Ιδιωτικοποιήσεις: Από τη συρρίκνωση στην υποκατάσταση του κράτους


idiotikopoihseis

της Φραγκάκη Μαρίκας, 12/05/2013

Με την έλευση του νεοφιλελευθερισμού στα τέλη της δεκαετίας του 1970 και την επικράτησή του σε ΗΠΑ και Ευρώπη τη δεκαετία του 1980, ο ρόλος του κράτους ως βασικός πάροχος δημοσίων αγαθών και υπηρεσιών τέθηκε υπό αμφισβήτηση. Η σύγκλιση των πολιτικών επιλογών συντηρητικών και σοσιαλδημοκρατικών κυβερνήσεων, που σηματοδότησε η γενικευμένη αποδοχή της “ενιαίας σκέψης” (pensee unique), πρόσφερε το απαραίτητο ιδεολογικό – νομιμοποιητικό πλαίσιο για τις ιδιωτικοποιήσεις.

Τέλος, τη δεκαετία του 1990, η ιδιωτικοποίηση δημοσίων αγαθών και υπηρεσιών έλαβε μεγάλες διαστάσεις σε ολόκληρη την Ευρώπη, αφού η κατάρρευση του μπλοκ των πρώην σοσιαλιστικών χωρών άνοιξε νέους ορίζοντες και ευκαιρίες για το κεφάλαιο. Στο παρακάτω διάγραμμα εμφανίζονται οι εισπράξεις από τις ιδιωτικοποιήσεις δημοσίων επιχειρήσεων ως ποσοστό του ΑΕΠ, ως προς το μέγεθος δηλαδή της οικονομίας κάθε χώρας, την περίοδο 1977-2007.

Εισπράξεις από ιδιωτικοποιήσεις ως ποσοστό του ΑΕΠ – 1977-2007 (%)

Πηγή: Φραγκάκη Μ., 2012

Όπως βλέπουμε, η Ελλάδα βρίσκεται στην πέμπτη θέση της πιο πάνω κατάταξης, έχοντας μετατρέψει το 14% της οικονομίας της από δημόσιο σε ιδιωτικό σε διάστημα 30 ετών. Πρέπει να σημειωθεί ότι το μεγαλύτερο μέρος των ιδιωτικοποιήσεων έγινε μετά το 1995 και ότι έλαβε κατά κύριο λόγο τη μορφή των μετοχοποιήσεων. Στην κατεύθυνση αυτή, σημαντικό ρόλο έπαιξαν τόσο η προετοιμασία για την ένταξη της Ελλάδας στο ευρώ και η συνεπακόλουθη υποχρέωση περιορισμού του δημοσίου ελλείμματος στο όριο του 3% του ΑΕΠ (Συνθήκη του Μάαστριχτ), όσο και η πολιτική ενίσχυσης του χρηματιστηρίου, στο πλαίσιο της αυξανόμενης κυριαρχίας του χρηματοπιστωτικού κεφαλαίου στην οικονομία. Η φούσκα των μετοχών το 1999 και ο ρόλος του δημοσίου στη δημιουργία της, εξάλλου, είναι ακόμα νωπά στη συλλογική μνήμη.

Η συνεχιζόμενη οικονομική κρίση αποτελεί εφαλτήριο για την άσκηση πιέσεων από μέρους των πιστωτών, αλλά και του ευρύτερου επιχειρηματικού κόσμου τόσο στην Ελλάδα, όσο και στο εξωτερικό, για περισσότερες ιδιωτικοποιήσεις. Τα Μνημόνια που έχουν υπογράψει οι μέχρι σήμερα κυβερνήσεις μας περιλαμβάνουν ένα πρωτοφανούς εύρους πρόγραμμα ιδιωτικοποιήσεων. Όπως χαρακτηριστικά αναφέρεται στον ιστότοπο του Ταμείου Αξιοποίησης Ιδιωτικής Περιουσίας του Δημοσίου, του γνωστού ΤΑΙΠΕΔ, “Το πρόγραμμα αποκρατικοποιήσεων της Ελληνικής Δημοκρατίας είναι σήμερα το μεγαλύτερο πρόγραμμα εκποίησης στον κόσμο” (www. http://www.hradf.com/gr/the-fund). Στο πιο κάτω διάγραμμα ενδεικτικά εμφανίζεται το μετοχικό ενδιαφέρον του Δημοσίου σε ορισμένες δημόσιες επιχειρήσεις πριν και μετά την προβλεπόμενη ιδιωτικοποίησή τους.

Μετοχικό ενδιαφέρον του Δημοσίου σε ορισμένες δημόσιες επιχειρήσεις (%)

Πηγή: Ευσταθόπουλος, Γ., 2012

Παράλληλα με το γιγαντιαίο πρόγραμμα ιδιωτικοποιήσεων, ανάλογο μόνο με εκείνο χωρών της Ανατολικής και Κεντρικής Ευρώπης τη δεκαετία του 1990, οι συνεχείς περικοπές των δαπανών για τη δημόσια υγεία και παιδεία, ουσιαστικά οδηγούν στη συρρίκνωση και υποβάθμιση του ρόλου του κράτους στους βασικούς αυτούς τομείς παροχής υπηρεσιών. Διευκολύνεται έτσι η επέκταση του ιδιωτικού τομέα, που περιλαμβάνει όχι μόνο ελληνικές αλλά και ξένες επιχειρήσεις.

Η κατά Μνημόνιο πολιτική ιδιωτικοποιήσεων διαφέρει από την πρακτική των παρελθόντων ετών ως προς το εύρος. Ταυτόχρονα, διαφέρει και ως προς τους όρους άσκησής της.

Συγκεκριμένα, το Διοικητικό Συμβούλιο του λεγόμενου “Ταμείου Αξιοποίησης Ιδιωτικής Περιουσίας του Ελληνικού Δημοσίου” (ΤΑΙΠΕΔ) έχει πλήρη εξουσία σχετικά με τις αποφάσεις των αποκρατικοποιήσεων, ενώ ο Διευθύνων Σύμβουλος έχει την απόλυτη ευθύνη για τη λήψη των αποφάσεων. Στο Δ.Σ. δεν συμμετέχει εκπρόσωπος του Δημοσίου, συμμετέχουν όμως δύο παρατηρητές, ένας από την Ευρωζώνη και ένας από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Τα μέλη του Δ.Σ. ορίζονται από τα κόμματα που συγκυβερνούν, ενώ οι εργασίες του καλύπτονται από αδιαφάνεια. Για παράδειγμα, η επίσημη απάντηση στο αίτημα του ΣΥΡΙΖΑ να του χορηγηθούν τα πρακτικά του Δ.Σ. και οι συμβάσεις με τους συμβούλους αποκρατικοποίησης ήταν ότι τα στοιχεία αυτά είναι απόρρητα!

Μετά από τροποποίηση του νόμου για τις ιδιωτικοποιήσεις, η Βουλή απέκτησε γνωμοδοτικό ρόλο. Όπως όμως σημειώνει το ΔΝΤ στην τελευταία έκθεσή του, εάν παρατηρηθεί καθυστέρηση των αποκρατικοποιήσεων, τότε το ΤΑΙΠΕΔ θα πρέπει να ενισχυθεί και ο ρόλος της Βουλής να καταργηθεί (IMF, 2012:19)1.

Παρατηρούμε συνεπώς ότι η διαδικασία ιδιωτικοποιήσεων έχει περάσει σε νέο, “ανώτερο” στάδιο, σύμφωνα με το οποίο ο ρόλος του ιδιωτικού τομέα αναβαθμίζεται και εκείνος του δημόσιου υποβαθμίζεται, καθώς ο πρώτος αναλαμβάνει την καθοδήγηση του δεύτερου! Δεν πρόκειται απλώς για την παράκαμψη του Δημοσίου, γεγονός που εύστοχα επισημαίνει σε μια γενικότερη αναφορά ο Λάμπρος Τσουκνίδας. Πρόκειται για την απευθείας άσκηση της πολιτικής αποκρατικοποιήσεων από ιδιωτικά συμφέροντα, ελληνικά και ξένα. Μάλιστα, η τροπολογία, σύμφωνα με την οποία αναστέλλεται η ποινική δίωξη κατά των μελών των διοικητικών συμβουλίων των υπό ιδιωτικοποίηση εταιρειών τους απαλλάσσει και τυπικά από την ευθύνη του δημόσιου λειτουργού!

Το ίδιο ισχύει και ως προς την ιδιωτικοποίηση της δημόσιας υγείας και παιδείας, αν και με διαφορετική μορφή. Ειδικότερα, έχουν συσταθεί ειδικές ομάδες επιτήρησης της άσκησης δημοσιονομικής πολιτικής από τους πιστωτές μας -την Ε.Ε. και το ΔΝΤ- οι γνωστές “Task Force” κατά τομέα. Η διαμόρφωση και εφαρμογή πολιτικής βρίσκεται υπό τον έλεγχό τους. Με τον τρόπο αυτό, τόσο η απογύμνωση των δημόσιων υπηρεσιών, όσο και η στήριξη των ιδιωτικών εξυπηρετείται καλύτερα. Π.χ. ο φετινός προϋπολογισμός υπολογίζει σοβαρά στην ανάπτυξη του υγειονομικού τουρισμού για την περαιτέρω μείωση των δημοσίων δαπανών για την υγεία!

Συνολικά, αυτό που επιχειρείται σήμερα στη χώρα μας υπερβαίνει το ζήτημα των ιδιωτικοποιήσεων, όπως το γνωρίσαμε τα προηγούμενα χρόνια. Δηλαδή τη μεταβίβαση τμημάτων του δημόσιου τομέα στον ιδιωτικό. Στο πλαίσιο της περίφημης κρίσης του δημοσίου χρέους, επιχειρείται η υποκατάσταση του κράτους από θεσμούς, στους οποίους η παρουσία των ιδιωτικών συμφερόντων είναι αποφασιστικού χαρακτήρα. Όπως και στο παρελθόν, γίνεται επίκληση της ανικανότητας του Δημοσίου έναντι του ιδιωτικού τομέα. Όπως χαρακτηριστικά αναφέρεται από το ΤΑΙΠΕΔ: “Στόχος του νέου νόμου (σ.σ.: N. 3986/2011 για τις αποκρατικοποιήσεις), ήταν να θέσει τη διαδικασία αποκρατικοποιήσεων εκτός πολιτικού παρεμβατισμού και να την αναπτύξει σε ένα απόλυτα επαγγελματικό πλαίσιο”, όπου το δημόσιο είναι συνώνυμο με τον πολιτικό παρεμβατισμό και το ιδιωτικό με τον επαγγελματισμό. Εκείνο το οποίο αποσιωπάται είναι ότι στόχος του δημόσιου τομέα είναι η εξυπηρέτηση του δημοσίου συμφέροντος και ότι ελέγχεται γι” αυτό μέσα από τη δημοκρατική διαδικασία. Αντίθετα, στόχος του ιδιωτικού τομέα είναι η μεγιστοποίηση του ιδιωτικού συμφέροντος και πρωτίστως του κέρδους.

Στις συνθήκες αυτές, η Αριστερά οφείλει να παλέψει όχι μόνο ενάντια στην ιδιωτικοποίηση του δημόσιου τομέα, αλλά και ενάντια στη θεσμοθετημένη πλέον παρουσία του ιδιωτικού τομέα στη διαδικασία λήψης αποφάσεων στο επίπεδο της διαμόρφωσης και άσκησης πολιτικής.

Βιβλιογραφικές αναφορές

Ευσταθόπουλος, Ι., 2012, Η μαύρη τρύπα των ιδιωτικοποιήσεων, Ανέκδοτη εργασία.

Τσουκνίδας, Λ. Αθ., 2013 – Παρακάμπτοντας το δημόσιο, “Αυγή”, 14-3-2013.

Φραγκάκη, M., 2012, “The selling off of people”s commons – The case of Greece” in Luxemburg Gesellschaftsanalyse und Linke Praxis, June, 28.

1 IMF, 2012, Greece – First and second reviews under the extended arrangement under the extended fund facility, Dec. 21.

Πηγή. http://www.avgi.gr/article/281473/idiotikopoiiseis-apo-ti-surriknosi-stin-upokatastasi-tou-kratous

2 comments on “Ιδιωτικοποιήσεις: Από τη συρρίκνωση στην υποκατάσταση του κράτους

  1. Ο/Η Λεωνίδας λέει:

    Απο τις αρχες του προηγουμενου αιώνα και ως το 1920 το Λος Αντζελες ήταν η πόλη με το μεγαλύτερο δικτυο Τραμ σε όλο τον κόσμο .Σε κάθε δρόμο ,λεωφόρο και στενάκι ακόμα ο πολίτης πήγαινε με το τραμ φτηνά και γρήγορα .Τα τραμ αυτά ανήκαν στον Δημο .Το 1920 η Δημοτική Αρχή αποφάσισε με διαφορες προφάσεις ( εκσυγχρονισμού ,επέκτασης,διαχείρισης ,ελλειμάτων κλπ) να Ιδιωτικοποιησει το δίκτυο .Η εταιρεία που ανέλαβε το «έργο» ήταν αγνωστη στην αγορά των ΗΠΑ . Απο την στιγμή που ανέλαβε και ως το 1925 άρχισε η φθίνουσα πορεία και η αντίστροφη μέτρηση ….Το δικτυο σταδιακά ρίμαζε ασυντήρητο ,κόβονταν «άγονες» γραμμές και προορισμοί κλπ κλπ .Το 25 ξηλωθηκαν και οι τελευταίες κεραίες και γραμμές του τραμ !Τι είχε συμβεί;;;
    Στους δρόμους του Λος Αντζελες σταδιακά έκαναν την εμφάνιση τους όλο και πιο πυκνά ….τα αυτοκίνητα …..του «λαουτζίκου» ! Βέβαια ολη αυτή την πενταετία πήγαιναν χέρι χέρι οι διαφημίσεις του Φορντ Τ (αυτοκίνητο του «φτωχου») ,τα δημοσιεύματα της «νέας μόδας» της αυτοκίνησης ,με την διάλυση του δικτύου του Τραμ .
    Πολυ αργότερα (πριν την κριση του 29) κι ενώ είχε γίνει η μπιζνα ,αποκαλύφθηκε ποιοι ήταν πίσω απο την «Εταιρεία » .Κοινοπραξία ήταν των Ford – Good Year – Texaco !

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s