Οι άγριοι, οι διανοούμενοι και οι άγριοι διανοούμενοι


opened book, lying on the bookshelf with a glasses - stock photo
Του Κωνσταντίνου Πουλή

Όταν λέμε ότι «χρειάζεται παιδεία» και καλούμε τους νοσταλγούς του Χίτλερ να διαβάσουν ιστορία, ξεχνάμε το θεμελιώδες δίδαγμα μιας αριστουργηματικής σκηνής από το «Κουρδιστό Πορτοκάλι» του Κιούμπρικ: Στο πλαίσιο της αναμόρφωσης του κεντρικού ήρωα, τον υποχρεώνουν να μελετήσει τη Βίβλο, κι εκείνος τη διαβάζει ικανοποιημένος και ταυτίζεται με τον Ρωμαίο στρατιώτη που μαστιγώνει τον Χριστό. Γιατί; Διότι ποτέ η μόρφωση δεν εγγυάται τα ηθικά συμπεράσματα.
Με άλλα λόγια, το ερώτημα δεν είναι «τι ξέρω;», κατά τη γνωστή σειρά των γαλλικών βιβλίων που μεταφράζονταν κάποτε και στα Ελληνικά. Η γνώση, η ανάγνωση, η καταβύθιση στα ιστορικά ερωτήματα της ερμηνείας του παρελθόντος, ποτέ δεν αρκούν για να οδηγήσουν κάποιον κοντά στις δικές μας πολιτικές ή ηθικές προτιμήσεις. Υποψιάζομαι ότι υπάρχουν αρκετοί φασίστες που έχουν να επιδείξουν πολύ συστηματικότερη ενασχόληση με την ιστορία απ’ ό,τι εγώ και φαντάζομαι επίσης ότι ο Ιωάννης Κωτούλας έχει διαβάσει περισσότερα βιβλία από μένα για το Άουσβιτς. Είναι το αγαπημένο του θέμα, θα μπορούσε να πει κανείς.
Η διαδεδομένη πλάνη που συνδέει τη μόρφωση με την ηθική έχει δεχθεί αρκετά και πολύ σοβαρά πλήγματα. Η διάκριση σε κοινωνίες «αγρίων» και κοινωνίες «πολιτισμένων» προϋποθέτει ότι ο πολιτισμός μας είναι το αντίθετο της αγριότητας, σαν να μην ξέρουμε καλά πως τα υψηλότερα επιτεύγματα του πολιτισμού είναι απολύτως συμβατά με τη μεγαλύτερη αγριότητα. Το λάθος του Ρουσώ ήταν ότι θεώρησε συλλήβδην ευγενέστερους τους ανθρώπους των φυλετικών κοινωνιών. Δεν έχουμε κανέναν λόγο σήμερα να υποστηρίξουμε το αντίθετο σφάλμα: οι εγγράμματες κοινωνίες μας είναι ικανές για αγριότητες που θα έκαναν κάποιους πρωτόγονους να φρίξουν.
Ο Μονταίνιος, γράφοντας πολύν καιρό πριν την επιστήμη της ανθρωπολογίας, μιλά για μια μέθοδο θανάτωσης που χρησιμοποιούσαν οι Πορτογάλοι, θάβοντας το θύμα μέχρι τη μέση και ρίχνοντας βέλη στο μέρος του κορμιού που βρισκόταν πάνω από τη γη. Αφού περιγράψει τον θαυμασμό των «αγρίων» γι’ αυτή την πρακτική, που έσπευσαν να τη μιμηθούν, αποφαίνεται πως ξεπερνάμε τους πρωτόγονους σε κάθε είδους βαρβαρότητα και μάλιστα υπό τον μανδύα της ευλάβειας και της θρησκείας.
Περιγράφει μετά την επίσκεψη μιας αντιπροσωπείας από τρεις «αγρίους» στον Κάρολο Θ΄ στη Ρουέν. Ο βασιλιάς τούς μίλησε για αρκετή ώρα και τους έδειξε την πόλη και τον τρόπο ζωής των ανθρώπων της. Όταν μετά τους ρώτησε να του πουν τη γνώμη τους, είπαν ότι τους φαίνεται περίεργο που τόσοι ψηλοί άνδρες, δυνατοί και οπλισμένοι (προφανώς οι Ελβετοί σωματοφύλακές του) δέχονταν να τους κυβερνά ένα παιδί. Επίσης τους έκανε εντύπωση ότι κάποιοι ήταν χορτάτοι και ζούσαν μέσα στις ανέσεις, ενώ κάποιοι άλλοι ζητιάνευαν στις πόρτες των πρώτων. Δεν καταλάβαιναν γιατί δεν έβαζαν φωτιά στα σπίτια των πλουσίων, αντί να ζητιανεύουν. Όταν ρωτήθηκε τέλος ένας απ’ αυτούς ποια ήταν τα προνόμια που απολάμβανε από την εξέχουσα θέση του στην κοινότητα, απάντησε ότι μπορούσε να βαδίζει πρώτος στον πόλεμο. Ο Μονταίνιος καταλήγει στην αφήγησή του λέγοντας: «Όλα αυτά δεν είναι άσχημα. Αλλά τι τα θες, παντελόνια δεν φορούν!»
Κι όταν ξεπεράσουμε το σοκ ότι ο πολιτισμός δεν μας έκανε καλύτερους ανθρώπους από τους πρωτόγονους και ότι ο χριστιανισμός μπόρεσε να γίνει τέτοια πηγή βαρβαρότητας, ίσως μείνουν αυτοί που θεωρούν ότι πάντως ο Διαφωτισμός είναι «η έξοδος του ανθρώπου από την ανωριμότητα» κοκ. Όμως η Γερμανία του Καντ και του Χέγγελ έγινε η Γερμανία του Χίτλερ, μέσα σε μερικές δεκαετίεςΤο ταχύ πέρασμα από τον Διαφωτισμό στο Ολοκαύτωμα ήταν αυτό που έθεσε την πολιτισμική μας αισιοδοξία σε τεκμηριωμένη αμφισβήτηση.
Εκτός λοιπόν από τον Χάιντεγγερ, που έκανε τα μαθήματά του φέροντας περιβραχιόνιο με αγκυλωτό σταυρό, παρέστη σε κάψιμο βιβλίων, αντικατέστησε τον Εβραίο προκάτοχό του και υμνούσε τον Φύρερ και το μεγαλείο του κινήματος, ο Σελίν έγραφε σε ναζιστικά έντυπα μιλώντας κατά των Εβραίων τόσο ωμά, ώστε υπήρξαν ναζί που θεώρησαν ότι τους κάνει κακό με τη βαναυσότητα του δημόσιου λόγου του.
Ο Καρλ Σμιτ ήταν ταυτοχρόνως σημαντικός διανοητής και μέλος του ναζιστικού κόμματος, ένθερμος απολογητής του ναζισμού, ακόμη και της εκκαθάρισης των πολιτικών αντιπάλων του Χίτλερ.
Ας μην επιμένουμε λοιπόν σε αυτή τη συλλογιστική: το διάβασμα δεν θεραπεύει τον φασισμό. Δεν κάνει τον άνθρωπο πιο άνθρωπο, δεν κάνει γενικώς τίποτα άλλο από το να μας μορφώνει. Τα γράμματα και οι τέχνες, ο πολιτισμός, καθόλου δεν οδηγούν σε ανώτερη ηθική συμπεριφορά. Με ένα γερό άλμα από τη σφαγή των Μηλίων από τους Αθηναίους, στην αρχαιότητα, μέχρι την πανεπιστημιακή υπερδύναμη που διατηρεί ακόμη και σήμερα ανοιχτό το Γκουαντάναμο, αντιλαμβανόμαστε ότι τα υψηλά πνευματικά έργα δεν δυσκολεύονται καθόλου να συνυπάρχουν με τις πιο φρικτές πλευρές της ανθρώπινης ψυχής.
Ας προσγειωθούμε όμως σε πιο πεζές και λιγότερο αιματηρές όψεις αυτής της διαμάχης, ας πάρουμε το παράδειγμα της σημερινής ελληνικής διανόησης.
Όταν κάποιος εκδότης συγκρούστηκε με έναν εργαζόμενο στον εκδοτικό του οίκο, ζήτησε τη συμπαράσταση τωνσυγγραφέων των οποίων τα έργα εξέδιδε. Υπέγραψαν λοιπόν ένα κείμενο συμπαράστασης στον εργοδότη (!), ενάντια στον εργαζόμενο, σαν να είχαν εικόνα της εργασιακής διαφοράς.
Είχε γράψει τότε ο Κώστας Δεσποινιάδης ότι ενώ κάποτε μιλούσαμε για τη σιωπή των διανοουμένων, θα έρθει καιρός που θα παρακαλάμε να σωπάσουν. Ήρθε αυτός ο καιρός, με την τωρινή κρίση. Διανοούμενοι με ή χωρίς εισαγωγικά υπογράφουν κείμενα όπου ζητούν από την κυβέρνηση να πάρει σκληρότερα μέτρα, γιατί η κοινωνία μας είναι πολύ καλομαθημένη και θέλει μαστίγιο για να συνέλθει. Υπογράφουν γνωστοί λογοτέχνες μας. Δεν τους λείπει παιδεία, απλώς διαφωνούμε.
Με άλλα λόγια, το διάβασμα σε κάνει απλώς πιο διαβασμένο. Για τα υπόλοιπα, το ζήτημα παραμένει τι άνθρωπος θέλεις να είσαι και τι πιστεύεις.
Πηγή, sxoliastesxwrissynora.wordpress.com

14 comments on “Οι άγριοι, οι διανοούμενοι και οι άγριοι διανοούμενοι

  1. Ο/Η swans λέει:

    Ωχ, ωχ, ωχ…

  2. Ο/Η Kimwn λέει:

    Και μετά φταίει ο Κοσμάς ο Αιτωλός που έλεγε ότι το κακό θα σας έρθει από τους (παρα)μορφωμένους (που ήταν και σπάνιοι την εποχή του) …

  3. Ο/Η swans λέει:

    «Προτιμώ τη συντροφιά χωρικών, γιατί δεν έχουν μορφωθεί αρκετά για να επιχειρηματολογούν λανθασμένα».
    Ο αναφερόμενος στο άρθρο Μονταίν…

    Δεν χρειάζεται και ιδιαίτερη παιδεία για να καταλάβεις το αυτονόητο :
    «Δεν καταλάβαιναν γιατί δεν έβαζαν φωτιά στα σπίτια των πλουσίων, αντί να ζητιανεύουν».

    Αλλά χρειάζεται τόνους «ηθικής» για να πείσεις τους φτωχούς πασών των γενεών ότι κάτι τέτοιο είναι «ανήθικο».
    Και σ’ αυτόν τον τομέα η συντριπτική πλειοψηφία των πάσης φύσεως διανοούμενων ανά τους αιώνες, έχει αριστεύσει…

    Υ.Γ. Για τον Κωτούλα… κάποια άλλη φορά…

  4. Ο/Η Λεωνίδας λέει:

    Αν κλεισεις εναν ανθρωπο απο γεννησιμιου του σε ενα υπογειο και ως τα 30 του του πηγαινεις φαγητο ,νερο και βιβλια …πολλα βιβλια ….το συνολο των βιβλιων που εχουν γραφτει …ολη την παγκοσμια γνωση !!!!!! Καμμια επαφη με κανεναν ανθρωπο !!!!!
    Οταν τον βγαλεις εξω στην κοινωνια τι θα συμβει;;;

    • Ο/Η Kimwn λέει:

      Θα σιχαθεί τον εαυτό του…
      Εξαρτάται τα βιβλία , μπορεί να γίνει απο ο αγιότερος άνθρωπος μέχρι ο χειρότερος εγκληματίας…

      • Ο/Η Λεωνίδας λέει:

        εγω πιστευω οτι η αποθηκευση γνωσης και μονο χωρις επαφη με ανθρωπους και κοινωνια δεν ειναι ΤΙΠΟΤΑ !!!
        Το πιθανοτερο θεωρω οτι θα γινει …..»ψυχακιας» με ψυχοφαρμακα

        • Ο/Η Kimwn λέει:

          Μαζί σου….
          Κάτι τέτοιο βλέπω κι εγώ.
          Η πολύ μόρφωση λέγεται και παρα-μόρφωση…………..
          Βέβαια να μην φτάσουμε και στο άλλο άκρο , που κάποιος τάχαμου επικαλείται τις εμπειρίες του και αποκλείει τα βιβλία και όσους διαβάζουν…
          Τυχόν ομοιότητες με πρόσωπα (κι εδώ μέσα..), γεγονότα, καταστάσεις είναι εντελώς συμπτωματικές…

          • Ο/Η Λεωνίδας λέει:

            XAXAXAXAXAXAXA για τον ……………….Αρκα μας λες;;;; ΧΑΧΑΧΑΧΑΧΑΧΑΧΑΧΑΧΑΧΑ
            (καταλαβα …..μην διευκρινισεις….)

          • Ο/Η Kimwn λέει:

            Ξέρει ο Μανώλης από το ίδρυμα στην γειτονιά…

          • Ο/Η Mαν.Αρκάς λέει:

            H απάντηση κύριοι εξαρτάται
            απ την θέση που βρίσκεσαι στο ίδρυμα
            έξω απ την μάντρα η μέσα απ την μάντρα
            😈
            Αχαχαχαχαχ

          • Ο/Η Kimwn λέει:

            Η μάντρατου ιδρύματος Μανώλη, προστατεύει τους εντός από τους υπόλοιπους – εμάς- που είμαστε απ’έξω…

  5. Ο/Η ΜΕΤΩΠΟ ΟΧΙ λέει:

    […] Απρ30 by Mαν.Αρκάς […]

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s