Ήχοι του κινήματος των Μπήτνικς…


«Ο μουσικός όρος beat (μπιτ) ανήκει στην κλασική μουσική

απ’ όπου θα τον πάρει η τζαζ για να τον χρησιμοποιήσει με έναν ειδικό τρόπο

και να τον κάνει διάσημο και πέρα από τη μουσική:

για τον προσδιορισμό ενός “μουσικού”,

κι ακόμα καλύτερα “τζαζικού” τρόπου ζωής».

Βασίλης Ραφαηλίδης, Πέρα από τον κινηματογράφο

Στα τέλη της δεκαετίας του 1940 και στις αρχές αρχές της δεκαετίας του 1950 αναπτύχθηκε στις ΗΠΑ το περίφημο λογοτεχνικό κίνημα των μπιτ. Η γενιά των μπιτ (beat generation) έφερε μια πραγματική επανάσταση στην αμερικανική λογοτεχνία με την αντισυμβατική γραφή αλλά και τον αντισυμβατικό τρόπο ζωής των εκπροσώπων της. Η ολιγάριθµη οµάδα των µπιτ συγγραφέων και ποιητών (µεταξύ άλλων, Τζακ Κέρουακ –θεωρείται και ως ο «ανάδοχός» του αφού αυτός εισήγαγε τον όρο μπιτ – beat, Γουίλιαµ Μπάροουζ, Γκρέγκορι Κόρσο, Νιλ Κάσιντι και Πολ Μπόουλς) εµπλούτισε τη λογοτεχνία µε σπουδαία έργα: Το 1957, ας πούµε, ο Κέρουακ ταξίδεψε στην Ταγγέρη µε τον Άλεν Γκίνσµπεργκ και τον Πίτερ Ορλόφσκι, όπου συνάντησε τον µονίµως σουρωµένο Μπάροουζ και τον βοήθησε να γράψει το γνωστό, προκλητικό «Γυµνό γεύµα». Αλήθεια, πώς θα σας φαινόταν η δυνατότητα όχι να τους διαβάσετε αλλά να τους ακούσετε να διαβάζουν μερικά από τα πιο σημαντικά έργα τους… αποτυπωμένα σε βινύλιο!

Τα κύρια χαρακτηριστικά αυτού του περιθωριακού στην αρχή κινήματος ήταν η απόρριψη των κυρίαρχων αξιών του κόσμου, ο πειραματισμός με το σεξ και τα ναρκωτικά και ένα μεγάλο ενδιαφέρον για τις Ανατολικές θρησκείες. Οι δίκες των βιβλίων τους, για αισχρότητα και προσβολή της δημοσίας αιδούς, τους χάρισαν τη διασημότητα και πολύ σύντομα απόκτησαν, όχι απλά θαυμαστές των βιβλίων τους, αλλά ανθρώπους που ακολουθούσαν τον τρόπο ζωής που περιέγραφαν στα βιβλία τους. Οι μπήτνικς, σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα απόκτησαν μεγάλη φήμη, ήταν ηδονιστές μποέμ που εξυμνούσαν την ανυπακοή, τον αυθορμητισμό και τη δημιουργικότητα.

Οι πρόσφατες κυκλοφορίες δίσκων περιλαμβάνουν την επανέκδοση του Γουίλιαμ Μπάροουζ «Nothing Here Now but the Recordings» από την εταιρεία «Dais Records», μια συλλογή από ηχογραφήσεις των δεκαετιών του 1950 και του 1960 που κυκλοφόρησε αρχικά το 1981.

Πρόκειται για ένα από τα πιο περιζήτητα ηχογραφημένα αρχεία του Μπάροουζ από το έργο που ξεκίνησε το 1980, όταν οι Throbbing Gristle Genesis P-Orridge και Peter ‘Sleazy Christopherson συναντήθηκαν μαζί του στο στο διαμέρισμά του στη Νέα Υόρκη για να ανασύρουν ανέκδοτες ηχογραφήσεις από το… κασετόφωνό του.

Allen Ginsberg
Howl And Other Poems
(Fantasy, 1959, LP)

Το «Ουρλιαχτό» (Howl) του Άλεν Γκίνσμπεργκ (ο ίδιος και ο εκδότης του, Λόρενς Φερλινγκέτι, κατηγορούνται για προσβολή των ηθών και το βιβλίο παίρνει το δρόμο προς τα δικαστήρια), πρωτοκυκλοφόρησε το φθινόπωρο του 1956 στις εκδόσεις City Lights Books, δεν άργησε όμως να κατασχεθεί από τις τελεωνειακές αρχές των ΗΠΑ και την αστυνομία του Σαν Φρανσίσκο, για να αποτελέσει το αντικείμενο μιας μακράς δικαστικής αντιπαράθεσης, στην πορεία της οποίας δεκάδες ποιητές και καθηγητές κατέθεσαν υπέρ του Γκίνσμπεργκ, πείθοντας το δικαστήριο ότι το περιεχόμενο του βιβλίου δεν ήταν άσεμνο. Έγινε αμέσως το πρώτο beat μανιφέστο ένα από τα εμβληματικά κείμενα της μπητ-γενιάς και της εποχής του.

Είδα τα καλύτερα μυαλά της γενιάς μου διαλυμένα από την τρέλα,
υστερικά γυμνά και λιμασμένα,
να σέρνονται μέσα στους νέγρικους δρόμους την αυγή γυρεύοντας
μιαν αναγκαία δόση,
χίπστερς με αγγελικά κεφάλια να φλέγονται για την αρχαία ουράνια ένωση
με την άστρική γεννήτρια μέσα στη μηχανή της νύχτας,
που φτωχοί κουρελιασμένοι με βαθουλωμένα μάτια και φτιαγμένοι στάθηκαν καπνίζοντας
μέσα στο υπερφυσικό σκοτάδι τιποτένιων διαμερισμάτων αιωρούμενοι
πάνω από τις κορυφές των πόλεων βυθισμένοι στην τζαζ,
που πρόταξαν τους εγκεφάλους τους γυμνούς στον ουρανό
κάτω απ’ τον Εναέριο σιδηρόδρομο και είδαν
αγγέλους Μωαμεθανούς να τρεκλίζουν φωτισμένοι σε ταράτσες πολυκατοικιών,
που πέρασαν απ’ τα πανεπιστήμια με ήρεμα ακτινοβόλα μάτια με παραισθήσεις
του Αρκάνσας και τραγωδία με το φως του Μπλαίηκ ανάμεσα στους μελετητές
του πολέμου,
που διώχτηκαν απ’ τις ακαδημίες λόγω τρέλας και έκδοσης
στίχων ανήθικων στου κρανίου τα παράθυρα,
που διπλώθηκαν από τον φόβο ξεντυμένοι σε αξύριστα δωμάτια, καίγοντας
τα λεφτά τους στα καλάθια των αχρήστων και ακούγοντας τον Τρόμο
μέσ’ απ’ τον τοίχο…

Απόσπασμα από το «Ουρλιαχτό» / Μετάφραση Γιάννης Λειβαδάς

Γραμμένο με σκοπό να απαγγελθεί, το «Ουρλιαχτό» –ένα ποίημα με ελεύθερο στίχο αποτελούμενο από τρία μέρη– έγινε σύντομα ένα από τα εμβλήματα της γενιάς των Beat. Μάλιστα, το ποίημα, το οποίο αναφέρεται στα ναρκωτικά, το σεξ, την έκλυτη ζωή, το ποτό, τη φθορά, την τρέλα, αλλά και τη σχέση με το Θεό, πήρε τον τίτλο του από τον Τζακ Κέρουακ, μέσα σε μία απάντησή του προς το χειρόγραφο το οποίο του είχε στείλει ο Γκίνσμπεργκ. Η συχνά παραληρηματική και ασθματική γραφή του Γκίνσμπερκ δεν είναι παρα μια κραυγή αγωνίας για μια γενιά που πνιγόταν από την υποκρισία και την ηθικολογία, που περίμενε στους διαδρόμους των ασύλων για μία συνεδρία θεραπείας, που, μεθυσμένη και αποζητώντας λίγο αέρα για να μην πνιγεί, ένα βράδυ έβγαλε το κεφάλι της από το παράθυρο του τραίνου και αποκεφαλίστηκε –όπως ακριβώς ο 19χρονος Bill Cannastra, στον οποίο είναι αφιερωμένο το δεύτερο μέρος του ποιήματος.

Αυτό το άλμπουμ ηχογραφήθηκε στο Σικάγο το 1959. Η αρχική κυκλοφορία ήταν σε κόκκινο βινύλιο.

Tuli Kupferberg
No Deposit No Return
(ESP-Disk, 1967, LP)

Ο Τάλι Κάπφερμπεργκ ήταν ένας από τους ανθρώπους των οποίων η ζωή Γκίνσμπεργκ αναφέρεται στο «Ουρλιαχτό – Howl». Ήταν αυτός που «πήδηξε από τη Γέφυρα του Μπρούκλιν, αυτό πράγματι συνέβη και έφυγε άγνωστος και ξεχασμένος στη ζάλη της Chinatown». Στην πραγματικότητα ο Κάπφερμπεργκσυν-ίδρυσε το συγκρότημα «Fugs» της Νέας Υόρκης.

Kenneth Rexroth / Lawrence Ferlinghetti
Poetry Readings In The Cellar
(Fantasy, 1957, LP)

Ο ποιητής Κένεθ Ρέξροθ προσπάθησε να κρατηθεί μακριά από τη δημοσιότητα όσο ζούσε. Σήμερα θεωρείται πατέρας του κινήματος των Μπήτνικς, αλλά και ο πρώτος Αμερικανός ντανταϊστής. Εξάλλου, ο ρόλος του Λόρενς Φερλινγκέτι στην ιστορία του κινήματος των Beat είναι διττός, τόσο ως ποιητής όσο και ως εκδότης. Το 1953, άνοιξε το Βιβλιοπωλείο City Lights στο Σαν Φρανσίσκο, και άρχισε να δημοσιεύει το 1955. Εκεί πραγματοποιούνταν αναγνώσεις ποίησης στο… κελάρι (τρία αποσπάσματα του Φερλινγκέτι κι ένα από τον Ρέξροθ) καταγράφηκαν στο The Cellar τζαζ κλαμπ στο Σαν Φρανσίσκο το 1957, με το συγκρότημα μουσικής για συνοδεία. Το 1965, το ποίημα του Φερλινγκέτι «To Fuck Is To Love Again» έγινε το μανιφέστο της αναδυόμενης αντι-κουλτούρας.

Jack Kerouac
Poetry For The Beat Generation
(Dot, 1959, LP)

Για τον Κέρουακ ήταν η ποίηση της τζαζ ή τζαζίστικη ποίηση. Το έργο (όπως και τα μυθιστορήματά του) είναι τα πάντα, για τα πάντα ακόμη και για τον νεροχύτη της κουζίνας. Είναι σαν ένα μιούζικαλ τζαζ όπου νότες είναι οι λέξεις, καθώς εκσφενδονίζονται με την ταχύτητα αυτοκινήτων στην έναρξη αγώνων. Με στόχο να «κεφαλαιοποιήσει» την επιτυχία του «Στο δρόμο», στα τέλη του 1957, ο Τζακ Κέρουακ άρχισε μια σύντομη, ανεπιτυχή προσπάθεια ως καλλιτέχνης –με αυτοπεποίθηση πίσω από μια γραφομηχανή, που σημαδεύτηκε από τα… πολλά νεύρα στη σκηνή. Στην περίπτωση αυτή, σε ένα στούντιο, με την τηλεοπτική προσωπικότητα του Steve Allen να παίζει τζαζ πιάνο.Με τον Bob Thiele στην παραγωγή, ήταν μαγευτικός. Το «Poetry For The Beat Generation» είναι απίστευτα σπάνιο. Ευτυχώς, 130 promo είχαν αποσταλεί σε κριτικούς-σχολιαστές.

William S. Burroughs
Call Me Burroughs
(The English Bookshop, 1965, LP)

Λογοτεχνικό ντεμπούτο του Μπάροουζ, με το «Junky», μια συγκεκαλυμμένη αυτοβιογραφία, που δόθηκε στη δημοσιότητα κάτω από το ψευδώνυμο William Lee το 1953. Το ίδιο έτος, άρχισε να γράφει το πιο γνωστό τίτλο του, που κυκλοφόρησε το 1959 με τίτλο «Γυμνό γεύμα», στο οποίο χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά το σήμα κατατεθέν του έργου του, η cut-up τεχνική. Στο «Λέγε με Μπάροουζ» που κυκλοφόρησε από το English Bookshop στο Παρίσι, ο Μπάροουζ διαβάζει αποσπάσματα από το «The Naked Lunch», όπως και το 1964 (από τη Nova Express). Το άλμπουμ επιμελήθηκε ο πρωτοποριακός βρετανός (είναι πολύ σπάνιο να βρει κανείς το αυθεντικό βινύλιο).

Brion Gysin
Orgy Boys
(Hat Hut, 1982, LP)

Ο Ουίλιαμ Μπάροουζ έπαιξε τον ρόλο του καθοδηγητή στη γενιά των Μπιτ όταν αυτή βρισκόταν ακόμη στα σπάργανα, αποτέλεσε καθοριστικό μέντορα των Γκίνσμπεργκ, του Λουσιέν Καρ και λιγότερο του Κέρουακ. Δημιούργησε μία, εντελώς αποσπασμένη από τους Μπιτ, ανεξάρτητη γραφή, η οποία μπόρεσε να βρει τον δρόμο της μέσα από τις νουθεσίες του εκπληκτικού (και εντελώς παραγκωνισμένου από την κριτική) Brion Gysin, από τον οποίο υιοθέτησε τη μέθοδο του cut–up και πολλές από τις ιδέες που στη συνέχεια χαρακτήρισαν σχεδόν όλα του τα βιβλία. Ο Μπάροουζ, λοιπόν, νουθέτησε αλλά και νουθετήθηκε. Ο Gysin αφιέρωσε το άλμπουμ του «Orgy Boys» στους Μπάροουζ (γνωρίστηκαν στην Ταγγέρη και βρέθηκαν μαζί στη συνέχεια στο Παρίσι στα τέλη της δεκαετίας του 1950), Μικ Τζάγκερ, Κιθ Ρίτσαρντς, Ίγκι Ποπ, Ντέιβιντ Μπόουι, Fafa de Palaminy, Πάτι Σμιθ, Άλεν Γκίνσμπεργκ και Τζον Τζιόρνο (ποιητής και περφόρμερ).

William S. Burroughs
Break Through In Grey Room
(Sub Rosa, 1986, LP)

Ηχογραφημένο κατά κύριο λόγο στο Λονδίνο μεταξύ του 1960 και του 1975, αυτή η συλλογή με 15-κομμάτια όπου ο Μπάροουζ διαβάζει αποσπάσματα από τα βιβλία και τα δοκίμιά του αλλά και από το σενάριο «The Last Words Of Dutch Schultz». Σε παραγωγή και την επεξεργασία από τους Brion Gysin και Ian Sommerville. Τέσσερα μουσικά ιντερλούδια από τους Master Musicians Of Jajouka με τον σαξοφωνίστα Ornette Coleman, που καταγράφονται στο Μαρόκο το 1973. Η εταιρία Sub Rosa κυκλοφόρησε μια δεύτερη έκδοση 800 αντιτύπων το 2008.

Neal Cassady
Neal Cassady Raps
(Links, 1973, single)

Ο ήρωας του «On the Road», υπό το όνομα «nom de guerre» Dean Moriarty, που χτίστηκε πάνω στο αληθινό πρόσωπο Νιλ Κάσσαντυ (Ντιν, ένας ξένοιαστος καουμπόι από το Ντένβερ τον οποίο πρωτογνώρισε ο Γκίνσμπεργκ), λατρεύτηκε, κυριολεκτικά, από εκατομμύρια ανθρώπους. Αυτός θα γινόταν φίλος και αδελφός του, ο απόλυτος συνομιλητής και συνταξιδιώτης του Κέρουακ, ο καλύτερος οδηγός σε όλες τις Ηνωμένες Πολιτείες. Ηχογραφημένο στο Σαν Φρανσίσκο το 1967, περιλήφθηκε στην πρώτη έκδοση του «The Dead Book: A Social History Of The Grateful Dead», που δημοσιεύτηκε το 1973. Είναι συλλεκτικό όχι για ό,τι λέγεται, αλλά για το ποιος είναι αυτός που τα λέει.

The Up / Allen Ginsberg and Peter Orlovsky
Free John Now! / Prayer For John Sinclair
(Rainbow Records, 1971, single)

Καταγράφηκε σε ένα συλλαλητήριο του 1971, στην πιο αποτελεσματική συναυλία συμπαράστασης στην ιστορία του ροκ. Ο Τζον Λένον, η Γιόκο Ονο, ο τζάζμαν Αρτσι Σεπ, το αγαπημένο παιδί της τοπικής σκηνής Μπομπ Σίγκερ, ο ποιητής Άλεν Γκίνσμπεργκ, ο ακτιβιστής Τζέρι «Do it!» Ρούμπιν, ο Μαύρος Πάνθηρας Μπόμπι Σιλ κ.ά. εμφανίστηκαν στις 10 Δεκεμβρίου 1971 μπροστά σε 15.000 κόσμο με τον οποίο μοιράστηκαν το ίδιο αίτημα: την άμεση αποφυλάκιση του προέδρου του Κόμματος των Λευκών Πανθήρων, δημοσιογράφου και μάνατζερ του συγκροτήματος MC5 Τζον Σίνκλερ, που βρισκόταν εδώ και δυόμισι χρόνια στη φυλακή εκτίοντας μια σύνθετη ποινή 10ετούς κάθειρξης. Στη Β-πλευρά, οι Γκίνσμπεργκ και Ορλόφσκι (ο Ρώσος εμιγκρές Πίτερ Ορλόφσκι, συνδέθηκε περί τα τριάντα χρόνια με τον Άλεν Γκίνσμπεργκ) απαγγέλλουν την «Προσευχή για τον Τζον Σίνκλερ». Μέλη των Grateful Dead τζαμάρουν στο… παρασκήνιο. Ευτυχώς, ο Σίνκλερ απελευθερώθηκε τρεις ημέρες αργότερα.

Το πάθος του Γκίνσμπεργκ για τον θελκτικό Ορλόφσκι ήρθε μετά την απόρριψη του Νιλ Κάσιντι  Η ομοφυλοφιλία γι’ αυτή τη γενιά έπαψε να είναι ταμπού, να είναι ενοχή. Οταν ο Γκίνσμπεργκ συνάντησε τον Ορλόφσκι ήταν είκοσι οκτώ ετών και ο μελλοντικός σύντροφός του μόλις είκοσι ενός. Ηταν ένας φτωχός νεαρός, που είχε παρατήσει το σχολείο στο τελευταίο έτος και είχε καταταγεί στον αμερικανικό στρατό, προκειμένου να πάρει μέρος, το 1953, στον πόλεμο της Κορέας. Εκεί, είπε σ’ έναν υπολοχαγό του: «Ένας στρατός είναι ένας στρατός ενάντια στην αγάπη». Κι αυτός τον έστειλε να υπηρετήσει σε νοσοκομείο του Σαν Φρανσίσκο, ως νοσηλευτής επειγόντων περιστατικών.

Τα ποιήματα του Ορλόφσκι εκδόθηκαν το 1978 από τις εναλλακτικές εκδόσεις «City Lights», με τίτλο «Clean asshole and smiling vegetable songs». Στα ελληνικά, ποιήματά του περιλαμβάνονται στην «Ανθολογία μπιτ ποίησης» του Γιάννη Λειβαδά («Ροές»).

__________________________________________________________

Aπό:

http://plusmag.gr/article/%CF%87%CE%BF%CE%B9_%CF%84%CE%BF%CF%85_%CE%BA%CE%B9%CE%BD%CE%BC%CE%B1%CF%84%CE%BF%CF%82_%CF%84%CF%89%CE%BD_%CE%9C%CF%80%CF%84%CE%BD%CE%B9%CE%BA%CF%82

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s