Τα μυστικά των δημοσκοπήσεων


servetas

Γράφει ο Νίκος Σερβετάς*

Θέμα εκ του μη όντως δημιουργούν κάθε εβδομάδα οι δημοσιεύσεις αποτελεσμάτων δημοσκοπήσεων αναφορικά με τις τάσεις του κοινού σε ζητήματα πολιτικών προτιμήσεων. Αναλυτές και δημοσκόποι καταβάλλουν αγωνιώδεις προσπάθειες προκειμένου να πείσουν το μαρμαρωμένο μπροστά στους τηλεοπτικούς δέκτες κοινό ότι το μαύρο είναι άσπρο.
Στην προκειμένη περίπτωση ότι βαδίζουμε ολοταχώς προς την ανάπτυξη και ότι «να, αύριο-μεθαύριο αρχίζει η ευημερία». Δεν χρειάζεται να έχει σπουδάσει κάποιος στατιστική ή κάποια άλλη από τις επιστήμες που ασχολούνται με τις δημοσκοπήσεις για να καταλάβει ότι αυτό που μας παρουσιάζεται μπορεί να μην είναι ψέμα, σίγουρα όμως δεν είναι όλη η αλήθεια.

Ας πάρουμε για παράδειγμα την πιο πρόσφατη δημοσκόπηση της περασμένης εβδομάδας, σύμφωνα με τη οποία η Ν.Δ. με 22% προηγείται του ΣΥ.ΡΙΖ.Α. που έχει 20,8%, ενώ το ΠΑ.ΣΟ.Κ. παρουσιάζει και αυτό ανοδική τάση και από το 4,5% που ήταν στην προηγούμενη δημοσκόπηση φτάνει τώρα στο 6%. Σύμφωνοι.
Ας πάρουμε ως υπόθεση εργασίας ότι οι μετρήσεις έγιναν σωστά, γιατί όχι άλλωστε, και δεν υπάρχει καμία διάθεση να αμφισβητηθούν τα καθαρά στοιχεία. Αυτό που αμφισβητείται έντονα είναι ο τρόπος που συλλέγονται και κυρίως η ερμηνεία τους. Πως αλλιώς μπορεί να δει κάποιος το γεγονός ότι ενώ παντού δόθηκαν θριαμβευτικοί τόνοι αναφορικά με τη καλή θέση των δύο κομμάτων που συνεργάζονται στην κυβέρνηση, δεν βρέθηκε κανένας να προλάβει μια πολύ απλή σκέψη: 22+6=28% του εκλογικού σώματος. Το υπόλοιπο 72% των ψηφοφόρων που βρίσκονται απέναντι στην κυβέρνηση δεν είναι άξιο αναφοράς;

Βασικοί κανόνες

Όσοι στοιχειωδώς γνωρίζουν πώς γίνονται οι δημοσκοπήσεις καταλαβαίνουν με την πρώτη ματιά που βρίσκονται τα κενά:

1. «Αντιπροσωπευτικό δείγμα»: Αν δεν υπάρχει αυτή η επισήμανση σημαίνει πολύ απλά ότι η δημοσκόπηση δεν είναι έγκυρη. Μπορεί να έχει γίνει με οποιονδήποτε τρόπο εκτός από τον ενδεδειγμένο: αυτόν που αναφέρει ο τίτλος του.

2. «Δεν ξέρω/Δεν απαντώ»: Πρωτοετείς φοιτητές Στατιστικής, Κοινωνιολογίας ή άλλης επιστήμης ανθρωπιστικών σπουδών που μελετούν την κοινωνία και τις αντιδράσεις των μελών της, διδάσκονται ότι αν μια έρευνα έχει απόκλιση πάνω από 5 % -δηλαδή αυτό το περίφημο ΔΞ/ΔΑ– η έρευνα πρέπει να ξαναγίνει αλλά οι ερωτήσεις να διαμορφωθούν με άλλο τρόπο. Αποτέλεσμα τέτοιας έρευνας δεν μπορεί να ληφθεί υπόψη και αν ληφθεί θα οδηγήσει σε λανθασμένα συμπεράσματα.

3. «Χώρος, χρόνος, μέθοδος»: Πότε γίνεται μια έρευνα, σε ποιο γεωγραφικό χώρο γίνεται και με ποια μέθοδο γίνεται (φυσική παρουσία του ερευνητή, τηλεφωνική συνομιλία, κάλπη). Οι απαντήσεις που δίνει το κοινό έχει διαπιστωθεί ότι διαφέρουν ανάλογα με το ποια ώρα της ημέρας γίνονται οι ερωτήσεις, ποια ημέρα της εβδομάδας και με ποιον τρόπο. Σε κάθε περίπτωση για να θεωρούνται τα αποτελέσματα μιας έρευνας έγκυρα θα πρέπει να συνδυάζονται και με αποτελέσματα άλλης έρευνας, πολύ μικρότερου δείγματος (επιτρεπτό όριο 5%-10% του αρχικού) του ονομαζόμενου Control Research, που θα γίνει με άλλη μέθοδο από την αρχική. Αν τα αποτελέσματα αυτών των δύο ερευνών έχουν από ελάχιστη έως μηδενική απόκλιση τότε και μόνο τότε τα αρχικά είναι έγκυρα.

Απτά παραδείγματα

Δύο τρόποι με τους οποίους μπορούμε να μεθοδεύσουμε την έγκυρη καταγραφή πλαστών αποτελεσμάτων, δηλαδή να πάρουμε τα αποτελέσματα που θέλουμε χωρίς να πειράξουμε τους αριθμούς, και τα οποία βρίσκονται ως παραδείγματα προς αποφυγή στα εγχειρίδια είναι τα εξής (αναφέρονται σε κοινωνία που βρίσκεται σε κανονικές συνθήκες και όχι σε συνθήκες κρίσης όπως η σημερινή Ελληνική – Ευρωπαϊκή):

1. Ψυχολογική διάθεση:
α) Θέλουμε θετικό αποτέλεσμα για την κυβέρνηση, κάνουμε τη δημοσκόπηση τηλεφωνικά Παρασκευή απόγευμα, τις πέντε πρώτες μέρες του μήνα, που η τσέπη είναι γεμάτη και το Σαββατοκύριακο που έρχεται μας αφήνει να χαλαρώσουμε και να ονειρευόμαστε. Οι σκέψεις είναι θετικές, όπως και η διάθεση. Ξεχνάμε τα άσχημα.
β) Θέλουμε αρνητικό αποτέλεσμα για την κυβέρνηση, κάνουμε τη δημοσκόπηση Δευτέρα νωρίς το πρωί σε στάσεις λεωφορείων σε λαϊκές συνοικίες, τις πέντε τελευταίες μέρες του μήνα, όταν ο μισθός έχει τελειώσει, η εβδομάδα παρουσιάζεται μπροστά μας ατέλειωτη, οι υποχρεώσεις απαιτούν λύση. Τότε που οι σκέψεις των περισσότερων δεν είναι άλλες από μαύρες.

2. Κατά παραγγελία
Είναι κοινό μυστικό ότι εταιρείες και πολιτικά κόμματα παραγγέλνουν δημοσκοπήσεις για δύο λόγους:
α) Για εσωτερική χρήση προκειμένου να έχουν εικόνα της αγοράς ή της απήχησης που έχουν οι πολιτικές κινήσεις τους στο ευρύ κοινό.
β) Για δημοσίευση. Είναι τα στοιχεία που δίδονται στη δημοσιότητα και μέσω αυτών, εντέχνως, διαμορφώνονται τάσεις.

Ας σταθούμε στην περίπτωση που τα στοιχεία των δημοσκοπήσεων και η ανάλυση τους προορίζονται για δημοσίευση. Ένας πολύ απλός τρόπος να «μαγειρευτούν» είναι ο εξής: Το επιτελείο του πολιτικού κόμματος παίρνει στοιχεία από πχ 10 εκλογικές περιφέρειες, τις 5 όπου σημείωσε τα καλύτερα του αποτελέσματα στις πρόσφατες εκλογές και τις 5 όπου το αντίπαλο κόμμα σημείωσε τα χειρότερα του αποτελέσματα. Πάνω στα στοιχεία αυτού του δείγματος, τα κομματικά επιτελεία, και όχι οι εταιρείες δημοσκοπήσεων, στήνουν αναλύσεις και καταλήγουν σε συμπεράσματα έτοιμα να δημοσιευτούν με πηχυαίους τίτλους σε εφημερίδες και με πολύχρωμα γραφήματα στα δελτία των 8!

*Δημοσιογράφος,Εκδότης – Διευθυντής – http://www.scienceillustrated.gr/

Πηγή.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s