Η κεντρικότητα της μάχης ενάντια στο πανεπιστήμιο επιχείρηση…


Ο Φορσάκης και η τροικανική ολοκληρωτική αστυνομοκρατούμενη παρέα του, η παρέα της ΕΕ, των Σαμαρο/ βενιζέλων /ποταμιών, η παρέα της σοβαρής ή μη ΧΑ δεν είναι δυστυχώς η εξαίρεση στην κοινοβουλευτική δημοκρατία μας. Είναι ο κανόνας μιας κατάστασης εξαίρεσης ενός συστήματος που για βγει από την κρίση, θέλει να ιδιωτικοποιήσει τα πάντα. Επιζητώντας με αυτό τον τρόπο την επανάκαμψη της κερδοφορίας που πήρε την κατιούσα μέσα στην κρίση.

Στο βαθμό που η παραγωγή με βάση την επιστήμη και την γνώση, αποκτά όλο και πιο κεντρικό χαρακτήρα στο σύγχρονο καπιταλισμό. Βρισκόμαστε στο πεδίο αυτού που κάποιοι ονομάζουν άυλη εργασία, διανοητική εργασία, εργασία που έχει ως κέντρο της την «γενική διάνοια». Βρισκόμενοι στο πεδίο της ομότιμης παραγωγής που παρά την σύζευξη της με τον σύγχρονο καπιταλισμό, αναπτύσσει δυναμικές που τον υπερβαίνουν, προς την κατεύθυνση μιας συνεργατικής, ελεύθερης και κομμουνιστικής παραγωγής.     

Ο τομέας της παιδείας, ο τομέας της πανεπιστημιακής εκπαίδευσης, με το κεντρικό της ρόλο στην σύνδεση  καπιταλιστικής παραγωγής και πανεπιστημιακής εκπαίδευσης, παίζει  καθοριστικό ρόλο, σε αυτή την διαδικασία- άμεσης ή έμμεσης- ιδιωτικοποίησης. Σε αυτό που ονομάζεται επιχειρηματικό πανεπιστήμιο, στοχεύοντας την ιδιωτικοποίηση της «γενικής διάνοιας» και την επίτευξη ενός νέου κύκλου κερδοφορίας από την επιστήμη και την γνώση.

Κατά συνέπεια είναι λογικό από την πλευρά τους να εμποδίσουν με κάθε τρόπο την δημοκρατία, τον έλεγχο και την συμμετοχή των δρώντων υποκειμένων, είτε φοιτητές, είτε εργαζόμενοι, είτε καθηγητές.

Και πως θα μπορούσε να γίνει διαφορετικά, τα πράγματα είναι υπερβολικά απλά. Το επιχειρηματικό πανεπιστήμιο είναι επιχείρηση. Και όπως συμβαίνει σε κάθε  επιχείρηση και σε κάθε εργοστάσιο η δημοκρατία, η πολιτική, η συμμετοχή και ο έλεγχος   μένουν έξω από  το χώρο του εργοστάσιου και της επιχείρησης.  Ενώ κάθε απόπειρα για δημοκρατία, για έλεγχο και συμμετοχή καταστέλλεται ή επιχειρείται να κατασταλεί από την εργοδοτική οικονομική βία, απολύσεις, από τους τραμπούκους, από την αστυνομία και τα δικαστήρια.

Βρίσκοντας όμως απέναντι της το μαχόμενο ταξικό εργατικό κίνημα ή ένα μαχόμενο φοιτητικό εργατικό κίνημα. Και επειδή εργασία, παιδεία, εκπαίδευση και παραγωγή αλληλοδιαπλέκονται όσο ποτέ, θα έπρεπε να βρίσκει απέναντι της ένα μαχόμενο μέτωπο αγώνα εργασίας και παιδείας σε αντικαπιταλιστική κατεύθυνση.

Αλλά ας τα πάρουμε τα πράγματα από την αρχή. Δηλαδή από την σημερινή φάση, καλύτερα στάδιο, ανάπτυξης και κρίσης του καπιταλιστικού τρόπου παραγωγής. Αυτό το στάδιο που άλλοι το ονομάζουν ολοκληρωμένο, άλλοι ολοκληρωτικό και άλλοι καθολικοποιημένο καπιταλισμό.  Και που δεν έχει τόσο νόημα το όνομα αυτού του υπο διαμόρφωση σταδίου, αλλά τα χαρακτηριστικά του. Ένα στάδιο που οι απαρχές του βρίσκονται στην κρίση του 1973.

 Τα βασικά χαρακτηριστικά αυτού του σταδίου είναι:

 

  • Η ολοκλήρωση της υπαγωγής των πάντων στο κεφαλαίο. Κατά συνέπεια ολοκλήρωση της υπαγωγής της εκπαίδευσης, παιδείας, επιστήμης στην κεφαλαιοκρατική αναπαραγωγή. Αυτό δεν θα συνέβαινε, αν δεν υπήρχε μια τεραστία υπερανάπτυξη των παραγωγικών δυνάμεων, κάτι που οδήγησε στο να μετατραπεί η επιστήμη σε μια άμεση παραγωγική δύναμη με θετικά και αρνητικά χαρακτηριστικά τόσο στο πεδίο της ταξικής πάλης, όσο και στο πεδίο της κεφαλαιοκρατικής αναπαραγωγής. Αντίστοιχα η τεράστια υπερανάπτυξη των παραγωγικών δυνάμεων δεν θα είχε συμβεί αν η ταξική πάλη δεν έπαιζε το κεντρικό ρόλο που παίζει. Το γεγονός όμως πως υπάρχει μια καθολική, ολοκληρωτική υπαγωγή των πάντων στο κεφάλαιο και πως η επιστήμη μετατρέπεται σε άμεση παραγωγική δύναμη οδηγεί την πανεπιστημιακή εκπαίδευση να συνδεθεί όσο ποτέ με την καπιταλιστική παραγωγή.
  • Έχουμε την κυριαρχία των πολυκλαδικών πολυμετοχικών μονοπωλίων και την κυριαρχία των κλαστερ. Μιας σύμφυσης συνεργατισμού κράτους, ιδιωτών, πολυμετοχικού μονοπωλίου που διαπερνά χώρες και ηπείρους. Ένα «σύστημα επιχειρήσεων» που υπερβαίνει τους διαχωρισμούς κρατικού, ιδιωτικού και συνεταιριστικού με στόχο να υπερβεί την πτώση του μέσου ποσοστού κέρδους. Σε αυτά τα κλαστερ, τις συστάδες εταιριών μπορούμε να συναντήσουμε συνεργασίες- αμεσότατες συνεργασίες εταιριών, επιχειρήσεων και πανεπιστημίων.
  • Μορφές πολιτικής διαμεσολάβησης που υπερβαίνουν τα μαζικά κόμματα, αυξάνεται ο ρόλος των ομάδων πίεσης και φυσικά ο καθοριστικός ρόλος των ΜΜΕ.
  • Έχουμε την κυριαρχίας της διεθνοποίησης της οικονομίας και της παραγωγής διαμέσου του τραπεζικού- χρηματιστηριακού κεφαλαίου ή μέσα από τις μορφές των ολοκληρώσεων. Αυτό δεν συνεπάγεται πως καταργούνται οι ενδοϊμπεριαλιστικές αντιθέσεις ή συγκρούσεις ή ότι δεν ισχύει ο νόμος της ανισόμετρης ανάπτυξης ή τελειώνει ο ρόλος του έθνους-κράτους. Αλλάζουν χαρακτήρα, δυναμώνοντας τους κατασταλτικούς μηχανισμούς, αλλάζοντας τους όρους της ενσωμάτωσης, αλλά δεν καταργούνται
  • Το κράτος μπορεί να εγκαταλείπει σε μεγάλο βαθμό τον παραγωγικό τομέα ή εισάγει ιδιωτικοοικονομικά κριτήρια στους μηχανισμούς του άρα και στην εκπαίδευση. Από την άλλη πλευρά αναλαμβάνει τον ρόλο του γενικού επιτελείου στην διαδικασία της καπιταλιστικής αναπαραγωγής, στηρίζοντας με τα χρήματα των φορολογούμενων τομείς που βρίσκονται σε κρίση.
  • Στο πεδίο της εργασίας διαμέσου της τεχνολογίας και των ευέλικτων μορφών οργάνωσης της εργασίας έχουμε ένα πρωτότυπο συνδυασμό μορφών σχετικής και απόλυτης υπεραξίας, ένας συνδυασμός επαναειδίκευσης, αποειδίκευσης και πολυειδίκευσης του εργαζόμενου που διαρκώς πρέπει να σπουδάζει- δια βίου εκπαίδευση- για να μπορεί να κρατήσει την εργασία του. Αυτό ταυτόχρονα αυξάνει σε ολοκληρωτικό βαθμό τον έλεγχο στην παραγωγική διαδικασία, αυξάνει το ποσοστό εκμετάλλευσης και μειώνει την εργατική αυτονομία του συλλογικού εργάτη.   Ενώ με τους κύκλους παραγωγής εντάσσει, ενσωματώνει την επινοητικότητα, την εφευρετικότητα του εργάτη στην κεφαλαιοκρατική παραγωγή με τρόπο και βαθμό ολοκληρωτικό.  Κατά αυτόν τον τρόπο τον εργαζόμενο τον εκμεταλλεύεται «ψυχι και σώματι» 24ωρες το 24ωρο. Σε αυτή την διαδικασία η έρευνα, η επιστημονική έρευνα παίζει ένα σημαντικό ρόλο, ιδιαίτερα αυτή που συνδέεται με πρότζεκτ επιχειρήσεων και πολυεθνικών. Με τους μεταπτυχιακούς φοιτητές και τους ερευνητές να μετατρέπονται σε οιονεί ή πραγματικοί εργαζόμενοι, συχνά κακοπληρωμένοι.

Πεδίο παραγωγής, ιδεολογικός μηχανισμός ή και τα δυο;

Το επιχειρηματικό πανεπιστήμιο είναι η αναγκαία μορφή πανεπιστήμιου σε αυτό το στάδιο ανάπτυξης και κρίσης του καπιταλιστικού τρόπου παραγωγής  Με το επιχειρηματικό πανεπιστήμιο επιχειρείται: Α)με την πλέον ολοκληρωτική μορφή η  επίταξη των εκπαιδευτικών μηχανισμών στην υπηρεσία των καπιταλιστικών αναδιαρθρώσεων, έτσι ώστε να παράγεται και να αναπαράγεται με τις νέες συνθήκες η εργατική δύναμη  και ταυτόχρονα περιορίζονται οι κοινωνικοί κραδασμοί που απορρέουν από τις καπιταλιστικές αναδιαρθρώσεις. Β) Η μεταφορά κόστους της εκπαίδευσης στα λαϊκά και εργατικά στρώματα και όχι στο κράτος ή στο κεφάλαιο, ιδιαίτερα σε μια περίοδο κρίσης, χρεωκοπίας και πτώσης του μέσου ποσοστού κέρδους.  Γ) Συνεπώς, οφείλει το πανεπιστήμιο να εξυπηρετεί- εάν όχι να υπηρετεί- τις βασικές κοινωνικές και οικονομικές ανάγκες του καπιταλιστικού συστήματος. Και μάλιστα να το κάνει με τέτοιο τρόπο που  να έρχεται φτηνότερα στους φορολογούμενους πολίτες. Δεν πρέπει να λειτουργεί μόνο επικουρικά προς τις επιχειρήσεις, αλλά να οργανωθεί με τα επιχειρηματικά πρότυπα, για να ικανοποιεί τους πελάτες τους και τους καταναλωτές του. Και αυτό μπορεί να συμβεί είτε με την άμεση ή έμμεση ιδιωτικοποίηση του.

Η επιχειρηματικοποίηση του έχει ως αποτέλεσμα να μπαίνουν εμπόδια και να στήνονται τείχη στην ακαδημαϊκή ελευθερία, στην κριτική σκέψη,  στο στοχασμό και στην αμφισβήτηση.  Εγγενή στοιχεία των προηγούμενων φάσεων του πανεπιστήμιου. Του πανεπιστήμιου δηλαδή που λειτουργούσε μόνο είτε  ως ιδεολογικός μηχανισμός, είτε ως «εργαστήριο» παραγωγής πολιτιστικών αξίων και γνώσεων.   Προετοιμάζοντας είτε σε μια πρώτη φάση τις ελίτ, είτε το εξειδικευμένο εργατικό και μεσαίο στελεχιακό προσωπικό σε μια δεύτερη.

Όπως τονίσαμε και στην αρχή το επιχειρηματικό πανεπιστήμιο ως επιχείρηση πρέπει να είναι ευέλικτο για να λειτουργήσει. Κατά συνέπεια αίρετε η συλλογική ακαδημαϊκή του λειτουργία και αντικαθίσταται από μια ολιγομελής και ευέλικτη διοίκηση. Λιγοστεύει η δημοκρατία και ο έλεγχος, όπως σε μια επιχείρηση απαγορεύεται δια ροπάλου η δημοκρατία και ο εργατικός έλεγχος.

Στην σύμφυση γνώσης, παραγωγής, επιστήμης δεν μπορούμε παρά να δούμε με αντιστραμμένο αρνητικό πρόσημο την δική μας οπτική της σύνδεσης του πανεπιστήμιου με την κοινωνία, με τις ανάγκες της κοινωνίας, και την παραγωγή, τις ανάγκες της παραγωγής, όχι βέβαια προς όφελος της αγοράς και των επιχειρηματιών, μα προς όφελος των εργαζόμενων και λαϊκών στρωμάτων. Αυτό δηλαδή που ονομάστηκε σοσιαλισμός- κομμουνισμός. 

Ας σημειωθεί στην ΕΣΣΔ από τα πρώτα χρόνια ήδη επιδιώχθηκε και επετεύχθη μια ενότητα της παραγωγής και του πανεπιστήμιου, με όλα τα θετικά και αρνητικά της προσπάθειας. Και από αυτή την οπτική η ΕΣΣΔ προηγήθηκε των αναπτυγμένων καπιταλιστικών κρατών.

Κρατώντας βέβαια την αυτονομία των πεδίων και των επιπέδων της εκπαίδευσης, του πανεπιστήμιου και της παραγωγής. Τοποθετώντας ανάμεσα σε αυτά τα πεδία και επίπεδα μια διαλεκτική σχέση, δηλαδή μια ενότητα αντιθέτων και μιας διαδικασίας διαμεσολαβήσεων όπου οι ποσοτικές μεταβολές οδηγούσαν σε ποιοτικές μεταβολές. Μια διαδικασία που από αφηρημένο οδηγούμαστε στο συγκεκριμένο. Από το μερικό στο καθολικό.

Εργοστάσιο πειθάρχησης και παθητική επανάσταση

Ας σημειωθεί πως η συνολική επίθεση στο πανεπιστήμιο όπως ήταν μέχρι τα τώρα και στα υποκείμενα που αντιδρούν είναι μεν  απόρροια αυτού του νέου σταδίου ανάπτυξης και κρίσης  του καπιταλιστικού συστήματος, όπου γνώση, επιστήμη και παραγωγή, αποκτούν όλο και πιο πολύ κεντρικό κοινωνικό χαρακτήρα, έστω και με ένα αρνητικό καπιταλιστικό πρόσημο. Άλλα αποκτά δραματικό χαρακτήρα μέσα στην τεραστίων διαστάσεων συστημική κρίση, όπου τα αντιδραστικά στοιχεία του νέου συστήματος, εμφανίζουν όλο και πιο ολοκληρωτικά, αντιδημοκρατικά και βάρβαρα χαρακτηριστικά.

Με τους εκπαιδευτικούς μηχανισμούς- παρά και διαμέσου- της σύμφυσης εργασίας, παραγωγής, γνώσης, εξουσίας, παραμένει σε μεγάλο  βαθμό ένας ιδεολογικός μηχανισμός του καπιταλιστικού κράτους. Αν και νομίζω πως  ως ιδεολογικός μηχανισμός έχει χάσει τα πρωτεία της από τα ΜΜΕ.

Οι εκπαιδευτικοί μηχανισμοί συνεχίζουν να συμβάλλουν  αποφασιστικά τόσο στην υλική αναπαραγωγή του καπιταλισμού και στην ιδεολογική πειθάρχηση και χειραγώγηση του σύγχρονου προλεταριάτου και της εργατικής δύναμης.  Παράγωντας υπάκουα και παραγωγικά υποκείμενα  για την καπιταλιστική κρεατομηχανή και υπηκόων του καπιταλιστικού κράτους.

Από αυτή την οπτική η σύμφυση παραγωγής και αναπαραγωγής στο επίπεδο της κατασκευής πειθαρχημένων υποκειμένων αποτελεί μια Γκραμσιανή παθητική επανάσταση στα πλαίσια της νεοφιλελεύθερης στρατηγικής και μιας ήττας του παγκόσμιου εργατικού κινήματος. Αποτελεί δηλαδή μια  ενεργητική, επιθετική πολιτική του  κεφαλαίου να πραγματώσει στο πεδίο της ταξικής πάλης το δικό του σχέδιο με βάση τις νέες συνθήκες, την νέα φάση ή  στάδιο του καπιταλισμού(σ:33). Αποτελεί ένας καπιταλιστικός πόλεμος θέσεων.   

Η καπιταλιστική παθητική επανάσταση/ πόλεμος θέσεων στο επίπεδο της παραγωγής αλλά και στο επίπεδο των ιδεολογικών μηχανισμών, στην αυτονομία και στην σύμφυση τους, αποτελεί μια στρατηγική κεφαλαιοκρατική αναπροσαρμογή στις προκλήσεις που θέτει η σημερινή ανάπτυξη των παραγωγικών δυνάμεων και της κεντρικότητας της επιστήμης ως κύριας παραγωγικής δύναμης.  ο στόχος απλός και κατανοητός η επιβίωση της ολότητας του κεφαλαιοκρατικού τρόπου παραγωγής.

Ιδιαίτερα σε μια ιστορική περίοδο που έχουμε υπερανάπτυξη νέων παραγωγικών δυνάμεων, μεταβολή της οργανικής σύνθεσης του κεφαλαίου με αύξηση του σταθερού κεφαλαίου  που οδηγεί σε πτώση της τάσης του  ποσοστού  κέρδους και κρίση του καπιταλισμού.

Η όλο και πιο ολοκληρωτική εξάρτηση του πανεπιστήμιου από την καπιταλιστική οικονομία έχει ως βασικό στόχο, εκτός των άλλων, την  εξυπηρέτηση των αντιδραστικών αναδιαρθρώσεων στις παραγωγικές σχέσεις. Με αιχμή την ιδιωτικοποίηση των υπηρεσιών, την καθιέρωση και επέκταση των ευέλικτων εργασιακών σχέσεων. Κάτι που διευκολύνεται και από την προώθηση ευέλικτων σχέσεων και προγραμμάτων στο χώρο της τριτοβάθμιας. Ενισχύοντας και δυναμώνοντας τον νεοφιλελεύθερο ατομικιστικό δρόμο επιβίωσης και διαπραγμάτευσης.

Τι κάνουμε;;

Επιβάλλεται η ενότητα του φοιτητικού, νεολαιίστικου και εργατικού κινήματος. Η σύμφυση εργασίας-παραγωγής- γνώσης φέρνουν πιο κοντά τους φοιτητές και τους εργάτες, έστω και αν αυτό συμβαίνει με τις διαδικασίες της πολυεπίπεδης διάσπασης και διαχωρισμού τόσο των φοιτητών, όσο και των εργαζόμενων.

Χρειαζόμαστε ένα μέτωπο αγώνα εργατών, φοιτητών, ένα μέτωπο εργασίας- παιδείας- επιστήμης σε αντικαπιταλιστική κατεύθυνση.Που θα μάχεται στην προοπτική ενός καθολικού κοινωνικού μετασχηματισμού. Σε ένα τέτοιο κίνημα η επιστημονική γνώση και η πολιτική δράση είναι αλληλένδετα στοιχεία.Για ένα πόλεμο θέσεων/ πόλεμο κινήσεων  ενάντια στις δυνάμεις του συστήματος. Σε μια γραμμή αποαποικισμού του  καπιταλιστικού φαντασιακού.

Αναγκαία όσο ποτέ -από το αντισυστημικό, αντικαπιταλιστικό κίνημα- μια στροφή προς την επιστημονική και αισθητική γνώση σε συνδυασμό με την στροφή προς την πολιτική, με την επαναστατική έννοια του όρου πολιτική και ουδόλως με την διαχειριστική έννοια. Με στόχο να δυναμώσει την ενότητα τις ομότιμες παραγωγικές δυνατότητες, το συνεργατικό χαρακτήρα της άυλης παραγωγής, τον δυναμικό χαρακτήρα της «γενικής διάνοιας».

Πρόκειται για μια κατά βάση οντολογική ενότητα, για μια οντολογική παραγωγή ενός νέου κομμουνιστικού παραδείγματος που θα συναντάται με τις νέες παραγωγικές δυνάμεις και δυνατότητες.

Αυτό φυσικά δεν μηδενίζει τον αγώνα για την δημοκρατία και τον κοινωνικό και εργατικό έλεγχο, δεν μηδενίζει τον αγώνα για την εξουσία των καταπιεσμένων. Στο βαθμό που θεωρούμε πως  η «κοινωνία της γνώσης» δεν μπορεί ουσιωδώς να αναπτυχθεί ενός του καπιταλιστικού τρόπου παραγωγής.  Οι προοπτικές της γνώσης στην εργασία και την κοινωνία συνάπτεται με το εγχείρημα της χειραφέτησης της εργασίας από το κεφάλαιο.

Μόνο που όπως ο νέος κόσμος γεννιέται στα σπλάχνα του παλαιού, η αντιηγεμονία και η αντιεξουσία δεν μπορεί και δεν πρέπει να μιλάνε από τα σήμερα με την  γλώσσα, δηλαδή με το σύστημα επικοινωνίας- της ελεύθερης καθολικής αυτοπραγματωμένης, κοινωνικής ατομικότητας. Μια κοινωνία ελεύθερων κοινωνικών αυτοπραγματωμένων ατόμων που όμως  θα αναπτυχτεί και θα γενικευτεί σε συνθήκες μιας ολοκληρωμένης αυτοματοποιημένης παραγωγής με την καθολική εξουσία να ανήκει στα χέρια  των ελεύθερων συνεταιρισμένων παραγωγών.

Δημήτρης Αργυρός

Βιβλιογραφία:

Σταύρος Μαυρουδέας , οι τρεις εποχές του πανεπιστήμιου- το πανεπιστήμιο στο καπιταλισμό, εκδόσεις: Ελληνικά Γράμματα  2004

Αλέξανδρος Χρύσης , Πανεπιστήμιο- επιχείρηση και κοινωνία της από-γνώσης, Εκδόσεις Γκοβόστης 2011

Περικλής Παυλίδης , Η γνώση στη διαλεκτική της κοινωνικής εξέλιξης, εκδόσεις Επίκεντρο 2012

Πέρα από το κράτος και την αγορά- Η ΟΜΟΤΙΜΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗ, επιμέλεια Βασίλης Κωστάκης- Χρήστος Γιωτίτσας, εκδόσεις Βορειοδυτικές εκδόσεις, 2014

Πέτρος Παπακωνσταντίνου , Το Χρυσό Παραπέτασμα, η Γέννηση του Ολοκληρωτικού καπιταλισμού, Εκδόσεις Α.Α. Λιβάνης 2008

 http://www.narnet.gr/content/%CE%B8%CE%AD%CF%83%CE%B5%CE%B9%CF%82-%CF%83%CE%B5-%CE%B7-%CF%83%CF%8D%CE%B3%CF%87%CF%81%CE%BF%CE%BD%CE%B7-%CE%BA%CE%B1%CF%80%CE%B9%CF%84%CE%B1%CE%BB%CE%B9%CF%83%CF%84%CE%B9%CE%BA%CE%AE-%CE%BA%CE%BF%CE%B9%CE%BD%CF%89%CE%BD%CE%AF%CE%B1-%CE%BD%CE%AD%CE%BF-%CF%83%CF%84%CE%AC%CE%B4%CE%B9%CE%BF-%CE%B1%CE%BD%CE%AC%CF%80%CF%84%CF%85%CE%BE%CE%B7%CF%82-%CE%BA%CE%B1%CE%B9-%CE%BA%CF%81%CE%AF%CF%83%CE%B7%CF%82-%CF%84%CE%BF%CF%85-%CE%BA%CE%B1%CF%80%CE%B9%CF%84%CE%B1%CE%BB%CE%B9%CF%83%CE%BC%CE%BF%CF%8D

 http://argiros.net/?p=468

http://el.wikipedia.org/wiki/%CE%9F%CE%BB%CE%BF%CE%BA%CE%BB%CE%B7%CF%81%CF%89%CF%84%CE%B9%CE%BA%CF%8C%CF%82_%CE%BA%CE%B1%CF%80%CE%B9%CF%84%CE%B1%CE%BB%CE%B9%CF%83%CE%BC%CF%8C%CF%82

Ο τομέας της παιδείας, ο τομέας της πανεπιστημιακής εκπαίδευσης, με το κεντρικό της ρόλο στην σύνδεση  καπιταλιστικής παραγωγής και πανεπιστημιακής εκπαίδευσης, παίζει  καθοριστικό ρόλο, σε αυτή την διαδικασία- άμεσης ή έμμεσης- ιδιωτικοποίησης. Σε αυτό που ονομάζεται επιχειρηματικό πανεπιστήμιο, στοχεύοντας την ιδιωτικοποίηση της «γενικής διάνοιας» και την επίτευξη ενός νέου κύκλου κερδοφορίας από την επιστήμη και την γνώση.

Κατά συνέπεια είναι λογικό από την πλευρά τους να εμποδίσουν με κάθε τρόπο την δημοκρατία, τον έλεγχο και την συμμετοχή των δρώντων υποκειμένων, είτε φοιτητές, είτε εργαζόμενοι, είτε καθηγητές.

Και πως θα μπορούσε να γίνει διαφορετικά, τα πράγματα είναι υπερβολικά απλά. Το επιχειρηματικό πανεπιστήμιο είναι επιχείρηση. Και όπως συμβαίνει σε κάθε  επιχείρηση και σε κάθε εργοστάσιο η δημοκρατία, η πολιτική, η συμμετοχή και ο έλεγχος   μένουν έξω από  το χώρο του εργοστάσιου και της επιχείρησης.  Ενώ κάθε απόπειρα για δημοκρατία, για έλεγχο και συμμετοχή καταστέλλεται ή επιχειρείται να κατασταλεί από την εργοδοτική οικονομική βία, απολύσεις, από τους τραμπούκους, από την αστυνομία και τα δικαστήρια.

Βρίσκοντας όμως απέναντι της το μαχόμενο ταξικό εργατικό κίνημα ή ένα μαχόμενο φοιτητικό εργατικό κίνημα. Και επειδή εργασία, παιδεία, εκπαίδευση και παραγωγή αλληλοδιαπλέκονται όσο ποτέ, θα έπρεπε να βρίσκει απέναντι της ένα μαχόμενο μέτωπο αγώνα εργασίας και παιδείας σε αντικαπιταλιστική κατεύθυνση.

Αλλά ας τα πάρουμε τα πράγματα από την αρχή. Δηλαδή από την σημερινή φάση, καλύτερα στάδιο, ανάπτυξης και κρίσης του καπιταλιστικού τρόπου παραγωγής. Αυτό το στάδιο που άλλοι το ονομάζουν ολοκληρωμένο, άλλοι ολοκληρωτικό και άλλοι καθολικοποιημένο καπιταλισμό.  Και που δεν έχει τόσο νόημα το όνομα αυτού του υπο διαμόρφωση σταδίου, αλλά τα χαρακτηριστικά του. Ένα στάδιο που οι απαρχές του βρίσκονται στην κρίση του 1973.

 Τα βασικά χαρακτηριστικά αυτού του σταδίου είναι:

  • Η ολοκλήρωση της υπαγωγής των πάντων στο κεφαλαίο. Κατά συνέπεια ολοκλήρωση της υπαγωγής της εκπαίδευσης, παιδείας, επιστήμης στην κεφαλαιοκρατική αναπαραγωγή. Αυτό δεν θα συνέβαινε, αν δεν υπήρχε μια τεραστία υπερανάπτυξη των παραγωγικών δυνάμεων, κάτι που οδήγησε στο να μετατραπεί η επιστήμη σε μια άμεση παραγωγική δύναμη με θετικά και αρνητικά χαρακτηριστικά τόσο στο πεδίο της ταξικής πάλης, όσο και στο πεδίο της κεφαλαιοκρατικής αναπαραγωγής. Αντίστοιχα η τεράστια υπερανάπτυξη των παραγωγικών δυνάμεων δεν θα είχε συμβεί αν η ταξική πάλη δεν έπαιζε το κεντρικό ρόλο που παίζει. Το γεγονός όμως πως υπάρχει μια καθολική, ολοκληρωτική υπαγωγή των πάντων στο κεφάλαιο και πως η επιστήμη μετατρέπεται σε άμεση παραγωγική δύναμη οδηγεί την πανεπιστημιακή εκπαίδευση να συνδεθεί όσο ποτέ με την καπιταλιστική παραγωγή.
  • Έχουμε την κυριαρχία των πολυκλαδικών πολυμετοχικών μονοπωλίων και την κυριαρχία των κλαστερ. Μιας σύμφυσης συνεργατισμού κράτους, ιδιωτών, πολυμετοχικού μονοπωλίου που διαπερνά χώρες και ηπείρους. Ένα «σύστημα επιχειρήσεων» που υπερβαίνει τους διαχωρισμούς κρατικού, ιδιωτικού και συνεταιριστικού με στόχο να υπερβεί την πτώση του μέσου ποσοστού κέρδους. Σε αυτά τα κλαστερ, τις συστάδες εταιριών μπορούμε να συναντήσουμε συνεργασίες- αμεσότατες συνεργασίες εταιριών, επιχειρήσεων και πανεπιστημίων.
  • Μορφές πολιτικής διαμεσολάβησης που υπερβαίνουν τα μαζικά κόμματα, αυξάνεται ο ρόλος των ομάδων πίεσης και φυσικά ο καθοριστικός ρόλος των ΜΜΕ.
  • Έχουμε την κυριαρχίας της διεθνοποίησης της οικονομίας και της παραγωγής διαμέσου του τραπεζικού- χρηματιστηριακού κεφαλαίου ή μέσα από τις μορφές των ολοκληρώσεων. Αυτό δεν συνεπάγεται πως καταργούνται οι ενδοϊμπεριαλιστικές αντιθέσεις ή συγκρούσεις ή ότι δεν ισχύει ο νόμος της ανισόμετρης ανάπτυξης ή τελειώνει ο ρόλος του έθνους-κράτους. Αλλάζουν χαρακτήρα, δυναμώνοντας τους κατασταλτικούς μηχανισμούς, αλλάζοντας τους όρους της ενσωμάτωσης, αλλά δεν καταργούνται
  • Το κράτος μπορεί να εγκαταλείπει σε μεγάλο βαθμό τον παραγωγικό τομέα ή εισάγει ιδιωτικοοικονομικά κριτήρια στους μηχανισμούς του άρα και στην εκπαίδευση. Από την άλλη πλευρά αναλαμβάνει τον ρόλο του γενικού επιτελείου στην διαδικασία της καπιταλιστικής αναπαραγωγής, στηρίζοντας με τα χρήματα των φορολογούμενων τομείς που βρίσκονται σε κρίση.
  • Στο πεδίο της εργασίας διαμέσου της τεχνολογίας και των ευέλικτων μορφών οργάνωσης της εργασίας έχουμε ένα πρωτότυπο συνδυασμό μορφών σχετικής και απόλυτης υπεραξίας, ένας συνδυασμός επαναειδίκευσης, αποειδίκευσης και πολυειδίκευσης του εργαζόμενου που διαρκώς πρέπει να σπουδάζει- δια βίου εκπαίδευση- για να μπορεί να κρατήσει την εργασία του. Αυτό ταυτόχρονα αυξάνει σε ολοκληρωτικό βαθμό τον έλεγχο στην παραγωγική διαδικασία, αυξάνει το ποσοστό εκμετάλλευσης και μειώνει την εργατική αυτονομία του συλλογικού εργάτη.   Ενώ με τους κύκλους παραγωγής εντάσσει, ενσωματώνει την επινοητικότητα, την εφευρετικότητα του εργάτη στην κεφαλαιοκρατική παραγωγή με τρόπο και βαθμό ολοκληρωτικό.  Κατά αυτόν τον τρόπο τον εργαζόμενο τον εκμεταλλεύεται «ψυχι και σώματι» 24ωρες το 24ωρο. Σε αυτή την διαδικασία η έρευνα, η επιστημονική έρευνα παίζει ένα σημαντικό ρόλο, ιδιαίτερα αυτή που συνδέεται με πρότζεκτ επιχειρήσεων και πολυεθνικών. Με τους μεταπτυχιακούς φοιτητές και τους ερευνητές να μετατρέπονται σε οιονεί ή πραγματικοί εργαζόμενοι, συχνά κακοπληρωμένοι.

Πεδίο παραγωγής, ιδεολογικός μηχανισμός ή και τα δυο;

Το επιχειρηματικό πανεπιστήμιο είναι η αναγκαία μορφή πανεπιστήμιου σε αυτό το στάδιο ανάπτυξης και κρίσης του καπιταλιστικού τρόπου παραγωγής  Με το επιχειρηματικό πανεπιστήμιο επιχειρείται: Α)με την πλέον ολοκληρωτική μορφή η  επίταξη των εκπαιδευτικών μηχανισμών στην υπηρεσία των καπιταλιστικών αναδιαρθρώσεων, έτσι ώστε να παράγεται και να αναπαράγεται με τις νέες συνθήκες η εργατική δύναμη  και ταυτόχρονα περιορίζονται οι κοινωνικοί κραδασμοί που απορρέουν από τις καπιταλιστικές αναδιαρθρώσεις. Β) Η μεταφορά κόστους της εκπαίδευσης στα λαϊκά και εργατικά στρώματα και όχι στο κράτος ή στο κεφάλαιο, ιδιαίτερα σε μια περίοδο κρίσης, χρεωκοπίας και πτώσης του μέσου ποσοστού κέρδους.  Γ) Συνεπώς, οφείλει το πανεπιστήμιο να εξυπηρετεί- εάν όχι να υπηρετεί- τις βασικές κοινωνικές και οικονομικές ανάγκες του καπιταλιστικού συστήματος. Και μάλιστα να το κάνει με τέτοιο τρόπο που  να έρχεται φτηνότερα στους φορολογούμενους πολίτες. Δεν πρέπει να λειτουργεί μόνο επικουρικά προς τις επιχειρήσεις, αλλά να οργανωθεί με τα επιχειρηματικά πρότυπα, για να ικανοποιεί τους πελάτες τους και τους καταναλωτές του. Και αυτό μπορεί να συμβεί είτε με την άμεση ή έμμεση ιδιωτικοποίηση του.

Η επιχειρηματικοποίηση του έχει ως αποτέλεσμα να μπαίνουν εμπόδια και να στήνονται τείχη στην ακαδημαϊκή ελευθερία, στην κριτική σκέψη,  στο στοχασμό και στην αμφισβήτηση.  Εγγενή στοιχεία των προηγούμενων φάσεων του πανεπιστήμιου. Του πανεπιστήμιου δηλαδή που λειτουργούσε μόνο είτε  ως ιδεολογικός μηχανισμός, είτε ως «εργαστήριο» παραγωγής πολιτιστικών αξίων και γνώσεων.   Προετοιμάζοντας είτε σε μια πρώτη φάση τις ελίτ, είτε το εξειδικευμένο εργατικό και μεσαίο στελεχιακό προσωπικό σε μια δεύτερη.

Όπως τονίσαμε και στην αρχή το επιχειρηματικό πανεπιστήμιο ως επιχείρηση πρέπει να είναι ευέλικτο για να λειτουργήσει. Κατά συνέπεια αίρετε η συλλογική ακαδημαϊκή του λειτουργία και αντικαθίσταται από μια ολιγομελής και ευέλικτη διοίκηση. Λιγοστεύει η δημοκρατία και ο έλεγχος, όπως σε μια επιχείρηση απαγορεύεται δια ροπάλου η δημοκρατία και ο εργατικός έλεγχος.

Στην σύμφυση γνώσης, παραγωγής, επιστήμης δεν μπορούμε παρά να δούμε με αντιστραμμένο αρνητικό πρόσημο την δική μας οπτική της σύνδεσης του πανεπιστήμιου με την κοινωνία, με τις ανάγκες της κοινωνίας, και την παραγωγή, τις ανάγκες της παραγωγής, όχι βέβαια προς όφελος της αγοράς και των επιχειρηματιών, μα προς όφελος των εργαζόμενων και λαϊκών στρωμάτων. Αυτό δηλαδή που ονομάστηκε σοσιαλισμός- κομμουνισμός. 

Ας σημειωθεί στην ΕΣΣΔ από τα πρώτα χρόνια ήδη επιδιώχθηκε και επετεύχθη μια ενότητα της παραγωγής και του πανεπιστήμιου, με όλα τα θετικά και αρνητικά της προσπάθειας. Και από αυτή την οπτική η ΕΣΣΔ προηγήθηκε των αναπτυγμένων καπιταλιστικών κρατών.

Κρατώντας βέβαια την αυτονομία των πεδίων και των επιπέδων της εκπαίδευσης, του πανεπιστήμιου και της παραγωγής. Τοποθετώντας ανάμεσα σε αυτά τα πεδία και επίπεδα μια διαλεκτική σχέση, δηλαδή μια ενότητα αντιθέτων και μιας διαδικασίας διαμεσολαβήσεων όπου οι ποσοτικές μεταβολές οδηγούσαν σε ποιοτικές μεταβολές. Μια διαδικασία που από αφηρημένο οδηγούμαστε στο συγκεκριμένο. Από το μερικό στο καθολικό.

Εργοστάσιο πειθάρχησης και παθητική επανάσταση

Ας σημειωθεί πως η συνολική επίθεση στο πανεπιστήμιο όπως ήταν μέχρι τα τώρα και στα υποκείμενα που αντιδρούν είναι μεν  απόρροια αυτού του νέου σταδίου ανάπτυξης και κρίσης  του καπιταλιστικού συστήματος, όπου γνώση, επιστήμη και παραγωγή, αποκτούν όλο και πιο πολύ κεντρικό κοινωνικό χαρακτήρα, έστω και με ένα αρνητικό καπιταλιστικό πρόσημο. Άλλα αποκτά δραματικό χαρακτήρα μέσα στην τεραστίων διαστάσεων συστημική κρίση, όπου τα αντιδραστικά στοιχεία του νέου συστήματος, εμφανίζουν όλο και πιο ολοκληρωτικά, αντιδημοκρατικά και βάρβαρα χαρακτηριστικά.

Με τους εκπαιδευτικούς μηχανισμούς- παρά και διαμέσου- της σύμφυσης εργασίας, παραγωγής, γνώσης, εξουσίας, παραμένει σε μεγάλο  βαθμό ένας ιδεολογικός μηχανισμός του καπιταλιστικού κράτους. Αν και νομίζω πως  ως ιδεολογικός μηχανισμός έχει χάσει τα πρωτεία της από τα ΜΜΕ.

Οι εκπαιδευτικοί μηχανισμοί συνεχίζουν να συμβάλλουν  αποφασιστικά τόσο στην υλική αναπαραγωγή του καπιταλισμού και στην ιδεολογική πειθάρχηση και χειραγώγηση του σύγχρονου προλεταριάτου και της εργατικής δύναμης.  Παράγωντας υπάκουα και παραγωγικά υποκείμενα  για την καπιταλιστική κρεατομηχανή και υπηκόων του καπιταλιστικού κράτους.

Από αυτή την οπτική η σύμφυση παραγωγής και αναπαραγωγής στο επίπεδο της κατασκευής πειθαρχημένων υποκειμένων αποτελεί μια Γκραμσιανή παθητική επανάσταση στα πλαίσια της νεοφιλελεύθερης στρατηγικής και μιας ήττας του παγκόσμιου εργατικού κινήματος. Αποτελεί δηλαδή μια  ενεργητική, επιθετική πολιτική του  κεφαλαίου να πραγματώσει στο πεδίο της ταξικής πάλης το δικό του σχέδιο με βάση τις νέες συνθήκες, την νέα φάση ή  στάδιο του καπιταλισμού(σ:33). Αποτελεί ένας καπιταλιστικός πόλεμος θέσεων.   

Η καπιταλιστική παθητική επανάσταση/ πόλεμος θέσεων στο επίπεδο της παραγωγής αλλά και στο επίπεδο των ιδεολογικών μηχανισμών, στην αυτονομία και στην σύμφυση τους, αποτελεί μια στρατηγική κεφαλαιοκρατική αναπροσαρμογή στις προκλήσεις που θέτει η σημερινή ανάπτυξη των παραγωγικών δυνάμεων και της κεντρικότητας της επιστήμης ως κύριας παραγωγικής δύναμης.  ο στόχος απλός και κατανοητός η επιβίωση της ολότητας του κεφαλαιοκρατικού τρόπου παραγωγής.

Ιδιαίτερα σε μια ιστορική περίοδο που έχουμε υπερανάπτυξη νέων παραγωγικών δυνάμεων, μεταβολή της οργανικής σύνθεσης του κεφαλαίου με αύξηση του σταθερού κεφαλαίου  που οδηγεί σε πτώση της τάσης του  ποσοστού  κέρδους και κρίση του καπιταλισμού.

Η όλο και πιο ολοκληρωτική εξάρτηση του πανεπιστήμιου από την καπιταλιστική οικονομία έχει ως βασικό στόχο, εκτός των άλλων, την  εξυπηρέτηση των αντιδραστικών αναδιαρθρώσεων στις παραγωγικές σχέσεις. Με αιχμή την ιδιωτικοποίηση των υπηρεσιών, την καθιέρωση και επέκταση των ευέλικτων εργασιακών σχέσεων. Κάτι που διευκολύνεται και από την προώθηση ευέλικτων σχέσεων και προγραμμάτων στο χώρο της τριτοβάθμιας. Ενισχύοντας και δυναμώνοντας τον νεοφιλελεύθερο ατομικιστικό δρόμο επιβίωσης και διαπραγμάτευσης.

Τι κάνουμε;;

Επιβάλλεται η ενότητα του φοιτητικού, νεολαιίστικου και εργατικού κινήματος. Η σύμφυση εργασίας-παραγωγής- γνώσης φέρνουν πιο κοντά τους φοιτητές και τους εργάτες, έστω και αν αυτό συμβαίνει με τις διαδικασίες της πολυεπίπεδης διάσπασης και διαχωρισμού τόσο των φοιτητών, όσο και των εργαζόμενων.

Χρειαζόμαστε ένα μέτωπο αγώνα εργατών, φοιτητών, ένα μέτωπο εργασίας- παιδείας- επιστήμης σε αντικαπιταλιστική κατεύθυνση.Που θα μάχεται στην προοπτική ενός καθολικού κοινωνικού μετασχηματισμού. Σε ένα τέτοιο κίνημα η επιστημονική γνώση και η πολιτική δράση είναι αλληλένδετα στοιχεία.Για ένα πόλεμο θέσεων/ πόλεμο κινήσεων  ενάντια στις δυνάμεις του συστήματος. Σε μια γραμμή αποαποικισμού του  καπιταλιστικού φαντασιακού.

Αναγκαία όσο ποτέ -από το αντισυστημικό, αντικαπιταλιστικό κίνημα- μια στροφή προς την επιστημονική και αισθητική γνώση σε συνδυασμό με την στροφή προς την πολιτική, με την επαναστατική έννοια του όρου πολιτική και ουδόλως με την διαχειριστική έννοια. Με στόχο να δυναμώσει την ενότητα τις ομότιμες παραγωγικές δυνατότητες, το συνεργατικό χαρακτήρα της άυλης παραγωγής, τον δυναμικό χαρακτήρα της «γενικής διάνοιας».

Πρόκειται για μια κατά βάση οντολογική ενότητα, για μια οντολογική παραγωγή ενός νέου κομμουνιστικού παραδείγματος που θα συναντάται με τις νέες παραγωγικές δυνάμεις και δυνατότητες.

Αυτό φυσικά δεν μηδενίζει τον αγώνα για την δημοκρατία και τον κοινωνικό και εργατικό έλεγχο, δεν μηδενίζει τον αγώνα για την εξουσία των καταπιεσμένων. Στο βαθμό που θεωρούμε πως  η «κοινωνία της γνώσης» δεν μπορεί ουσιωδώς να αναπτυχθεί ενός του καπιταλιστικού τρόπου παραγωγής.  Οι προοπτικές της γνώσης στην εργασία και την κοινωνία συνάπτεται με το εγχείρημα της χειραφέτησης της εργασίας από το κεφάλαιο.

Μόνο που όπως ο νέος κόσμος γεννιέται στα σπλάχνα του παλαιού, η αντιηγεμονία και η αντιεξουσία δεν μπορεί και δεν πρέπει να μιλάνε από τα σήμερα με την  γλώσσα, δηλαδή με το σύστημα επικοινωνίας- της ελεύθερης καθολικής αυτοπραγματωμένης, κοινωνικής ατομικότητας. Μια κοινωνία ελεύθερων κοινωνικών αυτοπραγματωμένων ατόμων που όμως  θα αναπτυχτεί και θα γενικευτεί σε συνθήκες μιας ολοκληρωμένης αυτοματοποιημένης παραγωγής με την καθολική εξουσία να ανήκει στα χέρια  των ελεύθερων συνεταιρισμένων παραγωγών.

Δημήτρης Αργυρός

Βιβλιογραφία:

Σταύρος Μαυρουδέας , οι τρεις εποχές του πανεπιστήμιου- το πανεπιστήμιο στο καπιταλισμό, εκδόσεις: Ελληνικά Γράμματα  2004

Αλέξανδρος Χρύσης , Πανεπιστήμιο- επιχείρηση και κοινωνία της από-γνώσης, Εκδόσεις Γκοβόστης 2011

Περικλής Παυλίδης , Η γνώση στη διαλεκτική της κοινωνικής εξέλιξης, εκδόσεις Επίκεντρο 2012

Πέρα από το κράτος και την αγορά- Η ΟΜΟΤΙΜΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗ, επιμέλεια Βασίλης Κωστάκης- Χρήστος Γιωτίτσας, εκδόσεις Βορειοδυτικές εκδόσεις, 2014

Πέτρος Παπακωνσταντίνου , Το Χρυσό Παραπέτασμα, η Γέννηση του Ολοκληρωτικού καπιταλισμού, Εκδόσεις Α.Α. Λιβάνης 2008

 http://www.narnet.gr/content/%CE%B8%CE%AD%CF%83%CE%B5%CE%B9%CF%82-%CF%83%CE%B5-%CE%B7-%CF%83%CF%8D%CE%B3%CF%87%CF%81%CE%BF%CE%BD%CE%B7-%CE%BA%CE%B1%CF%80%CE%B9%CF%84%CE%B1%CE%BB%CE%B9%CF%83%CF%84%CE%B9%CE%BA%CE%AE-%CE%BA%CE%BF%CE%B9%CE%BD%CF%89%CE%BD%CE%AF%CE%B1-%CE%BD%CE%AD%CE%BF-%CF%83%CF%84%CE%AC%CE%B4%CE%B9%CE%BF-%CE%B1%CE%BD%CE%AC%CF%80%CF%84%CF%85%CE%BE%CE%B7%CF%82-%CE%BA%CE%B1%CE%B9-%CE%BA%CF%81%CE%AF%CF%83%CE%B7%CF%82-%CF%84%CE%BF%CF%85-%CE%BA%CE%B1%CF%80%CE%B9%CF%84%CE%B1%CE%BB%CE%B9%CF%83%CE%BC%CE%BF%CF%8D

 http://argiros.net/?p=468

http://el.wikipedia.org/wiki/%CE%9F%CE%BB%CE%BF%CE%BA%CE%BB%CE%B7%CF%81%CF%89%CF%84%CE%B9%CE%BA%CF%8C%CF%82_%CE%BA%CE%B1%CF%80%CE%B9%CF%84%CE%B1%CE%BB%CE%B9%CF%83%CE%BC%CF%8C%CF%82

_____________________________________________________

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s