Το γερμανικό πρόβλημα της ευρωζώνης


legren

Philippe Legrain

Η Ευρωζώνη έχει ένα γερμανικό πρόβλημα. Οι πολιτικές «παρασιτισμού εις βάρος του πλησίου» (beggar-thy-neighbor) της Γερμανίας και η ευρύτερη αντιμετώπιση της κρίσης της οποίας η χώρα ηγήθηκε αποδείχθηκαν καταστροφικές. Επτά χρόνια μετά την έναρξη της κρίσης, η οικονομία της ευρωζώνης τα πάει χειρότερα από ό,τι τα πήγαινε η Ευρώπη κατά τη διάρκεια της Μεγάλης Ύφεσης της δεκαετίας του 1930. Οι προσπάθειες της γερμανικής κυβέρνησης να συνθλίψει την Ελλάδα και να την αναγκάσει να εγκαταλείψει το ενιαίο νόμισμα αποσταθεροποίησαν την νομισματική ένωση. Όσο η κυβέρνηση της Γερμανίδας Καγκελαρίου Άνγκελα Μέρκελ συνεχίζει να καταχράται την ηγετική της θέση ως επικεφαλής πιστωτή προκειμένου να προωθήσει τα στενά της συμφέροντα, η ευρωζώνη δεν μπορεί να ευδοκιμήσει – και ενδέχεται νη μην επιβιώσει.

Το τεράστιο πλεόνασμα τρεχουσών συναλλαγών της Γερμανίας – οι πλεονάζουσες αποταμιεύσεις που προκύπτουν από την καταστολή των μισθών για την επιδότηση των εξαγωγών – υπήρξε τόσο ένα από τα αίτια της κρίσης της ευρωζώνης όσο και ένα από τα εμπόδια για την επίλυσή της. Πριν από την κρίση, τροφοδότησε τον επισφαλή δανεισμό γερμανικών τραπεζών προς τη νότια Ευρώπη και την Ιρλανδία. Τώρα που το ετήσιο πλεόνασμα της Γερμανίας – το οποίο πλέον ανέρχεται σε 233 δισεκατομμύρια ευρώ, προσεγγίζοντας το 8% του ΑΕΠ – δεν ανακυκλώνεται πια στη νότια Ευρώπη, η υποτονική εγχώρια ζήτηση στη χώρα εξάγει αποπληθωρισμό, επιδεινώνοντας τα δεινά χρέους της ευρωζώνης.

Το εξωτερικό πλεόνασμα της Γερμανίας παραβιάζει σαφώς τους κανόνες της ευρωζώνης περί επικίνδυνων ανισορροπιών. Ωστόσο, στηριζόμενη στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η κυβέρνηση Μέρκελ έχει λάβει free-pass. Αυτό αποτελεί κοροϊδία του ισχυρισμού της πως υπερασπίζεται την ευρωζώνη ως ένα κλαμπ που διέπεται από κανόνες. Στην πραγματικότητα, η Γερμανία σπάει τους κανόνες ατιμώρητα, τους αλλάζει προκειμένου να ικανοποιήσει τις ανάγκες της, ή ακόμα και τους εφευρίσκει κατά βούληση.

Μάλιστα, ακόμη και καθώς πιέζει τις άλλες χώρες για μεταρρυθμίσεις, η Γερμανία αγνοεί τις συστάσεις της Επιτροπής. Ως προϋπόθεση για το νέο πρόγραμμα δανείου από την ευρωζώνη, η Γερμανία αναγκάζει την Ελλάδα να αυξήσει το ηλικιακό της όριο συνταξιοδότησης – ενώ η ίδια μειώνει το δικό της. Επιμένει τα ελληνικά καταστήματα να ανοίγουν τις Κυριακές, παρόλο που τα γερμανικά μένουν κλειστά. Ο κορπορατισμός, απ΄ ό,τι φαίνεται, πρέπει να παταχθεί αλλού, ωστόσο προστατεύεται στο εσωτερικό της χώρας.

Πέραν της άρνησής της να προσαρμόσει την οικονομία της, η Γερμανία έχει μετατοπίσει το κόστος της κρίσης εις βάρος των άλλων. Προκειμένου να διασώσει τις τράπεζες της χώρας από τις κακές αποφάσεις δανεισμού τους, η Μέρκελ παραβίασε τον κανόνα «μη διάσωσης» της Συνθήκης του Μάαστριχτ, η οποία απαγορεύει στις κυβερνήσεις των κρατών να χρηματοδοτήσουν τους ομοίους τους, και ανάγκασε τους Ευρωπαίους φορολογούμενους να δανείσουν στην αφερέγγυα Ελλάδα. Ομοίως, τα δάνεια από τις κυβερνήσεις της ευρωζώνης προς την Ιρλανδία, την Πορτογαλία και την Ισπανία διέσωσαν κυρίως αφερέγγυες τοπικές τράπεζες – και συνακόλουθα τους Γερμανούς πιστωτές αυτών.

Κάτι που κάνει τα πράγματα χειρότερα είναι το γεγονός ότι ως αντάλλαγμα για τα δάνεια αυτά, η Μέρκελ απέκτησε πολύ μεγαλύτερο έλεγχο επί των προϋπολογισμών των κυβερνήσεων σε ολόκληρη την ευρωζώνη μέσω ενός δημοσιονομικού ζουρλομανδύα που κατέστειλε τη ζήτηση και περιόρισε τη δημοκρατία: αυστηρότερους κανόνες στην ευρωζώνη και ένα δημοσιονομικό σύμφωνο.

Η επιρροή της Γερμανίας έχει οδηγήσει σε μια τραπεζική ένωση της ευρωζώνης που είναι γεμάτη τρύπες και που εφαρμόζεται ασύμμετρα. Το λεγόμενο Sparkassen της χώρας – ταμιευτήριο με ένα συλλογικό ισολογισμό ύψους περίπου 1 τρισεκατομμυρίου ευρώ – βρίσκεται εκτός του εποπτικού ελέγχου της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, ενώ οι αραιά κεφαλαιοποιημένες μεγάλες τράπεζες, όπως η Deutsche Bank, και οι σαθροί κρατικοί περιεφερειακοί δανειστές έχουν λάβει αψεγάδιαστο πιστοποιητικό υγείας.

Ένας κανόνας της ευρωζώνης που υποτίθεται πως είναι ιερός και απαραβίαστος είναι και το αμετάκλητο της ιδιότητας του μέλους. Δεν υπάρχει καμιά διάταξη καμιάς Συνθήκης για έξοδο, γιατί η νομισματική ένωση έχει σχεδιαστεί ως ένα βήμα προς την πολιτική ένωση – και ειδάλλως θα εκφυλιζόταν σε ένα άκαμπτο και επικίνδυνα ασταθές καθεστώς σταθερών συναλλαγματικών ισοτιμιών. Η Γερμανία δεν έχει απλώς ποδοπατήσει αυτό τον κανόνα· ο υπουργός Οικονομικών της, Βόλφγκανγκ Σόιμπλε, επινόησε πρόσφατα έναν νέο – ότι η ελάφρυνση χρέους απαγορεύεται στην ευρωζώνη – προκειμένου να δικαιολογήσει την εξοργιστική της συμπεριφορά απέναντι στην Ελλάδα.

Ως αποτέλεσμα, η συμμετοχή της Ελλάδα στην ευρωζώνη – και κατ΄ επέκταση εκείνη όλων των υπολοίπων – εξαρτάται πλέον από μια χρηματική συνδρομή στη γερμανική κυβέρνηση. Είναι σαν να αποφάσιζαν μονομερώς οι Ηνωμένες Πολιτείες ότι η αρχή του ΝΑΤΟ περί συλλογικής άμυνας προϋποθέτει πλέον να κάνει κανείς ό,τι υπαγορεύεται η αμερικανική κυβέρνηση.

Η ευρωζώνη χρειάζεται απεγνωσμένα ευρέως αναγνωρισμένες (mainstream) εναλλακτικές λύσεις έναντι αυτής της μονόπλευρης Συναίνεσης του Βερολίνου, βάσει της οποίας τα συμφέροντα των πιστωτών έρχονται πρώτακαι η Γερμανία κυριαρχεί επί όλων των άλλων. Ο Μερκελισμός προκαλεί οικονομική στασιμότητα, πολιτική πόλωση, και άσχημο εθνικισμό. Η Γαλλία, η Ιταλία, και οι Ευρωπαίοι όλων των πολιτικών αποχρώσεων πρέπει ορθώσουν το ανάστημά τους υπέρ άλλων οραμάτων ως προς το τι θα πρέπει να είναι η ευρωζώνη.

Μια επιλογή θα ήταν ο μεγαλύτερος φεντεραλισμός. Κοινά πολιτικά θεσμικά όργανα, που λογοδοτούν στους ψηφοφόρους ανά την ευρωζώνη, θα παρείχαν ένα δημοκρατικό δημοσιονομικό αντιστάθμισμα της ΕΚΤ και θα περιόριζαν τη γερμανική δύναμη. Αλλά η αυξανόμενη εχθρότητα μεταξύ των κρατών-μελών της ευρωζώνης, και η διάβρωση της υποστήριξης προς την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση τόσο στις πιστώτριες όσο και στις οφειλέτριες χώρες, σημαίνει ότι μεγαλύτερος φεντεραλισμός είναι πολιτικά ανέφικτος – και ενδεχομένως ακόμα και επικίνδυνος.

Μια καλύτερη λύση θα ήταν η προώθηση μιας πιο ευέλικτης ευρωζώνη, στην οποία οι εκλεγμένοι εθνικοί εκπρόσωποι έχουν μεγαλύτερο λόγο. Με την αποκατάσταση του κανόνα μη-διασώσεων, οι κυβερνήσεις θα έχουν περισσότερο χώρο προκειμένου να υιοθετήσουν αντικυκλικές πολιτικές και να ανταποκριθούν στις μεταβαλλόμενες προτεραιότητες των ψηφοφόρων.

Προκειμένου να καταστεί αξιόπιστο ένα τέτοιο σύστημα, θα μπορούσε να δημιουργηθεί ένας μηχανισμός για την αναδιάρθρωση του χρέους των αφερέγγυων κυβερνήσεων. Αυτό, σε συνδυασμό με τη μεταρρύθμιση των κανόνων που διέπουν την κεφαλαιοποίηση των τραπεζών – οι οποίοι κακώς αντιμετωπίζουν το δημόσιο χρέος ως ακίνδυνο και δεν θέτουν έναν ανώτατο όριο στις διακρατήσεις χρέους των τραπεζών – θα επέτρεπε στις αγορές, και όχι τη Γερμανία, να χαλιναγωγήσει τον πραγματικά υπερβολικό δανεισμό. Στην ιδανική περίπτωση, η ΕΚΤ θα λάβαινε επίσης την εντολή να ενεργήσει ως δανειστής έσχατης ανάγκης για όσες κυβερνήσεις υπόκεινται σε έλλειψη ρευστότητες αλλά παρανένουν φερέγγυες. Τέτοιες αλλαγές θα μπορούσαν να συγκεντρώσουν ευρεία υποστήριξη – και θα εξυπηρετήσουν και τα συμφέροντα της ίδιας της Γερμανίας.

Τα μέλη της ευρωζώνης βρίσκονται παγιδευμένα σε ένα άθλιο γάμο, που κυριαρχείται από τη Γερμανία. Αλλά ο φόβος δεν είναι αρκετός για να συγκρκρατήσει μια σχέση για πάντα. Αν Μέρκελ δεν έλθει στα συγκαλά της, θα την καταστρέψει τελικά.


  • Ο Philippe Legrain, πρώην οικονομικός σύμβουλος του προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, είναι ανώτερος συνεργάτης του Ευρωπαϊκού Ινστιτούτου Οικονομικών στο London School of Economics και συγγραφέας του βιβλίου European Spring: Why Our Economies and Politics are in a Mess – and How to Put Them Right.

http://analitis.gr/to-germaniko-provlima-tis-evrozonis/

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s