Κάτω από το πληκτρολόγιο υπάρχει παραλία: από τις αναρχικές εφημερίδες δρόμου στα σόσιαλ μίντια…


digitalactivism

Ένας ιδιότυπος πόλεμος έχει ξεσπάσει τα τελευταία χρόνια για τον έλεγχο της είδησης και της πληροφορίας, όχι απλά για την πίτα της καπιταλιστικής αγοράς. Παραδοσιακά αστικά μέσα ενημέρωσης, όπως η τηλεόραση και ο τύπος, έχασαν την πρωτοκαθεδρία της «αξιόπιστης», άμεσης, έγκαιρης και «έγκυρης» ενημέρωσης. Ή τουλάχιστον για ένα μεγάλο μέρος του πληθυσμού, έπαψαν να θεωρούνται η αποκλειστική πηγή ειδήσεων. Αναμφισβήτητα το διαδίκτυο έχει παίξει ένα καθοριστικό ρόλο σε αυτή την εξέλιξη. Κάποιοι φτάνουν τόσο μακριά ώστε να ισχυρίζονται ότι λόγω του διαδικτύου ήδη ζούμε σε μία μετα-καπιταλιστική εποχή (δες Paul Mason, The end of capitalism has begun). Η εμφάνιση διαδικτυακών εγχειρημάτων αντιπληροφόρησης και δημοσιογραφίας από τα κάτω αλλά και η δημοφιλία των εμπορικών μέσων κοινωνικής δικτύωσης έχουν διαμορφώσει έναν, κατά πολύ, αλλαγμένο χάρτη ενημέρωσης. Δεν είναι τυχαίο ότι πλέον στα δελτία ειδήσεων ιδιωτικών καναλιών γίνονται συνεχείς αναφορές σε μέσα κοινωνικής δικτύωσης, ενώ σε θέματα που άπτονται κινηματικού ενδιαφέροντος, καθεστωτικές ιστοστελίδες και εφημερίδες δεν διστάζουν να διαπράττουν λογοκλοπή από σελίδες αντιπληροφόρησης αλλά και να χρησιμοποιούν «πειρατικά» οπτικοακουστικό υλικό από κινηματικούς λογαριασμούς μέσων κοινωνικής δικτύωσης.

Πέρα από τις προφανείς οικονομικές απώλειες των μεγάλων ομίλων/οργανισμών που ελέγχουν τα ιδιωτικά μέσα, η αμφισβήτηση του μονοπωλίου παραγωγής ενημέρωσης/πληροφορίας των καθεστωτικών ΜΜΕ αποτελεί και μία αμφισβήτηση της ισχύος της οικονομικής/πολιτικής ελίτ. Οι δρώντες της αγοράς, γνωστοί για τον χαμελεοντισμό τους ακολουθούν το γνωστό μοτίβο «if you cannot beat them, join them» (αν δεν μπορείς να τους νικήσεις, γίνε μέρος τους), προσπαθούν να παίξουν με τους νέους όρους του παιχνιδιού, κάνοντας ένα γερό μπάσιμο στον κόσμο των σόσιαλ μίντια. Οι απόψεις για το πόσο επιτυχημένη είναι αυτή η προσπάθεια διίστανται. Αφομοίωση (recuperation) ενάντια σε εκτροπή (détournement) και τούμπαλιν; Ακόμη ένα τρικ του καπιταλισμού για να επιβιώσει ή μια πραγματικά ανεξέλεγκτη κρίση; Θα δείξει. Πώς φτάσαμε, όμως, ως εδώ; Γιατί το διαδίκτυο θεωρείται από πολλούς ο Δούρειος Ίππος στην καρδιά του συστήματος; Και τι σημαίνει η εμπλοκή κινηματικών διαδικασιών και εγχειρημάτων με τον εμπορικό κόσμο των σόσιαλ μίντια, τόσο για την ίδια την αντιπληροφόρηση όσο και για το κίνημα;

MMEsocial media against mainstream media

Ήδη από το 1988, οι Χέρμαν και Τσόμσκι στο «Manufacturing Consent: The Political Economy of the Mass Media»  εξηγούν το μηχανισμό μέσα από τον οποίο τα δυτικά ΜΜΕ εκφράζουν και εξυπηρετούν τα συμφέροντα της εκάστοτε κυρίαρχης οικονομικής και πολιτικής ελίτ, οι οποίες αποτελούν και βασικοί χρηματοδότες των μέσων αυτών. Προφανώς αυτό δεν προκαλεί καμία έκπληξη σήμερα στην Ελλάδα όπου τα μέσα μαζικής ενημέρωσης με τον πιο απροκάλυπτο τρόπο έφτασαν να αντηχούν χωρίς παρεμβολές ή φτιασιδώματα τις απόψεις και την προπαγάνδα της πολιτικής και οικονομικής ελίτ, να διαπλέκονται στην διαχείριση της εξουσίας, και να ενεργούν ως μια από τις πιο καταπραϋντικές βαλβίδες εκτόνωσης/ανάχωμα της λαϊκής δυσαρέσκειας, ιδιαίτερα την περίοδο της οικονομικής κρίσης. Χαρακτηριστική είναι η περίοδος πριν το δημοψήφισμα και η απροκάλυπτη προπαγάνδα, που έφτανε στα όρια της παραπληροφόρησης, των ελληνικών μίντια υπέρ του ΝΑΙ.

megacha

Το ερώτημα που θέτει το κείμενο αυτό, όμως, είναι ακριβώς το ανάποδο. Αν τα ΜΜΕ κάνουν την δουλειά για την οποία είναι προορισμένα, πώς οι φωνές λιγότερο ισχυρών ή τελείως ανίσχυρων κοινωνικών τάξεων και ομάδων ακούγονται στον δημόσιο διάλογο; Με τι μέσα αρθρώνουν τον λόγο τους τα κοινωνικά κινημάτα, οι πολιτικές ομάδες και τα υποκειμένα του κοινωνικού ανταγωνισμού που αρνούνται να συμπλεύσουν με τους κανόνες της αστικής δημοκρατίας και της καθεστωτικής ενημέρωσης; Πώς είναι δυνατόν για τα υποκείμενα αυτά να παράγουν (αντι-)ρεπορτάζ και ειδησεογραφικές αφηγήσεις οι οποίες σπάνε το μονοπώλιο της, μέχρι πρότινος, παντοδύναμης κρατικής/ιδιωτικής τηλεόρασης και καθεστωτικού ραδιοφώνου/τύπου στην διαχείριση της είδησης και της πληροφορίας;

Δεν είναι λίγοι/ες εκείνοι/ες που ισχυρίζονται ότι το διαδίκτυο και οι νέες ΙC τεχνολογίες αποτελούν προνομιακό πεδίο για τα υποκείμενα του κοινωνικού ανταγωνισμού που τους δίνει την δυνατότητα να σπάσουν την ηγεμονία της μισθοφορικής καθεστωτικής δημοσιογραφίας. Ιστορικά, τόσο αριστερά όσο και αναρχικά κινήματα είναι οικεία με την χρησιμοποίηση ή απαλλοτρίωση καινούργιων τεχνολογιών για προπαγανδιστικούς λόγους αλλά και εν είδει αντιπληροφόρησης. Την αντιπληροφόρηση την ορίζω ως την μη εμπορική, μη καθεστωτική, δημόσια, μη κυβερνητική αναμετάδοση ειδήσεων η οποία προέρχεται από μη ιεραρχικές, αυτοοργανωμένες και ανεξάρτητες δομές. Στις αρχές του 20ου αιώνα, αναρχικές ομάδες στις ΗΠΑ και επαναστατικά γκρουπ σε Μεξικό και Ρωσία χρησιμοποιούσαν τυπογραφικές τεχνολογίες για την διάδοση προπαγάνδας. Από τις αρχές του 1920, Βολιβιανοί ανθρακωρύχοι χρησιμοποιούσαν το ραδιόφωνο στον αγώνα των σωματείων τους για κοινωνική δικαιοσύνη ενάντια στην καπιταλιστική εκμετάλλευση και την κρατική καταστολή. Οι αναρχικοί κατά την διάρκεια του Ισπανικού Εμφυλίου χρησιμοποιούσαν εκτοξευτήρες βεγγαλικών για να γεμίζουν τις πόλεις με προπαγανδιστικά φεϊγβολάν και τρικάκια (Πηγή: Οι άνθρωποι που κύκλωσαν το Α, σ. 230). Παρομοίως, κατά την διάρκεια των γεγονότων της εξέγερσης στο Παρίσι τον Μάη του 1968, εργατικά και φοιτητικά κινήματα επωφελήθηκαν από την τεχνολογική πρόοδο και τις χαμηλές τιμές των συστημάτων αναπαραγωγογραφίας για να δημοσιεύουν τις εφημερίδες τους, όπως φάνηκε επίσης και από τον ‘παράλληλο τύπο’ στην Γαλλία αλλά και το ‘prensa marginal’ στο Μεξικό, και τον ‘αντεργκράουντ’ τύπο στις ΗΠΑ. Στην Ιταλία κατά την διάρκεια της ταραγμένης δεκαετίας του 1970, τα κινήματα της αυτονομίας έστησαν τα δικά τους μέσα αντιπληροφόρησης όπως το θρυλικό Ράδιο Αλίκη, ένας ελεύθερος ραδιοφωνικός σταθμός στη Μπολόνια που εξέπεμπε την περίοδο 1973-1977. «Το Ράδιο Αλίκη αντί να προσπαθεί να αντικειμενοποιήσει τα γεγονότα στον κόσμο, έθεσε ως στόχο να δημιουργήσει μια ροή ήχων, πληροφοριών, μηνυμάτων και ποίησης, σιωπών και ύβρεων. Όπως και οι εκδηλώσεις του Νταντά, οι μεταδόσεις θεωρήθηκαν ως άμεση πολιτιστική υπονόμευση» (Πηγή: Athens Indymedia).

Και στην Ελλάδα αριστερίστικα και αναρχικά υποκείμενα ήταν οικεία με την χρησιμοποίηση της τεχνολογίας για προπαγανδιστικούς και αντιπληροφοριακούς σκοπούς. Αναρχικές εφημερίδες εμφανίστηκαν στην χώρα ήδη από τα τέλη του 19ου αιώνα (η « Επί τα Πρόσω» στην Πάτρα και το «Νέον Φως» στον Πύργο). Από το 1985 και μετά έχουμε την συνεχή εμφάνιση αναρχικού τύπου όπως η Δοκιμή (1985-1987), η ΕΝΑΝΤΙΑ (1988), το περιοδικό ΑΝΑΡΧΙΚΗ ΘΕΩΡΗΣΗ (γύρω στο 1990), η ΑΛΦΑ (1994), ενώ αργότερα εκδόθηκαν η Γκιλοτίνα, η Μαύρη Σημαία, η Ρεσάλτο, η Διαδρομή Ελευθερίας, η Αντίπνοια, η Άπατρις κ.α (Πηγή: παλαιότερη εισήγηση της εφημερίδας δρόμου Άπατρις). Με αφετηρία τον ραδιοφωνικό σταθμό του Πολυτεχνείου τον Νοέμβριου του 1973, το εγχώριο ανταγωνιστικό κίνημα συμμετείχε και στην πολιτικοποίηση της ραδιοφωνίας. Η άνθιση της αυτοδιαχειρζόμενης πολιτικής ραδιοφωνίας στην Ελλάδα από το 1981 και μετά μας έδωσε σταθμούς όπως το Ράδιο του Δρόμου και τον Τυφλοπόντικα των FM, την Κοκκινοσκουφίτσα στα FM (Αθήνα και Αγρίνιο), το Ράδιο Αγκάθι (Φθιώτιδα), το Ράδιο Όραμα (Αγρίνιο), το Ράδιο Ουτοπία(Θεσσαλονίκη), το Ράδιο Κιβωτός (Θεσσαλονίκη) κ.α. που είχαν σαν βασικούς άξονες λειτουργίας την αντι-ιεραρχία και την αντι-εμπορευματικότητα (Πηγή: κεφάλαιο 4 στην εργασία του Νίκου Σούζα «Σταμάτα να μιλάς για θάνατο μωρό μου»).

Μπορούμε, όμως, να πούμε ότι το γεγονός που άλλαξε τον ρου της αντιπληροφόρησης στην Ελλάδα είναι η γέννηση του Athens Indymedia. Η ιδέα των Indymedia ξεκίνησε στις ΗΠΑ ταυτόχρονα με τις προετοιμασίες για τις διαδηλώσεις ενάντια στον Παγκόσμιο Οργανισμό Εμπορίου (WTO) το φθινόπωρο του 1999 στο Σηάτλ. Οι διοργανωτές των αντισυγκεντρώσεων ήθελαν να δημιουργήσουν ένα φυσικό κέντρο αντιπληροφόρησης κοντά στο επίκεντρο των γεγονότων αλλά και μια αξιόπιστη ιστοσελίδα για την άμεση κάλυψη των προγραμματισμένων δράσεων. Με εφαλτήριο τις συγκεντρώσεις στο Σηάτλ το 1999, το Indymedia πρότζεκτ εξαπλώθηκε γρήγορα σε 130 τοποθεσίες σε όλο τον πλανήτη. Στην Ελλάδα εμφανίστηκε το 2001, όταν και μια ομάδα αναρχικών από την Αθήνα και άλλα μέρη της Ελλάδας ταξίδευσε στην Γένοβα της Ιταλίας για να συμμετέχει στις συγκεντρώσεις ενάντια της 27ης συνόδου των G8. Σύμφωνα με την δουλειά των Metropolitan Sirens (2011), στον γυρισμό από την Ιταλία πάνω στο καράβι οι άνθρωποι αυτοί πήραν την απόφαση να αιτηθούν την δημιουργία του ελληνικού Indymedia. Τον Νοέμβριο του 2001, δύο ιστοσελίδες Indymedia εγκαινιάστηκαν στην Ελλάδα, μία στην Αθήνα και μία στην Θεσσαλονίκη (Πηγή: Revolt and crisis in Greece: between a present yet to pass and a future still to come).

Τα πρώτα χρόνια του Αθηναϊκού Indymedia ήταν αρκετά πειραματικά, ενώ το Indymedia της Θεσσαλονίκης διαδραμάτισε σημαντικό ρόλο στην κάλυψη των συγκεντρώσεων ενάντια στην Ευρωπαϊκή σύνοδο κορυφής στην Θεσσαλονίκη το καλοκαίρι του 2003. Το ανταγωνιστικό κίνημα αργά αλλά σταθερά άρχισε να ενσωματώνει το Indymedia στις πρακτικές του (αντιπληροφόρηση, ανάρτηση κειμένων, προπαγανδιστικού υλικού, καλεσμάτων, συζητήσεις, αναλήψεις ευθύνης κλπ) και μέσω μεγάλων γεγονότων όπως το Κοινωνικό Φόρουμ στις αρχές Μαΐου 2006 αλλά κυρίως κατά την διάρκεια των φοιτητικών κινητοποιήσεων της περιόδου Μάη 2006 – Μαρτίου 2007 το μετέτρεψε σε άρρηκτο κομμάτι του κινήματος. Ειδικά η πρακτική των αναλήψεων ευθύνης άλλαξε ριζικά με την εμφάνιση του Indymedia. Ενώ μέχρι τότε οι επαναστατικές οργανώσεις εξαρτώνται από αριστερόστροφα μεν, ιδιωτικά έντυπα δε, όπως το Ποντίκι και η Ελευθεροτυπία, αλλά και την νομική συγκυρία (μην ξεχνάμε την ποινικοποίηση της δημοσίευσης προκηρύξεων ΕΟ από την κυβέρνηση Μητσοτάκη στις αρχές του 1990), το Indymedia παρείχε ξαφνικά μία αδιαπραγμάτευτη και σχετικά ασφαλή πλατφόρμα δημοσίευσης για ένοπλες ομάδες. Κάπου εκεί και ενώ η ιστοσελίδα άρχιζε να τραβάει τα βλέμματα και ανθρώπων εκτός των κινημάτων (συμπεριλαμβανομένων ενστόλων και φασιστών), κινητά τηλέφωνα, φωτογραφικές μηχανές, και υπολογιστές μετατρέπονταν σταδιακά σε όπλα αντιπληροφόρησης, με διττό όμως αποτέλεσμα (τόσο «θετικό», όσο και «αρνητικό». Στο αρνητικό θα επανέλθω παρακάτω).

foititikaindy

thessa2003indyengl

Σύμφωνα με τους Metropolitan Sirens, το Indymedia έσπασε τον όρκο σιωπής και κουκουλώματος των καθεστωτικών μέσων σε θέματα αστυνομικής βίας, ρατσιστικών επιθέσεων σε μετανάστες αλλά κα την προβολή δράσεων από αναρχικούς και αριστεριστές. Με αυτό τον τρόπο το Indymedia έγινε προοδευτικά σημείο ειδησεογραφικής αναφοράς όχι μόνο για πολιτικά υποκείμενα, αλλά ακόμη και για ανθρώπους που ουδεμία σχέση είχαν με την αναρχία ή τον αριστερισμό. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η απευθείας αρπαγή ειδήσεων ή οπτικοακουστικού υλικού από καθεστωτικά μέσα, πολλές φορές χωρίς καν την αναγραφή της πηγής, κάτι το οποίο συνεχίζεται ακόμη και στις μέρες μας όχι μόνο με ειδήσεις και υλικό από το Indymedia αλλά και από το Τwitter, το Facebook και το Youtube (δες πχ. το κανάλι Perseus999 του οποίου υλικό χρησιμοποιούν κατά κόρο καθεστωτικά κανάλια χωρίς να αναγράφουν την πηγή).

digitalactivismΗ υποδομή και η αντιπληροφοριακή κουλτούρα που καθιέρωσε το Indymedia απογειώθηκε κατά την διάρκεια της εξέγερσης του Δεκέμβρη του 2008. Τα γεγονότα του Δεκέμβρη δεν διατάραξαν απλά την κανονικότητα του αστικού περιβάλλοντος με πορείες, συγκρούσεις και σαμποτάζ της καθημερινότητας. Η χρησιμοποίηση ηλεκτρονικών μέσων όπως το Indymedia αλλά και εμπορικών μέσων κοινωνικής δικτύωσης, όπως το Τwitter και το Facebook, μετατράπηκε σε σημαντική πηγή ειδήσεων και αντιπληροφόρησης, αμφισβητώντας με βίαιο τρόπο τα ελεγχόμενα από το κράτος ΜΜΕ, και δημιούργησε ένα καινούργιο υποκείμενο ενημέρωσης κατευθείαν από την καρδιά της κοινωνικής εξέγερσης μετά την δολοφονία Γρηγορόπουλου:

«Μαθητές λυκείου ενημέρωναν ο ένας την άλλη με sms ή μέσω Twitter και Facebook, στέλνοντας μηνύματα λες και ήταν από στόμα σε στόμα. Οι πλατφόρμες των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, οι οποίες κατά κύριο λόγο θεωρούνται εισβολείς της ιδιωτικότητας, λειτούργησαν ως πολιτικοί επικοινωνιακοί κόμβοι. Τα κινητά τηλέφωνα επίσης αποδείχθηκαν ισχυρά εργαλεία αφού ένωναν διαφορετικά δίκτυα ατόμων γρήγορα και χωρίς καμία εξωτερική παρεμβολή. Τα εγχειρήματα που προέκυψαν εκείνες τις μέρες – ανεξάρτητα από το πόσο καιρό επιβίωσαν – λειτούργησαν διαχυτικά και οδήγησαν στην δημιουργία πολλαπλών δικτύων και άλλων εγχειρημάτων. Η αντιπληροφόρηση τον Δεκέμβρη ήταν αποκεντρωμένη και βοήθησε στο να αποκεντρωθεί και η δράση. Κάθε κατάληψη μετατράπηκε και σε αντιπληροφοριακό κέντρο και όλες αυτές οι πρωτοβουλίες συναντήθηκαν τόσο στον δρόμο όσο και στο διαδίκτυο, με την μορφή λινκ. Αυτό βοήθησε στην δικτύωση και στην δυνατότητα για μαζική ανταλλαγή πληροφοριών» (Metropolitan Sirens, 2011)

Ο Δεκέμβρης του 2008, εκτός των άλλων, άφησε και μια σημαντική παρακαταθήκη για την χρησιμοποίηση ηλεκτρονικών μέσων στο ανταγωνιστικό κίνημα. Οι εναλλακτικές ηλεκτρονικές δομές αντιπληροφόρησης (τόσο το Indymedia αλλά και τόσες άλλες αυτοοργανωμένες πρωτοβουλίες όπως μπλογκ, σελίδες στο Facebook και λογαριασμοί στο Twitter) αμφισβήτησαν και υποβάθμισαν το μονοπώλιο των καθεστωτικών μέσων ως πηγές ενημέρωσης. Ταυτόχρονα, ένα μεγάλο μέρος του πληθυσμού ήρθε σε επαφή με μεθόδους αντιπληροφόρησης, εναλλακτικά μέσα αλλά και τον ριζοσπαστικό λόγο του ανταγωνιστικού κινήματος λίγο πριν από το ξέσπασμα της οικονομικής κρίσης στην Ελλάδα. Κατά εμέ, το γεγονός αυτό έπαιξε καταλυτικό ρόλο στην προβολή των κινητοποιήσεων κατά την διάρκεια της κρίσης και την διαλεκτική μεταξύ αντιπληροφόρησης και συγκρουσιακών γεγονότων.

Η οικονομική κρίση αμφισβήτησε τα θεμέλια του κοινωνικοπολιτικού συστήματος, έσπρωξε την χώρα σε μια από τις χειρότερες υφέσεις στην μεταπολεμική ιστορία της Ελλάδας, και πυροδότησε μαζικές συγκρουσιακές πορείες στους δρόμους των αστικών κέντρων (και όχι μόνο) ενάντια στο πολιτικό σύστημα. Η κρίση εγκαινίασε αφενός τον ηλεκτρονικό πόλεμο, ο οποίος μαίνεται ακόμη και την στιγμή που γράφονται οι γραμμές αυτές, στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και αφετέρου κανονικοποίησε τις καινούργιες κινηματικές πρακτικές (βιντεοσκόπηση αστυνομικής βίας, διάδοση ηλεκτρονικής προπαγάνδας, ηλεκτρονικά καλέσματα για διεθνή αλληλεγγύη, καταγραφή των κινήσεων ένστολων στην πόλη, κ.α.) σε ένα μεγάλο κομμάτι του πληθυσμού εκτός τους ανταγωνιστικού κινήματος. Οι καινούργιες αυτές πρακτικές καθιερώθηκαν τόσο που φτάσαμε σήμερα να ισχυριζόμαστε ότι η ελληνική πολιτική τουιτερόσφαιρα αριστερο/αναρχο-κρατείται. Ενδεικτικά, τον Δεκέμβρη του 2014 και κατά την διάρκεια των δράσεων αλληλεγγύης προς τον αναρχικό απεργό πείνας Νίκο Ρωμανό στα δέκα δημοφιλέστερα χάστανγκ στην Ελλάδα, τα έξι είχαν κινηματικό περιεχόμενο.

trending topics for Greece 2014twittergreece2014

Το κείμενο αυτό δεν έχει σκοπό να αποθεώσει ή να υποστηρίξει άκριτα την εισβολή και εδραίωση καπιταλιστικών προϊόντων στην καρδιά κινηματικών διαδικασιών. Παρόλο την σχετικά ευρεία χρήση ηλεκτρονικών μέσων στο ανταγωνιστικό κίνημα πια, οφείλω να εκφράσω και σκεπτικισμό για τα μέσα αυτά, όσον αφορά τα όρια τους και τους κινδύνους που εμπεριέχουν. Μια άποψη λέει ότι η χρησιμοποίηση εταιρικών μέσων κοινωνικής δικτύωσης, όπως το Facebook και το Τwitter, αποδυναμώνουν την λειτουργία και την δυναμική υπαρχόντων κινηματικών μέσων όπως το Indymedia. Ταυτόχρονα, πολλές φωνές αντιδρούν στην παραγωγή συμβολικής ή πραγματικής υπεραξίας για εταιρίες όπως η Facebook και η Twitter μέσω της χρησιμοποίησης των προϊόντων τους. Θεωρούν τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης μια παγίδα για τα κοινωνικά κινήματα για τον απλούστατο λόγο ότι θεωρούν την ιδέα των Καταστασιακών «να χρησιμοποιήσουμε εκφράσεις του καπιταλιστικού συστήματος ενάντια στο σύστημα» ως μια φενάκη η οποία στην ουσία αυξάνει την κατανάλωση των προϊόντων αυτών. Ακόμη και η κακή διαφήμιση αποτελεί διαφήμιση και εδραίωση της ύπαρξης τους ακόμη και σε χώρους πολιτικής έκφρασης των οποίων δεν είναι προϊόν. Επιπλέον, η έκθεση πολιτικών υποκειμένων σε μη φιλικά ή ασφαλή ηλεκτρονικά περιβάλλοντα αφενός αποδυναμώνει την αυτοοργανωμένη και αποκεντρωμένη αντιπληροφόρηση και αφετέρου μεγαλώνει τον κίνδυνο καταστολής και επιτήρησης του κινήματος. Τέλος, η ευρεία αισθητικοποίηση των κοινωνικών αγώνων οδηγεί σε παθητικοποίηση των δρώντων (πολλά παραδείγματα καταγραφής αστυνομικής βίας αντί επέμβασης και βοήθειας στο άτομο που την βιώνει) αλλά και στον κίνδυνο δημιουργίας αποδεικτικών στοιχείων από ανθρώπους που δεν γνωρίζουν να επεξεργάζονται κινηματικό υλικό.

Η θέση που παίρνει το κείμενο αυτό είναι κάπου στην μέση. Αρνούμαι την νεολουδιστική τεχνοφοβία πολλών συντρόφων και συντροφισσών στο κίνημα (έχουν γραφτεί αρκετές υπερβολές τόσο για την ασφάλεια αλλά και για τους πολιτικούς κινδύνους που εμπεριέχουν τα ηλεκτρονικά μέσα, αλλά και χρήσιμες οδηγίες γραμμένες με συντροφικότητα και προσοχή όπως το κείμενο των προφυλακισμένων της Νέας Φιλαδέλφειας για τα λάθη ασφαλείας που έλαβαν χώρα στην περίπτωση τους  αλλά και το καλοσχεδιασμένο και χρήσιμο μπλογκ Skytales, μια κινηματική απόπειρα να διαχυθεί κοινωνικά η γνώση σε σχέση με τις τηλεπικοινωνίες και την ασφάλεια στον ψηφιακό κόσμο), δεδομένου ότι διαχρονικά τα ανταγωνιστικά κινήματα εκμεταλλεύτηκαν την τεχνολογία, όπως αναφέρθηκε και στην εισαγωγή. Επίσης θεωρώ ότι υπάρχουν πολλές συμβατότητες και πεδίο επικοινωνίας μεταξύ αυτοοργανωμένων δομών αντιπληροφόρησης και μέσων κοινωνικής δικτύωσης. Είναι γεγονός ότι η αντιπληροφόρηση που επιτελείται σε κινηματικά μέσα, διαχέεται μαζικά μέσω λογαριασμών ή χάστανγκ (όπως πχ το #antireport ή το #rbnews παλιότερα) στο Τwitter και σε μεγάλες σελίδες στο Facebook (όπως η Αναρχία δεν είναι Βία, Σιωπή Σημαίνει Συνενοχή, Γενική Απεργία Διαρκείας τώρα, Αντιρρησίες Συνείδησης, Europeans Against the Political System, World Riots, κα.). Κινηματικά και μέσα κοινωνικής δικτύωσης μπορούν να λειτουργήσουν ως συγκοινωνούντα δοχεία. Λογαριασμοί και ομάδες σε εμπορικά σόσιαλ μίντια μπορούν να λειτουργήσουν συλλογικά και αλληλέγγυα σε καινούργια εγχειρήματα βοηθώντας με πληροφορίες και συμβουλές για την ασφαλή χρήση και διάδοση της αντιπληροφορίας.

vessels

Σε αντίθεση με την συγκεντρωτικότητα και ελεγχόμενη ενημέρωση των καθεστωτικών, τα κινηματικά μέσα αλλά και οι κινηματικές ομάδες και λογαριασμοί σε mainstream σόσιαλ μίντια με ελάχιστη συνεννόηση θα πρέπει να στοχεύουν στην χειραφέτηση από τα καθεστωτικά μέσα και δομές ενημέρωσης που επιβάλλονται από τα πάνω. Η αλήθεια είναι ότι πολλοί λογαριασμοί στα σόσιαλ μίντια αλλά και πολλά ανεξάρτητα μπλόγκ και σελίδες ξέφυγαν κατά περιόδους από τις εδραιωμένες νόρμες πολιτικής επικοινωνίας των καθεστωτικών μέσων και παρέχουν σημαντικές εναλλακτικές. Ταυτόχρονα, η διάδοση υλικού μέσω των δικτύων αυτών έχει ενισχύσει και την αξιοπιστία/δημοφιλία παραδοσιακών μέσων αντιπληροφόρησης όπως το Indymedia αλλά και μπλογκ/σελίδων (όπως πχ μεταφραστικά εγχειρήματα σαν το Contrainfo, σχολιασμού όπως τo Omnia Sunt Communia, το Humba, το qvzine, τοantifa scripta, το Risinggalaxy, ενημερωτικά όπως η Μπαλωθιά, ή και ραδιοφωνικά εγχειρήματα όπως ο 98fm) αλλά επίσης θα μπορούσαν εν δυνάμει και να προστατεύσουν πολιτικά υποκείμενα από κατασκευασμένες κατηγορίες.

Τα αυτοργανωμένα ηλεκτρονικά εγχειρήματα διαφοροποιούνται αισθητά από τα παραδοσιακά, ιεραρχικά οργανωμένα newsroom. Παρόλο ότι συχνά είναι εγχειρήματα μέσα στα πλαίσια της ιδιωτικής πρωτοβουλίας (τουλάχιστον αυτό ισχύει για τα σόσιαλ μίντια τα οποία είναι ιδιωτικά), καταφέρνουν να δημιουργήσουν πρότυπα αυτοοργάνωμένης αντιπληροφόρησης ενάντια στην μέινστριμ μιντιακή κοτλτούρα αλλά και επιτυγχάνουν να διαχύουν τοπική είδηση και πληροφορία σε ένα διεθνοποιημένο περιβάλλον/κοινότητα. Υπάρχουν πολλά τέτοια παραδείγματα στα οποία όμως δεν θα αναφερθώ με λεπτομέρεια για προφανείς λόγους. Από τη σκοπιά της πολιτικής οικονομίας, η αλληλέγγυα εργασία στα πλαίσια των σόσιαλ μίντια δημιουργεί ένα πρότυπο αντίστασης στην εκμετάλλευση των εμπορικών και εργασιακών σχέσεων των καθεστωτικών μέσων.

Προφανώς δεν υπάρχει καθόλου χώρος για αφελή ενθουσιασμό ή εφησυχασμό όσον αφορά τα όρια των εμπορικών μέσων κοινωνικής δικτύωσης. Υπάρχει μια πολύ ευαίσθητη ισορροπία μεταξύ ιδεολογίας και της εμπορικότητας των σόσιαλ. Κανείς δεν υποστηρίζει ότι τα μέσα αυτά θα μπορέσουν να γίνουν ποτέ μέσα άμεσης δράσης (direct action), ή ότι θα αποκτήσουν πλήρως μια αντιεξουσιαστική, οριζόντια, αυτοοργανωμένη δομή. Ταυτόχρονα, πάντα ελλοχεύει ο κίνδυνος οι δρώντες στα πλαίσια αυτά να αφομοιωθούν σε μια διαδικασία παραγωγής εμπορικής υπεραξίας με «κινηματικό» πρόσημο. Η ενασχόληση με τα εμπορικά μέσα κοινωνικής δικτύωσης αλλά και η γενικότερη αισθητικοποίηση του αγώνα μπορεί να υποβαθμίσει την ένταση του αγώνα. Είναι πολλά τα παραδείγματα που μας καταδεικνύουν την κρίσιμη στιγμή/δίλημμα που κάποιος ή κάποια πρέπει να πάρει την συνειδητή απόφαση να αποθανατίσει ένα κινηματικό δρώμενο ή να συμμετέχει σε αυτό. Στην πραγματικότητα αυτό είναι ψευτοδίλημμα. Η αποθανάτιση του αγώνα είναι πιθανότητα ένα ισχυρό όπλο στον μαινόμενο μιντιακό πόλεμο της προπαγάνδας, αλλά υπάρχει μια λεπτή γραμμή μεταξύ αυτού και της παραγωγής θεάματος. Πολλές φορές, η επιμονή στην θεαματικοποίηση δουλεύει εις βάρος της δράσης αλλά και της κριτικής μάζας. Ο κοινωνικός ανταγωνισμός σε καμία περίπτωση δεν θα πρέπει να εξαρτάται από την μιντιακή του κάλυψη. Θα πρέπει να είμαστε ιδιαίτερα προσεκτικοί και επιφυλακτικοί στην θεαματικοποίηση του κινήματος, μιας και εμείς οι ίδιοι μπορεί να μετατρέψουμε τον αγώνα σε εμπόρευμα θεάματος αλλά να και να ταυτίσουμε την συμμετοχή στο κίνημα με την ενασχόληση με τον ψηφιακό κόσμο. Σε καμία περίπτωση η αντιπληροφόρηση δεν πρέπει να μετατραπεί σε πολιτική αλλοτρίωση. Ούτε βέβαια αυτό σημαίνει ότι πρέπει να αφήσουμε την οριζόντια ενημέρωση στους ειδικούς της αντιπληροφόρησης. Έχουμε δώσει πολλούς αγώνες για τα μέσα αυτά ώστε να τα αφήσουμε έρμαιο κλειστών ομάδων.

Ένας τρόπος να αντιμετωπίσεις το «τέρας» είναι να δημιουργήσεις μεθόδους, υποδομές και πρακτικές κατευθείαν μέσα και μόνο από το κίνημα, οι οποίες στην συνέχεια να διαχέονται στα εμπορικά σόσιαλ μίντια. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η καταγραφή ενστόλων στην πόλη κατά την διάρκεια κινητοποιήσεων (και όχι μόνο), η οποία αποτελεί παραδοσιακή μέθοδο σε κινηματικά μέσα και αναπαράγεται πια και σε χάστανγκ ή σελίδες στο Facebook. Τέτοιες πρακτικές όχι μόνο εκτρέπουν τα εμπορικά μέσω κοινωνικής δικτύωσης από την λογική του κεφαλαίου αλλά απελευθερώνουν εν μέρει και το αστικό τοπίο από τον μπαμπούλα της καταστολής. Η διακίνηση τέτοιων πληροφοριών στο διαδίκτυο συντελεί στην δημιουργία «προσωρινά αυτόνομων ζωνών» (Πηγή: Hakim Bey 2011, The Temporary Autonomous Zone) στην πόλη. Η συγκεκριμένη δυναμική εξαναγκάζει πολλές φορές και τα ιδιωτικά μέσα ενημέρωσης να παρακολουθούν την παραγωγή είδησης μέσα από κινηματικές πηγές και να δίνουν αθελά τους βήμα σε περιθωριοποιημένα πολιτικά υποκείμενα. Άρα και το επικοινωνιακό τοπίο προσωρινά αλλάζει.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s