσεις Πληροφορικής Σε Άπορα Παιδιά.

Και ενώ δεν υπάρχει αμφιβολία πως το Linux υπήρξε ένας από τους σημαντικούς παράγοντες που χρησιμοποιούμε κάποια, αυτονόητα σήμερα, στοιχεία της τεχνολογίας, φρενάροντας τα όποια άλλα πλάνα των εταιρειών που θα μπορούσαν να δημιουργήσουν ένα πιο «επιλεκτικό» διαδίκτυο και κατ’ επέκταση, τεχνολογία. Όμως, στις αρχές της δεκαετίας του 2010, έκανε την εμφάνισή του ένα πρόβλημα το οποίο έμελε να πάρει διαστάσεις τα επόμενα χρόνια που μαζί με ορισμένα γεγονότα έχει αρχίσει να δημιουργεί αρκετές αμφισβητήσεις. Το ερώτημα τότε, ήταν:

«Γιατί οι οργανισμοί ελεύθερου λογισμικού δυσκολεύονται να επιβιώσουν;»
[σχετικά με αυτό, καθώς και για την δημοσίευση της Kathy Sierra στα ελληνικά, θα δείτε εδώ: H Κοινότητα απεβίωσε. Ζήτω η νέα Κοινότητα!]

Οι «προδότες»:

Τώρα (λίγους μήνες πριν το τέλος του 2010), φαίνεται πως υπάρχει και ένα γενικότερο ερώτημα, όσον αφορά πρότζεκτ (εφαρμογές) ανοιχτού λογισμικού. Αν και έχουν δοθεί αρκετές αφορμές για τέτοιου είδους συζητήσεις, αναλύσεις και απόψεις, η πρόσφατη περίπτωση με το τέλος υποστήριξης του Architect Linux (εγκαταστάτη του Arch) από τον δημιουργό του, πυροδότησε έναν νέο κύκλο συζητήσεων και προφανώς παραφιλολογίας.

Να ένα σχόλιο που δεχτήκαμε, προφανώς αντίστοιχα δημοσιεύτηκαν και αλλού. Ας μην βιαστούμε όμως να συμφωνήσουμε, μα ούτε και να το κατακρίνουμε:

Άλλο ένα χαστούκι για την κοινότητα… Φαίνεται ότι έχουν δίκιο όσοι λένε ότι πολλοί δημιουργοί open source απλά χρησιμοποιούν την κοινότητα για να γίνουν γνωστοί και μετά να προχωρήσουν σε επιχειρηματικές δράσεις…Τελικά το open source θα φθίνει συνεχώς και θα μείνουν μόνο οι εταιρίες ελεύθερου λογισμικού που παράλληλα με το open source αναπτύσσουν και επιχειρηματική δραστηριότητα…οι hardcore του open source που πιστεύουν ότι απλά από ρομαντισμό και χωρίς πόρους κάποιοι ρομπέν των δασών θα δίνουν ποιοτικά προϊόντα χωρίς κόστος θα λιγοστεύουν συνέχεια…Τελικά θα μείνει η canonical , η fedora kai η opensuse…

Είναι προφανώς μια άποψη που λέγεται με πικρία, και όχι με κακία ή οργή. Σε πιο ήπιους ή και πιο ισχυρούς τόνους αρκετοί σκέφτονται κάπως έτσι από στεναχώρια. Όμως, μέσα από αυτό μπορούν να προκύψουν και οι απαντήσεις.
Μα αυτές οι απαντήσεις θα πρέπει να αναζητηθούν μέσα στα πλαίσια του κόσμου που ζούμε και κινούμαστε, χωρίς ουτοπιστικά οράματα και χωρίς ιδεολογικές προσεγγίσεις.
Αλλά για αρχή, θα πρέπει να ξεκαθαρίσουμε την «ιεραρχία». Και με αυτό εννοώ πως στην τεχνολογία το πιο σημαντικό είναι αυτός που ξέρει να γράψει κώδικα. Να δημιουργήσει λογισμικό για να το πούμε πιο απλά. Είναι παραπάνω από ευνόητο αυτό.
Στην συνέχεια έρχονται όλα τα υπόλοιπα: οι testers και οι αναφορές για bugs (κάτι πολύ σημαντικό για το ελεύθερο / ανοιχτό λογισμικό), οι επιλύσεις προβλημάτων σε διάφορα forums και κατά συνέπεια η προώθηση του λογισμικού ανάλογα της αξίας του και των αναγκών. Τέλος πάντων, λίγο πολύ, όλα αυτά έχουν την σημασία τους και κάνουν τον κύκλο τους.

Ας τα δούμε ένα-ένα, αυτά που τέλος πάντων λιγότερο ή περισσότερο όλοι έχουμε σκεφτεί κάποια στιγμή:

– Είναι ανήθικο να προβάλλεται κάποιος μέσω του έργου του σε κοινότητες ανοιχτού λογισμικού;

Τουλάχιστον τεχνολογικά, ακόμα και στον χώρο του ανοιχτού λογισμικού, αυτό δεν θεωρούντο ποτέ αθέμιτο. Να υπάρχει δηλαδή συνεισφορά ανθρώπων που κάνουν αυτό, προωθώντας παράλληλα και το επαγγελματικό τους προφίλ.
Βρίσκετε άραγε, κάτι κακό όταν αυτό που αγαπάς (Linux), γίνεται και επάγγελμα; Ξέρω ανθρώπους που τους έζησα και μέσα από το osarena (Πάνο Γεωργιάδη και Κωνσταντίνο Μάρκο Αποστόλου) που τα κατάφεραν και έκαναν το χόμπι τους επάγγελμα, αγαπώντας αυτό που κάνουν.

-Σημαίνει πως όλοι όσοι το κάνουν έχουν κάποιον απώτερο σκοπό για την επαγγελματική τους ιδιότητα;

Ξέρω ανθρώπους που είναι κτηνίατροι, πυροσβέστες, δικηγόροι, πνευμονολόγοι, μηχανικοί αυτοκίνητων και ασχολούνται με κοινότητες ανοιχτού λογισμικού ενεργά. Είτε σαν έμπειροι χρήστες, είτε επειδή έχουν παράλληλες τεχνολογικές γνώσεις.
Δεν μπορώ να δω πού θα τους ωφελούσε επαγγελματικά αυτό, ούτε και έχω δει να αποκομίζουν κάποια οφέλη από όλο αυτό. Μάλλον έξοδα και χρήση προσωπικού χρόνου κάνουν.

-Ναι, μα είναι υποχρεωμένοι…

ΟΧΙ. Κανένας δεν έχει υποχρέωση σε κανέναν. Ούτε καν νομικά. Όταν εγκαθιστάς λογισμικό ανοιχτού κώδικα, αναγράφεται σαφώς πως «παρέχεται ως έχει, χωρίς καμία εγγύηση και ευθύνη». Εδώ εταιρείες με εμπορικό και κλειστό λογισμικό κάνουν αποποίηση ευθυνών και πολλές φορές καταχρηστική, μα που τα αποδεχτήκατε με τους όρους χρήσης τους.

– Όμως το άρχισε και το παράτησε…

Ναι. Είναι κάτι που συμβαίνει συχνά και σε πολλούς τομείς. Από έργα και υπηρεσίες που εγκαταλείπει το κράτος ή και εταιρείες ασχέτως βεληνεκούς. Αν βάλουμε πόσα μεγάλα επαγγελματικά πρότζεκτ έχουν σταματήσει, η λίστα θα είναι τεράστια. Ας θυμηθούμε μόνο τις υπηρεσίες που έκλεισε η Google για παράδειγμα.
Από την άλλη, όταν ένας προγραμματιστής ή developer δημιουργεί ένα έργο ανοιχτού λογισμικού, μπορεί να το κάνει επειδή το έχει ο ίδιος ανάγκη, από μεράκι, από πειραματισμό, από διάθεση να προσφέρει κάτι που ίσως το θεωρεί καλύτερο από τα υπάρχοντα ή για να προσφέρει κάτι που δεν υπάρχει και χίλιους δυο άλλους λόγους. Μπορεί ακόμα και να το κάνει για να διακριθεί ώστε να έχει κάποια επαγγελματική αποκατάσταση ή αναβάθμιση της εργασίας του. Είναι ανήθικο; Ελάτε τώρα, στον κόσμο του ¥€$ ζούμε, και όχι στον Αναρές (βλέπε σχετικά). Και ζούμε σε αυτόν τον κόσμο επειδή το δεχόμαστε με την παθητική μας στάση, αναζητώντας τις ουτοπίες σε πράγματα ανέφικτα.
Υπολογίστε μερικούς ακόμα παράγοντες που συμβαίνουν παντού δίπλα μας, μερικά και σ’ εμάς:

Το διάστημα που έφτιαξε το λογισμικό ήταν άνεργος ή χωρίς οικογενειακές υποχρεώσεις είτε για κάποιους λόγους είχε περίσσευμα χρόνου. Κάποια στιγμή όμως, αυτά αλλάξανε και η ζωή του πήρε μια διαφορετική τροπή για λόγους και αιτίες που μπορεί να τύχουν σε οποιονδήποτε. Ακόμα και σε περίπτωση που ήταν ομάδα, μια αλλαγή στην ζωή ενός μπορεί να επιφέρει δυσχέρεια και παύση της ανάπτυξης.
Ή άλλη περίπτωση, η οικονομική δυσχέρεια. Τι πιο τρανό παράδειγμα γι’ αυτό από το Ubuntu Tweak; Ήταν ένα πρότζεκτ που είχε έξοδα. Η ιδιαιτερότητα με τα αποθετήρια και η συντήρηση του site απαιτούσε συγκεκριμένο server και κάποια πάγια έξοδα. Το «πολύ» και το «λίγο» δεν μπορεί να το ορίσει κανείς στην εποχή μας. Όμως, ακόμα και αν όλα είναι καλά, υποθέτω πως θα έχουν έρθει στιγμές που αρκετοί θα έχουμε δυσκολευτεί να καταβάλλουμε ακόμα και το ποσόν των 30 ευρώ (που θεωρητικά δεν είναι μεγάλο) μέσα σε κάποια συγκεκριμένη ημερομηνία.

Υπάρχει τελικά, κάτι μεμπτό στα παραπάνω; Βασικά, δεν νομίζω πως απέχει από ένα παλιότερο άρθρο μας, το «Όλα του blogging δύσκολα». Ακόμα και ένα blog απαιτεί κάποια έξοδα. Τι γίνεται όμως, όταν αυτός ή αυτοί./ές που το συντηρούν είναι άνεργοι, φοιτητές ή χαμηλόμισθοι; Πόσο άραγε θα μπορούν να το συντηρούν χωρίς βοήθεια (και όχι κατ’ ανάγκη οικονομική);

– Ναι, μα έγινε γνωστός από το ανοιχτό λογισμικό και μετά πήγε να δουλέψει στην τάδε εταιρεία.

Όπως είπαμε και πριν, κοιτάξτε πού ζούμε. Πόσους ανθρώπους γνωρίζετε χωρίς οικονομικά προβλήματα ή χωρίς τον εφιάλτη των τραπεζών και της εφορίας;
Και στο κάτω-κάτω, πότε ισχυρίστηκε ο κάθε δημιουργός πως το κάνει για λόγους ιδεολογίας ή να θέλετε μόνο γι’ αυτούς; (επειδή όπως καλά γνωρίζουμε, έχει συμβεί και συνεχίζει αυτό). Και στο φινάλε, πού είναι το μεμπτό και εδώ;
Έκλεψε κάτι; Δεν δημιούργησε και έδωσε τον κώδικά του; Έχω βαρεθεί να διαβάζω άρθρα στο osarena και αλλού, με παρατημένα πρότζεκτ που έγιναν fork και ανάβιωσαν βελτιωμένα.

– Όμως έτσι εμπορευματοποιείται το Ανοιχτό Λογισμικό.

Και ποιος είπε πως το Open Source απαγορεύεται να είναι εμπορικό; Την χαρά του σύγχρονου φιλελευθερισμού αποτελεί για την ακρίβεια. Οι σύγχρονοι φιλελέδες θα πρέπει να κάνουν ιδιαίτερη μνεία στον κύριο Eric S. Raymond που για αυτόν ακριβώς τον λόγο το δημιούργησε, διαχωρίζοντας τις θέσεις του από το Ελεύθερο Λογισμικό και τον Stallman (που και αυτό επίσης προβλέπει εμπορική χρήση του λογισμικού).
Δηλαδή, τον τυπάκο που είχε δημιουργήσει την διανομή PearOS και μετά από κάποια χρόνια ανάπτυξης, δέχτηκε μια πρόταση και την πούλησε θα πρέπει να τον χαρακτηρίσουμε σαν «προδότη»; Θέλουμε ή δεν θέλουμε «Ανοιχτά Πρότυπα» παντού; Ας αποφασίσουμε επιτέλους.

– Μα θα μείνουν μόνο οι εταιρείες με ανοιχτό λογισμικό που θα συνεργάζονται με Microsoft, Oracle και άλλους.

Ισχύει η πιο πάνω ερώτηση: «Θέλουμε ή δεν θέλουμε «Ανοιχτά Πρότυπα» παντού;». Στον κόσμο που είμαστε και οδηγούμαστε αυτό είναι κάτι θετικό.
Από την άλλη, ποιος λέει πως αυτό θα σταματήσει τις κοινότητες και την συνεχή ροή ανάπτυξης νέου λογισμικού; Βασικά, για απαντήστε σε αυτό:

Πότε, όταν σταμάτησε κάποιο λογισμικό, σας έλειψε πραγματικά; Πόσα άραγε εναλλακτικά δεν ανακαλύψατε που σε ορισμένες περιπτώσεις τα βρήκατε και πιο καλά;

Μην ξεχνάμε άλλωστε, πως με την πάροδο του χρόνου και την εξέλιξη των υπολοίπων, ορισμένα λογισμικά γίνονται παρωχημένα και συνεπώς σταματούν την ανάπτυξή τους.

Αυτοί που πληρώνονται και αυτοί που δεν:

Υπάρχει όμως και μια διαφορά σε ορισμένες κοινότητες: Αυτοί που αμείβονται και αυτοί που δεν αμείβονται. Επάνω σε αυτό, ο Jos Poortvliet τέως υπεύθυνος της κοινότητας του openSUSE, σε συνέντευξή, του θέσαμε και την εξής ερώτηση:

Από την στιγμή που είσαι ο community manager του openSUSE, μπορείς να μας πεις μερικά πράγματα για τον τρόπο που γίνεται η διαχείριση των κοινοτήτων; Ποιες είναι οι δυσκολίες της δουλειάς σου και ποια είναι τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά των κοινοτήτων που “δεν πληρώνουν” σε σύγκριση με αυτές που πληρώνουν;

Και μας απάντησε το εξής:

Ρωτάς δύο πράγματα για τα οποία θα μπορούσα να μιλάω για ώρες…Θα προσπαθήσω να σου δώσω μια γεύση. Η δουλειά μου έχει δύο πτυχές, το χτίσιμο και την άμυνα. Στην περίπτωση του χτισίματος, θα πρέπει να κάνω ο,τι μπορώ για να βοηθήσω το openSUSE να μεγαλώσει. Για αυτό τον σκοπό, απλά επιλέγω κάτι στο οποίο θεωρώ ότι είμαι καλός και ικανός να το φέρω εις πέρας… Στην περίπτωση της άμυνας, προσπαθώ να ηρεμώ τα πνεύματα όταν χρειάζεται σε περιπτώσεις “δυνατών” προσωπικοτήτων, να κατευνάζω τον υπερβολικό ενθουσιασμό που οδηγεί σε παρέκκλιση από τους στόχους που όλοι έχουμε στην κοινότητα του ΕΛ/ΑΚ. Για παράδειγμα, προσπαθώ να συντονίσω την συνεργασία διαφορετικών πρότζεκτ. Επίσης κάποιες φορές προλαμβάνω, ή αντιμετωπίζω συγκρούσεις.

Για την διαφορά των κοινοτήτων που πληρώνουν με αυτές που δεν πληρώνουν. Υπάρχουν δύο λόγοι που οι προγραμματιστές που πληρώνονται διαφέρουν από αυτούς που δεν πληρώνονται. Για να απεικονίσω την πρώτη διαφορά, θα παραθέσω τα λόγια του Till Adam: Υπάρχει το πρόβλημα του “εμπορικού τρένου”. Οι προγραμματιστές που πληρώνονται μπορούν να αφιερώσουν πολύ περισσότερο χρόνο από αυτούς που δεν πληρώνονται. Επίσης έχουν το πλεονέκτημα του ότι μπορούν να καθίσουν στο ίδιο δωμάτιο με τους συνεργάτες τους και να συζητήσουν/λύσουν προβλήματα πολύ πιο γρήγορα. Αυτό μπορεί να οδηγήσει στο να μείνουν οι εθελοντές εκτός: Το εμπορικό τρένο των προγραμματιστών που πληρώνονται προχωράει και οι εθελοντές έχουν πολύ μικρή επιρροή σε αυτό. Η δεύτερη διαφορά είναι φυσικά η “διαχείριση”. Η εταιρία που προσέλαβε τους προγραμματιστές μπορεί να έχει μια δημόσια, ή μια κρυφή ατζέντα. Το αποτέλεσμα που έχει αυτό εξαρτάται και από την εταιρία και από την κοινότητα.
Για παράδειγμα, η κοινότητα του KDE έχει μια δυνατή κουλτούρα ενάντια στον εμπορικό επηρεασμό, περισσότερο από οποιαδήποτε άλλη κοινότητα γνωρίζω, ακόμη και από κοινότητες που έχουν το μισό της μέγεθος. Αυτό είναι καλό γιατί βοηθάει στις σίγουρες αποφάσεις με τεχνικό υπόβαθρο. Φυσικά κάνει τις συνεργασίες δύσκολες πολλές φορές, αλλά όχι σε υπερβολικό βαθμό. Στην περίπτωση του SUSE και του openSUSE, η εταιρία κάνει πολύ λίγα προς τον έλεγχο του openSUSE. Φυσικά, αυτό μπορεί να είναι διαφορετικό σε άλλες κοινότητες.
Οι εταιρίες συχνά δημιουργούν διακυβερνητικές δομές όπως “τεχνικό συμβούλιο”, ή “community steering group” για να επισημοποιήσουν την ενέργεια από την κοινότητα. Με την SUSE να είναι τόσο χαλαρή δεν έχουμε τέτοια πράγματα στο openSUSE – είμαστε πολύ επίπεδος οργανισμός. Άλλες μεγάλες διανομές με εμπορική υποβοήθηση έχουν πιο σφικτές δομές διαχείρισης. Δεν μπορώ να πω ότι αυτό είναι κακό βέβαια, καθώς είναι πολύ ευκολότερο το να υπάρχουν συγκεκριμένοι στόχοι, από το να κάνεις μια εκτεταμένη συζήτηση πάνω στο θέμα όπως κάναμε πέρσι. Η ισορροπία ανάμεσα στον έλεγχο και την ελευθερία είναι κάτι που εξαρτάται από την κουλτούρα. Οι Ευρωπαίοι δεν θέλουν δομές διοίκησης, ενώ οι Ασιάτες και οι Αμερικάνοι δεν αρέσκονται στο σύστημα “κάνε ο,τι θέλεις”. Η ελευθερία λοιπόν, μπορεί να ακούγεται όμορφη αλλά μπορεί να μπερδέψει τα πράγματα😉

Νομίζουμε πως όλα αυτά δίνουν απαντήσεις, ίσως και να κάνουν γνωστά ορισμένα πράγματα που μερικοί δεν τα γνωρίζανε.
Όμως, αναρωτιόμαστε για το εξής:

Ας πάρουμε το παράδειγμα του Ubuntu Tweak που αναφέραμε ήδη, αν και θα μπορούσε να είναι ο,τιδήποτε άλλο. Ας πούμε πως το χρησιμοποιούσαμε 5.000 άνθρωποι (που ο αριθμός είναι πάρα πολύ μεγαλύτερος). Αν δίναμε από 1 ευρώ / δολάριο / γιεν τον χρόνο, θα μαζευόταν το πόσον των 5.000. Ένα πολύ καλό κίνητρο για να συνεχίσει χωρίς άγχος και χωρίς να κόβει από άλλες υποχρεώσεις του (λογαριασμούς, δάνεια, διαβίωση, διατροφή κλπ) για την συντήρηση του πρότζεκτ. Σε νοιάζει αν ήταν πολλά και τι θα τα έκανε από την στιγμή που σου συνεχίζει να σου προσφέρει ή σου έλειψε το ένα (1) ευρώ;
Άραγε, αν δίναμε πέντε (5), δέκα (10), είκοσι (20), τριάντα (30) ευρώ τον χρόνο σε κάποιο ή κάποια πρότζεκτ πόσο διαφορετικά θα ήταν τα πράγματα;
Μήπως τελικά, να το δούμε και από μια άλλη πλευρά και όχι από το εγωιστικό μας πρίσμα και μικρόκοσμο; Ας πούμε ένα μπράβο στους δημιουργούς.


Tα νέα κοινοτικά πλαίσια που αναδύονται:

Είναι ευνόητο πως ανάμεσα σε ανθρώπους παντού θα δημιουργούνται διαφωνίες και προστριβές. Τόσο στην φυσική ζωή, όσο και δικτυακά. Οι άνθρωποι διαφωνούν (με διάφορους τρόπους), χωρίζουν και συνεχίζουν. Αυτό έχει συμβεί ακόμα και ανάμεσα σε έθνη. Έτσι και στις κοινότητες θα υπάρξουν διαφωνίες και διαφορές που μπορεί να περάσουν σε διάφορα επίπεδα λόγου και χαρακτηρισμών. Όμως, ένας άνθρωπος ή δυο, ΔΕΝ εκπροσωπούν καμία κοινότητα ακόμα και αν έχουν τίτλο διαχειριστή ή άλλον στα δικτυακά τους μέσα. Καλώς ή κακώς, οι κοινότητες πλέον διέπονται από μια ιεραρχία που έντονα διακριτή, μα αυτό δεν σημαίνει πως δεν υπάρχουν τα εργαλεία και οι τρόποι να διασαφηνιστεί η κατάσταση.
Είναι ευνόητο πως αρκετές κοινότητες έχουν συγκεκριμένους όρους, προκειμένου να αποφύγουν το spaming και την γενικής φύσεως θεματολογία, ώστε να υπάρχει επικέντρωση μόνο στα θέματα που αφορούν αμιγώς το αντικείμενό της (πχ, την τάδε διανομή).
Επίσης, μπορεί να τύχουν καταστάσεις που σε διαφωνίες ανάμεσα σε χρήστες να υπάρξει γενίκευση και η μια πλευρά να νοιώσει αδικημένη, μα αυτό είναι κάτι αναπόφευκτο, πόσο μάλλον αν υπάρχει και μαι μεγάλη σειρά σχολίων.
Προφανώς κανένας δεν είναι δικαστής και δε νομίζω πως κάποιος διαχειριστής έχει την διάθεση να ασκεί αστυνομικοί έργο ή να σπαταλάει τον χρόνο του (το πολυτιμότερο στην ζωή μας), για προσωπικές εκρήξεις θυμού (τις περισσότερες φορές). Όπως και να έχει, η ζωή είναι άδικη και οι νόμοι που την απαρτίζουν συχνό απάνθρωποι, άρα είναι ανόητο να περιμένετε ηθική δικαίωση σε μια προσωπική διαφωνία στα σχόλια ενός forum, blog ή social-page.

Παρόλα αυτά, βρισκόμαστε σε μια εποχή που η δυστοπία αποτελεί πραγματικότητα και το μέλλον προβλέπεται ακόμα πιο σκοτεινό. Συνεπώς, περνάμε και στον ανακαθορισμό πολλών κοινοτήτων και των ως τώρα δομών τους. Τα αλληλέγγυα κινήματα του δρόμου δείχνουν τον δρόμο και δείχνουν τον κατεύθυνση. Μια προσέγγιση, είχαμε κάνει εδώ: «Θέλουμε Φίλους, Όχι Κοινότητες».
Και όσον αφορά το διαδίκτυο, μιλάμε για την στροφή της απεξάρτησης (της εξόδου από το matrix, αν το θέλετε πιο «θεατρικά») και έτσι το P2P, μοιάζει η νέα μορφή δομών που θα καταφεύγουμε στο (πολύ) άμεσο μέλλον.
Και η διαφορά με το P2P είναι πως για να είναι αποτελεσματικό, θα πρέπει να υπάρχει ισοτιμία και σε αρκετές περιπτωσεις αλληλεγγύη ή κοινοί σκοποί [P2P: Επειδή το Διαδίκτυο είμαστε εμείς].
Η συνειδητή χρήση τέτοιων δομών – φυσικά και δικτυακά – υποτίθεται πως προϋποθέτει ανθρώπους που επιθυμούν την απεξάρτηση από τις αρχές του υπάρχοντος συστήματος.

Εν’ κατακλείδι:

Οι κοινότητες υπάρχουν και δουλεύουν. Το θέμα είναι – επειδή πλέον είμαστε πολλοί – να διευκολύνουμε το έργο τους. Τα πράγματα είναι άπλα:

– Αν δεν γνωρίζουμε 100% κάτι ΔΕΝ απαντάμε. ΠΟΤΕ.

– Όταν προτείνουμε κάτι, να μην στεκόμαστε σε μια λέξη και να μην τα λέμε βάσει των δικών μας προτιμήσεων. Η διανομή που κάνει για εσένα, μπορεί να μην κάνει για τον άλλον και ας είναι φαινομενικά αυτό που εν’ πρώτοις ζητάει. Διευκόλυνε με 2 εναλλακτικές (ΟΧΙ 10), εξηγώντας έστω και επιγραμματικά τις στοιχειώδεις διαφορές τους.

– Επειδη εσύ γνωρίζεις αγγλικά, γαλλικά και βιολοντσέλο δεν συνεπάγεται πως τα γνωρίζει και ερωτών. Ρώτα πρώτα και μετά δώσε του το link που (είσαι απόλυτα βέβαιος πως) έχει την λύση.
Ακόμα, στο 99% των περιπτώσεων από σελίδες που αναφέρονται γενικά σε τεχνολογία (Microsoft, Apple) και έχουν και κάποια σποραδικά θέματα για το Linux, ΔΕΝ είναι οι καλύτερες πηγές και τις περισσότερες φορές αναφέρουν ανακρίβειες.

– Αν δείτε πως έχει ήδη δοθεί η σωστή λύση ή πως το αναφέρει ο/η ερωτών, δεν έχει νόημα να συνεχιστεί.
Πιστεύετε πως κάποιο λογισμικό αξίζει και δεν υπάρχει αναφορά του; Δημιουργήστε ένα thread στο forum της κοινότητας και κάντε ένα review του με βάση την δική σας εμπειρία με αυτό.

– Κάποια στιγμή, ίσως γίνει μια παρεξήγηση. Κάποιοι ίσως νοιώσουν αδικημένοι και προσβεβλημένοι. Οι κοινότητες δεν είναι τέλειες, δεν θα μπορούσαν άλλωστε, αφού άνθρωποι τις απαρτίζουν.
Εκτός αυτού σε λίγες μέρες, κανένας δεν θα θυμάται τίποτα.
Θα αναλώσει όμως ενέργεια και χρόνο της κοινότητας.

Όπως και να έχει, δεν δίνουμε νουθεσίες, άλλωστε και εμείς έχουμε πέσει σε προσωπικές δικτυακές κόντρες σε χώρους κοινοτήτων και αυτό σίγουρα είναι ανόητο (αυτοκριτική time).
Θέλουμε δεν θέλουμε τα πρότυπα θα αλλάξουμε. Ή θα περάσουμε στην πλευρά του «εθελοντισμού» ή στα αυτοργανωμένα, οριζόντια αλληλέγγυα σχήματα. Αυτό θα καθορίσει και άλλες κοινωνικές εξελίξεις.

Μα για να κλείσουμε πιο ευχάριστα, ας κρατήσουμε σαν επιμύθιο αυτό:

Οι κοινότητες και τα συνεργατικά σχήματα έδειξαν πως έχουν δυναμική και μπορούν να δημιουργήσουν ακόμα και ανατροπές. Ας γίνουμε συνεχιστές βελτιώνοντας τις και κρατώντας τις μακρυά από τον αποπροσανατολισμό και τις εξαρτήσεις.

[το άρθρο είναι συνεργατικό]

_____________________________________________________________

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s