Το απλό εκκρεμές της ελληνικής οικονομίας


Του Παναγιώτη Γκλαβίνη

Η οικονομία έχει τις δικές της αντίρροπες δυνάμεις, οι οποίες τείνουν να της διασφαλίσουν ισορροπία. Μια οικονομία απομακρύνεται από το σημείο στο οποίο ισορροπεί όταν π.χ. το κράτος αποφασίσει (ή αναγκαστεί) να δαπανήσει περισσότερα απ’ όσα εισπράττει. Στην περίπτωση αυτή, κάποιος θα πρέπει να πληρώσει το έλλειμμα που θα δημιουργηθεί, ώστε να επανέλθει η οικονομία στο σημείο ισορροπίας της. Έρχονται, λοιπόν, οι αγορές και δανείζουν το κράτος, ώστε αυτό ν’ αποκαταστήσει την ανισορροπία που προκάλεσε.

Ο δανεισμός αυτός, όμως, δημιουργεί από μόνος του μια νέα ανισορροπία, καθώς οι δανειστές θα πρέπει τώρα να αποπληρωθούν, και μάλιστα εντόκως. Το κράτος, τότε, προβαίνει σε διορθωτικές κινήσεις, περιορίζοντας τις δαπάνες του ή αυξάνοντας τις εισπράξεις του, προκειμένου ν’ αποπληρώσει τα δάνεια που υποχρεώθηκε να συνάψει, ώστε να επανέλθει η οικονομία του στο αρχικό σημείο ισορροπίας της.

Αυτές οι διορθωτικές κινήσεις, όμως, όταν δεν είναι οι αρμόζουσες, μπορεί να δημιουργήσουν από μόνες τους μια νέα ανισορροπία, στο μέτρο που κάποιοι θα πρέπει τώρα να πληρώσουν φόρους τους οποίους ενδεχομένως αδυνατούν, με αποτέλεσμα π.χ. να απολύουν εργαζόμενους που απασχολούν. Μοιραία οι εργαζόμενοι αυτοί θα σταματήσουν να καταναλώνουν όπως πριν, με αποτέλεσμα να προκληθεί εξ αυτού του λόγου μια νέα κατάσταση ανισορροπίας στην οικονομία, η οποία θα πρέπει πλέον ν’ αναζητήσει νέους δανειστές για να καλύψει το νέο έλλειμμα που θα προκύψει λόγω πτώσης της κατανάλωσης αυτή τη φορά.

Τα νέα δάνεια, ωστόσο, αν και κατ’ αρχήν τείνουν να επαναφέρουν το σώμα της οικονομίας στην αρχική θέση ισορροπίας του, στην πραγματικότητα το ωθούν σε νέα ακραία θέση από την άλλη μεριά, καθώς τα χρέη μεγαλώνουν και η αποπληρωμή τους υποχρεώνει το κράτος σε νέες διορθωτικές κινήσεις, οι οποίες με τη σειρά τους, αν δεν είναι οι πρέπουσες, δημιουργούν νέες δανειακές ανάγκες, δίνοντας έτσι νέα ώθηση στην ανισορροπία.

Ένα απλό εκκρεμές είναι, λοιπόν, η οικονομία, το σώμα της οποίας απομακρύνεται ολοένα και περισσότερο από την κατακόρυφη θέση της όταν οι δανειακές ανάγκες διευρύνουν την ταλάντωσή του προς ακόμη πιο ακραίες θέσεις, αν το σώμα δεν χάσει στο μεταξύ βάρος ώστε να ανακόψει τη δυναμική της. Διότι, η δύναμη επαναφοράς του σώματος στη θέση ισορροπίας του είναι ανάλογη της απομάκρυνσής του από αυτό.

Δεν ισχυριζόμαστε ότι ιδανική κατάσταση για μια οικονομία είναι να ισορροπεί κάθε φορά στην κατακόρυφη θέση του σώματός της˙με άλλα λόγια, να μη ξοδεύει ποτέ παραπάνω απ’ όσα εισπράττει. Ο δανεισμός που δημιουργεί ταλάντωση είναι π.χ. καταλληλότερος από τη φορολόγηση για τη χρηματοδότηση δημοσίων επενδύσεων, όταν αυτές είναι ικανές να δημιουργήσουν έσοδα για να αποπληρωθούν τα δάνεια που θα συναφθούν για το σκοπό αυτό.

Η ταλάντωση του ελληνικού εκκρεμούς κινδύνεψε να προσκρούσει σε τοίχο τον Μάιο του 2010, όταν η διορθωτική δύναμη που μας έδιναν οι αγορές υποκαταστάθηκε την τελευταία στιγμή από το δανεισμό των εταίρων μας και του ΔΝΤ. Έκτοτε, οι διορθωτικές κινήσεις που έγιναν ήταν πολλές, με σημαντικότερες αυτές του δευτέρου Μνημονίου, όταν αφενός μειώθηκε το βάρος του δανεισμού μας με το PSI, αφετέρου περικόπηκαν ουσιωδώς οι δημόσιες δαπάνες και περάσαμε σε πρωτογενή πλεονάσματα, με αποτέλεσμα να μειώνεται η περίοδος της ταλάντωσης και το σώμα της ελληνικής οικονομίας να απομακρύνεται ολοένα και λιγότερο από το κατακόρυφο σημείο ισορροπίας της.

Τον Ιούνιο του 2015, όμως, το εκκρεμές της οικονομίας μας προσέκρουσε σ’ ένα τοίχο που έγραφε πάνω capital controls. Για να το επαναφέρουμε σε αρμονική λειτουργία, πρέπει τώρα να βρούμε ένα μεγαλύτερο δωμάτιο απ’ αυτό που είχαμε, ώστε να χωρέσει τη νέα του ταλάντωση. Χρειάζονται 86 δις, μας λένε, και ταυτόχρονα μια γενναία μείωση του χρέους. Από την άλλη, οι δανειακές μας ανάγκες δεν πρέπει να αυξηθούν με νέα ελλείμματα, διότι τότε δεν θα μας χωράει ούτε το νέο δωμάτιο που τώρα αναζητάμε προκειμένου να διενεργήσουμε το νέο πείραμα.

Τα ερωτήματα, λοιπόν, είναι δυο και αφορούν τα όρια της νέας ταλάντωσης:

α) Βγαίνει το νέο πρόγραμμα καθόσον περνά απ’ το δικό μας χέρι; Θα πληρωθούν τόσοι φόροι σε περίοδο ύφεσης, θα επιστρέψουν τα 40 δισ. στις τράπεζες, θα επενδύσουν οι επενδυτές 80 δισ. μέχρι το 2020, θα απορροφήσουμε τα 20 δισ. του ΕΣΠΑ μέχρι τότε; Αυτή είναι η μια πλευρά της ταλάντωσης του ελληνικού εκκρεμούς που κινδυνεύει να προσκρούσει σε τοίχο.

β) Η άλλη πλευρά αφορά τους εταίρους μας και τα ακραία όρια των δικών τους δυνατοτήτων. Μπορούν, άραγε, να μας σώζουν ες αεί και με όποιο κόστος κάθε φορά; Μπορούν να μειώνουν συνεχώς τις αξιώσεις τους απέναντί μας για την αποπληρωμή του χρέους μας προς αυτούς και την ίδια στιγμή να μας δίνουν κι άλλα δάνεια, τα οποία μπορεί και να μην πάρουν ποτέ πίσω;

Διαπιστώνουμε, λοιπόν, ότι τόσο εμείς, όσο και οι εταίροι μας, έχουμε όρια στο πώς μπορεί να συμβάλει ο καθένας μας στη χρηματοδότηση των προγραμμάτων διάσωσης της οικονομίας μας εντός του Ευρώ.

Μήπως, τελικά, έχουμε υπερβεί και οι δυο τα όριά μας;

Το εξάμηνο που διανύουμε έπρεπε να βγούμε στις αγορές. Άλλες χώρες της Ευρωζώνης που ήταν σε πρόγραμμα, τώρα πληρώνουν εξευτελιστικά επιτόκια δανειζόμενες από τις αγορές. Κι εμείς επανήλθαμε στους εταίρους μας για να μας δανείσουν, ζητώντας τους παράλληλα να μας χαρίσουν κι απ’ αυτά που τους οφείλουμε γιατί δεν μπορούμε να τα ξεπληρώσουμε. Μήπως αυτά που θα πάρουμε τώρα, θα μπορέσουμε;

Μήπως τελικά ήρθε η ώρα της δραχμής και κάνουμε λάθος όσοι αντιστεκόμαστε ακόμη, τη στιγμή που ο ελληνικός λαός αποφάσισε τέσσερις φορές τους τελευταίους δεκάξι μήνες πως θέλει μεν το Ευρώ, όχι όμως και τους όρους της παραμονής του στο Ευρώ; Τόπε στις ευρωεκλογές, τόπε το Γενάρη, τόπε στο δημοψήφισμα (εκεί κι αν τόπε) και το επιβεβαίωσε και τώρα, υπερψηφίζοντας τα κόμματα του Όχι. Τι δεν καταλαβαίνουμε, λοιπόν;

* Ο κ. Π. Γκλαβίνης είναι αν. καθηγητής στη Νομική Σχολή του ΑΠΘ.

http://www.capital.gr

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s