Γιατί οι ιδέες του Καρλ Μαρξ είναι πιο επίκαιρες από ποτέ στον 21ο αιώνα


MARX-3Στην οικονομική κρίση ο μαρξισμός γίνεται επίκαιρος. Όπως, όμως, είπε ο Μαρξ, το θέμα δεν είναι απλώς η ερμηνεία του κόσμου, αλλά η αλλαγή του.
Του Bhaskar Sunkara

Το κεφάλαιο ανέκαθεν συνήθιζε να μας πουλά οράματα για το αύριο. Στην Παγκόσμια Έκθεση της Νέας Υόρκης, το 1939, οι εταιρίες παρουσίασαν νέες τεχνολογίες: νάιλον, κλιματιστικά, λάμπες φθορίου, το εντυπωσιακό View Master. Αλλά, πέρα από τα απλά προϊόντα, ήταν μια έκθεση που παρουσίαζε την ιδανική άνεση της μεσαίας τάξης και την προσφερόμενη αφθονία, στους αποκαμωμένους από την οικονομική ύφεση και την προοπτική του ευρωπαϊκού πολέμου.

Η έκθεση Futurama μετέφερε τους συμμετέχοντες σε μια μικρογραφία μεταμορφωμένων τοπίων, που απεικόνιζαν νέες λεωφόρους και αναπτυξιακά έργα: ο κόσμος του μέλλοντος. Ήταν μια ενστικτώδης προσπάθεια ανανέωσης της πίστης στον καπιταλισμό.

Στον απόηχο του Δευτέρου παγκοσμίου πολέμου, μερικά από αυτά τα οράματα έγιναν πραγματικότητα. Ο καπιταλισμός άνθισε, και, αν και άνισα, οι αμερικανοί εργάτες προόδευσαν. Με την πίεση «από τα κάτω», το κράτος αλώθηκε, δεν τσακίστηκε, από τους ρεφορμιστές και ο ταξικός συμβιβασμός, όχι μονάχα η ταξική πάλη, έδωσε ώθηση στην οικονομική μεγέθυνση και διένειμε πρωτόγνωρη οικονομική ευημερία .

Η εκμετάλλευση και η καταπίεση συνέχισαν να υπάρχουν, αλλά το σύστημα φάνηκε όχι μόνο ισχυρό και δυναμικό, αλλά και συμβατό με τα δημοκρατικά ιδεώδη. Η πρόοδος, ωστόσο, ήταν πρόσκαιρη. Η σοσιαλδημοκρατία αντιμετώπισε τη δομική κρίση τη δεκαετία του 1970 την οποία ο πολωνός οικονομολόγος  Μιχάλ Καλέτσκι, συγγραφέας μιας σύντομης διατριβής το 1943 με τίτλο «Οι πολιτικές όψεις της πλήρους απασχόλησης» (1943) (The Political Aspects of Full Employment), πρόβλεψε δεκαετίες νωρίτερα. Τα υψηλά ποσοστά απασχόλησης και η προστασία του κράτος πρόνοιας δεν εξαγόρασαν τους εργαζόμενους, αλλά ενθάρρυναν μαχητικές μισθολογικές διεκδικήσεις.

Οι καπιταλιστές διατηρούσαν αυτή την πολιτική όταν οι εποχές ήταν καλές, αλλά με τον στασιμοπληθωρισμό – τη διασταύρωση της φτωχής ανάπτυξης και της ανόδου του πληθωρισμού- και το εμπάργκο του ΟΠΕΚ, ακολούθησε μια κρίση κερδοφορίας.

Marx-1Ένας αναδυόμενος νεοφιλελευθερισμός περιόρισε τον πληθωρισμό και αποκατέστησε τα κέρδη, αλλά μονάχα μέσω μιας μοχθηρής επίθεσης εναντίον της εργατικής τάξης. Υπήρξαν έντονες μάχες για την υπεράσπιση του κράτους πρόνοιας, αλλά η εποχή μας είναι μια εποχής της αποριζοσπαστικοποιήσης και της πολιτικής συναίνεσης. Από τότε, οι πραγματικοί μισθοί έχουν μείνει στάσιμοι, το χρέος εκτοξεύεται, και οι προοπτικές για μια νέα γενιά, που είναι ακόμα προσκολλημένη σε ένα όραμα της παλιάς  σοσιαλδημοκρατίας, είναι δυσοίωνες.

Η τεχνολογική έκρηξη της δεκαετίας του 1990 άνοιξε μια συζήτηση γύρω από μια ελαφριά και προσαρμοστική «νέα οικονομία», μια μορφή που θα αντικαταστήσει τον παλιό φορντικό εργασιακό χώρο. Αλλά απείχε πολύ από την μελλοντική υποσχόμενη της Παγκόσμιας Έκθεσης το 1939.

Έτσι, κι αλλιώς, η ύφεση το 2008 διέλυσε αυτά τα όνειρα. Το κεφάλαιο, απελευθερωμένο από τις απειλές των από κάτω, αναπτύχθηκε μη παραγωγικά, άγρια και κερδοσκοπικά.

Για μεγάλο κομμάτι της δικιάς μου γενιάς, το ιδεολογικό οπλοστάσιο του καπιταλισμού χάνει την ισχύ του. Το γεγονός ότι ένα αρκετά μεγάλο κομμάτι των Αμερικανών μεταξύ 18 και 30 ετών δηλώνουν ότι προτιμούν τον σοσιαλισμό από τον καπιταλισμό αντανακλά τουλάχιστον ότι η ψυχροπολεμική σύγχυση του σοσιαλισμού με τον σταλινισμό έχει πλέον χάσει την επιρροή της.

Το ίδιο ισχύει και σε διανοητικό επίπεδο. Κάποιοι μαρξιστές έχουν κερδίσει μια κάποια δημόσια προβολή: το περιοδικό Foreign Policy απευθύνθηκε στον Λίο Πάνιτς, και όχι στον Λάρυ Σάμερς, για να εξηγήσει την πρόσφατη οικονομική κρίση, ενώ διανοητές όπως ο Ντέιβιντ Χάρβεϊ βλέπουν την καριέρα τους να ανακάμπτει τελευταία. Η ευρύτερη αποδοχή της σκέψης που βρίσκεται στα αριστερά του φιλελευθερισμού –μέρος της οποίας είναι και το περιοδικό που εκδίδω, το Jacobin, δεν είναι απλά αποτέλεσμα της απώλειας της πίστης προς τις κυρίαρχες εναλλακτικές, αλλά μάλλον της ικανότητας των ριζοσπαστών  να θέτουν βαθύτερα δομικά ερωτήματα και να θέτουν τις νέες εξελίξεις στο ιστορικό τους πλαίσιο.

Τώρα, ακόμα και ο γνωστός φιλελεύθερος Πολ Κρούγκμαν επικαλείται ιδέες που έχουν εδώ και καιρό τεθεί στο περιθώριο της αμερικανικής ζωής. Όταν σκέφτεται την αυτοματοποίηση και το μέλλον της εργασίας, ανησυχεί ότι «είναι μια ηχώ παλαιομοδίτικου μαρξισμού- κάτι το οποίο δεν θα πρέπει να είναι λόγος για να αγνοήσουμε τα γεγονότα, αλλά πολύ συχνά είναι. Μια ριζοσπαστική αριστερά, όμως, έχει περισσότερες ανησυχίες, έχει ιδέες: σχετικά με τη μείωση του χρόνου εργασίας, την αποεμπορευματοποίηση της εργασίας και τους τρόπους με τους οποίους οι εξελίξεις στην παραγωγή μπορούν να κάνουν τη ζωή καλύτερη, όχι πιο άθλια.

Αυτό είναι που εξελίσσεται, αν και αδέξια, στους κύκλους των σοσιαλιστών διανοούμενων και δείχνει τη δυναμική του: μια θέληση να παρουσιάσει ένα όραμα για το μέλλον, κάτι βαθύτερο από την απλή κριτική. Αλλά οι μετατοπίσεις των διανοούμενων δεν σημαίνουν από μόνες τους κάτι.

Marx-2Μια έρευνα γύρω από το πολιτικό σκηνικό στην Αμερική, παρά την εμφάνιση του κινήματος Occupy, τo 2011, είναι ζοφερή. Το εργατικό κίνημα έχει εμφανίσει κάποια σημάδια ζωής, κυρίως αυτό των εργαζομένων στο δημόσιο τομέα που παλεύουν ενάντια στη λιτότητα, αλλά αυτά είναι, στην καλύτερη των περιπτώσεων, αμυντικοί αγώνες. Το ποσοστό συμμετοχής στα συνδικάτα συνεχίζει να μειώνεται και δεσπόζει η απάθεια και όχι η επαναστατική θέρμη.

Ο Μαρξισμός στην Αμερική χρειάζεται να γίνει κάτι παραπάνω από ένα αναλυτικό εργαλείο για τους πολιτικούς και οικονομικούς σχολιαστές, που ασπάζονται την επικρατούσα άποψη και είναι σαστισμένοι από τον κόσμο μας που αλλάζει. Χρειάζεται να γίνει ένα πολιτικό εργαλείο για να αλλάξουμε εμείς αυτόν τον κόσμο. Να διαδοθεί προφορικά και όχι μόνο γραπτά, να προσαρμοστεί για μαζική κατανάλωση, πλασάροντας ένα όραμα αναψυχής και αφθονίας και δημοκρατίας, πολύ πιο πραγματικών από αυτά που πρόσφεραν οι προφήτες του καπιταλισμού το 1939. Μια σοσιαλιστική Disneyland εμπνευσμένη από το «τέλος της ιστορίας».

Μετάφραση: Αιμιλία Κουκούμα

Πηγή: «http://www.guardian.co.uk/commentisfree/2013/jan/25/karl-marx-relevant-21st-century»>The Guardian

http://www.rednotebook.gr/details.php?id=8577″>http://www.rednotebook.gr/details.php?id=8577

Ανατομία του νεοφιλελευθερισμού


 282. Επίλογος: μια μαρξιστική θεώρηση

του Θοδωρή Αθανασιάδη

Είχαμε ξεκαθαρίσει από την αρχή ότι για την «ανατομία του φιλελευθερισμού» θα χρησιμοποιούσαμε αποκλειστικά κεϋνσιανά εργαλεία. Όχι, βέβαια, επειδή δεν είχαμε εμπιστοσύνη στην ορθότητα της μαρξιστικής ανάλυσης αλλά για να μη μπορεί κάποιος αναγνώστης να μας κατηγορήσει για προκατάληψη, στενοκεφαλιά ή ο,τιδήποτε άλλο. Έτσι, καταδείξαμε -όχι με λίγο κόπο, είναι αλήθεια- ότι προκατάληψη και δογματισμός δεν χαρακτηρίζουν εμάς αλλά, κατά μείζονα λόγο, τους θιασώτες των φρηντμανικών δοξασιών.

Από τα πρώτα κιόλας σημειώματα, προβλήθηκαν έντονες ενστάσεις, είτε ως δημόσια σχόλια είτε ως μηνύματα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου, άλλοτε ως ύβρεις και άλλοτε με σοβαρότητα. Δεν απάντησα προσωπικά σε καμμία, στις μεν επειδή δεν άξιζε ο κόπος και στις δε επειδή προτίμησα να αφήσω τα κείμενα να απαντήσουν στην ώρα τους. Ελπίζω ότι πολλοί λαθεμένοι ισχυρισμοί (π.χ. ότι είναι ψέμα πως ο νεοφιλελευθερισμός διάκειται θετικά στην διοχέτευση κρατικού χρήματος προς τις ιδιωτικές επιχειρήσεις) έχουν πάρει πλέον την απάντησή τους.

Όμως, σε τούτο τον επίλογο ας διατηρήσουμε το δικαίωμα να ρίξουμε μια μαρξιστική ματιά στο θέμα που αναλύσαμε. Και, πρώτα-πρώτα, ας παραδεχτούμε ότι η χρήση και μόνο τού όρου «νεοφιλελευθερισμός» είναι ασύμβατη με την μαρξιστική ανάλυση, για την οποία δεν υπάρχει νεοφιλελευθερισμός αλλά μόνο σκέτος καπιταλισμός. Στην μαρξιστική ανάλυση δεν γίνεται διάκριση του καπιταλισμού σε νεοφιλελευθερισμό, κεϋνσιανισμό, τουρμποκαπιταλισμό, καζινοκαπιταλισμό κλπ, υπό την έννοια ότι όλα αυτά αποτελούν διαφορετικά «ρούχα» τα οποία ενδύεται ο καπιταλισμός, ανάλογα με τις περιστάσεις.

Με δεδομένο ότι η μεγιστοποίηση του κέρδους βρίσκεται στην φύση τού καπιταλισμού και αποτελεί την καρδιά του, οι «μεταμφιέσεις» τού κεφαλαιοκρατισμού έχουν σχέση αποκλειστικά με τις συνθήκες που επικρατούν κάθε φορά. Για παράδειγμα, μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο γνώρισε δόξες ο κεϋνσιανισμός, ως αντίδοτο στην αυξανόμενη επιρροή του σοσιαλισμού. Ο κεϋνσιανισμός διατηρήθηκε ίσαμε την ήττα τού σοσιαλισμού, στις αρχές τής δεκαετίας τού ’90. Τότε, το κεφάλαιο έκρινε ότι ήρθε η ώρα για την επίθεσή του κατά των κοινωνικών κατακτήσεων, εφ’ όσον εξέλιπε το περίφημο «αντίπαλο δέος».

Η πρόσφατη ιστορία δείχνει καθαρά ότι η επέλαση του καπιταλισμού (με οποιαδήποτε μορφή) γίνεται σφοδρότερη όσο η παγκόσμια ολιγαρχία ξηλώνει τα λαϊκά δικαιώματα. Αυτό το ζούμε έντονα στις μέρες μας. Κι αν σήμερα, μετά από όσα είπαμε σε τούτο το ιστολόγιο επί τέσσερις σχεδόν μήνες, ο νεοφιλελευθερισμός φαντάζει στα μάτια μας ως η αποκρουστικότερη μορφή τού καπιταλισμού, ας μη ξεχνάμε δυο βασικές αλήθειες:

Πρώτον: Με δεδομένο ότι μόνη επιδίωξη του κεφαλαίου είναι η αύξηση της κερδοφορίας του, δεν επιτρέπεται να παγιδευόμαστε σε διλήμματα όπως π.χ. αν ο κεϋνσιανισμός είναι προτιμώτερος του νεοφιλελευθερισμού ή πώς μπορούμε να διαμορφώσουμε μια καπιταλιστική κοινωνία με ανθρώπινο πρόσωπο μέσω κάποιας «νέας συμφωνίας» (νιου ντηλ). Εφ’ όσον η αύξηση της καπιταλιστικής κερδοφορίας περνάει υποχρεωτικά μέσα από την μείωση της αξίας τής εργασίας, οποιαδήποτε προσπάθεια για «εξανθρωπισμό» του καπιταλισμού είναι ανυπόστατη.

1Δεύτερον: Το παρατεταμένο «μούδιασμα» των λαϊκών στρωμάτων σε ολόκληρο σχεδόν τον πλανήτη, σε συνδυασμό με την σφοδρότητα της καπιταλιστικής αντεπανάστασης, έχουν συντείνει στην ανάδειξη του καπιταλισμού «σ’ ένα ανώτερο κοινωνικοοικονομικό καθεστώς. Το βασικό σ’ αυτό το προτσές από οικονομική άποψη είναι η αντικατάσταση του καπιταλιστικού ελεύθερου συναγωνισμού από τα καπιταλιστικά μονοπώλια… Τα μονοπώλια, ξεπηδώντας από τον ελεύθερο συναγωνισμό, δεν τον καταργούν, μα υπάρχουν πάνω σ’ αυτόν και δίπλα σ’ αυτόν, γεννώντας έτσι μια σειρά εξαιρετικά οξείες και βίαιες αντιθέσεις, προστριβές, συγκρούσεις. Το μονοπώλιο είναι ένα πέρασμα από τον καπιταλισμό σ’ ένα ανώτερο σύστημα. Αν θα χρειαζόταν να δοθεί ένας όσο το δυνατό πιο σύντομος ορισμός τού ιμπεριαλισμού, θα έπρεπε να πούμε ότι ο ιμπεριαλισμός είναι το μονοπωλιακό στάδιο του καπιταλισμού. Ο ορισμός αυτός θα περιείχε το κυριώτερο, γιατί, από τη μια μεριά, το χρηματιστικό κεφάλαιο είναι το τραπεζικό κεφάλαιο μερικών πάρα πολύ μεγάλων μονοπωλιακών τραπεζών, που έχει συγχωνευθεί με το κεφάλαιο των μονοπωλιακών ενώσεων των βιομηχάνων και από την άλλη, το μοίρασμα του κόσμου είναι το πέρασμα…στην αποικιακή πολιτική τής μονοπωλιακής κατοχής των εδαφών της γης που έχει ολότελα μοιραστεί» (*).

Σαν συμπέρασμα των παραπάνω, μπορούμε να πούμε επιγραμματικά ότι ο νεοφιλελευθερισμός αποτελεί το ενδιάμεσο στάδιο τής φυσιολογικής εξέλιξης του καπιταλισμού από τον κεϋνσιανισμό στον ιμπεριαλισμό.

(*) Β.Ι.Λένιν, «Ο ιμπεριαλισμός ανώτατο στάδιο του καπιταλισμού» (Λένιν-Άπαντα, τόμος 27, σελ. 392 – Σύγχρονη Εποχή, 1988)

 

Ολο το βιβλίο εδώ.(83 κεφάλαια).Μία τρομερή από κάθε άποψη μελέτη.

http://teddygr.blogspot.gr/p/blog-page_3872.html

Διατίθεται και στα Βιβλιοπωλεία.

Εκδόσεις: CaptainBook.gr,σελίδες: 296
Τιμή εκδότη: 13 ευρώ,τιμή διάθεσης: 11,70 ευρώ

http://teddygr.blogspot.gr/2013/02/blog-post.html