Ο Π. Κονδύλης στη Γερμανία


Κονδύληςτου Σπ. Μόσκοβου*,

Ένας Έλληνας στη Γερμανία: Παναγιώτης Κονδύλης (1943 – 1998)

Περνούσε τα πρωινά στην Πανεπιστημιακή Βιβλιοθήκη της Χαϊδελβέργης κρατώντας σημειώσεις σε αναρίθμητα δελτία. Τις νύχτες κοιμόταν στη σοφίτα του φίλου του Henning, αρχιτέκτονα παντρεμένου με Ελληνίδα. Ανάμεσα στη δουλειά και στην ανάπαυση καθόταν στο οινοπωλείο «Florian» για να πιει και να συζητήσει με τους φίλους: δικηγόρους, εκδότες, δημοσιογράφους, όχι όμως φιλοσόφους. Με τα χρόνια, τα δελτία γίνονταν βιβλία και οι συναναστροφές στέρεες φιλίες. Συνδύαζε τους τρόπους ενός ευπατρίδη με την ανεμελιά ενός μποέμ, την επιβαλλόμενη από τις όποιες περιστάσεις φιλοφροσύνη με μια διαπεραστική δηκτικότητα. Θυμάμαι πόσο άβολη του φαινόταν η γραβάτα που είχε αγοράσει ειδικά για την τελετή απονομής του μεταλλίου Goethe στη Φραγκφούρτη το 1991.

Απείχε συνειδητά των πανεπιστημιακών κυάμων, έστω και αν υπήρξε διαπρεπής ιστορικός των ιδεών στον γερμανόφωνο χώρο. Ο Παναγιώτης Κονδύλης προτιμούσε να συρρικνώνει την ανθρώπινη και επιστημονική παρουσία του σε μία μόνο λιτή βιογραφική αναφορά: «Συγγραφέας. Ζει στη Χαϊδελβέργη και στην Αθήνα». Και όταν του ζήτησαν μια φωτογραφία για τα Πεπραγμένα του Ινστιτούτου Ανωτέρων Σπουδών στο Βερολίνο, του οποίου υπήρξε εταίρος τη χρονιά 1995-96, τους έστειλε τη σημείωση: «Ποτέ δεν μπόρεσα να καταλάβω ποια σχέση έχει η εξωτερική εμφάνιση ενός ερευνητή με το αποτέλεσμα των ερευνών του». Ο αιφνίδιος θάνατός του άφησε το τελευταίο έργο του ανολοκλήρωτο και τους φίλους αποσβολωμένους. Ο πρώτος τόμος της ατελούς κοινωνικής οντολογίας του, ένα χειρόγραφο χιλίων σελίδων, θα πρέπει να φθάσει τώρα στον γερμανό εκδότη του χωρίς τη συνοδεία του συγγραφέα.

Ηταν στα μέσα της δεκαετίας του ’70 όταν ο διάσημος εγελιανός Dieter Henrich, καθηγητής Φιλοσοφίας στο Πανεπιστήμιο της Χαϊδελβέργης, παρελάμβανε ταχυδρομικά ένα εκτενές κείμενο για τη γένεση της διαλεκτικής με την υπογραφή Παναγιώτης Κονδύλης. Ούτε του περνούσε από το μυαλό ότι ένας Ελληνας θα ήταν σε θέση να διαφωτίσει τις σκολιές οδούς του γερμανικού ιδεαλισμού. Πήρε παρ’ όλα αυτά το χειρόγραφο μαζί του στις διακοπές του στην Ελλάδα. Από τις πρώτες κιόλας σελίδες έμεινε έκθαμβος με την ουσιαστική γνώση του φιλοσοφικού αντικειμένου, την άριστη χρήση της γερμανικής και τη συνδυαστική ικανότητα του νεαρού επιστήμονα. Ο Παναγιώτης Κονδύλης σπούδασε τελικά στη Χαϊδελβέργη και το χειρόγραφο εκείνο εξελίχθηκε στη διδακτορική διατριβή του, που εκδόθηκε λίγο αργότερα με τον τίτλο «Η γένεση της διαλεκτικής. Ανάλυση της πνευματικής εξέλιξης των Holderlin, Schelling και Hegel ως το 1802».

Με την εμβρίθεια της γνώσης του όμως και τη σαρκαστική δεινότητά του ο Κονδύλης δεν είχε ενθουσιάσει μόνο, είχε ενοχλήσει κιόλας τους ιεροφάντες του γερμανικού ιδεαλισμού στη Χαϊδελβέργη. Η συνέπεια ήταν να βαθμολογηθεί η διατριβή του απλώς με magna cum laude. Συνέχεια

Ότι “Περισσεύει” Πρέπει να Εξοντωθεί!


Τι κοινό μπορεί να έχει η εκκένωση των τριών καταλήψεων στην Πάτρα ξημερώματα 5ης Αυγούστου με τις χιλιάδες απολύσεις που βρίσκονται σε εξέλιξη αυτές τις μέρες στο δημόσιο, το κλείσιμο δεκάδων νοσοκομείων και εκατοντάδων σχολείων μαζί και τομέων της τεχνικής εκπαίδευσης και όλα αυτά με την εξέγερση (Αμυγδαλέζα 10-11/8) στα στρατόπεδα εγκλεισμού χιλιάδων μεταναστών και με τις επιχειρήσεις καταστροφής καταυλισμών τσιγγάνων σε περιοχές της Πελοποννήσου;

Ότι “περισσεύει” πρέπει να εξοντωθεί

Μια προφανής απάντηση θα ήταν ότι το κράτος έκτακτης ανάγκης εμπεδώνει την παρουσία του σπάζοντας κάθε τόσο το προηγούμενο ρεκόρ καταστολής και αυταρχισμού, την ίδια στιγμή που η κατεδάφιση του κοινωνικού δημόσιου τομέα συνοδεύεται από την απόλυτη κυριαρχία του κατασταλτικού του τομέα. Όμως δεν είναι μόνο αυτό. Οι συντονισμένες αυτές πράξεις αποτελούν μέρος μιας συνολικότερης στρατηγικής επίλυσης της κρίσης. Η καταστροφή του πλεονάζοντος κεφαλαίου (και τέτοιο είναι εκείνο που δεν παράγει τα προσδοκώμενα ποσοστά κέρδους τέτοια που να μπορούν να το αναπαράγουν) συνοδεύεται από μια εκτεταμένη καταστροφή της εργασίας και συνάμα των θεσμών (κράτος πρόνοιας ή κοινωνικό κράτος) αναπαραγωγής τους. Στην εποχή της κρίσης και μιαςπαρατεταμένης ύφεσης ότι “περισσεύει” πρέπει να εξοντωθεί. Ότι περισσεύει βεβαίως για τις ανάγκες του κεφαλαίου προκειμένου μέσω της απορρύθμισης της προηγούμενης ισορροπίας (μεταπολεμικό κοινωνικό συμβόλαιο) το σύστημα να καταστεί εκ νέου λειτουργικό και το κεφάλαιο κερδοφόρο. Αυτό που ζούμε είναι μια εκτεταμένη καταστροφή παραγωγικών δυνάμεων και των θεσμών (εκπαίδευση, πρόνοια κλπ) της μεταπολεμικής δυτικής δημοκρατίας που συνόδευσαν μια ορισμένη ταξική ισορροπία. Ότι θα μπορούσε να επιτευχθεί σε αυτό το επίπεδο με έναν ανεξέλεγκτο πόλεμο, το κεφάλαιο επιχειρεί να πετύχει μέσα από μια ελεγχόμενη καταστροφή. Ότι ακριβώς συμβαίνει με τη διαχείριση των κρατικών χρεών και της χρεοκοπίας των τραπεζών. Οριζόντια κουρέματα ούτως ώστε να θιχτούν όλοι από λίγο ή και περισσότερο, αποφεύγοντας έτσι ένα ανεξέλεγκτο ντόμινο που να οδηγήσει στην απώλεια του ελέγχου της εξουσίας. Η αστική τάξη μέσα από το κράτος της πρέπει να αποδείξει και στην εποχή της κρίσης ότι μπορεί να εγγυηθεί το status quo και την διατήρηση της υπάρχουσας κοινωνικής πυραμίδας. Ο μικροαστός που στήριξε στα χρόνια της ευμάρειας τα μεγάλα αφεντικά του, τώρα οφείλει να πολεμήσει στο πλευρό τους, χάνοντας ακόμα και την περιουσία του, με όφελος στην “επανεκκίνηση της οικονομίας” να βρεθεί όχι στον πάτο της κοινωνίας, αλλά τουλάχιστον εκεί που ήταν πριν το 2009. Βεβαίως κανείς δεν μπορεί να εγγυηθεί με σιγουριά την επιτυχία αυτής της στρατηγικής και την αποκατάσταση της ισορροπίας του συστήματος, ούτε για τις ενδεχόμενες παρενέργειές της (φασιστική εναλλακτική) από νέες κοινωνικοπολιτικές συμμαχίες που επιδιώκει η άρχουσα τάξη προκειμένου να ανασυνθέσει το μπλοκ εξουσίας της με δυνάμεις που ενώ δρουν συμπληρωματικά στην επιβολή του νόμου και της τάξης ταυτόχρονα όμως μπορούν να πάρουν και τις δικές τους πρωτοβουλίες. Συνέχεια

Η Σονάτα της Βίας!


violence

Ι.
Ζούμε σε μια εξαιρετικά βίαιη εποχή;

Φαίνεται εξαρχής εύκολο να απαντήσει κανείς καταφατικά σε αυτή την ερώτηση. Αρκεί να σκεφτεί τους νεκρούς κατά τη διάρκεια της Αραβικής Άνοιξης, τις εκατόμβες πτωμάτων στον εμφύλιο της Συρίας, την τεράστια αύξηση της ανεργίας σε πανευρωπαϊκό επίπεδο που συνοδεύεται από αμέτρητα προσωπικά δράματα, την ένταση και απόλυτη συστηματικοποίηση της κρατικής καταστολής, την ανάδυση του φασισμού με μαζικούς δολοφόνους τύπου Μπρέιβικ, τους φονικούς πυροβολισμούς σε σχολεία των ΗΠΑ, τα συνεχώς αυξανόμενα ρατσιστικά εγκλήματα στην Ελλάδα, καθώς και την όξυνση και την, σε κάποιο βαθμό, ποιοτική αλλαγή της εγκληματικότητας – φαινόμενα που οφείλονται κυρίως στην καθολική οικονομική και κοινωνική κατάρρευση.. Η απάντηση, όμως, δεν είναι τόσο εύκολη όσο φαίνεται, ειδικά αν συγκρίνουμε τη σημερινή κατάσταση με αυτή που επικρατούσε σε ολόκληρο τον πλανήτη μέχρι και τον 20ο αιώνα: Παγκόσμιοι πόλεμοι, πυρηνικά όπλα, γενοκτονίες, κοινωνική βία, επιδημίες, εξαθλίωση κλπ. Η εποχή μας λοιπόν, είναι βίαιη με τον τρόπο που ανέκαθεν η βία ήταν παρούσα στην ανθρώπινη Ιστορία αλλά και με έναν καινούργιο, μετα-μοντέρνο θα μπορούσε να πει κανείς, τρόπο: η απειλή της βίας, ο φόβος της βίας, η βία του διαρκούς φόβου για την έλλειψη της «ασφάλειας» σε έναν κόσμο που, στην πραγματικότητα, ποτέ δεν έπαψε να είναι ένα θέατρο ακροτήτων, μοιάζει να είναι ένα νέο ποιοτικό στοιχείο.

Σε κάθε περίπτωση, δεν μπορούμε να μιλήσουμε για τη βία γενικά και αόριστα. Οφείλουμε, εξ αρχής, διαχωρίσουμε τη βία που στρέφεται κατά ανθρώπων από την βία (ή «βία») που στρέφεται κατά υλικών αγαθών. Δεν είναι σε καμία περίπτωση λογική (και οπωσδήποτε δεν είναι ιδεολογικά ουδέτερη) η εξίσωση της ψυχολογικής βίας που δέχεται ένας άνεργος, ένας άστεγος, ένας βασανιζόμενος κρατούμενος κλπ. με την πέτρα που δέχεται η τζαμαρία ενός τραπεζικού καταστήματος ή με τις υλικές ζημιές που είναι αποτέλεσμα συγκρούσεων του Κράτους και των μηχανισμών του με την Κοινωνία (βλ. π.χ. τις εκτεταμένες συγκρούσεις του Δεκεμβρίου 2008, του Ιουνίου και Οκτωβρίου 2011, του Φεβρουαρίου και Νοεμβρίου 2012). Επίσης, δεν υπάρχει καμία λογική στην ταύτιση ενός φόνου, ενός βιασμού, ή των βασανιστηρίων με μία αναίμακτη ληστεία, μία κλοπή ή με μία βόμβα που προκαλεί υλικές φθορές. Υπάρχει μια τεράστια διαφορά ανάμεσα στο να χτυπάς ή να σκοτώνεις ανθρώπους και στο να κλέβεις ή να καταστρέφεις υλικά αγαθά. Μόνο αυτοί, για τους οποίους δεν υπάρχει διαφορά μεταξύ της ζωής και της ανθρώπινης αξιοπρέπειας έναντι της ατομικής ιδιοκτησίας, δεν μπορούν να κατανοήσουν την θεμελιώδη αυτή διάκριση.. Συνέχεια

Οι βασικοί νόμοι της ανθρώπινης ηλιθιότητας* είναι παγκόσμιοι


Ο τίτλος από το βιβλιαράκι εργαλείο

του C, Cipolla ΚΕΔΡΟΣ 2011
Carlo Cipolla 1922-2000
Πάνε 4 χρόνια πια που μία ολόκληρη χώρα και ένας λαός (και μιλάμε για την Ελλάδα μόνο), προσπαθεί να κατανοήσει το τι έχει συμβεί και έχει υποστεί μία τόσο βίαιη φτωχοποίηση, μία τρομερά επώδυνη υποβάθμιση της ζωής του της ίδιας πρωτευόντως και κατά δεύτερο λόγο, της ποιότητας της. Γιατί δεν είναι το ίδιο. Όταν υποβαθμίζεται η ζωή η ιδια, εξαφανίζεται. Όταν μειώνεται η ποιότητα της, τότε μιλάμε για εξαθλίωση. Απλά;
Τέλος πάντων, οι ορισμοί είναι πολύ μικροί για να μπορέσουν να περιγράψουν το γεγονός. Ας μείνουμε εδώ και ας πάμε σε μία άλλη παράμετρο της συμφοράς μας που και αυτή βρίσκεται σε συνεχή εξέταση τα τελευταία 4 χρόνια, χωρίς όμως να έχει συναχθεί κάποιο ασφαλές συμπέρασμα. Η παράμετρος αυτή συνοψίζεται στην καθημερινά ηχούσα απορία, του συνόλου σχεδόν του πληθυσμού, «τι κουμάσια μας κυβερνούν;» αφορά δηλαδή εν ολίγοις, την απορία για την ποιότητα και το ήθος των ανθρώπων της εξουσίας. Των ανθρώπων που δεν θα έπρεπε κανένας να απορεί αφού, 60 χρόνια τώρα εναλλάσσονται στην κατοχή (και όχι νομή δυστυχώς) της εξουσίας και προέρχονται από ένα συγκεκριμένο χώρο, γεγονός που ήταν κοινό μυστικό μέχρι πρότινος, έγινε όμως αντιληπτό και αποκαλύφθηκε μέσα σε πλήρη δόξα και ήχους σαλπίγγων, τον τελευταίο χρόνο.
Τι είναι λοιπόν αυτοί οι άνθρωποι(;) που μας κυβερνούν; Συνέχεια