Το κέντρο δεν θα κρατήσει. Η άνοδος και η πτώση του φιλελευθερισμού


Amin2του Σαμίρ Αμίν*

Με αφορμή το βιβλίο του Immanuel Wallerstein, The Modern World System IV: Centrist Liberalism Triumphant, 1789–1914 (Berkeley: University of California Press, 2011), 396 σελίδες.

Η ανάλυση του Ιμάνουελ Βάλερστάιν στον τέταρτο τόμο της σειράς για το σύγχρονο παγκόσμιο σύστημα είναι απόλυτα συνεπής με τον τίτλο. Ο συγγραφέας έχει κάνει μια σημαντική ανάλυση της γέννησης και του επακόλουθου θριάμβου  του “φιλελεύθερου κέντρου” της Ευρώπης του 19 ου αιώνα. Δεν σκοπεύω να συνοψίσω το δημιουργικό έργο, οι θέσεις του οποίου υποστηρίζονται με ισχυρά επιχειρήματα.

Διαβάστε το και όποια κι αν είναι η γνώμη σας, θα μάθετε πολλά απ΄ αυτό. Θα αναδείξω τέσσερα μείζονα σημεία αυτής της συμβολής για να κατανοήσουμε τον κόσμο μας , τα εξής:

1) τη μεγάλη σημασία της Γαλλικής Επανάστασης

2)τη μακροχρόνια ιδεολογική και πολιτική σύγκρουση μέσω της οποίας εμφανίζεται η αποκρυστάλλωση του φιλελεύθερου κέντρου,

3) τον παραλληλισμό του Βαλερστάιν μεταξύ Γαλλίας και Αγγλίας,

4) τη γέννηση της κοινωνικής επιστήμης , που είναι ένα από βασικά παράγωγα του φιλελευθερισμού. Με αυτό τον τρόπο, προτείνω να συνεχίσουμε την εξελισσόμενη συζήτηση που συνέδεσε τον Βαλερστάιν με τους εκλιπόντες συναδέλφους μας Αντρέ Γκίντερ Φρανκ και Τζιοβάνι Αρίγκι και εμένα επί τέσσερις  δεκαετίες.

Η μεγάλη σημασία της Γαλλικής Επανάστασης

Συμμερίζομαι πλήρως την εκτίμηση για τη μεγάλη σημασία της Γαλλικής Επανάστασης  με τον Καρλ Μαρξ και τον Έρικ Χόμπσμπομ (και ελάχιστους άλλους!), μια εκτίμηση που σήμερα έχει γίνει μειοψηφικό ρεύμα στην ιστορική σκέψη, κάτω από τον ανταγωνισμό του μεταμοντέρνου ρεύματος που έχει αφιερωθεί στην υποτίμηση της σημασίας της , κυρίως προς όφελος της Αμερικανικής και της Αγγλικής.  Ωστόσο, η Γαλλική Επανάσταση  σηματοδότησε την πολιτική τροχιά των σύγχρονων καιρών πολύ περισσότερο από οποιαδήποτε άλλη.
Κατά τη γνώμη μου, το πρώτο ζήτημα είναι η συνάρθρωση ανάμεσα στους ταξικούς αγώνες (με την ευρύτερη έννοια του όρου, π.χ. με όλες τις διαστάσεις των πολιτικών και ιδεολογικών εκφράσεών τους) , από τη μια, και στη σύγκρουση των “εθνών” (ή κρατών), από την άλλη, εν προκειμένω της Γαλλίας και της Αγγλίας, όσον αφορά τη διαμόρφωση της παγκόσμιας ιστορίας  — που γίνεται αντιληπτή ως συμπίπτουσα γενικά με την ανάπτυξη της παγκόσμιας καπιταλιστικής οικονομίας. Συνέχεια