Οικονομικές σκέψεις στο τέλος της χρονιάς


angel-ubide‘Ανχελ Ούμπιδε

Όταν ένα γαλλικό βιβλίο 500 σελίδων για την παγκόσμια ανισότητα έχει γίνει διεθνές μπεστ-σέλερ και μια ταινία για περίπλοκα πιστωτικά παράγωγα έχει συγκεντρώσει στο καστ της μια μακρά λίστα καρδιοκατακτητών του Χόλιγουντ, αντιλαμβάνεται κανείς πως τα οικονομικά έχουν γίνει της μόδας, γράφει ο Άνχελ Ούμπιδε – ανώτερος συνεργάτης του Peterson Institute for International Economics – σε άρθρο του που δημοσιεύθηκε προπαραμονή Χριστουγέννων στην ισπανική εφημερίδα El Pais. Και δεν είναι και παράλογο, αφού, όπως εξηγεί, η οικονομική επιστήμη μελετά τη διαχείριση περιορισμένων πόρων, και συνεπώς κατά τις καλές εποχές όπου αυτοί αφθονούν, είναι εν πολλοίς άνευ σημασίας, ενώ κατά τη διάρκεια κρίσεων, ο καθένας γίνεται ερασιτέχνης οικονομολόγος προκειμένου να επιβιώσει. Καθώς λοιπόν η οικονομία ανακάμπτει, είναι μια καλή στιγμή να σκεφτούμε τι έχουμε διδαχθεί από την πρόσφατη χρηματοοικονομική κρίση.

Το μέγεθος της κρίσης έχει δημιουργήσει καταστάσεις που δεν έχουμε ξαναδεί, και οι λύσεις που έχουν εκπονηθεί έχουν εγείρει πολλή κριτική – η περισσότερη άδικη και βασισμένη σε ιδεολογικές προκαταλήψεις, ή απλά στην ιδέα ότι «δεν το ΄χουμε ξαναδεί και ως εκ τούτου θα πρέπει να είναι λάθος» (για παράδειγμα, η κριτική αναφορικά με τα μηδενικά ή και αρνητικά επιτόκια). Πάνω απ΄ όλα, έχουμε δει πως οι συνταγές για τη διαχείριση μιας ήπιας ύφεσης δεν λειτουργούν καλά σε περιπτώσεις βαθιάς ύφεσης. Πλέον μοιάζει σαφές ότι οι οικονομολόγοι έχουν ξοδέψει πάρα πολύ χρόνο στη μελέτη της οικονομική δυναμικής των ήρεμων περιόδων, και όχι αρκετό στη διερεύνηση της δυναμικής και των συνεπειών μιας βαθιάς κρίσης. Πολλές αλήθειες που θεωρούνταν σχεδόν απόλυτες αμφισβητούνται πλέον ανοιχτά.

Άλλοτε αποδεχόμασταν πως η οικονομία εξελίσσεται ως ένας επιχειρηματικός κύκλος γύρω από μια τάση δυνητικής ανάπτυξης η οποία παραμένει λίγο πολύ αμετάβλητη στο πέρασμα του χρόνου, επισημαίνει ο Ούμπιδε. Η νομισματική πολιτική ήταν υπεύθυνη για τη ρύθμιση του κύκλου, ενώ η δημοσιονομική πολιτική έπρεπε να ανησυχεί μόνο για τη διατήρηση της μακροπρόθεσμης βιωσιμότητας. Ήμασταν πεπεισμένοι πως η νομισματική πολιτική δεν επηρεάζει το αναπτυξιακό δυναμικό της οικονομίας, και πως η σωστή στρατηγική ήταν η χρήση μιας περιοριστικής νομισματικής πολιτικής που επιμήκυνε την ύφεση προκειμένου να επιβληθούν διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις. Αποδεχόμασταν πως οι κεντρικές τράπεζες μπορούσαν οποτεδήποτε να δημιουργήσουν πληθωρισμό και πως το κλειδί ήταν να αποφευχθούν οι πληθωριστικοί κίνδυνοι, ακόμα και αν το κόστος ήταν να πέσουμε σε προσωρινό αποπληθωρισμό.

Αλλά όχι. Είναι όλο και πιο σαφές πως οι υφέσεις, ιδίως οι μακρές, έχουν μια επίμονη αρνητική επίδραση στη δυνητική ανάπτυξη. Όπως καταδεικνύεται και σε μία πρόσφατη μελέτη των Ολιβιέ Μπλανσάρ, Εουτζένιο Τσερούτι και Λάρι Σάμερς (Olivier Blanchard, Eugenio Cerutti and Larry Summers), οι οικονομίες πολλές φορές δεν ανακτούν ούτε το επίπεδο ούτε το ρυθμο του προ-κρισιακού αναπτυξιακού δυναμικού.

Αν η οικονομική πολιτική με την οποία αντιδρούμε στην ύφεση δεν είναι επαρκώς επιθετική, κινδυνεύει να προκαλέσει μόνιμη βλάβη. Για παράδειγμα, στις Ηνωμένες Πολιτείες, μετά από αρκετά χρόνια ανάπτυξης, το επίπεδο του ΑΕΠ εξακολουθεί να είναι 10% χαμηλότερο από ό,τι θα ήταν εάν η οικονομία συνέχιζε να αναπτύσσεται αδιάκοπα από το 2007. Στην ευρωζώνη, η οποία μόλις βγήκε από την ύφεση, είναι 20% χαμηλότερο. Σε αυτές τις περιπτώσεις, η νομισματική πολιτική, αν δεν υποστεί επιθετική χαλάρωση, συμβάλλει στη μείωση του μακροπρόθεσμου αναπτυξιακού δυναμικού.

Η κρίση έχει επίσης θέσει υπό αμφισβήτηση το κατά πόσον οι κεντρικές τράπεζες μπορούν οποτεδήποτε να δημιουργήσουν πληθωρισμό, συνεχίζει ο Ούμπιδε. Η Τράπεζα της Ιαπωνίας αποτελεί το καλύτερο παράδειγμα, αλλά τόσο η Ομοσπονδιακή Τράπεζα των ΗΠΑ όσο και η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα πασχίζουν επίσης να πείσουν τόσο τις αγορές όσο και το ευρύ κοινό, πως θα μπορέσουν να αναβιώσουν τον πληρθωρισμό. Το πρόβλημα είναι σοβαρό. Όχι μόνο επιδεινώνει ο χαμηλός πληθωρισμός τη δυναμική του χρέους, αλλά και οι κεντρικές τράπεζες αναγκάζονται να αυξήσουν τον πληθωρισμό ραγδαία προκειμένου να ανακτήσουν το απαραίτητο περιθώριο για να μπορούν να μειώσουν τα πραγματικά επιτόκια αρκετά ώστε να αμβλύνουν την επόμενη ύφεση. Μοιάζει πλέον σαφές ότι το 2% που έχει τεθεί ως στόχος πληθωρισμού είναι πολύ χαμηλό, καθώς ορίστηκε προκειμένου να επιλύσει ήπιες υφέσεις και δεν δινει αρκετό περιθώριο για τη διαχείριση μιας βαθιάς ύφεσης. Πρέπει να θέσουμε ένα στόχο πληθωρισμού στο 3 έως 4 τοις εκατό.

Καθίσταται σαφές πως τα επιτόκια θα παραμείνουν στο μηδέν στη ζώνη του ευρώ για αρκετά χρόνια, και η δημοσιονομική πολιτική θα πρέπει να αποτελέσει το κύριο μέσο τόνωσης της ζήτησης κατά την επόμενη δεκαετία. Δυστυχώς όμως, το Σύμφωνο Σταθερότητας και Ανάπτυξης (ΣΣΑ) σχεδιάστηκε για την ακριβώς αντίθετη κατάσταση, καθώς δεν παρέχει ένα νομικό μηχανισμό για την εκπόνηση μιας δημοσιονομικής επέκτασης, παρά μόνο για την επιβολή μιας δημοσιονομικής προσαρμογής. Αν κάποιες χώρες αποφασίσουν να υιοθετήσουν μια υπερβολικά περιοριστική δημοσιονομική πολιτική, όπως κάνει τώρα η Γερμανία, δεν υπάρχει κανένας νομικός μηχανισμός που να τις διορθώνει. Το πλαίσιο δημοσιονομικής πολιτικής στη ζώνη του ευρώ δημιουργήθηκε για έναν διαφορετικό κόσμο, έναν κόσμο θετικών επιτοκίων και πρέπει επειγόντως να μεταρρυθμιστεί, προκειμένου να προσασμοστεί στη νέα πραγματικότητα.

Υπάρχουν δύο επιλογές μεταρρύθμισης, εκ των οποίων η μία δεν αποκλείει την άλλη. Από τη μία πλευρά μπορούν να υπάρξουν αλλαγές στους κανόνες ελλείμματος του ΣΣΑ· για παράδειγμα, να εξαιρεθούν οι δημόσιες επενδύσεις από τους υπολογισμούς του ελλείμματος, διότι, εάν είναι καλά σχεδιασμένες, οι δημόσιες επενδύσεις αυτοχρηματοδοτούνται από το αυξημένο αναπτυξιακό δυναμικό που δημιουργούν. Από την άλλη πλευρά, μπορεί να δημιουργηθεί μια κοινή δημοσιονομική πολιτική, αναφέρει ο Ούμπιδε – επικαλούμενος μάλιστα την πρόταση που ο ίδιος έχει υποβάλει για ένα σύστημα Ομολόγων Σταθερότητας (ευρωπαϊκά ομόλογα για τη χρηματοδότηση έως και του 25% του χρέους των κρατών μελών της ζώνης του ευρώ) – προκειμένου να βελτιωθεί η χρηματοδότηση του χρέους στη ζώνη του ευρώ και να επιτραπεί μια πιο αποτελεσματική και επεκτατική αντικυκλική δημοσιονομική πολιτική κατά τη διάρκεια των περιόδων ύφεσης.

Πιστεύαμε ότι η αύξηση του κατώτατου μισθού ήταν επιζήμια για τη δημιουργία θέσεων εργασίας, συνεχίζει ο Ισπανός οικονομολόγος, ωστόσο πιο πρόσφατες μελέτες στις Ηνωμένες Πολιτείες δείχνουν πως κάτι τέτοιο δεν ισχύει, και επίσης πως οι καλύτερα αμειβόμενοι εργαζομένοι είναι πιο παραγωγικοί. Ή ότι η ανισότητα δεν επηρέαζε την ανάπτυξη, αλλά το ΔΝΤ έχει καταλήξει στο συμπέρασμα πως οι χώρες με περισσότερη ισότητα αναπτύσσονται περισσότερη. Ή ότι η άνευ όρων μεταβιβάσεις προς τους φτωχούς μείωναν τα κίνητρά τους για αναζήτηση απασχόλησης, κάτι το οποίο ερευνητές του ΜΙΤ, διενεργώντας πειράματα στην Ινδία, έχουν διαψεύσει. Ή ότι ο δημόσιος τομέας δεν θα πρέπει να εμπλέκεται στις επενδύσεις και την καινοτομία, ώσπου συνειδητοποιήσαμε, πως χωρίς την τεχνολογική καινοτομία του αμερικανικού κράτους, δεν θα υπήρχε το iPhone.

Πρέπει να αναθεωρήσουμε και να επικαροποιήσουμε τα οικονομικά εγχειρίδια. Ο κεϋνσιανισμός που τόσο έχει επικριθεί είναι πιο επίκαιρος από κάθε άλλη φορά. Το συντηρητικό δόγμα της διάχυσης του πλούτου προς τα κάτω, που βασίζεται στην απελευθέρωση των τομέων της οικονομίας, στη μείωση των φόρων, και στην ιδέα πως η αγορά θα φροντίσει για τα υπόλοιπα, δεν αρκεί για τη σημερινή καθιζημένη και άνιση οικονομία. Οι νομισματικές και δημοσιονομικές πολιτικές πρέπει να συντονιστούν προκειμένου να επιταχύνουν την ανάπτυξη. Οι Ηνωμένες Πολιτείες αυξάνουν ήδη τα επιτόκια, ενώ η Ευρώπη ακόμα τα μειώνει – σημάδι της σχετικής επιτυχίας των αποφάσεών τους τα τελευταία χρόνια. Είναι ένας διαφορετικός κόσμος, καταλήγει ο Ούμπιδε, προτού, τέλος, μας ευχηθεί καλά Χριστούγεννα και ευτυχισμένο το 2016.

http://analitis.gr/ikonomikes-skepsis-sto-telos-tis-chronias/

 

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s