Buñuel, μας λείπεις ρε φίλε! …


Αναφορά σε ένα χαμένο σινεμά της οξείας αντίληψης και της, με κάθε τρόπο, ανατροπής

μπουνιουελ4

Γράφει ο Χρήστος Σκυλλάκος

Luis Bunuel. Ανάμεσα στο πλήθος ξεχωριστός. Αδόκιμος μέσα στην σύμβαση της κινηματογραφικής δημιουργίας, μα τόσο οικείος και τόσο αναγκαίος. Μόλις στα 29 του, πήρε μια κάμερα στα χέρια και άρχισε την αποδομητική του «ασχολία». Έσκισε διάπλατα τους δομημένους ορίζοντες της τέχνης και στόχευσε τις δομημένες αξίες της κοινωνίας. Ήταν εκεί ογκόλιθος και εμπροσθοφυλακή, είτε με έναν ανδαλουσιανό σκύλο που δάγκωνε κατά παραγγελία είτε με ένα φάντασμα που πλανιόταν πάνω από την δυσωδία του νεκροζώντανου πτώματος της μπουρζουαζίας. Γιατί ποτέ δεν έκρυψε πως αυτή, και μονάχα αυτή, ήταν από πάντα ο στόχος του. Αυτή που παρασιτεί πάνω στην υπόλοιπη κοινωνία με τον πλούτο και πάνω από όλα τη νοοτροπία της που την μετατρέπει σε μια αισχρότητα ακόμη πιο νοσηρή.

μπουνιουελ1

Όμως οι ανίδεοι μπουρζουάδες αγάπησαν το πρώτο του φιλμ και ο Bunuel έμεινε άναυδος αναγκάζοντας τον να δηλώσει: «Τι μπορώ να κάνω για αυτούς τους ανθρώπους που λατρεύουν οτιδήποτε μοντέρνο, ακόμα και όταν είναι ενάντια στις βαθύτερες πεποιθήσεις τους; Για αυτή την βλακώδη αγέλη που βλέπει ομορφιά ή ποίηση σε κάτι το οποίο ουσιαστικά δεν είναι τίποτα περισσότερο από μια απελπισμένη και παθιασμένη έκκληση για φόνο;». Όμως βρήκε λύση και από τον βαθύτερο σουρεαλισμό καισυμβολισμό, πέρασε στον κοινωνικό ρεαλισμό και έπειτα στον σουρεαλιστικό σαρκασμό για να τους δηλώσει ξεκάθαρα και απερίφραστα ότι είναι αδύνατο να ξεφύγουν από την ταξική τους σήψη και την αναπόφευκτη ανατροπή τους.

Σε αυτά τα χνάρια έζησε τον 20ο αιώνα και έξω από τα δόντια μίλησε για αυτόν. Συνέπεια; Εκδιώχθηκε από την χώρα του, την Ισπανία, αυτοεξορίστηκε και ωρίμασε στο Μεξικό, αυτοσαρκάστηκε ενώ αφορίστηκε από την εκκλησία, – με το πασίγνωστο «Ευχαριστώ θεέ μου, είμαι άθεος»-, και τις αρχές και τους πουριτανούς και τους κάθε λογής γελοίους. Ταινίες του απαγορεύτηκαν, βανδαλίστηκαν από φασίστες μα εκεί αυτός, ένας σκέτος μπελάς. Ακόμη και γέρος και κουφός επέστρεφε στη Γαλλία και όπως πάντα παιδιάστικα «ανώριμος» κατοχύρωνε το καλλιτεχνικό του εκτόπισμα δίχως επίκληση καμιά.

Παρών σε όλα τα προστάγματα της τέχνης για έξι δεκαετίες. Φίλος αγαπητός των σουρεαλιστών, ευπρόσδεκτος στις πιο αγενείς παρέες των καλλιτεχνών και των διανοούμενων του μη συμβατικού. «Παντρεύοντας την κινηματογραφική με την ποιητική εικόνα, δημιουργούσε μια νέα πραγματικότητα, σκανδαλώδης και ανατρεπτική» θα πει ο νομπελίστας ποιητής Octavio Paz και αυτή η αναφορά δεν είναι απλώς σημαντικό στοιχείο της ποιότητας του δημιουργού αλλά λευκή επιταγή πως το κάθε του καρέ βαραίνει την παγκόσμια Ιστορία και όλους μας συνάμα. Ο Dali, οLorca, ο Breton, o Cocteau, ο Picasso, ο Fuentes, o Man Ray, ο Brecht, κολλητοί του. Ποιος άλλος κινηματογραφιστής έχει να καμαρώσει για ένα τέτοιο παρεάκι;

Όταν μιλάμε για τον Bunuel, δεν πρέπει να μιλάμε για έναν κινηματογραφικό σκηνοθέτη αλλά για ένα βαρύ οπλοπολυβόλο της παγκόσμιας τέχνης και διανόησης που σούταρε εξ επαφής ό,τι ήταν και έπρεπε να ήταν στόχος. Θα ήταν δόκιμο να πω πως βλέποντας κάποιος το έργο του Bunuel, διαβάζει με αισθητική μαεστρία και δοκιμιακή δυναμική τον μαρξισμό εικονογραφημένο. Κυνικό, υπέροχο και δίχως να χρειάζεται να αλλάζει σελίδα. Αντάρτης και νεότερος των κάθε φορά συγχρόνων του σε φόρμα και περιεχόμενο σε συνέχειες από την δεκαετία του 20’ως του 70’. Δεν έδινε δεκάρα σε κανένα. Ούτε σε παραγωγούς, ούτε σε παπάδες, ούτε σε κρατικούς λογοκριτές, ούτε σε κριτικούς, ούτε σε σένα, ούτε σε μένα.

«Η ανύπαρκτη καλλιτεχνική ποιότητα (σ.σ. του «L’ Age d’ Or») αποτελεί ύβρις, συνδυάζοντας ως δημόσιο θέαμα, τα πιο αισχρά, σιχαμερά και ανούσια περιστατικά. Πατρίδα, οικογένεια, θρησκεία, σέρνονται στην λάσπη», θα γράψει η «Le Figaro» το σωτήριο έτος του 1930. Μια αστεία κριτική στο σήμερα που για τον Bunuel αποτελούσε από τότε σίγουρα θρίαμβο. Γιατί ήταν άτρωτος μέσα σε όλες τις εποχές και είτε σεμνά, είτε με αυθάδεια, είτε με μια παράδοξη συμφωνία αυτών, έτοιμος να ξεφτιλίζει το παραπαίον σύμπαν.

μπουνιουελ5

Ταπάντα για τον Bunuel κατείχαν μια αρχέγονη δυναμική. Τα πάντα ήταν φορείς αλλοτρίωσης και παράλληλα βαθιά αλλοτριωμένα που βαπτίστηκαν στις εκμεταλλευτικές κοινωνίες. Και τα έβγαζε σε κοινή θέα για κοινή διαπόμπευση μέσω ενός χειροποίητου κολλάζ σουρεαλισμού. Έτσι δημιούργησε ένα αφοπλιστικό σύμπαν, ακόμη και για τους μη μυημένους φιλοσοφικά ή κινηματογραφικά, εννοιολογικών και νοηματικών ιδεών πάνω στην κοινωνική πραγματικότητα, εμβαθύνοντας στο φερόμενο ως ασήμαντο και γενικεύοντάς το όσο δεν πάει παραπέρα. Παράλληλα διαολοέστελνε κατά συνθήκη την πλοκή, χαβαλέδιαζε κάθε τρείς και λίγο με την κινηματογραφική γλώσσα, υπερέβαλε μα δεν αυτογελοιοποιούταν και σαφώς δεν είχε ποτέ έγνοιες για την συμβατική αφήγηση και τα συμβατικά γούστα και τις ιδέες του κοινού. Γιατί; Γιατί είχε βάλει σκοπό να κινηματογραφήσει, με πλήρη τεχνικό και κινηματογραφικό έλεγχο φυσικά, ό,τι τριγυρίζει και συνθέτει διαλεκτικά την ασύνδετη, κατά πως φαίνεται, νοσηρή μας αστική κληρονομιά. Μια κληρονομιά που μεταλαμπαδεύτηκε από τους εξουσιαστές στους εξουσιαζόμενους και είναι πασιφανής μέχρι τώρα που μιλάμε.

Διόλου τυχαίο, λοιπόν, που το όνομα Bunuel σκάει κάθε τόσο στα χείλη άλλων δημιουργών, στα χείλη όλων των κινηματογραφόφιλων εδώ και μια εκατονταετία. Από μικρή ηλικία, μας έγινε βίωμα ανεξίτηλο όπως και μέθοδος σκέψης για την ανάγνωση των παράδοξων της κοινωνικής πραγματικότητας. Το έργο του αποτελεί αλφαβητάρι του σινεμά σε όλους τους τομείς είτε για να δημιουργήσεις, είτε για να απολαύσεις, είτε για να αντιληφθείς το τι γίνεται γύρω σου. Το σύνολο του έργου του αποτελεί ένα αισθητικό μανιφέστο, ένα πολιτικό μανιφέστο και μια αριστεία στον κινηματογράφο και την Ιστορία της αισθητικής.

μπουνιουελ7

Αστική αλαζονεία και ευμάρεια, θρησκευτική και κάθε θρησκοληπτικού τύπου πίστη, δύσμορφη και ανεκπλήρωτη σεξουαλικότητα, ανολοκλήρωτες ενέργειες μέσα στην κοινωνική αναρχία, βιτσιόζικος καννιβαλισμός, καλόγεροι, πόρνες, φτωχοί και εξαθλιωμένοι, μπάτσοι, στρατός, δυσκοίλιοι αστοί που τρώνε πάνω σε καμπινέδες, τάξη και ασφάλεια, ανωτερότητα και εξουσιαστικές σχέσεις, καθωσπρεπισμός και υποκρισία, βρωμιά, σοβαροφάνεια και ξεφτίλα, αλλοκοτιά και αφυσικότητα. Με λίγα λόγια, απλά και απτά, όλες οι εκφράσεις του εφιαλτικά παρόντος αστικού κόσμου. Και η μεγάλη του προσφορά ήταν πως δεν άφησε τίποτε ασχολίαστο ή απλά και στεγνά απεικονισμένο. Έθεσε ερωτήματα, έθεσε και απαντήσεις, ερεύνησε διαλεκτικά και επαγωγικά αρνούμενος παράλληλα την όποια επίπλαστη και κάλπικη αντικειμενικότητα.

«Είσαι κομμουνιστής;» τον ρωτάνε σε μια επιτροπή όταν βρέθηκε για λίγο στην Αμερική. «Είμαι ρεπουμπλικάνος (I am a Republican)» απαντά ευφυέστατα, κάνοντας τους λογοκριτές να πιστέψουν ότι είναι ταγμένος αστός αναφερόμενος στους Αμερικάνους ρεπουμπλικάνους και όχι στην λαϊκή κυβέρνηση της Ισπανίας την εποχή του Εμφυλίου. Ο Bunuel λειτουργούσε σουρεαλιστικά, μπρος σε κάθε κοινωνικό εμπόδιο.

μπουνιουελ6

Με το έργο του έκανε μια πολιτική τομή και κατέθεσε μια αποτελειωτική και βαθιά κριτική στη ψυχασθενική αστική κοινωνία, τις αρχές και τις αξίες της και του συνόλου της ύπαρξης της, αναγνωρίζοντάς της το δικαίωμα να αυτοκτονήσει εφόσον και αμα δεν την προλάβουν να της βάλουν πρώτοι μπουρλότο στα θεμέλια της οι λαοί, όπως ο ίδιος θα ήθελε. Ήταν απαξιωτικός μα οξυδερκής, ήταν απόκοσμα σαρκαστικός και ευφυέστατος, ήταν οδυνηρός και άσεμνος, ήταν προκλητικός, ήταν σκληρός, ήταν ευαίσθητος, ήταν απολαυστικός, ήταν ξεκάθαρος. Ούτε πεσιμιστής, ούτε ομφαλοσκόπος, ούτε πολυλογάς, ούτε ανειλικρινής, ούτε καυχησιάρης. Ήταν εν τέλει, ένας μεγάλος μάγκας. Ο Bunuel βρέθηκε στο ίδιο στερέωμα με τους άλλους σπουδαίους παγκόσμιους καλλιτέχνες που βοήθησαν ώστε η τέχνη να ξυπνήσει, να δραπετεύσει από το κλουβί και να θριαμβεύσει μοντέρνα και κυρίαρχη. Και έτσι οι ανίσχυρες και παλαιές συμβάσεις του δυτικού κόσμου, είτε πήρανε θέση για εξολόθρευση, είτε τράπηκαν σε φυγή.

μπουνιουελ3
Τελειώνω αυτή την «αγιογραφία» του άθεου συντρόφου μας με κάτι υπερβολικό και απόλυτο. Σίγουρα, σπουδαίοι σκηνοθέτες υπήρξανε πολλοί. Ωστόσο, ο πιο ιδιαίτερος και πιο μοναδικός ήταν μονάχα ίσως, ο Luis Bunuel. Αδυνατούσε σίγουρα να κάνει συμβατές και χρηστικές ταινίες ή να λέει λογικές και εύκαμπτες ιστορίες σαν την γιαγιά μας. Αλλά έστελνε με περισσή ευκολία την αστική νοοτροπία στο διάολο. Και κάτι τέτοιο μας λείπει σήμερα όπως λείπει από την παρέα ο πιο ευτυχής, περιχαρής, μάγκας και γεμάτος εξυπνάδα, θρασύτητα και γλυκύτητα φίλος μας.

*Άρθρο με αφορμή την μέρα θανάτου του, 29 Ιούλη του 1983. Όπως είχε δηλώσει σε ένα φίλο του «Θα ήθελα να πεθάνω, ζωντανός» και τα κατάφερε να παραμείνει εδώ δίπλα μας αιώνιος.

μπουνιουλ2

____________________________________________________________

Από:http://www.toperiodiko.gr/bunuel-%CE%BC%CE%B1%CF%82-%CE%BB%CE%B5%CE%AF%CF%80%CE%B5%CE%B9%CF%82-%CF%81%CE%B5-%CF%86%CE%AF%CE%BB%CE%B5/#.V50sgFSLT3A

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s