Το ζήτημα της εξουσίας στον Αλτουσέρ και τον Φουκώ


του Χρήστου Σίμου

ΑλτουσερΣτο παρόν κείμενο θα επιχειρήσουμε να διερευνήσουμε τον τρόπο με τον οποίο ο Αλτουσέρ και ο Φουκώ διαπραγματεύονται την έννοια της εξουσίας. Ο λόγος της διερεύνησης αυτής προκύπτει, όπως θα δούμε και εκτενέστερα, από τις ούτως ή άλλως υπαρκτές συγκλίσεις  (αλλά και τις αποκλίσεις) των εν λόγω στοχαστών, καθώς και οι δύο μοιράζονται τρόπον τινά την ίδια ιστορική και διανοητική αφετηρία [1]. Βεβαίως, με το πέρασμα του χρόνου τα έργα τους αποκλίνουν σημαντικά, ιδίως σ’ ό,τι αφορά το πολιτικό διακύβευμα που πρεσβεύει το καθένα, σε σημείο που να οδηγούνται σε αντιπαράθεση [2] .

Ξεκινώντας από τον Αλτουσέρ, θα δούμε τον τρόπο που αναπτύσσει το ζήτημα της εξουσίας στους καπιταλιστικούς κοινωνικούς σχηματισμούς καθώς και τη συσχέτιση του ζητήματος με την πολιτική προοπτική του εργατικού κινήματος: ας μην ξεχνάμε ότι ο ίδιος χαρακτήριζε τον εαυτό του ως «κομμουνιστή φιλόσοφο».

Συνεχίζοντας με τον Φουκώ, θα δούμε τη νέα προοπτική που επιχειρεί να φέρει για τη μελέτη του ζητήματος, σημειώνοντας εξαρχής την συνθηματικού τόνου αναφορά του ότι: «Όσοι έχουν την ελπίδα πως θα σωθούν με την αντιπαράθεση της πραγματικής γενειάδας του Μαρξ στην ψεύτικη μύτη του Στάλιν, χάνουν τον καιρό τους» [3], δείχνοντας μ’ αυτή τη φράση το θεωρητικό και πολιτικό του στίγμα, δηλαδή τη θέση του ότι είναι μάταιη η οποιαδήποτε αναζήτηση μιας κομμουνιστικής πολιτικής πρότασης που θα μπορεί να αποκλείσει ολοκληρωτικές τάσεις. Θέτει μια ριζικά νέα και πρωτοποριακή, ειδικά για την εποχή του, εννοιολόγηση περί εξουσίας που αντιτίθεται ρητά τόσο στον μαρξισμό, (είτε πρόκειται γι’ αυτόν που γενικά ονομάζεται ως κλασικός ή «ορθόδοξος», είτε για την ανανέωση του μαρξισμού που επιχειρείται από τον Αλτουσέρ και τους μαθητές-συνεργάτες του [4] ), όσο και στις φιλελεύθερες θεωρήσεις [5] .

Για τη διαπραγμάτευση των ζητημάτων αυτών, θα ασχοληθούμε με το πολιτικό διακύβευμα του Αλτουσέρ, ο οποίος σε πολλά σημεία του έργου του επαναλαμβάνει ότι δεν μπορεί να υπάρξει επαναστατική πρακτική χωρίς επαναστατική θεωρία [6], δείχνοντας ότι το εργατικό κίνημα οφείλει να έχει μια επιστημονική θεώρηση του κοινωνικού, αν θέλει να ανατρέψει την υπάρχουσα κοινωνική και πολιτική κατάσταση: γενικότερα ισχυρίζεται ευθέως ότι η κάθε κοινωνική πρακτική (άρα και η πολιτική πρακτική) σχετίζεται είτε έμμεσα είτε άμεσα με κάποιο θεωρητικό υπόβαθρο [7] .

Φουκώ1Σ’ ό,τι αφορά τις απόψεις του Φουκώ για το ζήτημα της εξουσίας, όπως θα δούμε, η  έννοια «εξουσία» είναι αλληλένδετη με την έννοια της «αντίστασης». Συνέχεια

Τρεις ερωτήσεις!


Homeless man. - stock photo

Περπατάω στο κέντρο. Στρίβοντας απ’ τη Σόλωνος, παρατηρώ όλους αυτούς τους νομικάριους που περιμένουν στην ουρά για να πάρουν τα βιβλία της σχολής. Η ουρά των υποψηφίων υπερεπιτυχημένων κάνει ένα γάμα στο πεζοδρόμιο επί της οδού Ασκληπιού. Ανάμεσα στα εναλλακτικά ή κυριλέ παπούτσια, ανάμεσα σε σκόρπιες κουβέντες για σημειώσεις και νυχτερινές εξόδους, ξαπλώνει ένας άστεγος έξω απ’ το βιβλιοπωλείο. Αναρωτιέμαι αν οι αυριανοί δικηγόροι υποψιάζονται αυτό που υπαινίσσεται η συγκεκριμένη σκουρόχρωμη κουβέρτα. Αναρωτιέμαι αν αντιλαμβάνονται ότι ο ρόλος που τους επιφυλλάσσεται, είναι να χειρίζονται τους νόμους και όχι να μελετούν ή να υπερασπίζονται το Νόμο. Αναρωτιέμαι αν αυτό το γάμα στο οποίο τους εξαναγκάζει τώρα το κορμί του άστεγου, θα προλάβει να τους ψιθυρίσει δύο τρία πράγματα για το ύφος της πραγματικότητας που δεν περιγράφεται στις 500 σελίδες ύλη του μαθήματος. Αναρωτιέμαι αν το χέρι που εξέχει με το ποτήρι, θα επηρεάσει έστω στο ελάχιστο τη δαπίτικη διάθεσή τους να αριστεύουν ερήμην της κοινωνίας.

Μετά απ’ αυτόν τον σύντομο εσωτερικό δεκάρικο, αναλογίστηκα τη ζωή μου σήμερα. Μικρές διαφορές απ’ τους εν αναμονή νομικάριους. Συνέχεια

Μια πολύ ενδιαφέρουσα ιστορία!


Kατά  τη διάρκεια μιας ένοπλης ληστείας στην πόλη Γουανγκτσού στην Κίνα, ο ληστής φώναξε στους πελάτες: «ΜΗ ΚΙΝΗΘΕΙΤΕ! ΤΑ ΛΕΦΤΑ ΑΝΗΚΟΥΝ ΣΤΟ ΚΡΑΤΟΣ! Η ΖΩΗ ΣΑΣ ΑΝΗΚΕΙ ΣΕ ΣΑΣ ΟΜΩΣ!»
Όλοι ξάπλωσαν κάτω ήσυχα. Αυτή η μέθοδος, ονομάζεται«Mind Changing Concept«, ελληνιστί  σημαίνει ΑΛΛΑΓΗ ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΥ ΤΡΟΠΟΥ ΣΚΕΨΗΣ.
Τότε, μια πελάτισσα στήθηκε κάπως προκλητικά σε ένα τραπέζι, περιμένοντας ίσως κάτι διαφορετικό από τους ληστές να της κάνουν. Ο ένας ληστής λοιπόν, της λέει. «Σοβαρέψου κυρία μου, πρόκειται να σας ληστέψω, όχι να σας βιάσω!» Συνέχεια

Μανώλης Χιώτης: Ο σολίστας που φοβήθηκε ο Τζίμι Χέντριξ…


Ο Χιώτης την δεκαετία του ’40 έπαιζε κιθάρα. Κατα τον Μεσοπόλεμο, έφυγε για Αμερική όπου και έπαιζε ως κιθαρίστας, ενώ ήρθε σε επαφή με την αφρο-κουβανέζικη-λατιν μουσικη, το μπλουζ και τη τζαζ.

Γυρνώντας, επινόησε το 4-χορδο μπουζούκι, ώστε να πιάνει ακόρντα κιθάρας και όχι τριχόρδου… Η τεχνική του ήταν κιθαριστική, εξού και τα απίστευτα σόλο που είχε βγάλει. Το πόσο τον επιρρέασε η λ’άτιν μουσική  είναι εμφανές σε κλίμακες και ρυθμούς: όλα του σχεδόν τα τραγούδια είναι ρούμπες, σάμπες… αλλά και το γεγονός ότι ήταν ο πρώτος που έφτιαξε ορχήστρες «λαϊκες» με λάτιν όργανα (πνευστά, κρουστά κτλ. κτλ).

Περίφημο παράδειγμα το «Περασμένες μου Αγάπες», ρούμπα απ” τις λίγες, με ίσως το καλύτερο σόλο που έχει παιχτει ποτέ σε έγχορδο! Και μιλάμε για τρελές ταχύτητες. Ο Χιώτης ήταν όλα τα λεφτα! Ειναι η εποχη που τον ακουσε ο Jimi Hendrix κι εντυπωσιαστηκε…

Το τραγούδι του Μανώλη Χιώτη «Την έδιωξα κι όμως την αγαπώ» βρέθηκε στο αρχείο του Jimi Hendrix την εποχή που ο Χιώτης έκανε περιοδεία στην Αμερική… και λες πώς είναι δυνατόν;!

Κι όμως ο Χέντριξ με το Χιώτη είχαν βρεθεί στο Σικάγο όταν έπαιζαν σε διπλανά μαγαζιά κι έτσι γνωρίστηκαν, ενώ τον θεωρούσε τον μεγαλύτερο δεξιοτέχνη στο είδος του! Και ανατριχιάζεις, πώς σήμερα… που υποτίθεται ότι τα «ξέρουμε όλα», χωρίς να καταλαβαίνουμε, «σνομπάρουμε» τη γνησιότητά μας και τη μοναδικότητά μας!

Περασμένες μου αγάπες

«Ο Χιώτης είναι ο καλύτερος κιθαρίστας στον κόσμο», ομολόγησε ο Τζιμι Χεντριξ, μετά από ένα ρεσιτάλ στο Σικάγο. Συνέχεια

Δώδεκα καλλιτέχνες σκιτσάρουν τον ρατσισμό!


«Παρά τη σημαντική πρόοδο που έχει επιτευχθεί, ο ρατσισμός αποτελεί ακόμη σημαντική απειλή για άτομα, εθνοτικές και θρησκευτικές ομάδες σε ολόκληρο τον πλανήτη. Θέτει σε κίνδυνο τη σταθερότητα και παραβιάζει τα ανθρώπινα δικαιώματα» επισημαίνει ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ, με αφορμή τη σημερινή Διεθνή Ημέρα για την Εξάλειψη των Φυλετικών Διακρίσεων. Ο κ. Μπαν Κι Μουν μας καλεί «να ενώσουμε τις δυνάμεις μας για τον τερματισμό του ρατσισμού» και να βοηθήσουμε «στην υλοποίηση του οράματος για δικαιοσύνη, ισότητα και ελευθερία από τον φόβο για όλους». Συνέχεια