Η ψήφος της Ελλάδας για την κυριαρχία


rodrik

Dani Rodrik

Οι πιστωτές και οι οφειλέτες βρίσκονται σε διενέξεις όσο καιρό υπάρχει και αλλάζει χέρια το χρήμα. Αλλά σπάνια οριοθετήθηκαν τα ζητήματα τόσο έντονα – και τόσο δημόσια – όσο στο προσφάτως ολοκληρωθέν ελληνικό δημοψήφισμα.

Στο δημοψήφισμα της 5ης Ιουλίου, το ελληνικό εκλογικό σώμα απέρριψε πανηγυρικά τα αιτήματα για περαιτέρω μέτρα λιτότητας των ξένων πιστωτών της χώρας: της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου, και των υπολοίπων κυβερνήσεων της ευρωζώνης, με επικεφαλής τη Γερμανία. Όποια και αν είναι η οικονομική ουσία της απόφασης, η φωνή του ελληνικού λαού ήχησε δυνατά και καθαρά: Δεν πρόκειται να το ανεχτούμε άλλο.

Θα ήταν λάθος, ωστόσο, να θεωρήσουμε την ψηφοφορία στην Ελλάδα ως ξεκάθαρη νίκη της δημοκρατίας – παρά τα όσα αρέσκονται να υποστηρίζουν ο πρωθυπουργός της χώρας, Αλέξης Τσίπρας, και οι υποστηρικτές του. Αυτό που οι Έλληνες ονομάζουν δημοκρατία εκλαμβάνεται από πολλές άλλες – εξίσου δημοκρατικές – χώρες ως ανεύθυνη μονομέρεια. Μάλιστα υπάρχει ελάχιστη συμπάθεια για την ελληνική θέση στις υπόλοιπες χώρες της ευρωζώνης, όπου παρόμοια δημοψηφίσματα θα φανέρωναν αναμφίβολα τη συντριπτική υποστήριξη της κοινής γνώμης προς τη συνέχιση των πολιτικών λιτότητας που έχουν επιβληθεί στην Ελλάδα.

Και δεν είναι μόνο οι πολίτες των μεγάλων πιστωτριών χωρών, όπως η Γερμανία, που δείχνουν ελάχιστη υπομονή ως προς την Ελλάδα. Η αγανάκτηση είναι ιδιαίτερα διαδεδομένη και μεταξύ των φτωχότερων μελών της ευρωζώνης. Ρωτήστε τον μέσο περαστικό στη Σλοβακία, την Εσθονία, ή τη Λιθουανία και είναι πιθανό να λάβετε μια απάντηση που δεν θα είναι και πολύ διαφορετική από την εξής κάποιου Λετονού συνταξιούχου: «Πήραμε το μάθημά μας – γιατί δεν μπορούν κι οι Έλληνες να διδαχθούν το ίδιο μάθημα»;

Θα μπορούσε κανείς να υποστηρίξει πως οι Ευρωπαίοι δεν είναι καλά ενημερωμένοι για τα δεινά των Ελλήνων και τη ζημιά που έχει προκαλέσει η λιτότητα έχει κάνει στη χώρα. Και, πράγματι, είναι πιθανό πως με καλύτερη πληροφόρηση, πολλοί από αυτούς θα άλλαζαν γνώμη. Αλλά οι δυνάμεις της κοινής γνώμης επί των οποίων βασίζονται οι δημοκρατίες σπάνια διαμορφώνονται μέσα σε ιδανικές συνθήκες. Μάλιστα δεν χρειάζεται κανείς να κοιτάξει πιο μακριά από την ίδια την ελληνική ψήφο προκειμένου να βρει ένα παράδειγμα νίκης των ωμών συναισθημάτων και της οργής έναντι του ορθολογικού υπολογισμού οικονομικού κόστους και οφέλους.

Είναι σημαντικό να θυμόμαστε ότι οι πιστωτές σε αυτή την περίπτωση δεν είναι ένα μάτσο ολιγάρχες ή πλούσιοι ιδιώτες τραπεζίτες, αλλά οι κυβερνήσεις των υπολοίπων χωρών της ευρωζώνης, δημοκρατικά υπόλογων στα δικά τους εκλογικά σώματα. (Το αν έπραξαν το σωστό το 2012, δανείζοντας στην Ελλάδα, ώστε να μπορούν να αποπληρωθούν οι δικοί τους τραπεζίτες είναι ένα θεμιτό, αλλά ξεχωριστό ερώτημα). Δεν πρόκειται τόσο για μια σύγκρουση μεταξύ του ελληνικού δήμου – του λαού δηλαδή – και των τραπεζιτών, όσο για μια σύγκρουση μεταξύ των ευρωπαϊκών δημοκρατιών.

Όταν οι Έλληνες ψήφισαν «όχι», επιβεβαίωσαν τη δημοκρατία τους· αλλά, πάνω απ΄ όλα, υποστήριξαν την προτεραιότητα της δικής τους δημοκρατίας έναντι εκείνων των υπολοίπων χωρών της ευρωζώνης. Με άλλα λόγια, υποστήριξαν την εθνική κυριαρχία τους – το δικαίωμά τους ως έθνος να καθορίζουν τη δική τους οικονομική, κοινωνική και πολιτική πορεία. Αν το ελληνικό δημοψήφισμα αποτελεί οποιαδήποτε νίκη, είναι μια νίκη της εθνικής κυριαρχίας.

Αυτό είναι που το καθιστά τόσο δυσοίωνο για την Ευρώπη. Η Ευρωπαϊκή Ένωση, και ακόμα περισσότερο η ευρωζώνη, κατασκευάστηκε με βάση την προσδοκία πως η άσκηση της εθνικής κυριαρχίας θα εξασθενούσε με την πάροδο του χρόνου. Αυτό σπάνια ελέχθη ρητά· η κυριαρχία, στο κάτω-κάτω, είναι δημοφιλής. Αλλά καθώς η οικονομική ενοποίηση στένεψε τα περιθώρια ελιγμών της κάθε χώρας, υπήρχε η ελπίδα πως η εθνική δράση θα ασκούνταν λιγότερο συχνά. Το ελληνικό δημοψήφισμα ίσως έβαλε το τελευταίο καρφί στο φέρετρο αυτής της ιδέας.

Δεν ήταν ανάγκη να εξελιχθούν έτσι τα πράγματα. Η πολιτική ελίτ της Ευρώπης θα μπορούσε να έχει περιορίσει την ελληνική χρηματοοικονομική κρίση, σαν ένα παραμύθι οικονομικής αλληλεξάρτησης – δεν μπορείς να έχεις κακούς δανειολήπτες, στο κάτω-κάτω, δίχως απρόσεκτους δανειστές – αντί για ένα παραμύθι που αντιπαραθέτει τους λιτούς, σκληρά εργαζόμενους Γερμανούς έναντι των σπάταλων ανέμελων Ελλήνων. Κάτι τέτοιο θα μπορούσε να έχει διευκολύνει τον καταμερισμό των βαρών μεταξύ οφειλετών και πιστωτών και να έχει αποτρέψει τη δημιουργία της νοοτροπίας εμείς-εναντίον-αυτών, η οποία δηλητηρίασε τις σχέσεις μεταξύ της Ελλάδας και των θεσμών της ευρωζώνης.

Πιο θεμελιωδώς, η οικονομική ολοκλήρωση θα μπορούσε να έχει συνοδευτεί από το άνοιγμα ενός ευρωπαϊκού πολιτικού χώρου. Η αντιστάθμιση της μειωμένη εθνικής αυτονομίας με τη δημιουργία χώρου για δημοκρατική δράση σε ευρωπαϊκό επίπεδο θα ήταν πραγματικά μια νίκη της δημοκρατίας.

Είναι πολύ αργά για να συζητήσουμε αν ο φταίχτης ήταν η απροθυμία της ευρωπαϊκής κοινής γνώμης να πάρει το δρόμο προς την πολιτική ένωση ή η ατολμία των εθνικών πολιτικών της να ασκήσουν ηγετικό έργο. Η συνέπεια είναι ότι στη σημερινή Ευρώπη, η δημοκρατία μπορεί να επαναβεβαιωθεί μόνο υποστηρίζοντας την εθνικής κυριαρχίας. Κι αυτό έκανε το ελληνικό εκλογικό σώμα.

Το δημοψήφισμα είναι βαθύτατα σημαντικό, αλλά κυρίως ως πράξη πολιτικού συμβολισμού. Αυτό που μένει να δούμε είναι αν η ελληνική κοινή γνώμη αντέχει επίσης τις οικονομικές δράσεις – ειδικότερα, την έξοδο από την ευρωζώνη και την εισαγωγή ενός εθνικού νομίσματος – που η πραγματική κυριαρχία συνεπάγεται. Στο κάτω-κάτω, οι όροι της προσφοράς από τους πιστωτές της χώρας είναι απίθανο να αλλάξουν και πολύ. Αν οι Έλληνες ψήφισαν «όχι″ βάσει μη ρεαλιστικών προσδοκιών ότι οι υπόλοιπες δημοκρατίες της ευρωζώνης θα εξαναγκαστούν να δείξουν ελαστικότητα ως προς τις επιθυμίες τους, ενδέχεται να οδεύουν προς μια ακόμα βαθιά απογοήτευση – και προς το δικό τους μάθημα δημοκρατίας.


  • Ο Dani Rodrik είναι καθηγητής Κοινωνικών Επιστημών στο Institute for Advanced Study, του Πρίνστον, στο Νιου Τζέρσεϊ. Είναι ο συγγραφέας των βιβλίων One Economics, Many Recipes: Globalization, Institutions, and Economic Growth (μτφ. Μία Οικονομία, πολλές συνταγές: Παγκοσμιοποίηση, Θεσμικά Όργανα, και Οικονομική Ανάπτυξη) και, πιο πρόσφατα, The Globalization Paradox: Democracy and the Future of the World Economy (μτφ. Το παράδοξο της Παγκοσμιοποίησης: Η δημοκρατία και το Μέλλον της Παγκόσμιας Οικονομίας).

http://analitis.gr/i-psifos-tis-elladas-gia-tin-kiriarchia/

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s