ιστορία επιστημονικού μυστικισμού: τάο και φυσική…


Είναι οι σύγχρονες τεχνο-επιστήμες, τα τεχνοεπιστημονικά μέσα του βιο-πληροφορικού (καπιταλιστικού) παραδείγματος, μαγεία; Η ερώτηση, σαν τέτοια, θα μπορούσε να θεωρηθεί προκλητική. Στην εποχή των bytes και των γονιδίων τι θα μπορούσε να θεωρηθεί “μαγικό”; Οι οθόνες αφής; Οι έξυπνες μηχανές; Οι γενετικοί ανασχεδιασμοί; Τα ρομπότ σε μέγεθος εντόμου; Η χαρτογράφηση των αντιδράσεων του εγκεφάλου χωρίς αυτές να εκφράζονται με ομιλία ή/και μορφασμούς;
Ωστόσο, η γενικευμένη χρήση εργαλειομηχανών τσέπης (για παράδειγμα τα τωρινά smart phones) ή η γενικευμένη χρήση βιοτεχνολογικών εφαρμογών (για παράδειγμα η in vitro ανθρώπινη γονιμοποίηση), η εγγύτητα, η συνάφεια, η μέση κοινωνική εξοικείωση με αντικείμενα ή διαδικασίες hi tech, καθόλου δεν αποκλείει την φετιχιστική αντιμετώπισή τους. Το αντίθετο ακριβώς συμβαίνει.
Δεν πρόκειται μόνο για τον φετιχισμό του εμπορεύματος – τον οποίο σωστά είχε προβλέψει ο Μαρξ. Πρόκειται για έναν γενικευμένο τεχνολογικό φετιχισμό, κατ’ αρχήν σε ότι αφορά όλες αυτές τις εφαρμογές που διαρκώς πολλαπλασιάζονται στην καθημερινή ζωή των πρωτοκοσμικών. Πρόκειται για μια γενικευμένη τεχνολογική μάγευση, που θα γίνεται διαρκώς και πιο έντονη, όσο μεγαλώνει η απόσταση των γνώσεων του “μέσου χρήστη” των μηχανών ή των διαδικασιών, απ’ την λειτουργία, την κατασκευή, την ιστορική προέλευση, τα υλικά, το γνωσιακό υπόβαθρο όλων αυτών των “θαυμάτων”. Ήδη οι εργαλειομηχανές τσέπης είναι “μαγικές”: κάνουν πράγματα και θαύματα, τόσα και τέτοια που είναι πολύ περισσότερα απ’ οτιδήποτε θα μπορούσαν καν να φανταστούν (ή να ζητήσουν) οι χρήστες τους.
Ο φετιχισμός του εμπορεύματος, στη γενικότητά του, βρίσκεται στη μια άκρη της καταναλωτικής αλυσίδας. Στην άλλη βρίσκεται η διαφήμιση. Η διαφήμιση είναι η μυθο-λογία για τα προσόντα και τις ικανότητες των εμπορευμάτων. Συνεπώς, αν στη μια άκρη βρίσκεται ο καταναλωτής, στην άλλη άκρη βρίσκεται κάποιο team ειδικών της μαζικής κουλτούρας, της μαζικής ψυχολογίας, κλπ.

Ο φετιχισμός του high tech εμπορεύματος, ή, ακόμα και “μη εμπορεύματος” με την άμεση έννοια (όπως είναι, για παράδειγμα, τα social media τα οποία διατίθενται προς χρήση δωρεάν) έχει επιπλέον χαρακτηριστικά. Η μαγεία της τεχνολογίας έχει στην αρχή και στο τέλος της ιδιαίτερες στάσεις και συγκεκριμένες ιδέες που αφορούν τα υψηλού επιπέδου εργαλεία (και τις επιστήμες που διαμορφώνουν αυτό το υψηλό επίπεδο) και την αξία τους μέσα στις κοινωνίες. Στους πρώτους κρίκους της αλυσίδας – της – μάγευσης δεν βρίσκονται μόνο οι ειδικοί της προώθησης εμπορευμάτων. Αλλά και οι επαγγελματικές ιδεολογίες των τεχνοεπιστημόνων. Είναι ένας βασικός πυρήνας επαγγελματικών ιδεολογιών που έχουν σχέση όχι μόνο με τον καταμερισμό εργασίας και εξουσίας μέσα στον καπιταλισμό (καταμερισμός που είναι, πλέον, ασταθής) αλλά και με την νομιμοποίηση αυτού του καταμερισμού, μέσα στο σύνολο των κοινωνικών διαδικασιών. Ο ειδικός της τεχνοεπιστήμης δεν είναι απλά φορέας μιας διαχωρισμένης “γνώσης” (τα εισαγωγικά είναι εδώ σκόπιμα) στην οποία μπορεί και πρέπει να ασκείται κριτική για την μερικότητα, τα προνόμια ή το (κοινωνικό) κόστος της. Ο ειδικός αυτός είναι επίσης αναπαραγωγός ενός αόρατου (ίσως) αλλά συμπαγούς και αδιάλλακτου συστήματος σφετερισμών – μέσω – της – γνώσης (ή της άγνοιας)· της ιεράρχησης, της τυποποίησης ή του αποκλεισμού των όποιων γνώσεων. Ο Φουκώ θα μιλούσε για την γνώση / εξουσία. Δεν παραλείπουμε καθόλου αυτήν την σημαντική προσέγγιση. Την αντιλαμβανόμαστε δίπλα σ’ ένα πιο παραδοσιακό σχήμα, της γνώσης / κεφάλαιο και της γνώσης / εργασία.
Ο φετιχισμός των τεχνοεπιστημόνων, τα θεωρήματα (συνήθως αυθαίρετα ή κατά συνθήκην) της γνωσιακής υπεροχής τους επειδή είναι πολύ κοντύτερα στην Αλήθεια του Κόσμου (με το “α” κεφαλαίο) σε σχέση με τον κάθε μη ειδικό, ο γνωσιακός φετιχισμός των πρώτων κρίκων της αλυσίδας, των κορυφών της όποιας γνωσιακής πυραμίδας, αυτός λοιπόν ο ειδικός φετιχισμός είναι που διατρέχει όλη την αλυσίδα νοματοδοτήσεων και αξιολογήσεων όταν πρόκειται για αντικείμενα ή/και διαδικασίες των τεχνοεπιστημών. Ο καταναλωτής (ο τελικός χρήστης / χειριστής / ωφελούμενος) υπο-δέχεται όχι μόνο την υποτιθέμενη αυταξία της χ ή της ψ εφαρμογής (συσκευής ή/και διαδικασίας), αλλά κι όλη την ιεραρχία της γνωσιακής διαστρωμάτωσης, που παράγουν και αναπαράγουν υπέρ τους οι ειδικοί τεχνο-επιστήμονες. Τηρουμένων των αναλογιών πρόκειται για το ίδιο μοντέλο με εκείνο της θρησκείας. Υπάρχει διαφορά ανάμεσα στα “θαύματα της πίστης” και στα “θαύματα της τεχνολογίας”, και φυσικά οι οπαδοί των δεύτερων κοροϊδεύουν τα πρώτα (μέχρις ότου αποδείξουν οι κβαντοφυσικοί ότι τα πρώτα είναι, επίσης, πραγματικά). Όμως υπάρχει μεγάλη ομοιότητα στις ιδεολογικές λειτουργίες.
Εννοούνται (για να μην κατηγορηθούμε) δύο πράγματα. Πρώτον, ότι είναι εντελώς διαφορετικό πράγμα η όποια γνώση απ’ την ιδεολογική (ή, ακόμα σημαντικότερο, η φετιχιστική) επένδυσή της. Το γνωρίζω με τρόπο τεκμηριωμένο, είναι σημαντικό. Εξίσου σημαντικό είναι και το δεν γνωρίζω. Η ιδεολογία (και ο φετιχισμός) των τεχνοεπιστημών είναι να αρνούνται συστηματικά το δεύτερο. Εμφανίζουν κατηγορηματικές Αλήθειες (με το “α” κεφαλαίο) αν και εκείνες που αντέχουν να είναι τέτοιες, είναι πολύ λιγότερες απ’ όσες σερβίρουν. Και πιο περιορισμένης ισχύος.
Δεύτερον, ο “μη ειδικός” δεν είναι γνώστης, ειδικά όταν θεωρεί πως “ξέρει” επειδή σέρφαρε στον κυβερνοχώρο και τσιμπολόγησε τις ανοησίες που του έκαναν εντύπωση…

Αυτή εδώ η αναφορά ασχολείται την μεταφυσική των τεχνο-επιστημών. Δεν είναι ένας πλήρης οδηγός, αλλά μια εισαγωγή. Η αφορμή είναι κάπως παλιά. Ωστόσο έκανε μεγάλη αίσθηση στην εποχή της. Και, γι’ αυτό, είναι διδακτική.

τάο και φυσική

Πριν 5 χρόνια είχα μια πανέμορφη εμπειρία. Αυτή ήταν που μ’ έβαλε σ’ έναν καινούργιο δρόμο κι αυτή ήταν που με οδήγησε στη συγγραφή αυτού του βιβλίου. ‘Ενα απόγευμα του καλοκαιριού κάθισα κοντά στη θάλασσα. Με πήρε η ώρα καθώς κοιτούσα αφηρημένος τα κύματα να σκάνε στην αμμουδιά. Άλλο δε διαπερνούσε τη σκέψη μου, παρά ο ρυθμός της ανάσας μου και η αναλογία του μ’ εκείνον των κυμάτων.
Ξαφνικά συνειδητοποίησα πως το εγώ μου, το άμεσο και απώτερο περιβάλλον μου, το σύμπαν, ακολουθούσε τα βήματα ενός υπέροχου χορού. Σαν καθηγητής της Φυσικής, ήξερα πολύ καλά, πως η άμμος, τα βράχια, το νερό κι ο αέρας γύρω μου, δεν ήταν τίποτα περισσότερο από σύνολα παλλόμενων μορίων και ατόμων, που στην αδιάκοπή τους κίνηση αλληλοεπιδρούν το ένα στ’ άλλο, δημιουργώντας και καταστρέφοντας κάθε στιγμή άλλα μόρια κι άλλα άτομα. Ήξερα, ακόμα, πως η γήινη ατμόσφαιρα βομβαρδίζεται ασταμάτητα από τις “κοσμικές ακτινοβολίες”, που μεταφέρουν μόρια με υπερβολικό ενεργειακό φορτίο από την άκρη του σύμπαντος και προκαλούν αναρίθμητες συγκρούσεις με τα μόρια του αέρα.
Όλα αυτά μου ήταν γνώριμα και κατανοητά, εφόσον χρόνια τώρα σπούδαζα θεωρητική φυσική, αλλά μέχρι εκείνο το απόγευμα είχα συλλάβει αυτές τις έννοιες μόνο από τις περιγραφές των βιβλίων, τα διαγράμματα στους πίνακες, τα μαθηματικά σύμβολα και τις εξισώσεις. Και ξαφνικά, καθώς πλησίαζε το σούρουπο, εκεί στην άκρη της ακρογιαλιάς, οι θεωρητικές γνώσεις μου έγιναν ορατές! Ναι, “είδα” τους καταρράκτες της κοσμικής ακτινοβολίας να κατεβαίνουν από τον ουρανό, “είδα” τα μόρια του αέρα να συγκρούονται, “είδα” την αλληλεπίδραση των μορίων του περιβάλλοντος και του σώματός μου, καθώς υπάκουαν στους συμπαντικούς ρυθμούς. “Ένοιωσα” τον κοσμικό χορό, μέσα μου, ολόγυρα, παντού. “Ένιωσα” τον αιώνιο ρυθμό της ύπαρξης και της απουσίας, “άκουσα” τη βουή του σύμπαντος και “κατάλαβα” ότι όλα όσα συνέλαβα, δεν ήταν τίποτε άλλο απ’ το Χορό του Σίβα, του Άρχοντα των Χορευτών, που λατρεύουν οι Ινδοί.
Ήδη είχα συμπληρώσει αρκετά χρόνια σπουδών πάνω στη θεωρητική φυσική και την πειραματική έρευνα. Αλλά μέσα στο ίδιο διάστημα είχα ενδιαφερθεί για τον ανατολικό Μυστικισμό, και δεν άργησα ν’ αντιληφθώ τις αναλογίες του με τη σύγχρονη δυτική Επιστήμη. Με είχε τραβήξει ιδιαίτερα η προβληματική της φιλοσοφίας του Ζεν, που μου θύμιζε τα αινίγματα της κβαντικής θεωρίας. Ωστόσο, σε πρώτη φάση, η αντίληψη των αναλογιών παρέμενε στο επίπεδο της προσωπικής σκέψης. Δεν μπορούσε ούτε ν’ αποδειχθεί, σύμφωνα με τις απαιτήσεις του επιστημονικού ορθολογισμού, ούτε να γίνει αισθητή εμπειρία, σύμφωνα με τις ανατολικές διδασκαλίες.
Με την πρόοδο του χρόνου, τα ενδεικτικά στοιχεία των αναλογιών πλήθαιναν. Έτσι, αναγκάστηκα να περάσω απ’ την απλή υποψία στη διερεύνηση. Ανέλαβα, ούτε λίγο ούτε πολύ, να γεφυρώσω το χάσμα ανάμεσα στην αναλυτική σκέψη και τη διαλογική εμπειρία. Ο δρόμους μου ήταν δύσκολος.
Στην αρχή, χρησιμοποίησα “δυναμικά φυτά”. [1] Με βοήθησαν να καταλάβω πόσο ελεύθερα μπορεί να κινηθεί και να “χορέψει” ο ανθρώπινος νους. Πόσο άνετα προβάλλουν οι αρχέτυπες γνώσεις απ’ τα κατάβαθα του συνειδητού. Θυμάμαι ακόμη την πρώτη μου εμπειρία με τα “φυτά”. Τα χρησιμοποίησα ύστερα από χρόνια αναλυτικής σκέψης. Η σύνθεση κι η ζωντάνια των εννοιών πρόβαλε τόσο ανάγλυφα, ώστε ένοιωσα να δακρύζω από χαρά και, σαν τον Καστανέντα, [2

] έγραψα τις εντυπώσεις μου στο χαρτί.
Αργότερα, ήρθε η εμπειρία του Χορού του Σίβα… Ακολούθησαν άλλες παρόμοιες εμπειρίες που με βοήθησαν προοδευτικά να καταλάβω, ότι ανάμεσα στη Μοντέρνα Φυσική και στην Αρχαία Ανατολική Σοφία υπάρχει πράγματι μια υπέροχη αρμονική αναλογία. Για πολλά χρόνια συνέχισα να κρατάω σημειώσεις, τόσο από τις πειραματικές μου έρευνες, όσο κι από τις διαλογιστικές μου εμπειρίες. Ορισμένες από τις σημειώσεις αυτές πήραν τη μορφή άρθρων που δημοσιεύτηκαν. Τελικά, όλες μαζί έγιναν ένα βιβλίο.

Τάο και φυσικήΠάνω: το εξώφυλλο της 3ης έκδοσης του βιβλίου του Capra (στο κάτω μέρος του λέει ότι έχει πουλήσει ήδη 1 εκατομμύριο αντίτυπα). Κάτω: το εξώφυλλο της 35ης (επετειακής) έκδοσης.

Τάο και φυσική

Αυτό είναι το πρώτο μισό του προλόγου του βιβλίου: το τάο της φυσικής: μια εξερεύνηση των αναλογιών ανάμεσα στη μοντέρνα φυσική και στον ανατολικό μυστικισμό. Γραμμένο το 1974 απ’ τον Fritjof Capra, έναν αυστρο-αμερικάνο φυσικό με σημαντικές σπουδές και καριέρα ερευνητή στη σωματιδιακή φυσική, στη θεωρεία συστημάτων και στην κβαντική φυσική, το βιβλίο κυκλοφόρησε στις αρχές του επόμενου χρόνου (1975) στις ηπα, από έναν ασήμαντο εκδοτικό οίκο, για να γίνει best seller “από στόμα σε στόμα” και, στη συνέχεια, να κάνει 43 εκδόσεις σε 23 γλώσσες (!). Το τάο της φυσικής προκάλεσε ένα είδος “σκανδάλου” στην εποχή του: επειδή πρότεινε ομοιότητες και αναλογίες ανάμεσα στον πιο σκληρό πυρήνα των πρωτοπόρων τότε θεωριών της φυσικής, ουσιαστικά την κβαντική θεωρία, και παμπάλαιες ανατολικές (κινέζικες, ιαπωνικές και ινδικές) φιλοσοφίες και μεταφυσικές. Για εκείνους κι εκείνες, ωστόσο, που δεν σκανδαλίστηκαν, το τάο και φυσική ήταν μια ακόμα επιβεβαίωση, και μάλιστα από απροσδόκητη μεριά (αυτήν ενός δυτικού φυσικού στην αιχμή των ερευνών) για την υπεροχή των ανατολικών δοξασιών / θρησκειών έναντι της δύσης.

[…]

…η συνέχεια στο έντυπο τεύχος του Cyborg.
[ σημεία διακίνησης ]

Ziggy Stardust

Σημειώσεις

1 – Με τον όρο “δυναμικά φυτά” ο συγγραφέας εννοεί παραισθησιογόνα φυτά. Πιθανολογούμε διάφορα είδη μανιταριών.
[ επιστροφή ]

2 – Ο Carlos Castaneda, περουβιάνος που μετανάστευσε στις ηπα στα 25 του και στη συνέχεια σπούδασε ανθρωπολογία στο UCLA (πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια, στο L.A.), έγινε διάσημος στα τέλη της δεκαετίας του ‘60 και στη δεκαετία του ‘70, χάρη σε τρία βιβλία του (The Teachings of Don Juan: A YaquiWay of Knowledge· A Separate Reality· και Journeyto Ixtlan). Τα βιβλία έγραψε ο Castaneda κατά την διάρκεια των ανθρωπολογικών σπουδών του. Εκεί περιέγραφε τις εμπειρίες του (κυρίως τις “εμπειρίες μύησης / γνώσης”) απ’ την σχέση του μ’ έναν ινδιάνο του μεξικό, σαμάνο, που στα βιβλία ονομάζεται don Juan Matus.
Σε πρώτη φάση τα βιβλία του Castaneda έγιναν δεκτά με ενθουσιασμό, όχι μόνο από εκείνα τα τμήματα της πρωτοκοσμικής νεολαίας που στα ‘60s και ‘70s “ψάχνονταν” με εναλλακτικές (ως προς τον δυτικό πολιτισμό) θεωρήσεις του κόσμου (συνήθως με την βοήθεια παραισθησιογόνων – στην εξιστόρηση του Castaneda για τον don Juan το βασικό ήταν το peyote), αλλά και από ανθρωπολόγους. Αργότερα διάφοροι απ’ την δεύτερη κατηγορία άσκησαν κριτική για αυθαιρεσίες (του Castaneda), ακόμα και fiction περιγραφές.Εκ των πραγμάτων, εφόσον το ζήτημα της σαμανικής / ινδιάνικης κουλτούρας και γνώσης έγινε θέμα μεταξύ πρωτοκοσμικών (αμερικάνων) ειδικών, δεν θα μπορούσε παρά να μπει στην αρένα της Αλήθειας, της Αληθινής Αλήθειας, κλπ.
Οι σαμάνοι, όπως και οι ιθαγενείς πληθυσμοί διάφορων περιοχών του κόσμου, δεν γράφουν βιβλία· αυτό είναι γνωστό…
[ επιστροφή ]

_____________________________________________________________

Από:http://www.sarajevomag.gr/cyborg/issues/06/i06_p77_tao.html

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s