La Grande Belezza di Dolce Vita


(Πεντάρφανο κείμενο Νο 3)
Πρωθυστερόγραφο: Τόσον καιρό δεν έχω αφήσει «ατάιστο» αυτό το μπλογκ. Δυο εβδομάδες παραπάει. Θα μού πεθάνει από ασιτία. Έστω κι ένα πεντάρφανο κείμενο το χρειάζεται. Τους λόγους της «ορφάνιας» τους εξήγησα στο πρώτο ορφανό κείμενο, αρχές Δεκέμβρη. Οι λόγοι παραμένουν, χάρη στην «ανάπτυξη που έρχεται» και στην επιχειρηματική ελίτ- αλήτ που ελέγχει τα ΜΜΕ της χώρας (ο Επενδυτής εκτός περιπτέρου, οι εργαζόμενοι απλήρωτα ζόμπι: ούτε άνεργοι, ούτε απολυμένοι, ούτε εργαζόμενοι. Άλλη ιστορία αυτό, θα εξηγηθεί άλλη φορά). Για το «ατάιστο» μπλογκ, λοιπόν: αναρωτήθηκα τι καλό μου συνέβη τις τελευταίες μέρες κι αξίζει μ’ αυτό ν’ αποχαιρετίσει κανείς το σιχτιρισμένο 2013 και να υποδεχτεί το χτικιάρικο 2014. Σκέφτηκα, σκέφτηκα και κατέληξα στον Σορεντίνο και στην «Τέλεια ομορφιά» του. Κι απ’ εκεί πρόκυψε το παρακάτω κείμενο.

για να ξαναονειρευτούμε τον κομμουνισμό


Adamczak_Kommunismus-a2ac7001Συνέντευξη της Γερμανίδας περφόρμερ που ζει στο Βερολίνο με τη μεταφράστρια Σοφία Κουσιάντζα με αφορμή το βιβλίο Κομμουνισμός. Μια μικρή ιστορία για το πώς επιτέλους θα αλλάξουν όλα. Η συνέντευξη δημοσιεύτηκε στα «Ενθέματα» της Αυγής (22.12.2013) σε μετάφραση της Ιωάννας Μεϊτάνη· ο ΧΡΟΝΟΣ την αναρτά και στη γερμανική γλώσσα

Μια ιστορία για παιδιά, εικονογραφημένη από τη συγγραφέα, που μιλάει για τον κομμουνισμό. Μια ιστορία όπου η συγγραφέας χρησιμοποιεί για τα πάντα θηλυκό γένος. Το Κομμουνισμός. Μια μικρή ιστορία για το πώς επιτέλους θα αλλάξουν όλα της Μπίνι Αντάμτσακ κυκλοφόρησε στα ελληνικά το καλοκαίρι (νήσος, 2013). Η Αντάμτσακ γεννήθηκε το 1979, σπούδασε φιλοσοφία, είναι περφόρμερ και εικαστικός και ζει στο Βερολίνο. Ζητήσαμε από τη φίλη και μεταφράστρια του βιβλίου Σοφία Κουσιάντζα μια συνέντευξη με την Μπίνι Αντάμτσακ. Την ευχαριστούμε θερμά, όπως και τη συγγραφέα, για την προθυμία και την ανταπόκριση.

Σοφία Κουσιάντζα: Πότε έγραψες το βιβλίο και με ποιο κίνητρο;

Μπίνι Αντάμτσακ: Το 2003 οργανώθηκε στη Φραγκφούρτη ένα διεθνές συνέδριο με τίτλο «indeterminate! kommunismus». Λίγο πριν είχα παρακολουθήσει ένα σεμινάριο για τα νεανικά χειρόγραφα του Μαρξ και σκόπευα να γράψω μια επιστημονική εργασία για το πώς αντιλαμβάνεται ο Μαρξ τον κομμουνισμό, αλλά και πώς τον είχε περιγράψει. Η κρατούσα άποψη υποστηρίζει ότι ο Μαρξ είχε επίτηδες σιωπήσει στο θέμα αυτό, διαχωρίζοντας τον κομμουνισμό από τον ουτοπικό σοσιαλισμό. Ωστόσο από τη μελέτη του έργου του προκύπτει ότι υπάρχουν διάσπαρτες σε κείμενά του συμβουλές για το πώς θα μπορούσε ή πώς θα έπρεπε να είναι μια κομμουνιστική κοινωνία – από τα Οικονομικά και φιλοσοφικά χειρόγραφα έως την Κριτική του προγράμματος της Γκότα. Όταν όμως έκατσα να γράψω την εργασία, μπλόκαρα· κι ένα πρωί, έπειτα από μια μακριά νύχτα που δεν είχα καταφέρει να γράψω ούτε μια αράδα, it struck me: για τον κομμουνισμό δεν μπορείς να γράψεις σε γλώσσα επιστημονική. Για τον κομμουνισμό, το όνειρο μιας διαφορετικής, καλύτερης ζωής, δεν μπορείς να γράψεις χωρίς λαχτάρα.

Από εκεί κι έπειτα έγιναν όλα πολύ γρήγορα, αφού το γράψιμο ανοίγει την όρεξη. Έκατσα δυο-τρεις φορές να δουλέψω και έβγαλα όλη την ιστορία, και καθώς έγραφα γελούσα συχνά, όπως και οι φίλες μου που τους τη διάβαζα. Η παιδική γλώσσα επιτέλεσε τον σκοπό της: σε μια εποχή όπου είχε πεθάνει η ελπίδα για την κοινωνική προοπτική που είχε συνδεθεί με το αντιπαγκοσμιοποιητικό κίνημα, σε μια εποχή που η τάξη πραγμάτων είχε επιβεβαιωθεί για άλλη μια φορά μετά τις 11/9, το τέχνασμα με την παιδική γλώσσα έδωσε ξανά τόπο στο όνειρο. Ο Μπέρτολτ Μπρεχτ έλεγε ότι ο κομμουνισμός είναι το εύκολο που είναι δύσκολο να το κάνεις. Το 2003 απείχαμε πάρα πολύ απ’ το να είναι εφικτός ο κομμουνισμός, εμένα όμως με ενδιέφερε να τον ξανακάνω προσιτό στη φαντασία. Ο κομμουνισμός ήταν λοιπόν τώρα το εύκολο που ήταν εύκολο να το επιθυμείς.

Σ.Κ.: Φοβήθηκες ότι η παιδική γλώσσα απλοποιεί το περιεχόμενο ή αφήνει απέξω σημαντικές λεπτομέρειες;

Μπ.Α.: Ο κίνδυνος αυτός υπάρχει και τον είχα συνειδητοποιήσει απολύτως. Έχω μεγαλώσει κι η ίδια με παιδικά βιβλία κοινωνικής κριτικής, που προσπαθούσαν να εξηγήσουν στα παιδιά τις κοινωνικές ανισότητες στις σχέσεις των τάξεων και των φύλων. Η δεκαετία του ’70 υπήρξε στον τομέα αυτό πολύ γόνιμη –αντιαυταρχική εκπαίδευση, Σάμμερχιλ κ.λπ.– και στα χέρια μου έφταναν και παιδικά βιβλία και από τη Λαοκρατική Δημοκρατία της Γερμανίας. Είναι αξιοσημείωτο ότι μερικές από αυτές τις ιστορίες προσωποποιούν τις κοινωνικές σχέσεις. Είχα λόγου χάρη ένα εικονογραφημένο βιβλίο με την ιστορία των γιγάντων και των νάνων: οι νάνοι αντιπροσώπευαν τις εργάτριες, οι γίγαντες ήταν οι τεμπέλες καπιταλίστριες. Οι σχέσεις στον καπιταλισμό παρουσιάζονταν έτσι ως έκφραση δόλιων προθέσεων των κακών χαρακτήρων, ανθρώπων τεμπέληδων, τσιγκούνηδων και εξουσιομανών, που στα παραμύθια είχαν την εικόνα που τους ταίριαζε, ήταν άσχημοι. Συνέχεια

Τελειότατη κοινωνία ονομάζω αυτήν, όπου έχει καταργηθεί η ιδιοκτησία, έχουν εκλείψει οι προσωπικές διαφορές και έχουν εξαφανιστεί οι έριδες και οι φιλονικίες…


Νομίζετε ότι το είπε κι έγραψε κάποιος κομμουνιστής ή αναρχικός;

Νομίζετε ότι το παρακάτω κείμενο είναι στα γραπτά του Μαρξ;

» Τελειότατη κοινωνία ονομάζω αυτήν, όπου έχει καταργηθεί η ιδιοκτησία, έχουν εκλείψει οι προσωπικές διαφορές και έχουν εξαφανιστεί οι έριδες και οι φιλονικίες. Είναι η κοινωνία, όπου όλα είναι κοινά, οι ψυχές, οι γνώμες, τα σώματα, και όλα εκείνα με τα οποία τρέφονται τα σώματα. Κοινός είναι ο Θεός, κοινή η ευσέβεια, κοινή η σωτηρία, κοινά τα αγωνίσματα, κοινοί οι πόνοι, κοινά τα στεφάνια της δόξας. Οι πολλοί ένας είναι και αυτός ο ένας δεν υπάρχει μόνος του, αλλά ζει μέσα στους πολλούς»
Βασίλειος ο Μέγας,Ασκητικές Διατάξεις, Β.Ε.Π.Ε.Σ.τόμ. 57 σσ. 42-43, 1.

Περί των ηθικών αισθημάτων (VI.III.54)


Adam_Smith_Picture

Η μέριμνα για τη δική μας ευτυχία, μας συνιστά την αρετή της σύνεσης· η μέριμνα για την ευτυχία των άλλων ανθρώπων, τις αρετές της δικαιοσύνης και της ευεργεσίας – εκ των οποίων, η πρώτη μας συγκρατεί από το να βλάψουμε αυτή την ευτυχία, [ενώ] η άλλη μας προτρέπει να προάγουμε αυτή την ευτυχία [των άλλων ανθρώπων]. Ανεξάρτητα από οποιαδήποτε μέριμνα, είτε για το ποια είναι ή ποια θα έπρεπε να είναι, ή ποια – σε μια συγκεκριμένη κατάσταση – θα ήταν, τα συναισθήματα των άλλων ανθρώπων, η πρώτη από τις τρεις αυτές αρετές αρχικά μας συνίσταται από τα εγωιστικά μας αισθήματα, οι άλλες δύο από καλοκάγαθα αισθήματά μας.

Η μέριμνα για τα συναισθήματα των άλλων ανθρώπων, όμως, έρχεται στη συνέχεια τόσο για να επιβάλλει και να κατευθύνει την πρακτική όλων αυτών των αρετών· και [δεν υπήρξε] κανένας άνθρωπος που, κατά τη διάρκεια, είτε ολόκληρης της ζωής του, ή ενός σημαντικού μέρους της, διέσχισε σταθερά και ομοιόμορφα στα μονοπάτια της σύνεσης, της δικαιοσύνης, ή της ορθής ευεργεσίας, του οποίου η συμπεριφορά δεν κατευθύνθηκε κατά κύριο λόγο από το ενδιαφέρον για τα συναισθήματα του υποθετικού αμερόληπτου θεατή, του σπουδαίου “επιστήθιου συγκατοίκου”*, του μεγάλου δικαστή και κριτή της συμπεριφοράς.

Αν κατά τη διάρκεια της ημέρας έχουμε παρεκλίνει σε τίποτα κατά κάποιο τρόπο από τους κανόνες που αυτός [ο αμερόληπτος θεατής] μας καθορίζει· αν έχουμε είτε υπερβεί ή χαλαρώσει την λιτότητα μας· αν έχουμε είτε υπερβεί ή χαλαρώσει στη δουλειά μας· εάν, λόγω πάθους ή απροσεξίας, έχουμε πλήξει καθ’ οιονδήποτε τρόπο το συμφέρον ή την ευτυχία του γείτονά μας· αν έχουμε παραμελήσει μια απλή και καλή ευκαιρία για την προώθηση αυτού του συμφέροντος και ευτυχίας· είναι ο “συγκάτοικος” ο οποίος, όταν βραδιάσει, μας καλεί να λογαριάσουμε όλες αυτές τις παραλείψεις και τις παραβιάσεις, και οι επιπλήξεις του συχνά μας κάνουν να κοκκινίζουμε ενδόμυχα τόσο για την αφρωσύνη και την απροσεξία μας ως προς την δική μας ευτυχία, και για ακόμα μεγαλύτερη αδιαφορία και απροσεξία, ίσως, ως προς εκείνη των άλλων ανθρώπων.

–Άνταμ Σμιθ, Θεωρία των Ηθικών Αισθημάτων, VI.III.54 (Μετάφραση δική μου) Συνέχεια

Κάποιος ήταν κομμουνιστής…


«Giorgio Gaber »

Κάποιος ήταν κομμουνιστής

επειδή χειρότερο κράτος από εμάς
ειναι μόνο η Ουγκάντα!…
Κάποιος ήταν κομμουνιστής
επειδή δεν άντεχε πια σαράντα χρόνια…
κυβέρνηση Χριστιανοδημοκρατών, ανίκανων, και μαφιόζων.

Κάποιος ήταν κομμουνιστής γιατί… Piazza Fontana, Brescia,
σταθμός τραίνων της Bolognia, τρένο Italicus, Ustica κτλ, κτλ, κτλ!…
Κάποιος ήταν κομμουνιστής γιατί οποιοσδήποτε πήγαινε κόντρα…
… ήταν κομμουνιστής!
Κάποιος ήταν κομμουνιστής γιατί δεν άντεχε πια αυτό το βρώμικο πράγμα…
…που επιμένουμε να αποκαλούμε Δημοκρατία.
Κάποιος πίστευε ότι ειναι κομμουνιστής…
και ίσως κάτι να ήταν… Συνέχεια

»Τώρα όλα είναι μια χαρά!». Ο Καρέλιας, ο Ολάντ, ο Χότζας και οι άλλοι…


«Κοντά στη Λεψίνα είναι μια ρεματιά και ένα γεφύρι. Εκεί, κάθε νύχτα φαίνεται μια βλαχοπούλα. Κάποιοι ακούν μονάχα τα πατήματά της ενώ κάποιοι άλλοι αλαφροΐσκιωτοι τη βλέπουν. Η βλαχοπούλα δεν πειράζει κανένα» (Παράδοση από την Ελευσίνα).

Τα γεφύρια στη λαϊκή φαντασία είναι συνήθως τόποι στοιχειωμένοι. Η δυσκολία για την κατασκευή ενός γεφυριού οδήγησε τους ανθρώπους στο να φανταστούν διάφορες ιστορίες. Για να θεμελιωθεί ένα γεφύρι και να ημερέψει το στοιχειό του ποταμού έπρεπε να γίνει κάποια θυσία. Το πιο γνωστό και πολυτραγουδισμένο γεφύρι είναι εκείνο της Άρτας.

Αιώνες πριν, σε πολλούς πολιτισμούς,  οι ανθρώπινες θυσίες, περιλαμβάνονταν στο μενού των ιεροτελεστιών εξευμενισμού, ακόμη και των αγαπημένων θεών. Με τους θεούς δε μπορούμε να τα βάζουμε. Αντίθετα, για να μη θυμώνουν, πρέπει να προσφέρουμε ελπίζοντας στην επιείκεια τους…

Συνέχεια

Όποιος δεν θέλει να μιλήσει για τον καπιταλισμό δεν πρέπει να μιλάει και για τον φασισμό


Απόσπασμα από το άρθρο του Μαξ Χορκχάιμερ «Οι Εβραίοι και η Ευρώπη», γραμμένο τον Σεπτέμβριο στου 1939, το οποίο κυκλοφορεί ως βιβλίο από τις εκδόσεις Έρασμος σε μετάφραση του Φώτη Τερζάκη. Αντιγράφουμε μόνο ένα χωρίο από την Εισαγωγή του Μεταφραστή, έτσι,  ως εισαγωγή για αυτή την δημοσίευση:

«Είναι εντυπωσιακό ότι, παρά τον τίτλο του, το άρθρο αναφέρεται στους Εβραίους μόνο στις τελευταίες λίγες σελίδες, αφού έχει προηγουμένως αναλύσει πολύ πιο εξαντλητικά τη δομή της ναζιστικής οικονομίας, τις λειτουργίες του νέου κράτους και πάνω  απ΄όλα την ουσιώδη συνέχεια της ολοκληρωτικής τάξης πραγμάτων με τον αστικό φιλελευθερισμό. Αυτό είναι και το σπουδαιότερο δίδαγμα που επιφυλάσσει η διορατική και ασυμβίβαστη σκέψη του Χορκχάιμερ στους αμήχανους αστούς αντιφασίστες του καιρού του: Όποιος δεν θέλει να μιλήσει για τον καπιταλισμό δεν πρέπει να μιλάει και για τον φασισμό».

Συνέχεια