Η απαγόρευση του μπουρκίνι, πέρα απ’ τη θρησκεία και το ντύσιμο…


της Αμάντα Τάουμπ

 

Υπάρχει κάτι εγγενώς παράλογο με τις λεγόμενες απαγορεύσεις τού μπουρκίνι που ξεφυτρώνουν στις ακτές της Γαλλίας. Η προφανής αντίφαση –θεσπίζουμε κανόνες για το τι μπορούν να φοράνε οι γυναίκες με την αιτιολογία ότι δεν πρέπει να επιβάλλουμε στις γυναίκες τι θα φοράνε- δείχνει ότι κάτι βαθύτερο πρέπει να συμβαίνει.

Όταν ο Βαλς δηλώνει ότι η σπάνια αυτή περιβολή αποτελεί μέρος της «υποδούλωσης των γυναικών», το πραγματικό ζήτημα δεν είναι βέβαια τα μαγιό. Για τους κοινωνικούς επιστήμονες, δεν είναι πρωτίστως ούτε η προστασία των μουσουλμάνων γυναικών από την πατριαρχία. Είναι η προστασία της μη μουσουλμανικής πλειοψηφίας των κατοίκων της Γαλλίας από έναν κόσμο που αλλάζει: μια κατάσταση που απαιτεί απ’ αυτούς να διευρύνουν την αίσθηση της ταυτότητάς τους, τη στιγμή που πολλοί θα προτιμούσαν να την διατηρήσουν όπως ήταν.

«Δηλώσεις αυτού του είδους είναι ένας τρόπος να αστυνομεύσουμε τι είναι γαλλικό και τι όχι», λέει ο Terrence G. Peterson, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Φλόριντα, που μελετά τη σχέση της Γαλλίας με τον μουσουλμανικό κόσμο.

Αυτή η μάχη περί ταυτότητας έχει ενταθεί τώρα στον απόηχο των τρομοκρατικών επιθέσεων, αλλά μαίνεται υπό άλλη μορφή στη γαλλική κοινωνία εδώ και δεκαετίες, λέει ο Πήτερσον. Αυτό που φαίνεται να είναι ένας αγώνας πάνω από το στενό θέμα της ισλαμικής ένδυσης, στην πραγματικότητα αφορά το τι σημαίνει να είσαι Γάλλος.

«Κατά την αποικιακή περίοδο της Γαλλίας, τότε που ήλεγχε τεράστιες μουσουλμανικές περιοχές, το πέπλο έγινε ένα έντονα φορτισμένο σύμβολο», συνεχίζει. Η κάλυψη του σώματος θεωρήθηκε ως σύμβολο της καθυστέρησης των μουσουλμάνων, ενώ τα πιο ευέλικτα πρότυπα ένδυσης των Γαλλίδων θεωρήθηκαν ως ένδειξη πολιτιστικής ανωτερότητας –απόψεις που βοήθησαν για να δικαιολογηθεί η αποικιοκρατία.

Η αποικιοκρατία προετοίμασε την κρίση ταυτότητας που βιώνει σήμερα η Γαλλία, εμπεδώνοντας μια αίσθηση εθνικής ταυτότητας ως διακριτής και ανώτερης από τις μουσουλμανικές ταυτότητες –και, παράλληλα, διατηρώντας την υπόσχεση μιας ευκαιρίας για τους αποικιοκρατούμενους μουσουλμάνους, οι οποίοι άρχισαν να μεταναστεύουν μαζικά στη Γαλλία. Η σύγκρουση που προέκυπτε συχνά επικεντρώθηκε σε συζητήσεις γύρω από τα ρούχα.

Το πέπλο παρέμεινε ένα ισχυρό σύμβολο διαφοράς ενώ η αποικιοκρατία κατέρρεε μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Αλλά τώρα, η διαφορά ήταν σε μια χώρα που προσπαθεί να ξεδιαλύνει τη δική μετα-αποικιακή της ταυτότητα. Στις επόμενες γενιές των μουσουλμάνων της Γαλλίας, το πέπλο έγινε πιο συχνό ως θρησκευτική πρακτική και, ίσως, ως σύμβολο της διακριτής πολιτιστικής τους κληρονομιάς. Ήταν ένα ορατό σημάδι για το πώς η ίδια η Γαλλία, καθώς και ο ρόλος της στον κόσμο, άλλαζε.

Ως αποτέλεσμα, το πέπλο έγινε σύμβολο όχι μόνο της θρησκευτικής διαφοράς, αλλά του γεγονότος ότι όσοι έχουν γαλλική καταγωγή δεν απολάμβαναν πλέον την αποκλειστική κυριαρχία πάνω στη γαλλική ταυτότητα. Η Γαλλία είχε γίνει μια πολυπολιτισμική και πολυεθνική χώρα, όπου οι παραδόσεις σήμαιναν πολύ διαφορετικά πράγματα για διαφορετικούς ανθρώπους.

Ο αποικιοκρατικός συμβολισμός που είχε το πέπλο ως σημάδι μουσουλμανικής κατωτερότητας το καθιστούσε πρόσφορο σημείο επικέντρωσης για όσους υποστήριζαν ότι η «παραδοσιακή» ταυτότητα θα πρέπει να παραμείνει όχι μόνο κυρίαρχη, αλλά και μοναδική πολιτιστική ταυτότητα στη Γαλλία.

Το μπουρκίνι μπορεί να φαίνεται απειλητικό για το συγκεκριμένο τύπο γαλλικής ταυτότητας επειδή εκφράζει μια εναλλακτική μορφή ταυτότητας –εν προκειμένω, την ταυτότητα του μουσουλμάνου. Πολλοί Γάλλοι δεν πιστεύουν ότι οι δύο αυτές ταυτότητες μπορούν να συνυπάρχουν· τις αντιλαμβάνονται ως κατ’ ανάγκην ανταγωνιστικές. Στα γαλλικά μάλιστα υπάρχει και μια υποτιμητική λέξη για την εισαγωγή αυτών των εναλλακτικών ταυτοτήτων: ο «κοινοτισμός», η άνοδος του οποίου εκλαμβάνεται ως εθνική κρίση. Κανόνες όπως οι απαγορεύσεις του φετινού καλοκαιριού έχουν ως στόχο να αποτρέψουν τη διεύρυνση της γαλλικής ταυτότητας, αναγκάζοντας τους Γάλλους μουσουλμάνους όχι μόνο να αφομοιωθούν, αλλά και να υιοθετήσουν τη στενότερη, άκαμπτη ταυτότητα.
Τη μέθοδο αυτή η Γαλλία την έχει χρησιμοποιήσει για δεκαετίες, χωρίς καθόλου επιτυχία.

Κατά τον ανθρωπολόγο Τζον Μπάουεν, η Γαλλία κατέφευγε σε τέτοιους περιορισμούς κάθε φορά που αντιμετώπιζε εντάσεις σχετικές με το μουσουλμανικό κόσμο, τόσο εσωτερικά όσο και διεθνώς.

Αυτό ξεκίνησε το 1989 με τη λεγόμενη «υπόθεση της μαντήλας», όταν τρεις Γαλλίδες μαθήτριες αποβλήθηκαν επειδή αρνήθηκαν να αφαιρέσουν το κάλυμμα από το κεφάλι τους.

Επισήμως, αυτό συνέβη επειδή οι μαντίλες είναι ορατά θρησκευτικά σύμβολα και έτσι παραβιάζουν τη laïcité, δηλ. τον κοσμικό χαρακτήρα του γαλλικού κράτους. Ωστόσο, η laïcité υπήρχε στα χαρτιά από το 1905, αλλά οι μαντίλες σε γενικές γραμμές επιτρέπονταν.

Τι άλλαξε; Όπως έγραψε ο Bowen, εξελίξεις σε άλλα σημεία του πλανήτη έκαναν το Ισλάμ να φαίνεται σαν μια ιδιαίτερα ολέθρια δύναμη. Το 1989, ο ηγέτης του Ιράν, Αγιατολάχ Χομεϊνί, εξέδωσε φετβά εναντίον του συγγραφέα Σαλμάν Ρούσντι. Περίπου την ίδια εποχή, κάποιοι Αλγερινοί σχημάτισαν το Ισλαμικό Μέτωπο Σωτηρίας, ένα ακραίο ισλαμικό κόμμα και αργότερα ένοπλη ομάδα.

Η απαγόρευση της μαντίλας από τα γαλλικά σχολεία έγινε ένας τρόπος για να αντιμετωπίσουμε το άγχος που προκύπτει από αυτές τις εσωτερικές και διεθνείς εξελίξεις, και να δείξουμε ότι προστατεύουμε τις γαλλικές αξίες.

Οι μαντίλες στα σχολεία επανήλθαν στο εθνικό προσκήνιο το 1993 και το 1994, όταν οι γαλλικές αρχές ανησυχούσαν μήπως νέοι άνδρες από οικογένειες Αλγερινών μεταναστών ενταχθούν στην ισλαμιστική εξέγερση στην Αλγερία. Μετά τις τρομοκρατικές επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου 2001, τα πέπλα ήταν ακόμα μια φορά σημείο αποκρυστάλλωσης των φόβων για μουσουλμανικές κοινότητες απομονωμένες από το κύριο ρεύμα της γαλλικής κοινωνίας και κουλτούρας.

Και αυτό το καλοκαίρι, η Γαλλία συγκλονίζεται από μια σειρά θανατηφόρων τρομοκρατικών επιθέσεων, και ανησυχεί όλο και περισσότερο για τα ταξίδια νέων Γάλλων μουσουλμάνων προς τη Συρία για να ενταχθούν στο Ισλαμικό Κράτος ή άλλες ομάδες τζιχαντιστών. Για άλλη μια φορά, κάποιοι στη Γαλλία βλέπουν την πίεση προς αφομοίωση ως ζήτημα εθνικής ασφάλειας.

Το πέπλο είναι ένα ιδιαίτερα ισχυρό σύμβολο του άγχους περί αφομοίωσης, επειδή πρόκειται για επιλογή. Ενώ πάγια χαρακτηριστικά όπως η φυλή ή το χρώμα του δέρματος δεν συνεπάγονται κάποια κρίση σχετικά με την κουλτούρα ή τις αξίες της Γαλλίας, η ένδυση δείχνει μια απόφαση να διαφέρεις –να δίνεις προτεραιότητα στη δική σου θρησκευτική ή πολιτιστική ταυτότητα και όχι σε εκείνη της χώρας υποδοχής.

Οι ενδυματολογικές απαγορεύσεις προορίζονται, στην ουσία, να πιέσουν τους Γάλλους μουσουλμάνους να αγνοήσουν κάθε αίσθηση κοινοτιστικής ταυτότητας και να υιοθετήσουν τη στενή γαλλική ταυτότητα που υπήρχε πριν την άφιξή τους. Αλλά η προσπάθεια αφομοίωσης με το ζόρι μπορεί να έχει το αντίθετο αποτέλεσμα: λέγοντάς στους Γάλλους μουσουλμάνους ότι δεν μπορούν να διατηρούν και γαλλική και μουσουλμανική ταυτότητα ταυτόχρονα, αναγκάζοντάς τους να επιλέξουν, τους αποκλείουμε από την εθνική ταυτότητα· δεν τους καλούμε να συμβάλουν σε αυτήν.

Η Γαλλία δεν έχει πολλές επιλογές: θα μπορούσε να διευρύνει την εθνική της ταυτότητα ώστε να συμπεριλάβει τους Γάλλους μουσουλμάνους όπως είναι. Πολλοί Γάλλοι μπορεί να το βρίσκουν αυτό τρομακτικό, και να πιστεύουν ότι έτσι μάλλον θα χάσουν μία βολική «παραδοσιακή» ταυτότητα παρά ότι θα κερδίσουν μια νέα, πιο πολυδιάστατη. Διαφορετικά, για να επιλυθεί η κρίση ταυτότητας θα μπορούσαν να στρέψουν την πίεση προς τους Γάλλους μουσουλμάνους. Αλλά αυτό έχει γίνει επί δεκαετίες και έχει φέρει ελάχιστη πρόοδο –και πολλή ένταση.

BURKINI1-master768

Πρώτη δημοσίευση: France’s ‘Burkini’ Bans Are About More Than Religion or Clothing

Μετάφραση: Α.Γ.

____________________________________________________________

One comment on “Η απαγόρευση του μπουρκίνι, πέρα απ’ τη θρησκεία και το ντύσιμο…

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s