Ο Φουκώ και το πρόβλημα των προϋποθέσεων της σκέψης


Από τον Δήμο Μαρουδή

Καθώς ο Μισέλ Φουκώ (Michel Foucault) υπήρξε ένας στοχαστής που σημάδεψε με έναν τελείως ιδιαίτερο τρόπο τον θεωρητικό λόγο του δεύτερου μισού του 20ού αιώνα, σκύβουμε πάνω από την «Αρχαιολογία της γνώσης» με αυξημένο ενδιαφέρον. Το εν λόγω βιβλίο υποδηλώνει, μέσα από τον τίτλο του ήδη, ένα περιεχόμενο που θα ‘χει να κάνει, άμεσα ή έμμεσα, με την κομβική για τη δυτική σκέψη προβληματική του θεμελίου. Η αρχαιολογία γίνεται έτσι αναγκαστικά το καταφύγιο ενός θεωρητικού που θέλει να ψηλαφήσει, ενδεχομένως και με προσωπικό κόστος, την επικίνδυνη όσο και σπάνια εμφανιζόμενη με προγραμματικό τρόπο προβληματική των προϋποθέσεων· οι προϋποθέσεις μιας παράδοσης, όπως αυτή της δυτικής μεταφυσικής, σχετίζονται, είτε το θέλουμε είτε όχι, με τις σκοτεινές ψυχικές περιοχές αυτών που οικοδόμησαν τούτη την παράδοση. Τα ίχνη που αφήνουν πραγματικότητες σε μεγάλο βαθμό αποσιωπημένες, όπως ο σύγχρονος ψυχιατρικός λόγος, ο λόγος της τρέλας ή η σεξουαλικότητα, είναι χαραγμένα στο σώμα της Ιστορίας όσο και της επιστήμης με τέτοιον τρόπο, ώστε να μην εμφανίζονται στον ερευνητή παρά μόνο μέσα από αυτοαναδίφηση αλλά και μέσα από σύγκρουση με ένα καθιερωμένο αξιακό κατεστημένο.

Ο Φουκώ συνεχίζοντας την παράδοση των Αντόρνο, Χορκχάιμερ, Μαρκούζε, Μπένγιαμιν και Μπλοχ και επαναπροσλαμβάνοντας τη βαθυστόχαστη συλλογιστική του Νίτσε θέτει, γι’ άλλη μια φορά, το πρόβλημα των προϋποθέσεων καθώς και της νομιμοποίησής τους. Ο Λόγος έχει δυσδιάκριτα θεμέλια, τα οποία η Αρχαιολογία της γνώσης, ως «καταστροφή της ιστορίας της μεταφυσικής» (Χάμπερμας), θα θελήσει να καταδείξει απογυμνωμένα από τον εξωραϊστικό ουμανιστικό τους μανδύα. «Ο Φουκώ δεν εμφανίζεται απλώς ως υπερασπιστής αυτών των πολύ γνωστών μοτίβων του αντι-Διαφωτισμού, αλλά στην πραγματικότητα τα οξύνει σε κριτική του Λόγου και τα γενικεύει σε θεωρία της εξουσίας. Πίσω από τη χειραφετητική αυτοαντίληψη των λόγων των επιστημών του ανθρώπου ενεδρεύουν η τακτική και η τεχνολογία μιας καθαρής θέλησης για αυτοεπικράτηση, που ο γενεαλόγος ανασύρει κάτω από το ανασκαμμένο νοηματικό θεμέλιο των λόγων που εξαπατούν τον εαυτό τους, όπως ο Σολζενίτσιν ανακαλύπτει το γκουλάγκ κάτω από την υποκριτική ρητορική του σοβιετικού μαρξισμού (Γ. Χάμπερμας Ο φιλοσοφικός λόγος της νεωτερικότητας, σ. 502-503).

Συνέχεια

Μια γάτα «διδάσκει» κανόνες ζωής και… κοινωνιοβιολογίας…


Εγγονάκι και γάτα

Γράφει ο Γιάννης Κύρκου Αικατερινάρης*

Μια πανέμορφη κάτασπρη γάτα, η Χιονούλα, ζει μαζί μας μέσα στο σπίτι. Φροντίζουμε κι άλλες γάτες που κατοικοεδρεύουν όμως στην αυλή. Άσπρες, μαύρες, πολύχρωμες, αρσενικές, θηλυκές, στειρωμένες ή …επισκέπτριες χωρίς στείρωση ζουν στον φυσικό τους χώρο.

Οι ξεχωριστές συνθήκες διαβίωσης της μικρής -ατυχώς και μονόφθαλμης- γάτας δεν προέκυψαν τυχαίως. Κρίθηκαν αναγκαίες όταν ο κτηνίατρος που επισκεφτήκαμε για να τη στειρώσουμε διαπίστωσε πρόβλημα στην καρδιά της. Δεν έκανε την επέμβαση και μας ενημέρωσε για τους κινδύνους, που θα απειλούσαν την ευάλωτη υγεία της, αν ζούσε έξω από το σπίτι. Μια γέννα με αυτά τα προβλήματα υγείας θα την έστελνε, όπως μας είπε, στον …άλλο κόσμο!

Η αναγκαστική διαμονή της μέσα στο σπίτι μας έδεσε ακόμη περισσότερο μαζί της. Αλλά η μέριμνα αυτή προς ένα ζώο, και μάλιστα σε περίοδο οικονομικής και κοινωνικής κρίσης στη χώρα, ίσως να σχολιαστεί ως υπερβολική. Όμως από παιδί έμαθα, μεγαλώνοντας κοντά στη φύση, πως η φιλοζωία συνυπάρχει με την πραγματική φιλανθρωπία, πως αποτελεί προϋπόθεσή της, για να μην πω βασικό πυλώνα της!

Συνέχεια

Ο Μarx δεν γοητεύει πια τις γυναίκες…


15442-1.jpg Karl Marx

Ο Karl Marx γράφει σε μια επιστολή του: «Ό,τι υπάρχει για μένα μέσω του χρήματος, ό,τι μπορώ να πληρώσω, δηλ. μπορεί το χρήμα να αγοράσει, είμαι εγώ ο ίδιος, ο κάτοχος του χρήματος.»[i]

Η φράση του Marx ισχύει σήμερα κατά μείζονα λόγο. Αρχές του ’80 ο ιδιοκτήτης ενός μίνι-μάρκετ στην Ύδρα μου είπε για τους τουρίστες: «Και η ανάσα τους είναι τζίρος».

 Τούτο δεν ισχύει μόνο για τους τουρίστες της Ύδρας αλλά για όλους μας. Δεν υπάρχει σχεδόν καμιά δραστηριότητα την οποία δεν πληρώνουμε. Και η ανάσα μας ακόμη θέλει, κυριολεκτικά πλέον, χρήματα για έργα που θα διατηρήσουν τον αέρα σχετικά αναπνεύσιμο. Ενδεχομένως σήμερα θα ίσχυε η αντιστροφή της φράσης του Marx: «Είμαι ό,τι μπορώ να πληρώσω.» Δεν είναι δηλαδή το πορτοφόλι μου, που καταλαμβάνει μια θέση στο είναι μου, το οποίο θα μπορούσε να περιλαμβάνει και άλλα πράγματα έξω από την οικονομία, αλλά σε μεγάλο βαθμό το πορτοφόλι μου είναι ο φορέας του είναι μου.

Συνέχεια

Η Μικρασιατική Καταστροφή του 1922 – «Η Σμύρνη μάνα καίγεται».


«Η πτώση της Κωνσταντινούπολης για το έθνος μας, δεν είχε τέτοια σημασία, όπως αυτή η έξοδος του ελληνισμού από ολόκληρη την Ανατολή. Ένα φοβερό πράμα…».
Διδώ Σωτηρίου.

Η Μικρασιατική Καταστροφή του 1922, είναι η μεγαλύτερη εθνική συμφορά στην ιστορία του νεωτέρου Ελληνισμού. Κι αυτό, γιατί αποτέλεσε την ταφόπλακα στο όνειρο της «Μεγάλης Ιδέας» που προσέβλεπε στην επανένωση όλων των εδαφών που κατοικούνταν από αρχαιοτάτων χρόνων από Έλληνες. Κυρίως όμως, επειδή ξεριζώθηκε οριστικά η μακραίωνη ελληνική παρουσία στην περιοχή, με τον πιο δραματικό τρόπο. Την μεγάλη αυτή συμφορά συνθέτουν, εκτός των άλλων, η κατάρρευση του Μικρασιατικού Μετώπου, η πυρπόληση της Σμύρνης από τους Τούρκους, όπου είχαν συρρεύσει και πολλοί Έλληνες από τις γειτονικές περιοχές, και οι σφαγές, λεηλασίες και άλλες φρικαλεότητες εις βάρος των Ελλήνων και των Αρμενίων χριστιανών, στη Σμύρνη και στις πόλεις και τα χωριά που ανακαταλαμβάνονταν από τον τουρκικό στρατό, οι μαρτυρικές πορείες των αιχμαλώτων και των ομήρων προς το εσωτερικό της Ανατολής, η εξόντωση εκατοντάδων χιλιάδων Ελλήνων και Αρμενίων και η εκδίωξη των υπολοίπων από τις πατρογονικές εστίες τους, χωρίς τις περιουσίες τους, από το μικρασιατικό έδαφος και προ πάντων το ξερίζωμα του Ελληνισμού από την Μικρά Ασία και την Ανατολική Θράκη.

Η Μικρασιατική Καταστροφή, δεν είναι ένα γεγονός που προέκυψε ξαφνικά, αλλά ήταν αποτέλεσμα χρόνιων διεργασιών στις οποίες συμμετείχαν και αλληλεπιδρούσαν αρκετοί παράγοντες. Ήταν αποτέλεσμα αντικειμενικών δυσκολιών, λαθών, αντικρουώμενων συμφερόντων, ενίοτε και μικροπολιτικών σκοπιμοτήτων και παθών. Πριν λοιπόν, θελήσει κάποιος να διερευνήσει το ιστορικό γεγονός «Μικρασιατική Καταστροφή», θα πρέπει να ερευνήσει σε βάθος χρόνου ότι προηγήθηκε μέχρι την τελική πτώση και να αναζητήσει τα πραγματικά αίτια, γιατί μια επιδερμική ανάγνωση και εστίαση μόνο στα δραματικά γεγονόταν που συνέβησαν τις 3-4 τελευταίες μέρες του ελληνισμού στην Μικρά Ασία, ίσως οδηγήσει και σε λάθος συμπεράσματα.

Συνέχεια

Το εκκρεμές του Φουκώ-Ουμπέρτο “Εκο


999454_10_sofa_logia_toy_almpert_ainstain

“…. Λοιπόν. Στον κόσμο υπάρχουν οι κρετίνοι, οι ανόητοι, οι βλάκες και οι τρελοί».
«Εξαιρείται κανείς;»
«Ναι, εμείς οι δυο. Ή τουλάχιστον, δίχως να θέλω να σας προσβάλω, εγώ. Τέλος πάντων, όμως, αν το καλοσκεφτούμε, όλοι ανήκουν σε κάποια απ αυτές τις κατηγορίες. Ολοι μας κάθε τόσο είμαστε κρετίνοι, ανόητοι, βλάκες και τρελοί.

Ας πούμε ότι φυσιολογικός άνθρωπος ειν” εκείνος που συνδυάζει σε λογικό ποσοστό όλα αυτά τα συστατικά, τους ιδανικούς τύπους».
«Idealtypen».
«Μπράβο. Ξέρετε και γερμανικά;»
«Κουτσά στραβά για τις βιβλιογραφίες».
«Στην εποχή μου, όποιος ήξερε γερμανικά δεν έπαιρνε πτυχίο. Περνούσε τη ζωή του ξέροντας γερμανικά. Νομίζω ότι σήμερα το ίδιο συμβαίνει με τα κινέζικα».
«Δεν τα ξέρω αρκετά καλά κι έτσι θα πάρω πτυχίο. Ας γυρίσουμε και πάλι όμως στην τυπολογία σας. Τι είναι η μεγαλοφυία, ο Αινστάιν, ας πούμε;».

Συνέχεια

Η καθαριότης είναι μισή αρχοντιά…


bxfk-9sicaagcycΗ Ελλαδίτσα μας ένα βήμα πιο κοντά στον πολυπόθητο Διαφωτισμό (που άργησε βέβαια κάτι αιώνες, αλλά τώρα καταφθάνει καλπάζοντας): τελευταίο κρούσμα, τα παγκάκια-αστεγοδιώχτες που τοποθέτησε ο δήμος Αθηναίων στην πλατεία Αγίου Γεωργίου στην Κυψέλη. Μια υπέροχη κατασκευή, κατάλληλη να την χαίρονται οι φιλήσυχοι μικροαστοί, και όχι φυσικά οι βρωμεροί και τρισάθλιοι νεόπτωχοι που έχουν την απαράδεκτη συνήθεια να ροχαλίζουν κάτω από τα αστέρια. Άλλη μια θετική εξέλιξη που φανερώνει ποια εικόνα θα κυριαρχεί μελλοντικά στη χώρα-φάρο του παγκόσμιου πολιτισμού: η λάμψη της λάντζας και της πάστρας, μακριά από κάθε είδους σκουπίδια.

Συνέχεια

Με αφορμή την συγκυρία: Πως επινόησαν οι Πάνθηρες τα «γουρούνια»


Bobby Seale (μετάφραση – επιμέλεια: Κωνσταντίνα Παντελή)

Γουρούνια.

Είναι ο τρόπος με τον οποίο πολλοί άνθρωποι – δικαίως οργισμένοι άνθρωποι – αποκαλούν τους αστυνομικούς. Δεν είναι μια λέξη αποδεκτή από την «καλή κοινωνία», αλλά μερικές φορές, ειδικά όταν μιλάμε για μπάτσους που διαπράττουν ρατσιστικές δολοφονίες σε μέρη όπως το Ferguson του Missouri, είναι η μόνη λέξη που ταιριάζει.

Αλλά γνωρίζετε πως άρχισε να χρησιμοποιείται ο όρος «γουρούνι»; Γνωρίζατε πως πρόκειται για μια συνειδητή γλωσσική εφεύρεση από επαναστάτες;

Ο Bobby Seale ήταν ένας εκ των συνιδρυτών του Κόμματος των Μαύρων Πανθήρων. Αφηγείται αυτή την καταπληκτική ιστορία, μιας συζήτησης μεταξύ εκείνου, του επίσης συνιδρυτή των Πανθήρων HueyNewton, του Eldridge Cleaver και του επαναστατικού γραφίστα των Πανθήρων Emory Douglas, στο βιβλίο του, το 1970, για το Κόμμα των Μαύρων Πανθήρων, «Άδραξε τον Χρόνο[1]». Το βιβλίο εκδόθηκε όταν ήταν Πρόεδρος του Κόμματος και φυλακισμένος στο San Francisco.

Το Κόμμα των Μαύρων Πανθήρων είχε έναν πυρήνα από επαναστατικά στελέχη, άνδρες και γυναίκες που, στην καλύτερη φάση τους, έψαχναν να βρουν έναν τρόπο να δαιμονοποιήσουν τις καταπιεστικές δυνάμεις και να προετοιμάσουν τους ανθρώπους για την ανατροπή τους. Μελέτησαν Μάο, Τσε και Φανόν[2] για να διδαχθούν μέσα από άλλες επαναστάσεις. Αλλά πως άλλαξαν συνειδήσεις; Τι έκαναν;

Συνέχεια