Η «χαμένη δεκαετία του 1980» και η ιδεολογική αντιστροφή της πραγματικότητας


Σημ.Απ.Γαλ. Το άρθρο-δοκίμιο-μελέτη αφιερώνεται στον φίλο μου τον Κων/νο τον μέγα.

Δεν είναι άρθρο ευκολοχώνευτο. Είναι ένα εξαιρετικό δοκίμιο-μελέτη βασισμένο σε ΔΙΕΘΝΕΙΣ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΕΣ και αναλύσεις…Θα ακολουθήσει σε λίγο καιρό άλλο ένα, για να έχουν ΟΛΟΙ όσοι ΔΕΝ ασχολούνται με τα Δημόσια Οικονομικά μία συνοπτική ΣΦΑΙΡΙΚΗ ΕΙΚΟΝΑ για την Ελλάδα μετά την μεταπολίτευση…

Η οικονομική κρίση έχει δώσει την ευκαιρία στους διαχειριστές του συστήματος -στην προκειμένη περίπτωση, στην κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ- για μια ολομέτωπη επίθεση ενάντια στους εργαζόμενους. Δεδηλωμένος στόχος (πέρα από τη μείωση των αποδοχών κατά 20-30% σε ιδιωτικό και δημόσιο τομέα) είναι η εξάλειψη και των τελευταίων υπολειμμάτων κρατικής κοινωνικής πολιτικής. Ιδεολογικός πολιορκητικός κριός είναι η διατυμπανιζόμενη «αναποτελεσματική και καταστροφική» κρατική παρέμβαση στην οικονομία και γι’ αυτό επιβάλλεται η (κατά το δυνατόν) πλήρης ιδιωτικοποίηση της οικονομίας. Κεντρικό ρόλο στην παραχώρηση γης και ύδατος στο ιδιωτικό κεφάλαιο, κατέχει η ιδεολογική διαστρέβλωση της ιστορικής εμπειρίας -των περιόδων που υπήρχε ισχυρή κρατική παρέμβαση στην οικονομία όπως ήταν η πρώτη περίοδος των κυβερνήσεων ΠΑΣΟΚ τη δεκαετία του 1980.

Τα παραπάνω μεθερμηνευόμενα οδηγούν σε μια διπλή επίθεση:

Πρώτον, ενάντια στους «υπεράριθμους και τεμπέληδες» δημόσιους υπαλλήλους.

Δεύτερον, ενάντια στον, υποτίθεται, «πολύ μεγάλο» δημόσιο τομέα της οικονομίας στην Ελλάδα. Ο οποίος, όπως όλα τα πράγματα, έχει και αυτός την προϊστορία του, που ανάγεται στην «αμαρτωλή δεκαετία του ΠΑΣΟΚ», τη δεκαετία του 1980.

Η συζήτηση που πυροδοτήθηκε μετά τις δηλώσεις του επικεφαλής του Eurogroup Ζαν-Κλοντ Γιούνκερ για τη διαφθορά στην Ελλάδα, είναι αποκαλυπτική τόσο των προθέσεων όσο και της ιδεολογικής παραχάραξης της (σχετικά) πρόσφατης ιστορίας. Για τη Νέα Δημοκρατία η συζήτηση για την κρατική διαφθορά θα πρέπει να εκκινήσει από τη δεκαετία του 1980, τη «δεκαετία του ΠΑΣΟΚ» που έφερε το «γιγαντισμό του κράτους». Ο Κ. Μητσοτάκης δηλώνει:

«Είναι ανάγκη, χάριν της ιστορίας, να πούμε μία πολύ απλή αλήθεια: Φταίνε και τα δύο μεγάλα κόμματα, με τη διαφορά ότι δεν είναι ίσες οι ευθύνες. Η πραγματικότητα είναι ότι το 1981 ο Ανδρέας Παπανδρέου εισήγαγε για πρώτη φορά την πολιτική των ελλειμμάτων. Για να κάνει κοινωνική πολιτική με δανεικά, οδήγησε τη χώρα σε χρεοκοπία. Όπως λέει ο Γιούνκερ, το 1990 η Ελλάδα ήταν μία πτωχευμένη χώρα».[1]

Ο Προκόπης Παυλόπουλος από την πλευρά του επανέλαβε ότι:

«[…] πρέπει να εξεταστεί τι έγινε από το 1981 και μετά στην οικονομία, καθώς η περίοδος από το 1981 έως το 1990 ήταν η «χαμένη δεκαετία» για να βγει η χώρα μια και καλή από την κρίση».[2]

Στα παραπάνω ιδεολογήματα της Νέας Δημοκρατίας, οι απαντήσεις των στελεχών του ΠΑΣΟΚ είναι εξαιρετικά αποκαλυπτικές της νεοφιλελεύθερης μετάλλαξης της σοσιαλδημοκρατίας. Όχι μόνο δεν υπερασπίστηκαν την παλαιά κεϋνσιανή παράδοση της Σοσιαλδημοκρατίας, αλλά στην ουσία προσπάθησαν να υπερκεράσουν σε «αντι-κρατισμό» τη ΝΔ αποκηρύσσοντας το παρελθόν του ίδιου τους του κόμματος. Ο πρωθυπουργός Γιώργος Παπανδρέου (ΓΑΠ) παραδίδοντας την κρατική περιουσία στους ιδιώτες καπιταλιστές δηλώνει… αντιεξουσιαστής:

«Είμαστε αντιεξουσιαστές στην εξουσία».[3]

Για να μην υπάρχει καμιά αμφιβολία ότι ο ΓΑΠ, και το σημερινό ΠΑΣΟΚ, αποκηρύσσει τον «αμαρτωλό κρατικισμό» του κόμματος του στο παρελθόν, δηλώνει:

«Είμαστε αποφασισμένοι να κάνουμε την κρίση ευκαιρία, διορθώνοντας λάθη δεκαετιών. Γιατί φτάσαμε σε μια πραγματική μαύρη τρύπα, χωρίς τέλος. […] είναι οι πελατειακές αποφάσεις που επί δεκαετίες έπαιρναν, ναι, όλες οι κυβερνήσεις».[4]

Ο Πάγκαλος, με το γνωστό απροκάλυπτα ταξικό τρόπο του, δεν αφήνει αμφιβολίες για την οριστική ρήξη της Σοσιαλδημοκρατίας με την παλιά εργατική της βάση:

«Ο αντιπρόεδρος της κυβέρνησης […] για την κατάσταση στο δημόσιο τομέα είπε ότι η χώρα εισπράττει φόρους και δανείζεται “για να πληρώνει δημοσίους υπαλλήλους”».[5]

Τα ερωτήματα λοιπόν που ανακύπτουν είναι:

Τι πραγματικά έγινε τη δεκαετία του 1980 στην ελληνική οικονομία;

Είναι αληθές ότι εκείνη τη δεκαετία το πρόβλημα ήταν η «μεγάλη κρατική παρέμβαση» που δημιούργησε δυσβάστακτα ελλείμματα που τα πληρώνουμε ακόμα και σήμερα; Είναι αλήθεια ότι ο δημόσιος τομέας «γιγαντώθηκε» στην Ελλάδα τη δεκαετία του 1980;

Στο σημείο αυτό, μια υπενθύμιση και μια διευκρίνιση.

Η υπενθύμιση είναι ότι με το θέμα εάν οι δημόσιοι υπάλληλοι είναι υπεράριθμοι στην Ελλάδα έχουμε ασχοληθεί αναλυτικά στη δημοσίευσή μας «Ιδεολογία και ταξική κυριαρχία». Το θέμα το θεωρούμε λήξαν: δεν είναι πολλοί οι δημόσιοι υπάλληλοι στην Ελλάδα, τα στοιχεία είναι αδιαμφισβήτητα. Τα περί του αντιθέτου αποτελούν ιδεολογικές κατασκευές.

Τώρα…

… η διευκρίνιση αφορά το εξής: δεν υπερασπιζόμαστε, ως Αριστερά, την κρατική παρέμβαση στην οικονομία γενικώς και αορίστως. Η κρατική παρέμβαση στην οικονομία, η παλιά κεϋνσιανή πολιτική, είχε σαν στόχο την ομαλή λειτουργία του καπιταλισμού και ως τέτοια ήταν το ίδιο ταξική όσο και ο νεοφιλελευθερισμός. Το κράτος επί κεϋνσιανισμού συσσώρευε ελλείμματα επειδή επιδοτούσε με σκανδαλώδη τρόπο, σχεδόν δωρεάν, τους ιδιώτες καπιταλιστές, δεν είχε ως στόχο να τους ανταγωνιστεί με κρατικές επιχειρήσεις -και πολύ περισσότερο να τους εξαλείψει. Στην Ελλάδα, για παράδειγμα, το κράτος χρησιμοποιούσε τα χρήματα των ασφαλιστικών ταμείων των εργαζομένων για να δίνει κυριολεκτικά χαριστικά δάνεια στους καπιταλιστές την ίδια στιγμή που οι τόκοι για τα χρήματα των ασφαλιστικών ταμείων ήταν σε μηδενικό επίπεδο χάρις στην κρατική παρέμβαση. Τα ταμεία των εργαζομένων με αυτόν τον τρόπο συσσώρευαν προβλήματα και οι καπιταλιστές υπερκέρδη. Όπως θα δούμε, τη δεκαετία του 1980 το κράτος κυριολεκτικά σκόρπισε δισεκατομμύρια δραχμών για να διασώσει τους καπιταλιστές και όχι για κοινωνική πολιτική όπως ψευδός αφηγείται ο αστικός μύθος.

Ο κεϋνσιανισμός συσσώρευε αντιφάσεις στο πέρασμα του χρόνου και τελικά ξεπεράστηκε από το ίδιο το σύστημα στα τέλη της δεκαετίας του 1970.[6] Ως Αριστερά, δεν διεκδικούμε την επιστροφή σ’ έναν «παλιό καλό κεϋνσιανισμό». Διεκδικούμε (και απαιτούμε) τη δημόσια και δωρεάν παιδεία και υγεία, ένα αποτελεσματικό κράτος πρόνοιας για τους ανέργους και τους συνταξιούχους, δημόσιες φτηνές συγκοινωνίες κ.λπ., στο όνομα των συμφερόντων του κόσμου της εργασίας. Που σημαίνει τα ακριβώς αντίθετα με τον παλιό κεϋνσιανισμό: κρατικοποιήσεις και βαριά φορολογία για το κεφάλαιο για να εξυπηρετηθούν οι ανάγκες των εργαζομένων, εργατικός έλεγχος στην οικονομία για να αποφευχθούν λοβιτούρες και κατασπατάληση του δημόσιου χρήματος.

Αλλά ας επανέλθουμε στα ερωτήματα που βάλαμε για την ελληνική οικονομία και αφορούν τη σημερινή ιδεολογική διαπάλη για το παρελθόν της χώρας. Για να δούμε τι πραγματικά έγινε τη δεκαετία του 1980, θα χρειαστεί να κάνουμε μια σύντομη ιστορική αναδρομή της πορείας της ελληνικής οικονομίας μέχρι τότε. Θα χωρίσουμε λοιπόν τις περιόδους ανάπτυξης του ελληνικού κοινωνικού σχηματισμού σε τρεις περιόδους: από το 1960 μέχρι το 1973, από το 1973 μέχρι το 1981 και από το 1981 έως το 1989.

Η «χρυσή περίοδος» -1960-1973

Η περίοδος από το 1960 έως το 1973 αποτελεί τη «χρυσή περίοδο» του ελληνικού καπιταλισμού, με υψηλούς ρυθμούς ανάπτυξης και χαμηλό πληθωρισμό.

Η οικονομική αυτή ανάπτυξη δεν ήταν το αποτέλεσμα μιας κάποιας «θαυμαστής» οικονομικής πολιτικής από μέρους των τότε ελληνικών κυβερνήσεων. Ήταν το αποτέλεσμα της γενικότερης παγκόσμιας οικονομικής ανάπτυξης που ακολούθησε το τέλος του Β’ Παγκόσμιου Πολέμου. Σε πανευρωπαϊκό επίπεδο η μέση ετήσια αύξηση του πραγματικού ΑΕΠ κατά την περίοδο εκείνη έφτανε το 5% και η ανεργία δεν ξεπερνούσε το 2%. Στο γράφημα που ακολουθεί, φαίνεται παραστατικά ότι η περίοδος 1961-1973 παραμένει από τότε αξεπέραστη ως προς την οικονομική ανάπτυξη για τον καπιταλισμό παγκοσμίως:

Γράφημα 1

Πηγή: Ευρωπαϊκή Επιτροπή.[7]

Η Ελλάδα λοιπόν, σε εκείνους τους καιρούς της μεγάλης ευρωπαϊκής (αλλά και παγκόσμιας) οικονομικής επέκτασης, εκκινώντας από χαμηλότερο οικονομικό επίπεδο απ’ ότι οι μεγάλες οικονομίες της δυτικής Ευρώπης, φυσιολογικά παρουσίαζε υψηλότερους ρυθμούς απ’ το μέσο ευρωπαϊκό όρο:[8]

Πίνακας 1

Ρυθμός Ανάπτυξης, Πληθωρισμός, Ανεργία (%)

Ελλάδα 1961-1973

Έτος Ρυθμός ανάπτυξης Πληθωρισμός Ανεργία
1961 13,2 1,8 5,9
1962 0,4 -0,3 5,1
1963 11,8 3,0 5,0
1964 9,4 0,9 4,6
1965 10,8 3,0 4,8
1966 6,5 4,9 5,0
1967 5,7 1,7 4,4
1968 7,2 0,3 5,6
1969 11,6 2,5 5,2
1970 8,9 3,0 4,2
1971 7,8 3,0 3,1
1972 10,2 4,3 2,1
1973 8,1 15,5 2,0

Στην αρχή της περιόδου έχουμε την κυριαρχία του αγροτικού τομέα στην οικονομία. Το 1950 ο αγροτικός τομέας αντιπροσώπευε το 34% του ΑΕΠ και στα 1956 απασχολούσε το 54% του ελληνικού πληθυσμού.[9]

Η ανάπτυξη του βιομηχανικού τομέα θα είναι εντυπωσιακή τη δεκαετία 1964-73, από τους υψηλότερους στον κόσμο. Το αποτέλεσμα ήταν ο βιομηχανικός τομέας να ξεπεράσει τον αγροτικό σε υλική παραγωγή:[10]

Πίνακας 2

Διάρθρωση του ακαθάριστου εθνικού εισοδήματος σε %
Έτος Γεωργία Βιομηχανία Υπηρεσίες Σύνολο
1950 34 25 41 100
1961 31 27 42 100
1967 23,6 25,1 50,3 100

Ο ρόλος του κράτους στην οικονομική ανάπτυξη ήταν καθοριστικός. Η «χρυσή περίοδος» του παγκόσμιου καπιταλισμού ήταν συνώνυμη του θριάμβου του κεϋνσιανισμού, της «μικτής οικονομίας» (άμεση κρατική παρέμβαση στην οικονομία με μεγάλες δημόσιες επιχειρήσεις παράλληλα με τον ιδιωτικό τομέα). Στην Ελλάδα ήδη από το 1959 το 34% του συνόλου των παγίων κεφαλαίων των βιομηχανικών επιχειρήσεων ανήκε στο κράτος.

Οικονομική ανάπτυξη και ταξικές αντιθέσεις

Παρά την υψηλή οικονομική ανάπτυξη οι ταξικές αντιθέσεις στην Ελλάδα της δεκαετίας του 1960 ήσαν εκρηκτικές. Οι οικονομικοί δείκτες ευημερούσαν, οι άνθρωποι δυστυχούσαν. Το μέσο εργατικό εισόδημα κάλυπτε μόλις το 64% των απολύτως αναγκαίων δαπανών συντήρησης μιας οικογένειας. Επιπλέον, ούτε λόγος για συνδικαλιστικές ελευθερίες. Τη ΓΣΕΕ την έλεγχαν η κλίκα των «εργατοπατέρων» Μακρή – Θεωδόρου μέσω σωματείων σφραγίδων με την άμεση υποστήριξη του κρατικού αστυνομικού μηχανισμού.

Εάν το εργατικό εισόδημα ήταν πενιχρό, το μέσο αγροτικό εισόδημα αντιπροσώπευε μόλις το 46% του μέσου εισοδήματος στις πόλεις. Φυσιολογικά, η δεκαετία του 1960 ήταν η δεκαετία της έκρηξης των αγροτικών κινητοποιήσεων.

Οι κρατικές κοινωνικές δαπάνες βρίσκονταν στο χαμηλότερο δυνατό σημείο. Το αποτέλεσμα ήταν στα 1961 το 17,7% του πληθυσμού να ήταν αναλφάβητοι, ο μέσος αριθμός μαθητών σε κάθε τάξη ήταν 50-60, ενώ υπήρχαν και δημοτικά που αναλογούσαν 120 μαθητές σ’ ένα δάσκαλο.

Η εξέλιξη των μισθών σε σχέση με την παραγωγικότητα της εργασίας (που αποτυπώνει το Γράφημα 2) είναι χαρακτηριστική. Οι μισθοί παρουσιάζουν πραγματική άνοδο μόνο στα χρόνια της έκρηξης των λαϊκών αγώνων 1964-1967: [11]

Γράφημα 2



Η χούντα και το τέλος της «χρυσής περιόδου»

Η οικονομική ανάπτυξη διατήρησε τη δυναμική της και στη διάρκεια της δικτατορίας (1967-1974). Μοχλοί για την οικονομία ήταν η οικοδομή και ο τουρισμός. Το διεθνές οικονομικό περιβάλλον εξακολουθούσε να είναι ευνοϊκό (το παγκόσμιο μεταπολεμικό οικονομικό μπουμ συνεχιζόταν) ενώ το υψηλό οικονομικό επίπεδο των ευρωπαϊκών χωρών δημιουργούσε σ’ αυτές ένα (σχετικά) άνετο βιοτικό επίπεδο που τροφοδοτούσε το τουριστικό ρεύμα.

Η δικτατορία ακολούθησε μια σκανδαλώδη πολιτική υπέρ του ιδιωτικού κεφαλαίου, μια άγρια ταξική πολιτική με τους μισθούς να κρατιούνται πολύ χαμηλά. Η αύξηση των μισθών στα χρόνια της δικτατορίας ήταν κατά πολύ μικρότερη της αύξησης της παραγωγικότητας της εργασίας (με εξαίρεση το 1968):[12]

Γράφημα 3


Ο Σάκης Καράγιωργας υπολόγισε ότι τα κέρδη στη βιομηχανία αυξήθηκαν την περίοδο 1967-1973 κατά 80% ενώ οι αμοιβές των εργαζομένων κατά 46%.[13]

Συνοπτικά:

Οι αλλαγές στην ελληνική οικονομία (στην εξεταζόμενη περίοδο 1960-1973) ήσαν πράγματι μεγάλες με μοχλό την κρατική παρέμβαση στην οικονομία:

«Οι αλλαγές που επήλθαν στην πραγματική οικονομία ήσαν μεγάλες και προστέθηκαν σε όσες είχαν προηγηθεί από τα μέσα της δεκαετίας του ’50. Ενδεικτικά μόνο παραθέτουμε, ότι οι εξαγωγές βιομηχανικών προϊόντων από 72 εκατομμύρια δολάρια (1967) ανήλθαν σε 1.160 εκατομμύρια δολάρια (1974), ενώ ο αριθμός των εξαγωγικών βιομηχανιών από 320 (1970) ανήλθε σε 2600 (1974)».[14]

Ωστόσο, πάντοτε στον καπιταλισμό, οι περίοδοι οικονομικής μεγέθυνσης ακολουθούνται από περιόδους κρίσης. Η παγκόσμια οικονομική κρίση του 1973-1974 έπληξε βαριά την ελληνική οικονομία η οποία παρουσίασε αρνητικούς ρυθμούς ανάπτυξης:

Το ΑΕΠ το 1974 υποχώρησε κατά -6,4%, ο πληθωρισμός εκτοξεύθηκε στο 26,9%, η οικοδομική δραστηριότητα υφίσταται καθίζηση κατά -33%, οι επενδύσεις στη γεωργία υποχώρησαν κατά -26%.[15] Λόγω της παγκόσμιας οικονομικής κρίσης η μετανάστευση έπαψε να αποτελεί διέξοδο για τους ανέργους. Στα 1975 μάλιστα οι παλιννοστούντες (34.000) υπερτερούν όσων μεταναστεύουν (20.000).[16]

Η οικονομική κρίση έφερε βίαια στην επιφάνεια τη διαρκώς ογκούμενη λαϊκή δυσαρέσκεια για τη χούντα των συνταγματαρχών και συνέβαλε στην πτώση της δικτατορίας.


Η ελληνική οικονομία

από το 1974 έως το 1981

Το αρχικό σοκ της παγκόσμιας οικονομικής κρίσης μπόρεσε γρήγορα να ξεπεραστεί. Το γεγονός αυτό οφειλόταν στο ότι η κρίση αφορούσε, αρχικά, κατά κύριο λόγο τις ανεπτυγμένες χώρες του κέντρου και η περιφέρεια (και επομένως και η Ελλάδα) επλήγησαν πολύ λιγότερο. Έτσι η Ελλάδα την περίοδο 1974-1979 είχε ρυθμό ανάπτυξης μεγαλύτερο του ΟΟΣΑ ή της τότε ΕΟΚ (αλλά και διψήφιο αριθμό πληθωρισμού):[17]

Πίνακας 3

Ρυθμός ανάπτυξης, Πληθωρισμός, ανεργία
Έτος Ρυθμός ανάπτυξης Πληθωρισμός Ανεργία
1974 -6,4 26,8 2,1
1975 6,4 13,4 2,3
1976 6,9 13,3 1,9
1977 2,9 12,2 1,7
1978 7,2 12,5 1,9
1979 3,3 19,0 1,9
1980 0,7 24,9 2,7
1981 -1,6 24,5 4,0

Ωστόσο, όπως φαίνεται και στον παραπάνω πίνακα, η νέα επιδείνωση της παγκόσμιας οικονομικής κρίσης που πυροδοτήθηκε το 1979 έπληξε αυτή τη φορά την Ελλάδα σοβαρά (όπως και όλες τις τότε αναπτυσσόμενες χώρες).[18] Οι ρυθμοί μεγέθυνσης του ΑΕΠ μειώνονταν, οι επενδύσεις ήταν στάσιμες, ενώ ο στασιμοπληθωρισμός (οικονομική στασιμότητα και ταυτόχρονα υψηλός πληθωρισμός) προστέθηκε στα χαρακτηριστικά της ελληνικής οικονομίας.

Επομένως, και παρά τους μύθους που διαδίδονται σήμερα από τους νεοφιλελεύθερους τόσο της ΝΔ όσο και του ΠΑΣΟΚ, η οικονομική κρίση έπληξε την Ελλάδα πολύ πριν την άνοδο του ΠΑΣΟΚ υπό τον Ανδρέα Παπανδρέου στην κυβέρνηση. Η γενικότερη οικονομική επιβράδυνση που παρουσίαζε η ελληνική οικονομία στα τέλη της δεκαετίας του 1970, σήμαινε ότι ενώ οι δημόσιες δαπάνες αυξάνονταν, τα έσοδα του κράτους (από φόρους) μειώνονταν με αποτέλεσμα ο δημόσιος δανεισμός να ανέλθει στο 8,5% του ΑΕΠ (1981). Το εκλογικό έτος 1981 βρήκε την Ελλάδα σε κατάσταση στασιμοπληθωρισμού, μειούμενο ΑΕΠ (-1,6%) και αυξανόμενο πληθωρισμό (24,5%). Η κρίση:

«[…] δεν είχε απλά και μόνο συγκυριακές αιτίες και για το λόγο αυτό απειλούσε συνολικά τα επιτεύγματα της εκβιομηχάνισης της μεταπολεμικής περιόδου».[19]

Η κορυφή του παγόβουνου ήταν η χειροτέρευση της ανταγωνιστικότητας των ιδιωτικών ελληνικών επιχειρήσεων και του ισοζυγίου πληρωμών. Το έλλειμμα στο εμπορικό ισοζύγιο διευρύνθηκε από 1,3 δισεκατομμύρια δολάρια (1971) σε 3 δισεκατομμύρια δολάρια (1975) και 6,8 δισεκατομμύρια δολάρια (1981).

Στα 1981 ήταν προφανές ότι η «χρυσή περίοδος» του ελληνικού καπιταλισμού είχε παρέλθει. Το έλλειμμα στο εμπορικό ισοζύγιο ανάμεσα στο 1971 και το 1981 υπερ-πενταπλασιάστηκε ενώ τα ελλείμματα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών υπερ-επταπλασιάστηκε. Επιπλέον οι ιδιωτικές επενδύσεις παρουσίαζαν καθίζηση.

Σήμερα και τα δυο κόμματα εξουσίας διαγκωνίζονται για το ποιο είναι πιο νεοφιλελεύθερο, ποιο από τα δυο ξεπουλάει καλύτερα τη δημόσια περιουσία. Στη δεκαετία του 1970 τα πράγματα, όπως ήδη έχουμε ξαναπεί, ήταν τελείως διαφορετικά. Η κρατική παρέμβαση στην οικονομία δεν ετίθετο υπό αμφισβήτηση από τα κόμματα εξουσίας. Η τότε Νέα Δημοκρατία, τη δεκαετία του 1970, επέκτεινε την παρέμβαση του κράτους στην οικονομία.

Στα 1974 οι δαπάνες της Γενικής Κυβέρνησης ανήλθαν στο 28,4% του ΑΕΠ. Στα 1980 έφτασαν στο 31,8%, το 1981 έκαναν άλμα στο 38%. Ο δημόσιος τομέας επεκτάθηκε, η κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας του Κωνσταντίνου Καραμανλή του πρεσβύτερου κατηγορήθηκε για «σοσιαλμανία»(!) ενώ μια σειρά από τράπεζες και επιχειρήσεις κρατικοποιήθηκαν:

«Η κυβέρνηση προώθησε ένα τολμηρό πρόγραμμα κρατικοποιήσεων που συμπεριλάμ­βανε εταιρείες όπως την Ολυμπιακή Αεροπορία, τις συγκοινωνίες και τους Οργανισμούς Ύδρευσης. Ακόμη, προχώρησε και στην κρατικοποίη­ση μεγάλων χρηματοπιστωτικών συγκροτημάτων (Εμπορική Τράπεζα). Δημιουργήθηκαν, επιπλέον, δημόσιοι οργανισμοί επιφορτισμένοι με ζητήματα όπως η προώθηση των εξαγωγών κ.λπ.».[20]


Ο παράγων εργατικό κίνημα

Στο σημείο αυτό θα πρέπει να υπογραμμιστεί η κρίσιμη παρέμβαση του εργατικού κινήματος στο πολιτικό σκηνικό της μεταπολίτευσης που καθόρισε τις πολιτικές (και επομένως και τις οικονομικές) εξελίξεις τόσο της δεκαετίας του 1970 όσο και αυτής του 1980.

Στα μεταπολιτευτικά χρόνια έχουμε την έκρηξη του εργατικού κινήματος. Ο λόγος που το εργατικό κίνημα εμφανίζεται στο πολιτικό προσκήνιο με τόση μεγάλη ένταση ήταν ότι είχαν προηγηθεί δεκαετίες βάρβαρης καταπίεσης και ανελευθερίας (όπως περιγράψαμε στις προηγούμενες ενότητες). Επιπλέον, η χούντα είχε πέσει το 1974 μετά από σκληρούς αγώνες της νεολαίας και των εργαζομένων (με αποκορύφωση το Πολυτεχνείο του 1973). Αυτό έδινε μεγάλη αυτοπεποίθηση στους εργαζόμενους για μαχητικές διεκδικητικές απεργίες τόσο σε οικονομικά αιτήματα όσο και πολιτικά (αναγνώριση των συνδικάτων από το κράτος και την εργοδοσία και κατάργηση των μέχρι τότε εργοδοτικών και κρατικών συνδικάτων-σφραγίδων).

Το αποτέλεσμα των εργατικών αγώνων είναι οι πραγματικοί μισθοί να αυξάνουν με μεγαλύτερο ρυθμό από την αύξηση της παραγωγικότητας (εκτός των χρόνων της μεγάλης οικονομικής κρίσης 1980 και 1981):[21]

Γράφημα 4


Επομένως, η άνοδος στην κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ του Ανδρέα Παπανδρέου το 1981 συνοδεύτικε, εκτός από την οικονομική κρίση, και από ένα μεγάλο και δυνατό εργατικό κίνημα που η ηγεσία του δεν είχε ακόμα ενσωματωθεί στους κομματικούς και κρατικούς μηχανισμούς. Που σημαίνει ότι είχε τη δύναμη να πιέσει αποτελεσματικά για μέτρα υπέρ του κόσμου της εργασίας και περιορισμού της ασυδοσίας του κεφαλαίου.


Τα «πέτρινα χρόνια»: 1981-1993,

η οικονομική κρίση

Όσοι από τη δεξιά (αλλά και τη σημερινή νεοφιλελεύθερα μεταλλαγμένη σοσιαλδημοκρατία του ΠΑΣΟΚ) ομιλούν για τη «χαμένη δεκαετία του 1980», «ξεχνούν» να αναφέρουν ότι ήταν η δεκαετία της μεγαλύτερης οικονομικής κρίσης που γνώρισε μέχρι τότε ο ελληνικός καπιταλισμός. Η σημερινή ΝΔ στο επίσημο σάιτ της παρουσιάζει με εντελώς προπαγανδιστικό τρόπο το διπλασιασμό του δημόσιου χρέους τη δεκαετία του 1980:

«Όταν πρωτοανέλαβε το ΠΑΣΟΚ τη διακυβέρνηση, το χρέος της χώρας ήταν μόλις 32,8% του ΑΕΠ. Η Ελλάδα ήταν από τις λιγότερο χρεωμένες χώρες της Ε.Ε..
Το 1989, όταν το ΠΑΣΟΚ έχανε την εξουσία, το Χρέος είχε φτάσει το 61,5%! Μέσα σε οκτώ χρόνια είχε αυξηθεί δύο φορές!»[22]

Ωστόσο το ζήτημα είναι: για ποιο λόγο συνέβη αυτό;

Θα απαντήσουμε λοιπόν σε αυτό το ερώτημα αμέσως παρακάτω!

Η κυβέρνηση του Ανδρέα Παπανδρέου που προήλθε από τις εκλογές του Οκτωβρίου 1981 βρέθηκε αντιμέτωπη με μια βαθιά οικονομική κρίση στασιμοπληθωρισμού -οικονομική στασιμότητα και ταυτόχρονα πληθωρισμό. Η κυβέρνηση προχώρησε σε εκτεταμένο δανεισμό, κυρίως από εγχώριες τράπεζες, και προσπάθησε να στηρίξει τις ιδιωτικές επιχειρήσεις με ουσιαστικά δωρεάν δάνεια.

Αξίζει να σημειωθεί ότι εξ’ αρχής σχεδόν βρέθηκε η κυβέρνηση του τότε ΠΑΣΟΚ σε διεθνή πίεση για την υιοθέτηση περιοριστικών οικονομικών πολιτικών. Η Ελλάδα ήταν μέλος της τότε ΕΟΚ, η οποία κατευθυνόταν από τις αρχές της δεκαετίας του 1980 προς νεοφιλελεύθερες πολιτικές (πολιτικές που τότε μόλις είχαν αρχίσει να υιοθετούν και τα σοσιαλδημοκρατικά κόμματα της Ευρώπης). Στις χώρες της ΕΟΚ άρχισαν να επιβάλλονται πολιτικές περιορισμού των ελλειμμάτων των δημόσιων προϋπολογισμών ενώ στα 1985 οι κυβερνήσεις των κρατών μελών της ΕΟΚ συμφώνησαν σ’ ένα πρόγραμμα «απελευθέρωσης των αγορών προϊόντων, υπηρεσιών και κεφαλαίων» (Πρόγραμμα Εσωτερικής Αγοράς) τροποποιώντας για το σκοπό αυτό και τη Συνθήκη της Ρώμης με την Ενιαία Ευρωπαϊκή Πράξη.[23]

Η Ελλάδα δεν ακολούθησε αυτή τη νέα νεοφιλελεύθερη συναίνεση της ΕΟΚ, και οι κυβερνήσεις του ΠΑΣΟΚ προσπάθησαν να αναπτύξουν την οικονομία ακολουθώντας μια πολιτική που στηριζόταν στην κρατική παρέμβαση και τη δημοσιονομικά επεκτατική οικονομικά πολιτική -δηλαδή μια κλασσικού τύπου κεϋνσιανή πολιτική. Ωστόσο, αυτή η προσπάθεια γινόταν σε συνθήκες που πλέον η παγκόσμια οικονομική ύφεση, σε αντίθεση με τις αρχές της δεκαετίας του 1970, έπληττε σοβαρά την οικονομία της Ελλάδας:[24]

Πίνακας 4

Ρυθμός ανάπτυξης, Πληθωρισμός, ανεργία
Έτος Ρυθμός ανάπτυξης Πληθωρισμός Ανεργία
1982 -1,1 21,1 5,8
1983 -1,1 20,2 7,9
1984 2 18,5 8,1
1985 2,5 19,3 7,8
1986 0,5 23,0 7,4
1987 -2,3 16,4 7,4
1988 4,3 13,5 7,7
1989 3,8 13,7 7,5
1990 0,0 20,4 7,0

Δεν υπάρχει αμφιβολία, ότι ένας από τους λόγους που εξανάγκασαν τις κυβερνήσεις του Ανδρέα Παπανδρέου να ακολουθήσουν αυτήν την πολιτική ήταν σίγουρα η πίεση που δεχόταν «από τα κάτω» (από το εργατικό κίνημα που ένα μεγάλο του κομμάτι ψήφισε το ΠΑΣΟΚ για την περίφημη «αλλαγή»). Οι προσδοκίες της εκλογικής βάσης του ΠΑΣΟΚ ήσαν μεγάλες, ανέμενε ότι μετά τη νίκη «του κινήματος» το 1981, οι «λαϊκές τάξεις» επιτέλους θα έπαιρναν ένα μεγαλύτερο κομμάτι της «πίτας». Επιπλέον, σίγουρα ρόλο έπαιξε η πεποίθηση ότι οι κεϋνσιανές πολιτικές μπορούσαν να είναι αποτελεσματικές.

Ωστόσο, τις ίδιες πιέσεις δεχόταν την ίδια περίοδο και το Σοσιαλιστικό Κόμμα του Μιτεράν στην Γαλλία, πράγμα που δεν το εμπόδισε το 1982, ένα χρόνο μετά την άνοδό του στην εξουσία, με πρόγραμμα παραπλήσιο του ΠΑΣΟΚ (και ενδεχομένως και πιο ριζοσπαστικό), να εγκαταλείψει τον κεϋνσιανισμό και να υιοθετήσει νεοφιλελεύθερη πολιτική. Επομένως, η επιμονή του ΠΑΣΟΚ σε κεϋνσιανές μεθόδους εξέφραζε βαθύτερες αναγκαιότητες της ελληνικής κοινωνίας και του ελληνικού καπιταλισμού.

Ποιες ήταν αυτές οι βαθύτερες αναγκαιότητες;

Όπως προείπαμε, ήδη από τα τέλη της δεκαετίας του 1970 ο ελληνικός καπιταλισμός βρισκόταν σε βαθιά κρίση. Στην κρίση συνέβαλαν ο αυξανόμενος διεθνής ανταγωνισμός και η καθίζηση των επενδύσεων στη δεκαετία του 1970. Η είσοδος της Ελλάδας στην ΕΟΚ, οδήγησε σε μείωση της προστασίας από το κράτος της ελληνικής οικονομίας και είχε σαν αποτέλεσμα να αναδειχθεί το έλλειμμα ανταγωνιστικότητας του ελληνικού καπιταλισμού.

Το πρόβλημα συνεπώς, το δημιούργησαν οι ίδιοι οι ιδιώτες έλληνες καπιταλιστές που δεν μπόρεσαν (την περίοδο της οικονομικής ανόδου, μέχρι δηλαδή τα μέσα της δεκαετίας του 1970) να εκσυγχρονίσουν τις επιχειρήσεις τους για να μπορούν να ανταπεξέλθουν στο διεθνή ανταγωνισμό. Το ανταγωνιστικό έλλειμμα έγινε εμφανές με την είσοδο της χώρας στην ΕΟΚ το 1981 όταν οι ιδιώτες Έλληνες καπιταλιστές εξετέθησαν στον διαρκώς αυξανόμενο ανταγωνισμό με τα κεφάλαια των ανεπτυγμένων δυτικοευρωπαϊκών χωρών. Την περίοδο της οικονομικής ανάπτυξης στην Ελλάδα δεν έγιναν οι αναγκαίες συγχωνεύσεις επιχειρήσεων που θα επέτρεπε τη δημιουργία μεγάλων ανταγωνιστικών μονάδων.

Το αποτέλεσμα ήταν το 1983 ένδεκα από τους δεκαεννέα βιομηχανικούς τομείς της Ελλάδας, «η περηφάνια της μεταπολεμικής εκβιομηχάνισης»,[25] να εμφανίζουν μεγάλες ζημίες. Επομένως, η ενεργός παρέμβαση του κράτους για τη διάσωση αυτών των επιχειρήσεων, μέσω του Οργανισμού για την Ανασυγκρότηση των Επιχειρήσεων (ΟΑΕ), που ιδρύθηκε το 1983, ήταν εκ των πραγμάτων επιβεβλημένη, γιατί σε διαφορετική περίπτωση, θα υπήρχε μαζική χρεοκοπία του πυρήνα της ελληνικής βιομηχανίας. Το 1986 στον ΟΑΕ υπήρχαν 41 επιχειρήσεις με 54.500 απασχολούμενους. Σε αυτούς θα πρέπει να υπολογιστούν και οι προμηθεύουσες επιχειρήσεις. Οι προβληματικές επιχειρήσεις, στις αρχές της δεκαετίας του 1980, διατηρούνταν στη ζωή με δάνεια από τις κρατικές τράπεζες (ένα μέρος τους ήταν δωρεάν επιχορηγήσεις). Η αύξηση των διεθνών επιτοκίων εκείνη την περίοδο έκανε ακόμα πιο δύσκολη τη διάσωση των επιχειρήσεων (και αύξανε κατακόρυφα το κόστος).

Το όλο εγχείρημα οδηγήθηκε σε αποτυχία, και τελικά το 1999, ο ΟΑΕ οδηγήθηκε σε εκκαθάριση του χαρτοφυλακίου του, με ιδιωτικοποιήσεις και οριστικό κλείσιμο επιχειρήσεων. Συνολικά η ζημία έφτασε το 1 τρισεκατομμύριο δραχμές για το ελληνικό δημόσιο.

Στο τέλος, επρόκειτο για ένα τεράστιο σκάνδαλο. Για τη διάσωση των ελλήνων καπιταλιστών το κράτος είχε φορτωθεί με τεράστια ελλείμματα (ακριβώς όπως συμβαίνει και σήμερα σε παγκόσμια κλίμακα, σε όλες τις μεγάλες καπιταλιστικές χώρες). Καθόλου τυχαία, το ΠΑΣΟΚ θα καταρρεύσει στο τέλος της δεκαετίας υπό το βάρος ενός τεραστίου σκανδάλου (σκάνδαλο Κοσκωτά).[26]

Επομένως, και σε αντίθεση με όσα ισχυρίζεται σήμερα η νεοφιλελεύθερη προπαγάνδα, τα τεράστια χρέη που συσσωρεύτηκαν τη δεκαετία του 1980 και διπλασίασαν το δημόσιο χρέος δεν οφείλονταν στην «κοινωνική πολιτική του ΠΑΣΟΚ», που δήθεν δανειζόταν για να πληρώνει «υπεράριθμους και τεμπέληδες δημόσιους υπάλληλους». Τα χρέη συσσωρεύτηκαν από τα τεράστια ποσά που ξοδεύτηκαν για τη διάσωση των ανίκανων και χρεοκοπημένων ιδιωτών καπιταλιστών της χώρας (μια πολιτική ακριβώς αντίστοιχη με τη σημερινή, που όμως αυτή τη φορά έχει τη συναίνεση και των δυο κομμάτων εξουσίας).


Οι πραγματικοί μισθοί

και ποιοι τελικά πλήρωσαν το λογαριασμό

Είναι εντελώς ψέμα ότι τα προβλήματα του ελληνικού καπιταλισμού τη δεκαετία του 1980 προήλθαν από τη δήθεν διόγκωση του αριθμού των δημόσιων υπαλλήλων ή από τις «αθρόες μισθολογικές αυξήσεις» που, υποτίθεται, προσέφερε το τότε ΠΑΣΟΚ. Επιπρόσθετα, δεν θα πρέπει να υπερβάλει κανείς στην πίεση που δεχόταν το ΠΑΣΟΚ «από τα κάτω» -για μισθολογικές αυξήσεις και αλλαγές προς ένα κράτος πρόνοιας (το οποίο άλλωστε λίγο βελτίωσε). Οι μεταβολές της παραγωγικότητας της εργασίας σε σχέση με τον πραγματικό μέσο μισθό, ακολουθούν την εξής πορεία:[27]

Γράφημα 5


Αν συνυπολογιστούν (βλέπε Γράφημα 4) οι μειώσεις του μέσου πραγματικού μισθού των ετών 1980 (-7,4) και 1981(-2,6), ο μέσος πραγματικός μισθός δεν διέφερε το 1989 από αυτόν του 1980.

Το λογαριασμό της υπερχρέωσης του κράτους για να διασωθούν οι ιδιώτες καπιταλιστές κλίθηκαν να τον πληρώσουν οι εργαζόμενοι με σκληρή λιτότητα. Μετά τις βουλευτικές εκλογές του 1985 αποφασίστηκε να εφαρμοστεί, σε συνεννόηση με την Επιτροπή της ΕΟΚ (κάτι ανάλογο δηλαδή με το σημερινό πρόγραμμα της τρόϊκας), ένα πρόγραμμα «σταθεροποίησης» της οικονομίας, το οποίο συνοδεύτηκε από Κοινοτικό δάνειο ύψους 1,2 δισεκατομμυρίων ECU («προπάππου» του σημερινού ευρώ). Επικεφαλής του Υπουργείου Εθνικής Οικονομίας ετέθη ο Κώστας Σημίτης. Επιβλήθηκαν περιοριστικές πολιτικές, οι πιστώσεις περιορίστηκαν, οι φόροι αυξήθηκαν και οι πραγματικοί μισθοί περικόπηκαν δραστικά (κατά 13,3% στα 1986-87). Τα αποτελέσματα στην οικονομία ήταν πενιχρά, ο ρυθμός οικονομικής ανάπτυξης το 1986 ήταν 0,5%, ενώ το 1987 ήταν αρνητικός (-2,3%). Αποτέλεσμα ήταν ο εξαναγκασμός σε παραίτηση του Σημίτη, και η επαναφορά της προηγούμενης πολιτικής που τουλάχιστον οδήγησε σε αύξηση του ΑΕΠ (κατά 4,3% και 3,8% τα έτη 1988 και 1989 αντίστοιχα). Ωστόσο η ανάπτυξη ήταν ρηχή, με κύριο χαρακτηριστικό τη δημιουργία νέων κρατικών ελλειμμάτων (ο καθαρός δανεισμός της κυβέρνησης έφτασε το 14,4% του ΑΕΠ).

Το ότι το πρόβλημα του ελληνικού καπιταλισμού ήταν δομικό (ανταγωνιστικό έλλειμμα των ιδιωτών καπιταλιστών) και όχι κάποιου ανύπαρκτου «μεγάλου κρατικού τομέα», θα φανεί όταν τον Απρίλιο 1990 σχημάτισε κυβέρνηση η Νέα Δημοκρατία υπό τον Κωνσταντίνο Μητσοτάκη. Η κυβέρνηση προσπάθησε να εφαρμόσει θατσερικού τύπου «θεραπεία» στην ελληνική οικονομία. Το αποτέλεσμα ήταν εξαιρετικά κακό για τους έλληνες καπιταλιστές.

Το πρόγραμμα «σταθεροποίησης της οικονομίας» 1991-1993 απέτυχε. Στα 1993 ο πληθωρισμός έτρεχε με 14,4%, ο ρυθμός του ΑΕΠ είχε γίνει αρνητικός (-1,6%), ο δανεισμός του δημοσίου αυξήθηκε στο 14% του ΑΕΠ, ενώ η ανεργία έφτασε το 10%:[28]

Πίνακας 5

Ρυθμός ανάπτυξης, Πληθωρισμός, ανεργία
Έτος Ρυθμός ανάπτυξης Πληθωρισμός Ανεργία
1991 3,1 19,5 7,7
1992 0,7 15,9 8,7
1993 -1,6 14,4 9,7

Μεγάλος κρατικός τομέας; Όχι ακριβώς

Τελευταίο αλλά όχι έσχατο. Παρά τις μυθολογίες που διασπείρει η προπαγάνδα, το μέγεθος του δημοσίου τη δεκαετία του 1980 δεν ήταν μεγάλο σε σχέση με τις άλλες αναπτυγμένες καπιταλιστικές χώρες. Το μέγεθος του κρατικού τομέα μιας χώρας αποτυπώνεται σ” έναν απλό όσο και αξιό­πιστο δείκτη: τις γενικές κυβερνητικές δαπάνες ως ποσοστό επί τοις εκατό του ΑΕΠ.:

«Ως προς το ζήτημα των δημόσιων δαπανών στην Ελλάδα […] το ύψος τους ως ποσοστό του ΑΕΠ είναι πολύ χαμηλότερο από το αντίστοιχο μέσο ποσοστό που επικρατεί στις χώρες της Ε.Ε.. Πράγματι, το 1985 οι τρέχουσες και επενδυτικές δαπάνες της γενικής κυβέρνησης στην Ελλάδα αντι­στοιχούσαν στο 42,9% του ΑΕΠ της χώρας. Στις χώρες της ΕΕ το αντίστοιχο πο­σοστό ήταν 48,8% και στις χώρες του ΟΟΣΑ 38,8%.

[…] Αν εναλλακτικά χρησιμοποιηθεί ως μέτρο του μεγέθους της κυβέρνησης το σύνολο των τρεχουσών δαπανών χωρίς τους τόκους, πάλι το μέγεθος της κυβέρνη­σης στην Ελλάδα εμφανίζεται μικρότερο από αυτό της Ε.Ε.. Συγκεκριμένα, στην Ελλάδα οι τρέχουσες δαπάνες χωρίς τους τόκους από 25% του «ΑΕΠ» στην πε­ρίοδο 1974-80 ανήλθε στο 35% στη δεκαετία του 1990 έναντι 37% και 41 % αντι­στοίχως στην Ε.Ε.».[29]

Το σχετικό μέγεθος του ελληνικού δημοσίου το 1989 φαίνεται ξεκάθαρα σε σύγκριση με τις άλλες αναπτυγμένες χώρες της εποχής. Το μέγεθος του ελληνικού δημοσίου το 1989 ήταν από τα μικρότερα του ΟΟΣΑ:

Δαπάνες κεντρικής κυβέρνησης

Ως ποσοστό του ΑΕΠ

1989
Ελλάδα 40,6
Ιταλία 51,5
Γαλλία 48,7
Ηνωμένο Βασίλειο 40,4
Δανία 56
Νορβηγία 51,4
Ολλανδία 54,5
Ισπανία 41,7
Σουηδία 60,2
Αυστρία 51,5
Βέλγιο 52,3
Φινλανδία 44,2
Ιρλανδία 42,7
Πορτογαλία 37,6
ΗΠΑ 36,2
Ιαπωνία 31,4
Καναδάς 45,8

Πηγή: ΟΟΣΑ, factbook 2010.

Όχι μόνο λοιπόν το δημόσιο δεν ήταν μεγάλο τη δεκαετία του 1980, αλλά ούτε είναι αληθές ότι το τότε ΠΑΣΟΚ το χαρακτήριζε οποιαδήποτε διάθεση να συγκρουστεί με το μεγάλο κεφάλαιο. Παρά τη μυθολογία για το «κοινωνικό ΠΑΣΟΚ» που δήθεν το χαρακτήριζε ο «άκρατος κρατικισμός και οι αθρόες κοινωνικές παροχές», και τότε, τη δεκαετία του 1980, δεν είχε αλλάξει τίποτα από την αισχρή χαριστική φορολογική πολιτική απέναντι στο ιδιωτικό κεφάλαιο που χαρακτηρίζει τον ελληνικό κοινωνικό σχηματισμό. Και τότε, την πλειοψηφία των φόρων την πλήρωναν οι μισθωτοί ενώ το κεφάλαιο είχε φορολογική ασυλία. Επομένως, το πραγματικό πρόβλημα δεν ήταν το μέγεθος του ελληνικού δημόσιου τομέα. Το δημόσιο συσσώρευε χρέη γιατί οι καπιταλιστές είχαν σκανδαλώδεις φοροαπαλλαγές:

«Όσον αφορά τα έσοδα, το πρώτο που παρατηρεί κανείς είναι η σχετικά μικρή συμβολή των άμεσων φόρων στο σύνολο των εσόδων από φόρους. Στην Ελλάδα, το ποσοστό των εσόδων από άμεσους φόρους στο ΑΕΠ ήταν 4,8% στη δεκαετία του 1980 και έφθασε στο 6,8% στη δεκαετία του 1990 έναντι 12,7% και 13% αντίστοιχα στην Ε.Ε.».[30]

Το τελικό αποτέλεσμα αυτής της άγριας ταξικής πολιτικής υπέρ του μεγάλου κεφαλαίου ήταν και τότε (όπως και σήμερα) η καταβαράθρωση των εσόδων του δημοσίου. Τα έσοδα της γενικής κυβέρνησης ως ποσοστό του ΑΕΠ ήταν το 1985 στην Ελλάδα στο 31,5%, ενώ στις χώρες της Ε.Ε. στο 43,9% και στις χώρες του ΟΟΣΑ στο 35,4%.


Συμπερασματικά

Επομένως τη δεκαετία του 1980 το μέγεθος του κράτους δεν ήταν μεγάλο. Αυτό που ήταν το πρόβλημα δεν ήταν ο κρατικός τομέας αλλά ο ιδιωτικός τομέας. Πράγματι, όσο προχωρούσε η «ευρωπαϊκή ολοκλήρωση» και η κατάργηση των δασμών ανάμεσα στις χώρες της μετέπειτα Ε.Ε., τόσο φαινόταν το έλλειμμα ανταγωνισμού των ιδιωτών ελλήνων καπιταλιστών απέναντι στους συναδέλφους τους της δυτικής Ευρώπης. Από τα κύρια προβλήματα της ελληνικής οικονομίας, ήταν σίγουρα το αρχικό «αναπτυξιακό χάσμα» ανάμεσα στον ελληνικό καπιταλισμό και τους πιο αναπτυγμένους της δυτικής Ευρώπης, χάσμα που διευρύνθηκε με την προσχώρηση στην ΕΟΚ και την κατάργηση των δασμών:

«Οι ελληνικές επιχειρήσεις δεν είχαν καμιά πιθανότητα να αντέξουν το ξέσπασμα των ανταγωνιστικών πιέσεων μετά την προσχώρηση [στην Ε.Ε.].

[…] τα πλεονεκτήματα που απορρέουν απ’ τους πόρους της Κοινότητας αναιρέθηκαν σε μεγάλο βαθμό από «τις αντισταθμιστικές μεταβιβάσεις» αξίας εκτός της οικονομίας, κυρίως μέσω εμπορικών ροών. […] Η ένταξη […] προκάλεσε σοβαρά κόστη σε όρους αποβιομηχανοποίησης, στάσιμα ποσοστά ανάπτυξης, έξοδο των μεγάλων εταιριών και υψηλή διείσδυση εισαγωγών».[31]

Το ποσοστό των εισαγωγών στην εγχώρια πραγματική κατανάλωση αυξήθηκε από 25,8% (1978-1980) σε 43,1% (1989), ενώ ο αριθμός των μεγάλων εταιριών μειώθηκε.

Στο τέλος είχαμε μια ιστορική αποτυχία και των δυο παραμέτρων του ελληνικού κοινωνικού σχηματισμού: τόσο του ιδιωτικού τομέα, όσο και αυτού που αποτελεί το δεκανίκι του -του κρατικού τομέα. Ακριβώς δηλαδή το ίδιο μοτίβο που βλέπουμε και σήμερα. Και, βέβαια, και τότε όπως και σήμερα, το έλλειμμα ανταγωνιστικότητας του ελληνικού καπιταλισμού καλείται να το πληρώσει ο κόσμος της εργασίας. Τα υπόλοιπα για «μεγάλο κρατικό τομέα» και «υπερπληθώρα δημόσιων υπαλλήλων» δεν αποτελούν παρά καπνό…

Άγγελος Καλοδούκας

Σημειώσεις

[6] Διάβαζε και τη δημοσίευση «Επιστροφή του Κέϋνς;».

[7] Ποια Ευρώπη; Λουκάς Τσούκαλης, εκδόσεις Ποταμός, Αθήνα 2004.

[8] Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, τόμος ΙΣΤ’, σελ. 235, σελ. 288.

[9] Νίκος Ψυρούκης, Ιστορία της σύγχρονης Ελλάδας (1940-1967), τόμος δεύτερος, σελ. 21.

[10] Νίκος Ψυρούκης, Ιστορία της σύγχρονης Ελλάδας (1940-1967), τόμος δεύτερος, σελ. 29.

[11] Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, τόμος ΙΣΤ’, σελ. 236.

[12] Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, τόμος ΙΣΤ’, σελ. 289.

[13] Αναφέρεται στο Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, τόμος ΙΣΤ’, σελ. 289.

[14] Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, τόμος ΙΣΤ’, σελ. 290.

[15] Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, τόμος ΙΣΤ’, σελ. 317-318.

[16] Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, τόμος ΙΣΤ’, σελ. 318.

[17] Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, τόμος ΙΣΤ’, σελ. 320.

[18] Η πτώση του Σάχη του Ιράν το 1979 και η άνοδος στην εξουσία των ισλαμιστών σήμανε την αρχή ενός δεύτερου ”γύρου” ανόδου των τιμών του μαύρου χρυσού, λόγω της διακοπής των εξαγωγών πετρελαίου από το Ιράν και της αναταραχής που δημιουργήθηκε.
Οι τιμές πήραν για άλλη μια φορά την ανιούσα, από 13 δολάρια το βαρέλι το 1978 σε 32 δολάρια στις αρχές του 1980. Τα κράτη, φοβούμενα περαιτέρω κλιμάκωση των διεθνών καταστάσεων, παρέβησαν σε αποθεματοποίηση του πετρελαίου που είχαν υπό την κατοχή τους, με αποτέλεσμα η τιμή του να αυξηθεί ακόμα περισσότερο.
Τα αποτελέσματα της δεύτερης πετρελαϊκής κρίσης ήταν περίπου ίδια με εκείνα του 1973, αλλά με διαφορετική ένταση, διάρκεια και για κάθε χώρα. Περισσότερο επλήγησαν οι αναπτυσσόμενες μη πετρελαιοπαραγωγικές χώρες, οι οποίες παρουσίασαν για άλλη μια φορά έλλειμμα στο ισοζύγιό τους.

http://www.euro2day.gr/SubArticleSpecialFolders.aspx?amid=4604&parent=4573

[19] Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, τόμος ΙΣΤ’, σελ. 319.

[20] Λευτέρης Τσουλφίδης, Οικοονμική ιστορία της Ελλάδας, Εκδόσεις Πανεπιστημίου Μακεδονίας 2003.

[21] Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, τόμος ΙΣΤ’, σελ. 318.

[23] Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, τόμος ΙΣΤ’, σελ. 365.

[24] Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, τόμος ΙΣΤ’, σελ. 365.

[25] Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, τόμος ΙΣΤ’, σελ. 367.

[26] Στα 1988 θα ξεσπάσει το σκάνδαλο Κοσκωτά. Ο Κοσκωτάς από το 1984, χωρίς ο ίδιος να ήταν μέχρι εκείνη τη χρονιά μεγαλοεπιχειρηματίας, αποκτά το έλεγχο της Τράπεζας Κρήτης. Στα επόμενα χρόνια οι επιχειρήσεις του επεκτάθηκαν αλματωδώς (περιελάμβαναν μεταξύ άλλων δυο ημερήσιες εφημερίδες, αρκετά περιοδικά, ένα ραδιοφωνικό σταθμό [Flash], και την ποδοσφαιρική ομάδα Ολυμπιακός. Η «αυτοκρατορία» του στήθηκε από τις καταχρήσεις των καταθέσεων της Τράπεζας Κρήτης. Η άνοδος του Κοσκωτά έγινε δυνατή χάρις στις στενές σχέσεις του με τον κρατικό μηχανισμό. Ο δεύτερος στην ιεραρχία στο τότε ΠΣΟΚ, Αγαμέμνων Κουτσόγιωργας, αποδείχθηκε ότι χρηματιζόταν από τον Κοσκωτά. Η Βουλή που προέκυψε από τις εκλογές του Ιουνίου 1989 (ΠΑΣΟΚ 39,1%, ΝΔ 44,3%, Συνασπισμός 13,1% [τότε αποτελείτο από το ΚΚΕ (εσωτερικού), που είχε μετονομαστεί σε ΕΑΡ [Ελληνική Αριστερά], ενώ συμμετείχε και το ΚΚΕ) δεν μπόρεσε να δώσει κυβερνητική αυτοδυναμία γιατί οι εκλογές διεξήχθησαν με αναλογικό εκλογικό σύστημα. Ωστόσο σχηματίσθηκε κυβέρνηση συνεργασίας ΝΔ και Συνασπισμού, που αποφάσισε την παραπομπή του Ανδρέα Παπανδρέου και τεσσάρων υπουργών του ΠΑΣΟΚ σε ειδικό δικαστήριο για παράβαση καθήκοντος. Οι δεύτερες εκλογές το Νοέμβριο 1989 και πάλι δεν έδωσαν κυβερνητική πλειοψηφία (ΠΑΣΟΚ 40,7%, ΝΔ 46,2%, Συνασπισμός 11%). Όλα τα κόμματα σχημάτισαν μια «οικουμενική κυβέρνηση». Με τις εκλογές του 1990 η ΝΔ σχημάτισε αυτοδύναμη κυβέρνηση και στη δίκη που διεξήχθη στο Ανώτατο ειδικό Δικαστήριο αθωώθηκε ο Ανδρέας Παπανδρέου, και καταδικάσθηκε ο Δημήτρης Τσοβόλας (ο κύριος κατηγορούμενος Κουτσόγιωργας υπέστη καρδιακό επεισόδιο κατά τη διάρκεια της δίκης και λίγες μέρες αργότερα πέθανε). Ο Δημήτρης Τσοβόλας δεν φυλακίστηκε γιατί εξελέγη βουλευτής σε αναπληρωματικές εκλογές στην Αθήνα.

[27] Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, τόμος ΙΣΤ’, σελ. 368.

[28] Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, τόμος ΙΣΤ’, σελ. 404.

[29] Στέλιος Ν. Πανταζίδης, Μακροοικονομικές εξελίξεις και οικονομική πολιτική στην Ελλάδα, Από τη μεταπολίτευση μέχρι την ένταξη στην ΟΝΕ (1975-2000). Εκδόσεις Κριτική, 2002.

[30] Στο ίδιο.

30 comments on “Η «χαμένη δεκαετία του 1980» και η ιδεολογική αντιστροφή της πραγματικότητας

  1. Ο/Η konstantinosomegas λέει:

    αυτου του ειδους τα αρθρα καταγραφουν μια πραγματικοτητα με υποκειμενικο τροπο αναλογα με τον ιδεολογικο χωρο του αρθρογραφου επομενως δεν μπορουν να παρουσιαζονται ως μπουσουλας.
    εκτος αυτου αναφερεται σε μια περιοδο στο παρελθον οπου ηταν διαφορετικα τα δεδομενα κ δεν μπορουμε να κανουμε τετοιου ειδους συσχετισμους κ να βγαζουμε συμπερασματα.
    εγω πιστευω οτι η καθε εποχη πρεπει να εξεταζεται ξεχωριστα αναλογα με τις αναγκες της κ με τα τοτε δεδομενα.
    επι της ουσιας τωρα….. ειναι δεδομενο οτι το κρατος – επιχειρηματιας στη σημερινη εποχη κ στην ελληνικη πραγματικοτητα, εχει χρεοκοπησει κ αυτο οφειλεται στην κομματικοποιηση κ στην πελατειακη σχεση που εχει αναπτυξει με τους υπαλληλους του.
    στην πραγματικοτητα για μενα δεν εχει σημασια αν φταιει ο δημοσιος τομεας ή αν φταινε τα μεγαλα ιδιωτικα συμφεροντα κ ουτε το εξεταζω αυτο το θεμα…. η ουσια κ που νομιζω ολοι συμφωνουμε ειναι οτι δεν παμε καλα σαν χωρα… εχουμε φτασει στον πατο απο οποια μερια κ να το δουμε το θεμα
    αυτο λοιπον που πρωτιστως με ενδιαφερει ειναι να δω το ποιος συντηρει αυτη την αρρωστημενη κατασταση… ποια δυναμη δινει εξουσια ξανα κ ξανα σε ανθρωπους που κυβερνησαν κ κυβερνουν αυτη τη χωρα κ που την εχουν οδηγησει σε αυτο το χάλι…..
    με δεδομενο λοιπον οτι η κυβερνηση της χωρας προκυπτει μεσα απο τις καλπες κ την ψηφο μας, υπαρχει ενα μεγαλο μερος του λαου που στηριζει τους κλεφτες, τους μιζαδορους, τους αποτυχημενους, τους υπηρετες συμφεροντων συντεχνιων κ πρεσβειων…
    να ειναι οι ανεργοι αυτοι που τους στηριζουν? να ειναι οι αστεγοι? αυτοι στα συσσιτια μηπως? αυτοι οι εργαζομενοι των 600 ευρω ή οι χαμηλοσυνταξιουχοι, η νεολαια που μεταναστευει? ….δε νομιζω
    αυτοι που τους στηριζουν, ειναι αυτοι που εχουν αναπτυξει πελατειακη σχεση μαζι τους, που βολευτηκαν σε καποια καλη θεσουλα κ εχουν κ το know how για να βολεψουν τα παιδια τους
    ειναι αυτοι που περιμενουν πως κ πως σε λιγα χρονια να εισπραξουν την κατοσταρα του εφαπαξ, ειναι αυτοι που αγωνιουν για την αγαμη θυγατερα τους… ειναι αυτοι που φοβουνται πως με καποια νεα δεδομενα δεν θα μπορουν να συντηρουν το τζιπακι κ τη μεζονετα τους.
    οκ καταλαβαινω οτι οι μεγαλυτεροι κλεφτες κ αυτοι που εχουν τη μεγαλυτερη ευθυνη ειναι οι πλουτοκρατες κ οχι οι δημοσιοι υπαλληλοι αυτο ομως που δεν μπορειτε εσεις να καταλαβετε ειναι οτι οι πλουτοκρατες απο μονοι τους δεν μπορουν να κανουν κυβερνηση…. χρειαζονται την ψηφο των βολεμενων κ των οικογενειων τους κ αυτος ειναι ο μονος λογος που συντηρουν αυτον τον πανακριβο κομματικο στρατο του δημοσιου κ τα σκανδαλωδη προνομια του σε σχεση με τους εργαζομενους στον ιδιωτικο τομεα.. ..ο δημοσιος τομεας ειναι που στηριζει τα συμφεροντα της διεφθαρμενης ολιγαρχιας
    δημοσιοι υπαλληλοι, κλειστα επαγγελματα κ συντεχνιες βολεμενων ειναι οι κυριοι υπευθυνοι για το δραμα που ζουμε…. η ψηφος τους ουσιαστκα δολοφονει καθημερινα τον φτωχο λαο.
    καθε εφαπαξ που τους καταβαλλεται ισοδυναμει με μια αυτοκτονια..
    ηδη αρχισαν να καρπωνονται τα πρωτα ανταλλαγματα για την ψηφο τους…. ευνοικες ρυθμισεις στα δανεια των στρατιωτικων, »ευγνωμοσυνη» τα φακελακια των γιατρων, ασυλια στους τραπεζιτες, οριζοντια μειωση χαρατσιου κ στον ανεργο με την παραγκα κ στον ευκαταστατο με τη μεζονετα κλπ κλπ …αλλα λιγες ειναι οι μερες ολων..λαος χωρις εθνικη κ κοινωνικη συνειδηση δεν μπορει να εχει μελλον… αυτοι που σκεφτηκαν »ελα μωρε προκειμενου να ζησει η δικια μου κατσικα, ας ψοφησει του γειτονα» θα ειναι κ αυτοι που θα φανε τη μεγαλυτερη κατραπακια στο τελος, γιατι δεν εχουν μαθει να ζουνε στη ζωη τους χωρις κατσικα.

    • Ο/Η Αμετανόητος λέει:

      «αυτου του ειδους τα αρθρα καταγραφουν μια πραγματικοτητα με υποκειμενικο τροπο αναλογα με τον ιδεολογικο χωρο του αρθρογραφου…»

      Μα γιατί το αρχίζεις έτσι…?
      Υπάρχει συγγραφέας ή αναλυτής ή μελετητής ….. που δεν γράφει υποκειμενικά ? έστω και λίγο ?
      Μελετάμε, αναλύουμε και συμπεραίνουμε όμως, με ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΕΣ μεθόδους και τεκμήρια…
      Στις διάφορες θεωρίες του κράτους,όλες οι θεωρίες…βλέπε Heywood…η Δημόσια Διοίκηση εξυπηρετεί ΣΥΓΚΕΚΡΙΜΕΝΟ σκοπό…
      Να συντηρήσει το ίδιο status quo και να αναπαράγει την ΤΑΞΗ ή τις ΤΑΞΕΙΣ που βρίσκονται στην εξουσία…
      Κι έρχεται ο μεγάλος J.Rawls και γράφει τη θεωρία του περί ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗΣ…
      Τέλος πάντων επειδή είσαι αλλεργικός στα βιβλία σταματάω…
      Πιστεύω κάτι να αποκόμισες απ’ το άρθρο…

      • Ο/Η konstantinosomegas λέει:

        Στις διάφορες θεωρίες του κράτους,όλες οι θεωρίες…βλέπε Heywood…η Δημόσια Διοίκηση εξυπηρετεί ΣΥΓΚΕΚΡΙΜΕΝΟ σκοπό…
        Να συντηρήσει το ίδιο status quo και να αναπαράγει την ΤΑΞΗ ή τις ΤΑΞΕΙΣ που βρίσκονται στην εξουσία…

        δεν υπαρχει τετοιο πραγμα αμετανοητε.. δυστυχως εισαι χαμενος στη θεωρια των βιβλιων κ δεν βλεπεις τι γινεται στην πραγματικη ζωη
        δεν υπαρχει πουθενα στον κοσμο ..ακομα κ στην τουρκια οι ψηφοφοροι τιμωρησαν κ εξαφανισαν το προηγουμενο καθεστως για να αναλαβει ο ερντογαν.
        ειμαστε παγκοσμιο φαινομενο κ πρεπει να μας γραψει το γκινες.. μετα απο ολα αυτα που μας εκαναν να ξαναδωσουμε εξουσια στους ιδιους πολιτικους ..
        κ ειμαστε τοσο ψεκασμενοι που αντι να δουμε τα χάλια μας, αναμασαμε την κασετα του κκε κ ετσι τα εξηγουμε κ εχουμε απαντηση για ολα

        • Ο/Η Αμετανόητος λέει:

          Εγώ μίλησα για Δημόσια Διοίκηση…για Κράτος.
          Οχι για Εκλογικό σώμα…

          «ειμαστε παγκοσμιο φαινομενο κ πρεπει να μας γραψει το γκινες.. μετα απο ολα αυτα που μας εκαναν να ξαναδωσουμε εξουσια στους ιδιους πολιτικους»

          Εδω συμφωνούμε…

          Και ΔΕΝ αναμασάμε καμιά κασέτα του ΚΚΕ.
          Στεκόμαστε με κριτική σκέψη απέναντι σε όλους…
          Το γνωρίζεις άλλωστε ότι ΠΟΤΕ δεν έγραψα ψηφίστε αυτό το κόμμα ή το άλλο…
          Είπα μόνο τι κόμμα ΔΕΝ πρέπει να ψηφίσουμε…
          Ο καθένας άς κάνει τις επιλογές του αλλά ΠΑΝΩ από όλα πρέπει να μάθει να ακούει και να επεξεργάζεται με ευρεία κρίση τις πληροφορίες και τη γνώση…

          Θα σου έλεγα κι εγώ ότι λαϊκίζεις στεγνά αφού εξακολουθείς να μου απαντάς με σλόγκαν του είδους…
          » δυστυχως εισαι χαμενος στη θεωρια των βιβλιων κ δεν βλεπεις τι γινεται στην πραγματικη ζωη»

          διότι στο έχω πεί επανειλημμένως, ότι η Πολιτική και τα Πολιτικά φαινόμενα δεν αντιμετωπίζονται με «τανζανιές»…
          Μπορείς να τοποθετηθείς όποτε θέλεις και να σου δημοσιεύσω και κείμενά δικά σου για να πείς τί έφταιξε εκτός από τους Δημόσιους υπαλλήλους την κομματοκρατία, την κλεπτοκρατία και το νεποτισμό…
          Αυτά είναι γνωστά…
          Και προσωπικά γνωρίζω πάρα πολύ καλά τι συμβαίνει στην Ελλάδα και στην κοινωνία μας…
          Ζω και εργάζομαι και κινούμαι εδώ…χωρίς να κουνήσω ρούπι από τη χώρα μας εδώ και πόσες δεκαετίες….

          • Ο/Η konstantinosomegas λέει:

            Εγώ μίλησα για Δημόσια Διοίκηση…για Κράτος.
            Οχι για Εκλογικό σώμα…

            τι ειναι αυτα που λες μωρε? κ ποιος ασκει δημοσια διοικηση στην ελλαδα? δεν ειναι οι δημοσιοι υπαλληλοι? δεν ειναι οι ΔΥ κ εκλογικο σωμα που ανεβοκατεβαζει κυβερνησεις?
            τοση ωρα εξηγω οτι η πραγματικη δυναμη δεν ειναι στα χερια των πλουτοκρατων αλλα στων ΔΥ πραγμα που χαλαει την αριστερη σουπα περι πλουτοκρατιας αλλα οταν ερχεται η ωρα της ουσιαστικης αντιπαραθεσης με επιχειρηματα, πετατε εναν καπιταλισμο κ εναν ιμπεριαλισμο κ ξεμπερδευετε. .. ο συριζα διεκδικει κ παιρνει οπως φαινεται μεγαλο μερος των δυσαρεστημενων ψηφοφορων του δημοσιου κ το κκε απ’οτι προσωπικα γνωριζω εχει βολεψει τους δικους του στο δημοσιο, στους δημους κ στις καλες »ιδιωτικες» επιχειρησεις..
            καλα κανουνε, δε λεω… ολος ο κοσμος κοιταζει πως να βολευτει …αλλα να μην κοροιδευομαστε κι ολας με αριστεροδεξιες μπουρδες κ παπαρολογιες…. μια ειναι η ιδεολογια στην ελλαδα κ ειναι αυτη της τσεπης. .. ολοι αριστεροι ειμαστε αρκει να μην πληρωσουμε, να μην μας φορολογησουν
            ποιο κομμα ειναι αυτο που κανει λογο για τους δυο εκατομμυρια ανεργους, τους αστεγους, τους ανασφαλιστους, αυτους που ζουνε χωρις ηλεκτρικο, χωρις τροφιμα? κανεις δεν τολμαει να το βαλει ψηλα στην ατζεντα αυτο το θεμα… τις απολυσεις ομως 15.000 δημοσιων υπαλληλων τις εχουν κανει ολοι σημαια κ κεντρικο πυλωνα κομματικης αντιπαραθεσης
            αφου ολος ο κοσμος που ηταν θετικος στις απολυσεις των ΔΥ τωρα λεει φτανει πια, μας τα εχετε ζαλισει δυο χρονια, δεν αντεχουμε αλλο…… μην τους απολυετε να βρουμε την ηρεμια μας

            • Ο/Η Αμετανόητος λέει:

              Καταρχάς καλησπέρα
              Είναι προφανές ότι δεν έχεις καταλάβει ότι πολλοί Δημόσιοι Υπάλληλοι ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΖΟΥΝ και τα τέκνα τους για τον ίδιο ρόλο…
              Εγραψα ότι…
              «Στις διάφορες θεωρίες του κράτους,όλες οι θεωρίες…βλέπε Heywood…η Δημόσια Διοίκηση εξυπηρετεί ΣΥΓΚΕΚΡΙΜΕΝΟ σκοπό…
              Να συντηρήσει το ίδιο status quo και να αναπαράγει την ΤΑΞΗ ή τις ΤΑΞΕΙΣ που βρίσκονται στην εξουσία…»

              Να φέρω ένα παράδειγμα…
              Σε μία μεγάλη εταιρεία του Δημοσίου τα στελέχη που μπήκαν με μέσο τους ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΟΥΝ τα μεταπτυχιακά και τα σεμινάρια…
              Στον ιδιωτικό τομέα ? σε ελάχιστότατους
              Σε μία μεγάλη εταιρεία του Δημοσίου τα παιδιά των υπαλλήλων πηγαίνουν σε ιδιωτικά σχολεία και το κόστος το πληρώνει η εταιρεία…
              Στον ιδιωτικό ? σε ελάχιστες…
              Ετσι από πολύ μικρά εκαπαιδεύονται σαν να είναι το «αφάν κατέ» της ελληνικής κοινωνίας,ξέχωρα από την πλέμπα και τον μπίθουλα…
              Σε μία μεγάλη εταιρεία του Δημοσίου τα τέκνα μπάινουν από την πίσω πόρτα και ΧΩΡΙΣ πολλές φορές τα τυπικά αλλά και τα ουσιαστικά προσόντα…
              Στον Ιδιωτικό ? ….

              Σε ΤΡΑΠΕΖΕΣ δεν μπαίνεις και μιλάω για τις 3 μεγάλες Ιδιωτικές με άμεσες εξαρτήσεις από το Κράτος, και όχι για την Εθνική (που παίζει το σενάριο των τέκνων)…ΕΑΝ ΔΕΝ ΕΧΕΙΣ ΜΕΣΟ…
              Χοντρό μέσο και βέβαια ΠΟΛΙΤΙΚΟ και ΜΕΓΑΛΟΥ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΥ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑ…
              Στην Εθνική μάλιστα έχουν να κάνουν προσλήψεις από το 1992.
              Παίρνουν κάτι ψιλά και από 26.000 θέσεις πήγανε στις 14.000 μου φαίνεται…
              Μπάινουν ΜΟΝΟ πλέον από το παράθυρο…λίγοι και εκλεκτοί…

              Και αν μου πείς ΝΑΙ μάστορα αυτοί δεν είναι αμιγώς Δημόσιοι Υπάλληλοι ή σώματα Ασφαλείας θα σου απαντήσω ΟΤΙ και στον στενό Δημόσιο Τομέα καθώς και στους ΟΤΑ Α’ και Β’ βαθμού ΜΠΑΙΝΟΥΝ ΑΚΡΙΒΩΣ ΜΕ ΤΗΝ ΙΔΙΑ ΛΟΓΙΚΗ…

              Αυτοί οι Δημόσιοι Υπάλληλοι που μπήκαν ΑΞΙΟΚΡΑΤΙΚΑ στο Δημόσιο τα τελευταία 20 χρόνια δεν είναι παρά το 20-25% και είναι και πολύ…
              Το ποσοστό που σου δίνω είναι από συζήτηση με προσωπικό της Εθνικής Σχολής Δημόσιας Διοίκησης…

              Ετσι λοιπόν οι Στρατιωτικοί θέλουν τα παιδιά τους Στρατιωτικούς ή σε άλλη θέση ΜΕΣΑ στο Κράτος.
              Ετσι λοιπόν οι Αστυνομικοί θέλουν τα παιδιά τους ΜΕΣΑ στο Κράτος…
              Ετσι λοιπόν οι Δήαμρχοι το ίδιο
              Ετσι λοιπόν οι Βουλευτές το ίδιο…
              Ετσι λοιπόν οι Γιατροί το ίδιο…
              Το Διπλωματικό σώμα…
              Οι Νομικοί…Οι Εφοριακοί…οι εκαπαιδευτικοί κτλ…

              Δηλαδή, η ευρύτερη ΤΑΞΗ των Δημοσίων Υπαλλήλων με τις υπομέρους τάξεις της θέλει να διατηρήσει το ίδιο καθεστώς ΚΑΙ να το αναπαράγει διότι ΕΤΣΙ θα διατηρήσει τα προνόμια και την Οικονομική Ισχύ μέσα στην κοινωνία…
              Κια βέβαια ΕΠΙΔΙΩΚΕΙ ΝΑ ΤΟ ΑΝΑΠΑΡΑΞΕΙ προς όφελός της σε μέγιστο βαθμό…

              Το αποτέλεσμα των Εκλογών καθορίζεται ΑΠΟ ΕΝΑΝ ΑΝΤΙΔΗΜΟΚΡΑΤΙΚΟ ΚΑΙ ΑΝΤΙΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΕΚΛΟΓΙΚΟ ΝΟΜΟ…
              ΜΙΑ ΚΑΘΟΛΙΚΗ ΑΠΑΤΗ ΚΑΙ ΔΙΑΣΤΡΕΒΛΩΣΗ ΤΗΣ ΒΟΥΛΗΣΗΣ ΤΟΥ ΛΑΟΥ.
              ΑΥΤΟ ΦΡΟΝΤΙΣΑΝ ΑΠΌ ΚΑΙΡΟ ΝΑ ΤΟ ΦΤΙΑΞΟΥΝ…
              ΒΛΕΠΕΙΣ ΛΟΙΠΟΝ ΌΤΙ ΤΟ 20-25% ΤΩΝ ΑΝΘΡΩΠΩΝ ΜΙΑΣ ΧΩΡΑΣ ΚΥΒΕΡΝΟΥΝ ΤΟ ΥΠΟΛΟΙΠΟ 75%…
              ΑΥΤΟ ΕΊΝΑΙ ΤΟ ΤΡΥΚ…
              ΚΙ ΕΧΩ ΤΟΠΟΘΕΤΗΘΕΙ ΚΑΙ ΜΕ ΑΡΘΡΟ ΜΟΥ ΑΠΕΝΑΝΤΙ ΣΤΟΝ ΠΑΥΛΟΠΟΥΛΟ ΓΙΑ ΑΥΤΟ ΤΟ ΕΚΤΡΩΜΑ…
              (μην μιλάτε για Μικρασίες…)
              Με καλύπτει εν μέρει και η απάντηση του φίλου Ποπολάρου
              Καλό απόγευμα

          • «η πραγματικη δυναμη δεν ειναι στα χερια των πλουτοκρατων αλλα στων ΔΥ»…

            Αν δεχθούμε ότι οι ΔΥ στην Ελλάδα είναι 1,2 εκ. άνθρωποι, (είναι πολύ λιγότεροι αλλά προς χάρην παραδείγματος), και το εκλογικό σώμα είναι κάτι παραπάνω από 8 εκ., (το επίσημο είναι 9 εκ.), τότε οι ΔΥ αντιπροσωπεύουν το 15% του εκλογικού σώματος. Θέλεις να μου πεις ότι το 15% είναι αυτό που κρίνει το εκλογικό αποτέλεσμα, (θεωρώντας μάλιστα ότι το σύνολό του ψηφίζει τα 2 κόμματα), και όχι το 85% ;;; Προσωπικά πιστεύω ότι αλλού κρίνεται το αποτέλεσμα και όχι στους ΔΥ αυτούς καθ’ αυτούς.

          • Ο/Η konstantinosomegas λέει:

            ελαααα σκεφτειτε λιγο ρε παιδια… το ενα εκατομμυριο εχει κ οικογενειες….
            προσθεσε κ την πλουτοκρατια κ τις συντεχνιες των προνομιουχων των κλειστων επεγγελματων κ πολλους που δεν ειναι μεν δημοσιοι υπαλληλοι αλλα ζουνε με κρατικο χρημα
            δυστυχως επειδη η παραγωγικη οικονομια στη χωρα μας ειναι περιορισμενη, μεγαλο μερος του ιδιωτικου τομεα ουσιαστικα ειναι παροχη υπηρεσιων που βασιζεται στο κρατικο χρημα.
            δεν ειναι τυχαιο οτι ολα τα κομματα στοχευουν στη δεξαμενη των ψηφοφορων του δημοσιου…. δηλαδη δεν χρειαζεται να ειστε κ πολυ παρατηρητικοι για να το διαπιστωσετε..
            βεβαια υπαρχει κ η μεγαλη δεξαμενη των συνταξιουχων που ειναι ταμπου για ολα τα κομματα.. δεν υπαρχει πουθενα στον κοσμο η κατωτερη συνταξη να ειναι στα 600+ ευρω την ωρα που ο βασικος μισθος εχει πεσει επισημως πιο χαμηλα αλλα στην πραγματικοτητα ο νεαρος αμειβεται με το μισο της κατωτερης συνταξης
            αυτα ειναι στρεβλωσεις που οφειλονται στην πελατειακη λογικη των πολιτικων μας…..
            δηλαδη καπου την εχουμε δει στραβα την πολιτικη στην ελλαδα….. κανει ο καθενας εναν φορεα που εκπροσωπει τους συγγενεις του κ τους χωριανους του κ τους φιλους του κ το μονο του μελημα ειναι το πως θα τους βολεψει…. αυτο ειναι πολιτικη σκουπιδια κ πραγματικα πιστευω οτι δεν υπαρχει πουθενα αλλου στον κοσμο.. ειναι θεμα εσωτερικο καθαρα δικο μας που πρεπει να το επιλυσουμε κ οχι να πεταμε τη μπαλα σε καπιταλισμους κ κομμουνισμους
            . η γνωμη μου ειναι οτι το κρατος χρειαζεται να ξαναχτιστει απο το μηδεν αλλιως δεν μπορουμε να περιμενουμε τιποτα καλυτερο….. πολυ σωστα το ειχε εντοπισει ο μπουχεσας το θεμα για επανιδρυση αλλα η επανιδρυση δεν γινεται διοριζοντας αλλους 200000 στο δημοσιο κ διπλασιαζοντας τα χρεη
            μια πατριωτικη χουντα χρειαζομαστε που να μην εχει το αγχος του πολιτικου κοστους..
            ανακατανομη πλουτου…. δημοσιοι υπαλληλοι, αεριτζηδες κ συνταξιουχοι με 3.60 ενω να πληρωνεται καλα η παραγωγικη οικονομια κ ο νεαρος εργαζομενος για να μπορεσει να κανει οικογενεια… ετσι θα λυσουμε το προβλημα της αναπτυξης κ το δημογραφικο.
            καλα ειναι να αγωνιζομαστε ολοι για τα κεκτημενα μας αλλα αυτος ο δρομος ειναι αδιεξοδος για τη χωρα….. με 300- 400 ευρω ενας τυχερος νεαρος εργαζομενος, πρεπει να δουλεψει ολη του τη ζωη για να πληρωσει το εφαπαξ ενος κ μονο δημοσιου υπαλληλου.. αυτος ο ιδιος νεαρος πρεπει να πληρωσει κ τη συνταξη ενος συνταξιουχου κ καποιο επιδομα σε εναν ανεργο αλλα κ τους φορους για το κρατος αλλα κ το μεριδιο του χρεους που του αναλογει κ ειναι σημερα γυρω στις 40.000 ευρω/ατομο…. αλλα ακομα κ αυτον τον νεαρο που ειναι ο μονος που παραγει χρημα, προσπαθουμε να τον διωξουμε στο εξωτερικο για να διατηρησουμε τα κεκτημενα μας…. βαζοντας δηλαδη οριζοντια χαρατσια, αυξανοντας το φπα, βαζοντας λουκετο δηλαδη στην παραγωγικη οικονομια, για να μην μειωσουμε δραστικα το κοστος του δημοσιου κ για να μην φορολογησουμε τον μεσαιο πλουτο(γιατι ο μεγαλος δεν πιανεται) …. δηλαδη εχουμε φτασει στα ορια του παραλογισμου σαν κοινωνια.

          • Ο/Η konstantinosomegas λέει:

            ωραια τοτε επιτελους καταλαβαινεις οτι δεν εχω προσωπικα με κανεναν ΔΥ οπως ειχες αφησει υπονοουμενο.. αλλωστα οι περισσοτεροι ισως εχουμε κ καποιον συγγενη
            το προβλημα ειναι θεσμικο.. δεν λειτουργει κατι? …το καταργεις.. τοσο απλο ειναι
            συμφωνω να εχει τον ελεγχο το κρατος σε υγεια παιδεια ενεργεια νερο κλπ αλλα οχι να κανει τον επιχειρηματια, γεγονος που καταληγει σε πελατειακη λογικη.
            μα θα μου πεις αν το κρατος σπασει τις δουλειες κ τις αναθεσει σε εργολαβους οι εργαζομενοι θα πληρωνονται ψιχουλα….. μα αυτο ειναι αγαπητε ολο το νοημα.. πρεπει να ξεκουμμουνιαστουμε επιτελους σε αυτη τη χωρα κ οχι να προστατευονται τα προνομια καποιων συντεχνιων κ ολοι οι αλλοι στον καιαδα…. ετσι δουλευει ολος ο πολιτισμενος κοσμος.. σε μια ελευθερη οικονομια οποιος εχει προσοντα κ ορεξη για δουλεια αμειβεται καλα κ οποιος θελει να λουφαρει οπως οι σημερινοι ΔΥ πληρωνεται αναλογως.
            ειμαστε η τελευταια οικονομια ταλιμπαν στην ευρωπη κ ολα τα κομματα μας θελουν να συντηρησουν αυτη την αρρωστημενη κατασταση.

            • Ο/Η Αμετανόητος λέει:

              Κάνω πολλές φορές χιούμορ αλλά δεν με καταλαβαίνεις γιατί δεν με γνωρίζεις…
              Και να σου πώ ούτε εγώ «με γνωρίζω» πραγματικά…ψάχνομαι και αναρωτιέμαι συνεχώς
              Δεν έχω τίποτα με τους ανθρώπους…
              Με αυτούς που εξουσιάζουν έχω…
              Δεν είμαστε η τελευταία οικονομία Ταλιμπάν…
              Ο καπιταλισμός του 21ου αιώνα είναι ο Ταλιμπάν.

          • Ο/Η konstantinosomegas λέει:

            αμετανοητε εσυ στριμωχνεις την απαντηση σου εκει ακριβως που θελεις να απαντησεις προσεξα.. εγω δεν μπορω να το κανω αυτο κ απανταω λιγο πιο μακρυα

            • Ο/Η Αμετανόητος λέει:

              Κων/νε απεχθάνομαι να γράφω σεντόνια.
              Επειδή πιστεύω ότι συνομιλάω με εξυπνους ανθρώπους, ικανούς να συλλάβουν ένα βαθύτερο νόημα
              χωρίς πολλές επεξηγήσεις, προσπαθώ να αποφύγω τη φλυαρία…
              Αλλωστε σχολιάζουμε και συνομιλούμε και δεν χρειάζεται να γράφουμε διατριβές.
              Είναι κουραστικό νομίζω.
              Αλλά.
              Να επικεντρωνόμαστε κάπου για να βγάζουμε άκρη.
              Στο έχω γράψει και το έχω τεκμηριώσει επανειλημμένως…
              Δεν ήταν το ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ο Δημόσιος Τομέας στην Ελλάδα.
              Ηταν μεγάλο πρόβλημα με πολλές κοινωνικές και οικονομικές διαστάσεις αλλά ΟΧΙ ΤΟ ΚΥΡΙΟ.

              Ενα τελευταίο.
              Και να καταργήσουμε την έννοια παντελώς του Δημοσίου να πάμε σε Αναρχικές ιδεολογίες και κοινωνίες (κατάργηση κράτους,στρατών κτλ) δεν σημαίνει ότι θα δημιουργήσουμε την «Καλή κοινωνία» που έγραφε κάποτε ο Τζων Κέννεθ Γκαλμπρέηθ…
              Αρα πρέπει να βρούμε το μέτρο…Και το μέτρο ΔΕΝ είναι ο φιλελευθερισμός και ο νεοφιλελευθερισμός του 21ου αιώνα…
              Είπαμε…οι παραγωγικές σχέσεις δεν χωράνε στις υπάρχουσες παραγωγικές δομές…
              Θα γίνει μπάμ…
              Αυτά…
              Merci

          • Κωνσταντίνε, η ρίζα του κακού για όλα όσα αναφέρεις ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ το δημόσιο, ως θεσμός. Σκέψου το εξής : Στον ιδιωτικό τομέα υπάρχουν οι συμβάσεις που μιλάνε για τον ΚΑΤΩΤΑΤΟ μισθό. Κανένας δεν απαγορεύει όμως τον οποιονδήποτε επιχειρηματία να πληρώνει τους εργαζόμενους στην επιχείρησή του με 2πλάσια, 5πλάσια ή και 10πλάσια χρήματα από την συλλογική σύμβαση εργασίας. Γιατί δεν το κάνουν;; Για τον απλούστατο λόγο ότι ΔΕΝ ΥΠΑΡΧΕΙ ΛΟΓΟΣ να το κάνουν. Το αντίπαλο δέος είναι ο ΔΤ και εκεί οι μισθοί μειώνονται. Αν στον ΔΤ γίνει μία τερράστια μείωση μισθού και μαζικές απολύσεις αυτή την στιγμή, τότε αμέσως μετά θα ακολουθήσει ο ιδιωτικός τομέας, όχι για κανέναν άλλο λόγο, αλλά γιατί μέσω των περικοπών θα προσπαθήσουν οι «επιχειρηματίες» να διατηρήσουν την κερδοφορία τους. Από την άλλη μεριά, αν αυξηθούν οι μισθοί στον ιδιωτικό τομέα, τότε κανένας δεν θα θέλει να είναι δημόσιος υπάλληλος και ο ΔΤ θα υποστεί μία δραματική μείωση δυναμικού που θα οφείλεται σε εθελουσίες εξόδους. Τότε όμως θα σταματήσουν οι κοινωφελείς υπηρεσίες να διατίθενται από το δημόσιο και θα αυξηθούν ΔΡΑΜΑΤΙΚΑ οι τιμές λόγω έλλειψης ανταγωνισμού. Στην πραγματικότητα δεν τους ενδιαφέρει από ποια πλευρά βλέπουμε εμείς το πρόβλημα. Από όποια πλευρά κι αν το βλέπουμε εμείς, ο στόχος παραμένει ο ίδιος : Η διατήρηση και η αύξηση των κερδών από τους λίγους. Αν νομίζεις ότι οι ΔΥ λόγω συμφέροντος επηρεάζουν το εκλογικό αποτέλεσμα, τότε να σου μιλήσω για ιδιωτικές επιχειρήσεις που στους εργαζομένους τους έκαναν καθαρό εκβιασμό στις τελευταίες εκλογές για το τι θα ψηφίσουν. Και πίστεψέ με, το αποτέλεσμα ήταν ακόμη καλύτερο από αυτό του ΔΤ. Γιατί τον ιδιωτικό υπάλληλο δεν τον προστατεύει κανένας νόμος και καμία μονιμότητα.

            Όταν μιλάμε για πλουτοκρατία, (τουλάχιστον εγώ αλλά πιστεύω και όλοι οι υπόλοιποι), δεν είμαστε ενάντια στην ελεύθερη αγορά. Είμαστε ενάντια στην ασύδωτη αγορά. Στην ανεξέλεγκτη αγορά. Γιατί ως γνωστόν, το χρήμα είναι δύναμη. Και η υπερσυγκέντρωση δύναμης οδηγεί στην κατάχρηση εξουσίας που σου δίνει αυτή η δύναμη. Έχουμε λοιπόν φθάσει σε αυτό το σημείο ως κοινωνία. Στην κατάχρηση της εξουσίας που έχουν συγκεντρώσει λίγοι…

          • Ο/Η konstantinosomegas λέει:

            επαναστατη συμφωνω οτι δεν λειτουργει στη χωρα μας ο νομος της ελευθερης αγορας, της προσφορας κ της ζητησης.
            αυτο ομως συμβαινει γιατι εχουμε αρρωστη δημοσια διοικηση… αν δεν ξεριζωθει το τερας του δημοσιου ειναι φυσικο να μην λειτουργει τιποτα στη χωρα αφου μας εχει πνιξει η διαφθορα
            ενα παραδειγμα σου λεω.. οταν τρεις ιδιωτικες εταιριες στον ιδιο κλαδο, εφαρμοζουν εναρμονισμενες πολιτικες γιατι λαδωνουν τον ελεγκτικο μηχανισμο, για ποιο λογο αυτες οι εταιριες να προσλαβουν αξια στελεχη? απο τη στιγμη που δεν υπαρχει ανταγωνισμος? κ για ποιο λογο να καλοπληρωνουν τους αξιους?
            οπως εχει διαμορφωθει η κατασταση καμια κυβερνηση δεν μπορει να ελεγξει τη διαφθορα γιατι υπαρχει η πελατειακη σχεση που προανεφερα..
            κ οσο υπαρχει αυτο καμια υγιης επιχειρηση δεν θα μας ερθει… μονο μπουρδες πρασινης αναπτυξης κ πολυ φοβαμαι τα βιοκαυσιμα
            εδω ουτε οι ιδιοι δεν επενδυουμε στη χωρα μας.. δε βλεπεις τι γινεται?

          • Κωνσταντίνε, επέτρεψέ μου να σου πω ότι έχεις μπερδευτεί κάπως. Αυτό δεν συμβαίνει μόνο στην χώρα μας, αλλά σε όλες τις χώρες του «δυτικού» κόσμου. Ξεχνάς τα σκάνδαλα εταιρειών και τραπεζών σε όλο τον κόσμο;; Στις ΗΠΑ θέλεις;; Στην Γερμανία;; Στην Βρετανία;; Στην Γαλλία;; Που θέλεις και δεν θα βρεις σκάνδαλα με πρωταγωνιστές «επιχειρηματίες» με πολύ χρήμα. Και είναι λογικό. Όταν μία εταιρεία, (π.χ. Apple), έχει στα χέρια της περισότερο ρευστό απ’ ότι οι ΗΠΑ, δεν είναι λογικό;; Όταν στα χρηματιστήρια παίζονται διεθνώς περισότερα από το ετήσιο παγκόσμιο ΑΕΠ δεν είναι λογικό;; Όταν εταιρείες όπως η Google ή η Microsoft μπορούν να διαφέυγουν του νόμου γιατί κάθε στιγμή επιλέγουν την χώρα στην οποία θα φορολογηθούν, δεν είναι λογικό;; Ο ΔΤ δεν είναι τίποτα παραπάνω από ένα μέσο που χρησιμοποιούν αυτοί οι «άνθρωποι» την παρούσα χρονική στιγμή γιατί τους βολεύει. Αν δεν πολεμήσεις αυτό το παγκόσμιο κατεστημένο, τότε ότι και να κάνεις με τον ΔΤ δεν θα έχεις κάνει παρά μία τρύπα στο νερό.

            Μου λες ότι και εμείς οι ίδιοι δεν κάνουμε επενδύσεις στην χώρα μας. Οι απλοί έλληνες δεν κάνουν επενδύσεις γιατί δεν υπάρχει ένα κατανοητό και σταθερό φορολογικό καθεστώς. Οι πλούσιοι «έλληνες» όμως κάνουν «επενδύσεις». Βλέπε οδοποιία, μεγάλα έργα κλπ. Πως όμως; Με συμβάσεις παραχώρησης αποικιοκρατικού χαρακτήρα. Οι ξένοι δεν έρχονται να κάνουν επενδύσεις γιατί με λίγη υπομονή θα αποκτήσουν αυτά τα οποία θέλουν με πολύ λιγότερο κόστος και με ευνοϊκότερες ρυθμίσεις. Ποιος φταίει;; Ο ΔΤ;; Νομίζεις ότι είμαστε μόνο εμείς;; Εδώ ο Ζεράρ Ντεπαρτιέ, ένα μηδενικό μπροστά σε ανθρώπους όπως είναι οι Ροθτσιλντ και όμως διέφυγε του φορολογικού νομοσχεδίου της Γαλλίας λόγω του ότι μετανάστευσε και μετέφερε τα κεφάλαιά του σε άλλη χώρα. Οι «άνθρωποι» αυτοί είναι σε θέση να ελέγχουν την παγκόσμια διακίνηση κεφαλαίων, να ελέγχουν την έκδοση χρήματος καθώς επίσης και να ελέγχουν την διακίνηση ομολόγων παγκοσμίως από την ΠΡΩΤΟΓΕΝΗ κιόλας αγορά. Έχεις καμία ιδέα του τι μπορεί να σημαίνει αυτό;; Γνωρίζεις τι δύναμη έχουν στα χέρια τους;; Αγοράζουν και πουλούν συνειδήσεις σε δευτερόλεπτα…

            Μην αυταπατάσαι λοιπόν. Ο πραγματικός σου εχθρός δεν είναι ο ΔΤ. Το αντίθετο θα σου έλεγα. Αν έχεις θεσπίσει ένα αξιοκρατικό και αξιόπιστο σύστημα ελέγχου στον ΔΤ, (όπως φυσικά και σε όλες τις λειτουργίες του κράτους και της χώρας), τότε αυτός προασπίζει τα συμφέροντά σου ως έθνος απέναντι σε εχθροπραξίες που συμβαίνουν μεταξύ ιδιωτικών εταιρειών, όπως hostile takeovers, συγχωνεύσεις με σκοπό την δημιουργία μονοπολίων κλπ. Πάρε ως παράδειγμα το αεροδρόμιο της Αθήνας. Παρόλες τις κακοδιαχειρήσεις και τις ρεμούλες και το πελατειακό καθεστώς που ίσχυε στην Ολυμπιακή και στο αεροδρόμιο του Ελληνικού, το Ελληνικό κατάφερνε να παραμένει από τα πιο φθηνά στην Ευρώπη. Μετά την σύμβαση παραχώρησης του Ελ. Βενιζέλος στην Hochtief και την πώληση της Ολυμπιακής δες τι έγινε. Απολύθηκαν ένα κατεβατό από εργαζομένους με το κόστος να μετακυλίεται στον κρατικό προϋπολογισμό. Το αεροδρόμιο να γίνει από τα πιο ακριβά της ευρώπης, (αν δεν με απατάει η μνήμη μου το 2ο πιο ακριβό), με αποτέλεσμα την μείωση των πτήσεων προς την χώρα μας άνω του 30% με άμεσες επιπτώσεις στον τουρισμό. Η Hochtief να χρωστάει μέχρι στιγμής πάνω από 500 εκ. ευρώ μόνο σε ΦΠΑ στο κράτος, να έχουν απομείνει 20 χρόνια ακόμη εκμετάλλευσης του αεροδρομίου με την σύμβαση να απαγορεύει να δημιουργηθούν άλλα διεθνή αεροδρόμια σε ακτίνα 100 χλμ. !!!!!! Κανένας δεν κάνει επενδύσεις αν δεν περιμένει ότι η επένδυση αυτή θα του αποφέρει τουλάχιστον τα 2πλάσια σε καθαρό κέρδος…

            • Ο/Η Αμετανόητος λέει:

              Οριακή Απόδοση του Κεφαλαίου λέγεται αυτό…
              ποιός να επενδύσει όμως αφού στα χρηματιστήρια του υπόσχονται 4πλές και 5πλές αποδόσεις με εξασφαλισμένη
              απόδοση μέσω swaps ?
              Μ@λάκας είναι να επενδύσει σε εργοστάσιο στην Πάτρα ας πούμε ?
              Και εδώ πέσαμε στον φαύλο κύκλο της καπιταλιστικής οικονομίας…
              Καλησπέρες σε όλους

          • ΑΚΡΙΒΩΣ φίλε μου Αμετανόητε. Την καλησπέρα μου κι από εμένα.

            Την στιγμή που η οικονομία μετατράπηκε σε «άϋλη» και το εικονικό χρήμα αποκτιέται πουλώντας «αέρα κοπανιστό», τότε ακριβώς χάθηκε η «μπάλα» και η κατάσταση απέκτησε μη αναστρέψιμο χαρακτήρα.

          • Ο/Η konstantinosomegas λέει:

            επαναστατη επειδη εχω ζησει στις ΗΠΑ, εχω παρει μια εικονα πως λειτουργει εκει η οικονομια κ πως ειναι η καθημερινοτητα του πολιτη.. εχω ζησει τις αμερικανικες εκλογες κ τη λειτουργια των υπηρεσιων υγειας κ εξυπηρετησης πολιτων, μπορω να εντοπισω τις διαφορες με την ελληνικη πραγματικοτητα κ τι εναι αυτο που μας κραταει κολλημενους σε τριτοκοσμικη κατασταση… δεν μ ενδιαφερει να πεισω κανεναν κ ουτε πιστευω οτι μπορει να αλλαξει η κατασταση στη χωρα μας, απλα λεω την αποψη μου. θεωρω οτι τωρα με τα μνημονια ηταν μια καλη ευκαιρια να τελειωνουμε με το τερας του δημοσιου.. αλλα δυστυχως οι πολιτικες δυναμεις αυτου του τοπου ειναι ολες για τον ………

            • Ο/Η Αμετανόητος λέει:

              χαχαχαχαχαχαχα
              Μου το κόλλησες το παρατσούκλι ε ? ο άλλος με λέει καναλάρχη…
              Επαναστάτης δυστυχώς δεν είμαι Κων/νε…
              Με τιμά ο τίτλος που μου δίνεις αλλά δεν έχω κάνει πολλά επανασταστικά πράγματα στη ζωή μου…
              Καθημερινούς αγώνες,ΝΑΙ… επαναστάσεις όχι ακόμα.
              Αλλά θα κάνουμε μικρές, καθημερινές επαναστάσεις, όλοι μαζί, οι Ελληνες…

  2. Ο/Η lux interior λέει:

    εξαιρετικό αρθρο…..
    ……μπράβο ρε φίλε αμετανόητε…..
    ….με λίγα λόγια η ελληνική οικονομία(όπως λέει και ο Καζάκης) ήταν πάντα έρμαιο των διεθνών κρίσεων
    ……και όσο είχε το δικό της νόμισμα κάπως τα βόλευε……
    ….απ’τη στιγμή που μπήκε στην ΟΝΕ και κατ’επέκταση
    στο κοινό νόμισμα μπήκε ξεβράκωτη στ’αγγούρια……

  3. Πολυ καλο το αρθρο με στοιχεια και αναγωγες επι πραγματικων αριθμων ,οπως και πιανει σωστα την ευρωπαικη «παρεμβαση» στα ελληνικα οικονομικα πραγματα -και οχι μονο.Οποιος ομως εξεταζει τον ελληνικο καπιταλισμο αποσπασματικα και ξεκομμενα απο τον διεθνη ,κινδυνευει να καταληξει σε λαθος συμπερασματα .
    Βεβαια εδω ειχαμε μια ΙΔΙΑΙΤΕΡΟΤΗΤΑ : Διαλυση συνειδητη(κατευθυνση Κεντρικη δλδ) και απο «τα πανω «(ΕΕ και ντοπια πλουτοκρατια) βιομηχανιας και γεωργιας και «απορροφηση» αυτου του εργατοαγροτικου δυναμικου στον ΔΤ (ως ψηφοφοροι των κυβερνητικων κομματων για ανετη εναλλαγη)και στις μεγαλες πολεις σαν μικρομαγαζατορες ελευθεροεπαγγελματιες πωλητες (κυριως) εισαγωμενων. Αυτη η ιδιατεροτητα σε συνδιασμο με το κεντρικο ευρωπαικο νομισμα ειναι που οδηγησε και τα «ξενα » κεντρα ωστε να επιλεξουν την Ελλαδα για το πειραμα ΣΟΚ (Ευκολη δλδ παρεμβαση κεντρικα στην κυκλοφορια του χρηματος -μειωση μισθων και συνταξεων- που θα οδηγουσε σε καταρρευση της αγορας των μικρομαγαζων αρχικα και ολης της αγορας στην συνεχεια )

    • Ο/Η Μιχαήλ λέει:

      Μέ πρόλαβες…
      …ΑΨΟΓΟΣ.

      Ἡ ἀνάλυση – προσέγγιση πάσχει σέ κάποιες πολύ κρίσιμες παραμέτρους καί ἐννοῶ στό τεχνικό της κομμάτι, πού ἄλλος μπορεῖ νά τό ἀποδώσει σέ ἰδεοληψίες, ἄλλος σέ…σκόπιμες παραλείψεις…

      Ἐξηγοῦμαι:

      1. Ἀπουσιάζει ἀπό ἀπό ὅλους τούς σχετικούς μέ τό μισθολογικό status καί τίς διακυμάνσεις του πρός τά πάνω ἤ πρός τά κάτω τό κρισιμότατο γιά κάθε περίοδο τοῦ cost of living…
      γιατί «κρισιμότατο», προφανές…

      2. Καί σέ σχέση μέ τά γραφήματα 4 & 5 καί τήν μετέπειτα «ἔλλειψη

      «Το αποτέλεσμα των εργατικών αγώνων είναι οι πραγματικοί μισθοί να αυξάνουν με μεγαλύτερο ρυθμό από την αύξηση της παραγωγικότητας (εκτός των χρόνων της μεγάλης οικονομικής κρίσης 1980 και 1981):[21]»

      Τί λέει ἐδῶ ὁ ἄνθρωπος;
      Ἔχει ἰδέα ΤΙ λέει;

      Επομένως, η άνοδος στην κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ του Ανδρέα Παπανδρέου το 1981 συνοδεύτικε, εκτός από την οικονομική κρίση, και από ένα μεγάλο και δυνατό εργατικό κίνημα που η ηγεσία του δεν είχε ακόμα ενσωματωθεί στους κομματικούς και κρατικούς μηχανισμούς. Που σημαίνει ότι είχε τη δύναμη να πιέσει αποτελεσματικά για μέτρα υπέρ του κόσμου της εργασίας και περιορισμού της ασυδοσίας του κεφαλαίου.»

      Kαί μᾶς ἀποτελειώνει μέ τό παραπάνω…

      Ἐμένα δέν μέ ἐκπλήσει καί φωτογραφίζει ἄτομο πού δέν ἔχει στήσει, διευθύνει καί ἐπεκτείνει ούτε κοτέτσι…(ὅποιος ἔστησε ποτέ ἑταιρία καί κλήθηκε νά λειτουργήσει στήν πραγματική καί μέ ὅρους τοπικοῦ καί/ἤ διεθνοῦς ἀνταγωνισμοῦ μέ συνεργασίες/συνέργειες σέ τοπικό καί/ἤ διεθνές περιβάλλον, ὁπουδήποτε στόν κόσμο, καταλαβαίνει ἀμέσως τί λέω…

      Ὅταν οἱ πραγματικοί μισθοί αὐξάνουν μέ μεγαλύτερο ρυθμό ἀπό τήν αὔξηση τῆς παραγωγικότητας, τότε στήν πραγματική οἰκονομία ἔχουμε ὡς ἀποτέλεσμα δύο πράγματα:

      2α. Δραστικό περιορισμό στρατηγικῶν γιά τήν ἐπιβίωση τῆς ἑταιρίας (βλ. διεθνής κρίση – ὅπως ἀναφέρεται, διεθνής ἀνταγωνισμός ἤ πιθανός μεθοδευμένος οἰκονομικός στραγγαλισμός ἐντός…»φίλιου» οἰκονομικοῦ περιβάλλοντος – ΕΕ κλπ.) πόρων καί/ἤ ἐπενδύσεων γιά τόν ἐκσυγχρονισμό τῶν ὑποδομῶν ἤ τῶν συστημάτων της (βλ. γραμμές παραγωγῆς, ἐκπαίδευση στελεχῶν κλπ κλπ νά μήν τά λέω ὅλα, είναι πολλά, ἄρα σέ κείνους ἀκριβῶς τούς τομεῖς πού τήν καθιστοῦν ἀνταγωνιστική καί πού ἔρχεται ἀπό πάνω ὁ ἀρθρογράφος νά τίς ἐλέγξει καί…»ΓΙΑΤΙ» δέν ἤτανε ἕτοιμες καί ἀνταγωνιστικές ὥστε νά ἐπιβιώσουν), μέ ἄμεσο κίνδυνο ἐλλείψει τῶν δύο παραπάνω πού ἀνέφερα, στήν ΣΥΝΕΧΕΙΑ της…
      Ἄρα στήν δυνατότητά της νά ἐξακολουθήσει νά λειτουργεῖ καί νά…ΕΡΓΟΔΟΤΕΙ.

      2β. «Βίαιη» αὔξηση τῆς ζήτησης – ἄρα αὔξησης τῆς πίττας στήν ἀγορά γιά κάθε ἐπι μέρους τομέα/βιομηχανία – ἔνταση συνθηκῶν ἀνταγωνισμοῦ , στήν ὁποία ἡ κάθε ἐπιχείρηση μπορεῖ νά ἀπαντήσει μέ ὅρους ποιότητας καί λογικῆς σχέσης κόστους παραγωγῆς/τιμῆς, μόνο μέσω τῆς…αὔξησης τῆς ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟΤΗΤΑΣ, ἠ ὁποία ἐλλείψει ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ, λόγω τῶν ὅσων ἀναφέρω στό [2α] δέν μπορεῖ νά ἐπιτευχθεῖ…

      Γίνομαι κατανοητός;
      Ἡ τοποθέτηση τοῦ Λεωνίδα καί οἱ συνειρμοί πού ἀναπόφευκτα παραπέμπει, ἐπιβεβαιώνει πολλές, ἄν ὄχι ὅλες τίς πτυχές τῆς συλλογιστικῆς μου

      3. Ἀπουσιάζει ὁ δείκτης – προνόμιο – μόνιμος ΒΡΑΧΝΑΣ πού ἅπτεται τοῦ κεφαλαίου Δ.Υ…
      Ποιός;
      Ἡ μέτρηση – ἀξιολόγηση τοῦ Δείκτη…ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟΤΗΤΑΣ τους…
      Ἄκριβος στή πίτουρα καί φτηνός στ’ ἀλεύρι ὁ φίλος ἀρθρογράφος…
      …Δύο μέτρα καί δύο σταθμά.

      Συμπέρασμα…
      Χρυσή τομή (τήν γνωρίζουμε ὅλοι)…
      Μέση λύση (τήν γνωρίζουμε ὅλοι)…
      …Ἀκεραιότητα (θέλει…κῶλο, ἀπόφαση).

      Νάστε ὅλοι καλά.

      • Ο/Η Μιχαήλ λέει:

        δέν μπῆκα στόν κόπο, γιά νά μήν κουράσω νά στηρίξω τό 2α καί 2β καί μέ τά κρίσιμα μεγέθη τοῦ σταθροῦ καί μεταβαλλόμενου κόστους παραγωγῆς, μέρος τῶν ὁποίων ὑπενόησα μέ τό » ὅρους ποιότητας καί λογικῆς σχέσης κόστους παραγωγῆς/τιμῆς», γιά νά μήν κουράσω, ἀλλά καί γιατί είναι περιορίζει τήν ὀπτική ἀξιολόγησης τοῦ ἐξαιρετικοῦ γιά προβληματισμό ἄρθρου.

      • Ο/Η Αμετανόητος λέει:

        Aδελφέ μου ομολογώ ότι βάζεις σημαντικούς παραμέτρους στο τραπέζι…και συμπληρώνεις με εποικοδομητικό-κριτικό τρόπο το άρθρο…
        Όπως γνωρίζεις πρέπει να κάνουμε αναλύσεις στο βραχυπρόθεσμο ορίζοντα και στο μακροπρόθεσμο…
        Δηλαδή,όταν λές
        «Ὅταν οἱ πραγματικοί μισθοί αὐξάνουν μέ μεγαλύτερο ρυθμό ἀπό τήν αὔξηση τῆς παραγωγικότητας, τότε στήν πραγματική οἰκονομία ἔχουμε ὡς ἀποτέλεσμα δύο πράγματα:»
        Και το συνεχίζεις και το εξηγείς…
        Λοιπόν δώσε σημαντική βάση σε αυτό…
        Ο Σκιντέλσκι και άλλοι οικονομολόγοι λένε ότι το παγκόσμιο πρόβλημα είναι πρόβλημα της Υποκατανάλωσης…
        Δηλαδή ο άνθρωπος με τη βοήθεια και των μηχανών γίνεται ολοένα και πιο παραγωγικός αλλά αμείβεται ολοένα και λιγότερο και έχει αγοραστική δύναμη (PPP) ολοένα και λιγότερη…
        Συνεπώς θα πρέπει να γίνει μία αύξηση μισθών,να μετατοπιστεί «αδρανές», παρκαρισμένο κεφάλαιο στον κόσμο της εργασίας με τη μορφή μισθών…
        Κάτι σαν αυτό που είπε ο Αμερικάνος υπουργός στον Σόϊμπλε…
        Αυτό πρέπει να γίνει άμεσα και σε βραχυπρόθεσμο ορίζοντα…
        Μακροπρόθεσμα πρέπει να φύγουν «ραντιέρικα» αδρανή κεφάλαια από τα χρηματιστήρια και να γυρίσουν σε επενδύσεις και στην πραγματική οικονομία…
        Εδώ όμως υπάρχει ένα μυστικό…
        Ποιος έχει το μουτζούρη ?
        Δηλαδή…
        Αν όλοι οι μεγαλοκαπιτάλες αποτραβήξουν απότομα τα χρήματα τους και πάνε να οικοδομήσουν π.χ. την Αφρική κάποιος θα κολυμπαέι στην παλίροια γυμνός…
        Τα χρήματα δεν θα φτάσουν για όλους (πες ότι φεύγουν με τη μορφή Αμεσων Ξένων Επενδύσεων) κι έτσι κάποιες τράπεζες θα καταρρεύσουν…όπως και μερικά χρηματιστήρια…
        Συνεπώς τι γίνεται ?
        Μπορεί το πραγματικό κεφάλαιο στην οικονομία να αποδεσμευτεί από το εικονικό χωρίς να ανοίξει ρουθούνι ?
        Μπορεί να κάνει πραγματικές επενδύσεις και να τονώσει την απασχόληση και την ενεργό ζήτηση ?
        Η απάντηση είναι… ΟΧΙ… πλέον.
        Τη στιγμή που άφησαν την αγορά Παραγώγων να φτάσει εκεί που έφτασε ο Καπιταλισμός έχει περάσει σε ΜΗ αναστρέψιμη φάση…
        Για αυτό πηγαίνουν σε ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗ θέσεων εργασίας…
        Μειώνουν δηλαδή τον κύκλο εργασιών της ενεργούς ζήτησης, αδόκιμος ο όρος…αλλά με κατάλαβες…για να συρικνώσουν και το ρίσκο και τις απώλειες…
        Είναι μία πάγια τακτική ιατρών του μεσαίωνα που έλεγε κόβουμε δάχτυλο, κόβουμε πόδι, κόβουμε αυτί μπας και γλυτώσουμε τον ασθενή …
        Ο ασθενής στο τέλος καταλήγει όμως…
        Ετσι θα γίνει και εδώ…
        Κι έτσι βάσει της φυσικής περνάμε σε άλλο σύστημα…
        ΤΟ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟ ΧΑΟΣ
        https://bluebig.wordpress.com/2013/01/01/%CF%84%CE%BF-%CE%B4%CE%B7%CE%BC%CE%B9%CE%BF%CF%85%CF%81%CE%B3%CE%B9%CE%BA%CE%BF-%CF%87%CE%B1%CE%BF%CF%83/
        Υ.Γ.1 Μην σε παρασύρει ποτέ ξανά η Ωφελιμιστική θεωρία…έχει κενά…και αυτό το Κενό λέγεται περιβάλλον…το όφελος ενός δάσους δεν μπορεί να μπεί σε αντίστοιχο κόστος…
        Και το ανάποδο…
        Υ.Γ.2 Άλλο μίκρο και άλλο μάκρο…Μας έφαγε η μίκρο και ο Pareto…
        Oι Γιαπωνέζοι όμως είχαν εφεύρει πριν τον Pareto το «μοταϊνάι»…
        Δεν εξηγώ κουράστηκα…
        Ψάξτο…
        Αντιχαιρετώ με σεβασμό και αγάπη…
        Βαστάτε γερά…!

        • Ο/Η Μιχαήλ λέει:

          Ναί…
          Ἔμεινα στά «στενά» πλαίσια ὅσων πραγματεύεται ὁ ἀρθρογράφος σέ σχέση μέ ὅσα μάθαμε ἤ βιώσαμε/βιώνουμε ἀργότερα/τώρα καί γιά κάθε/σέ κάθε περίοδο, ὅπως τίς πραγματεύεται τό ἄρθρο…
          Καί πάντα σέ σχέση μέ τό ζητούμενο στήν Πατρίδα μας…
          Γι’ αὐτό καί κατέληξα ὅπως κατέληξα…

          Τό ἄνοιξες τό κάδρο μέ τίς..κινήσεις/ἀντιπαραβολές εἰκονικοῦ/πραγματικοῦ χρήματος – κεφαλαίων καί τίς πρακτικές τοῦ ἀδηφάγου τέρατος «Καπιταλισμός» καί θά χρειαζόταν πέντε ἀναρτήσεις νά τό καλύψουμε, γι’ αὐτό καί συνῆθως τό ἀποφεύγουμε μέ σχετικές παραπομπές σέ μελέτες ἤ «μελέτες»…

          Νομίζω ὅτι ἡ παραπομπή πού ἔβαλα στό ἄλλο ἄρθρο γιά τήν σύνοψη στόν Schiff, ἀπαντοῦν, στό κομμάτι ἐκεῖνο πού ἀναφέρεται στά «λάθη» καί τήν διάγνωσή τους, μέ σαφήνεια στόν προβληματισμό καί τίς αἰτιάσεις σου…

          Ἐπί τῆς ούσίας καί μέ βάση τήν…»νοοτροπία» μου πού γνωρίζεις καλά, πιστεύω ὅτι συμφωνοῦμε.

          Τήν καληνύχτα μου σέ ὅλους.

        • Ο/Η Kimwn λέει:

          Για σκεφτείτε μπας και η ιστορία με την Κύπρο σημαίνει ακριβώς αυτό.
          Δηλαδής πάρτε τα κωλόχαρτα σας από τους παραδείσους και ρίχτε τα στην παραγωγή διότι εμείς ως κράτη δεν έχουμε και δεν δανειζόμαστε…
          Εναλλακτικά όσοι έχετε δις (αν τα δεις) σπάστε τα σε λογαριασμούς κάτω από 100 χιλιαρικόπουλα για να σας αφήσουμε ήσυχους.
          Απορία ένας δισεκατομμυριούχος σε πόσες τράπεζες πρέπει να τα σπάσει μπας και την γλυτώσει ????

          πόσες

  4. Πειραικη -Πατραικη (ή ο ΓΙΓΑΝΤΑΣ που …θαψαμε)
    Θα ηθελα να υπαρξει καποτε ενα βιβλιο απο εναν αντικειμενικο ειδικο για τα «παραγωγικα» εγκληματα ειδικα της δεκαετιας αυτης ,το κορυφαιο ολων θεωρω αυτο της ΠΠ .Μιλαμε για εναν παγκοσμιο ΓΙΓΑΝΤΑ με 11.000 παραρτηματα και σημεια πωλησης σε ολο τον κοσμο που απορροφουσε το συνολο της βαμβακοπαραγωγης της χωρας και τα προιοντα του ακομα και ΣΗΜΕΡΑ αποτελουν σημεια αναφορας ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ και μακροζωιας .Και δεν μιλαμε μονο για το εργατικο της δυναμικο αλλα και 250.000 !!!!!!!!!!! οικογενειες που ζουσαν αμεσα ή εμμεσα απο αυτην .Εσωρουχα ,τεντες ,καραβοπανα ,σχοινια και καβους πλοιων ,ρουχισμο ,κλινοσκεπασματα …τα παντα παρηγαγε αυτος ο γιγαντας και μαλιστα τετοιας ποιοτητας που ακομα και σε περιοδους εντονου αναταγωνισμου ειχε τα φοντα να σαρρωνει στην παγκοσμια αγορα τις κινεζικες και μπαγκλαντεσιανες σαββουρες ,απεφθηνομενη σε μια αγορα μεσαιου και ανωτερου αγοραστικου κοινου ,με ΟΠΛΟ της την κορυφαια ποιοτητα .Οταν την κλεισανε ΑΥΤΟ ακριβως ηταν το επιχειρημα των Παστοκων και των διαφορων Μαρινων των καναλιων …οτι δεν μπορουσαμε να ανατγωνιστουμε τις αναδιομενες αγορες !!!! Λες και οι Lui Bouiton ,οι Coco Channel ,οι Dior κλπ ειναι πιο μαγκες σημερα ή λες και οι νεες αστικες ταξεις σε Κινα ,Ινδια ,κλπ δεν θα καταναλλωναν προιοντα τετοιας αξιας και ποιοτητας …
    Τι να πει κανεις ;;; Τι να πρωτοθυμηθω ;;; Την ΤΕΟΚΑΡ με την πρωτοπορο τοτε μεθοδο βαφης που η ΝΙΣΣΑΝ εισηγαγε για πρωτη φορα στην Ευρωπη και πολυ μετα την αντεγραψαν οι ευρωπαικοι γιγαντες ;;
    Τις βιομηχανιες ηλεκτρικων συσκευων (ΙΖΟΛΑ -ΕΛΚΟ κλπ) με τα αθανατα προιοντα τους ;;;
    Θυμηθηκα τα λογια του Μιχαλη Καλογερακη στο βιντεο του Ιωσηφ Παπαδοπουλου :
    «ΤΑ ΠΑΝΤΑ ΟΛΑ ΜΠΟΡΟΥΜΕ ΝΑ ΦΚΙΑΞΟΥΜΕ !!! ακομα και τα πιο συγχρονα κι εξελιγμενα «

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s